# لغب (ل-غ-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%BA%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Yalpa yapan bozuk ok demektir

- Harfler: ل - غ - ب
- Kur'an'da: 2 geçiş · 2 ayet · 2 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [لُغُوبٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D8%A8/siga/%D9%84%D9%8F%D8%BA%D9%8F%D9%88%D8%A8%D9%8C.md) | فُعُولٌ | Bitkinlik | 1 | 1 | [35:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D8%A8/ayet/35:35.md) |
| [لُغُوبٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D8%A8/siga/%D9%84%D9%8F%D8%BA%D9%8F%D9%88%D8%A8%D9%8D.md) | فُعُولٍ | Bitkinlik | 1 | 1 | [50:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D8%A8/ayet/50:38.md) |

## Mücavir kökler — 12 mücavir (18 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [مسس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%B3.md) — 2 ortak ayet · G² 19 · Ona dokundu
2. [سدس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AF%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · سندس Hint kumaşıdır
3. [نصب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Dikili taş demektir
4. [حلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Helva olgunlaşmış tatlı meyve ve ya bunlardan yapılmış…
5. [دور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Dar : Etrafı çevrili yer demektir
6. [فضل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Fadl Deriden yapılan gömlektir
7. [خلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir
8. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
9. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Yemm” durgun akan su demektir
10. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
11. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Beyn topraktaki yarık demektir
12. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Hayvanların ön ayaklarına denir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | لغب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [تعب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B9%D8%A8.md), [نصب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8.md), [عيا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%8A%D8%A7.md) |
| Zıt Kök | قوة |
| Çekirdek Özet 1 | Okun yeleğindeki bozukluktan ötürü yalpalaması ve mecali tükenen bünyenin dermansız kalarak düşmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Yaratılış düzeninde ve ebedi hayatta ilahi kudrete ve cennet ehline hiçbir tükeniş ve zafiyetin değmemesi |
| Çekirdek Özet 3 | Sistemin iş yapabilme potansiyelini entropik bir çöküşe veya güç kaybına uğramadan koruması |
| Kritik Hata Riski | Kavramı sıradan bir yorgunluk sanarak ilahi tenzihteki mutlak tükenmezliği ve cennetteki yıpranmasızlığı sıradanlaştırma riski |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| لغ | Dengesizlik, hedefsizlik, kusur, boşluk ve amaçtan sapma taşıyan hareket (karşılaştır: [لغو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D9%88.md)) | ب | İki dudak arasında kapanma ve içe nüfuz etme niteliği taşıyan ses unsuru, bu dengesizliği ve mecal kaybını bedenin veya nesnenin içine yerleştirerek fiziki takatsizliğe ve bitkinliğe dönüştürmüştür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Hareketi sevk eden irade, yönelim ve eforun icrası |
| غ | Göz; görme, bilme, kaynak (ikiz harf ع üzerinden buğulanma ve örtünme türetimi) | Görüşün bulanıklaşması, gücün örtülmesi ve hedefin zafiyete uğraması |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Yaşanan zafiyetin bünyenin ve varlığın içine yerleşmesi, çöküş |
| لغب | Yönlendirici gücün ve hedefin bir zafiyet ve bulanıklık örtüsüyle kesintiye uğrayıp bünyenin içine çökerek yalpalaması |  |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Okun tüylerinin dengesiz ve kusurlu olması sebebiyle hedefine düz gitmeyip yalpalaması; bu fiziksel bozukluktan hareketle takati tükenen insanın veya hayvanın sendelemesi ve aşırı bitkin düşmesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair Taabbata Şerran bir beytinde kabilesine acziyet isnat etmediğini ve kendisinin de zayıf veya dengesiz tüylerle donatılmış kusurlu bir ok gibi olmadığını şöyle ifade eder: ما ولدَتْ أمِّي من القوم عاجزاً / ولا كان رِيشِي من ذُنابى ولا لَغْبِ |
| Erken Arapça kullanım | Sahabenin bir av esnasında tavşanı kovalarken takatten düşmesini anlatan erken dönem rivayetinde kök fiil kalıbında yer almaktadır: فسَعَى القومُ فلَغِـبُوا وأَدْركْتُها |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Arapça لغب kökü, merkezi Sami dilleri dairesinde belirgin biçimde fiziksel tükeniş, güç kaybı ve dengesini yitirme semantik alanında konumlanan özelleşmiş bir yapıya sahiptir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) doğrudan üçlü kök olarak aynı fonetik dizilimle yaygın bir sözlüksel karşılığı bulunmaktan ziyade, iç Arapça gelişimde لغ ikili çekirdeğinin (boşluk, dengesizlik, amaca ulaşamama) bedensel bitkinlik ve alet kusuru ile birleştiği bir leksikalleşme sergiler. Kökün işaret ettiği mefhum, özellikle çöl hayatının zorlu intikallerinde, koşu ve av gibi yüksek efor gerektiren durumlarda canlının mecalinin sıfırlanarak sendelemesini adlandırmada özgün bir yere kavuşmuştur.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, Maqāyīs al-Lugha.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | سهم لغب ifadesindeki kusurlu ve dengesiz tüylü ok algısından türeyiş | Okun tüyündeki zayıflığın hedeften sapmaya yol açması gibi, bedendeki mecal tükenişinin de yalpalamaya ve çöküşe sebep olması | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | لغ çekirdeği üzerinden savrulma ve işlevsizleşme matrisi | Kuzeybatı Sami dillerindeki boşluk ve yararsızlık kökleriyle kavramsal akrabalık; Arapçada fiziksel tükenişe hasredilme | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin dış soydaş tespit edilmedi | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Cohen.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| لغب | Anlamlı | Aşırı bitkinlik, dermansızlık, kusurlu ok | Takatin tamamen bitmesiyle gelen düşüş ve yalpalama | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| لبغ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kayıtlıdır |
| [غلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8.md) | Anlamlı | Üstün gelmek, yenmek, baskın çıkmak | Bir kuvvetin diğer kuvveti alt ederek ona hâkim olması | Kur'an'da geçer; tükenişin zıddı bir kuvvet baskınlığıdır |
| غبل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kayıtlıdır |
| [بلغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%BA.md) | Anlamlı | Ulaşmak, erişmek, kemale ermek | Bir mesafeyi, gayeyi veya olgunluğu tamamlayıp hedefe varmak | Kur'an'da geçer; mecalin hedefe eriştirmesi yönüdür |
| [بغل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%84.md) | Anlamlı | Katır; geniş ve yayvan adımlarla yürümek | Yük taşımada dayanıklılık ve özel adımlama tarzı | Kur'an'da geçer |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| لغب | Merkez | Mecal tükenişi, bitkinlik | Eforun sonunda enerjinin tamamen tükenmesiyle sendeleme | Takatin sıfıra inip bedenin veya sistemin durma eşiğine gelmesi |
| [تعب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B9%D8%A8.md) | Komşu | Yorgunluk, zahmet | Çalışma veya hareket esnasında duyulan genel bedensel yorulma | Henüz iç rezervlerin tamamen bitip çöküşün gerçekleşmediği olağan durum |
| [نصب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8.md) | Komşu | Meşakkat, bitap düşme | Bir iş üzerinde dikilip sürekli çaba göstermekten doğan yıpranma | İşin sürecindeki zahmet ve dikelme baskındır, mecalin tamamen sıfırlanması şart değildir |
| [عيا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%8A%D8%A7.md) | Komşu | Acizlik, çaresizlik | Bir işi yapmaya veya taşımaya gücün ve aklın yetmemesi | Yalnızca fiziksel yorgunluğu değil, kudret ve basiret yetersizliğini de içerir |
| قوة | Zıt | Güç, kuvvet, direnç | İşi sürdürme, ağırlığı taşıma ve zorluğa karşı koyabilme kudreti | Varlıktaki direncin ve takatin tam olması, zaafın bulunmaması |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | لغب | Aşırı yorgunluk, bitkinlik, takatten düşme | Enerjinin tükenmesiyle hedeften sapma ve iş göremez hale gelme | Kesin |
| Latince | lassitudo, defectio virium | Aşırı yorgunluk, güçlerin tükenmesi | defectio virium mecalin tamamen kesilip çökmesini karşılar | Güçlü |
| İngilizce | utter exhaustion, weariness, languor | Tam tükenmişlik, aşırı bitkinlik | Sıradan yorgunluğun ötesinde, iç enerjinin tamamen çekilmesini ifade eder | Kesin |
| Almanca | Erschöpfung, Entkräftung | Tükenme, takatsiz kalma | Kaynakların bitmesiyle sistemin ya da bedenin iş göremez duruma gelmesi | Güçlü |
| Fransızca | épuisement, lassitude extrême | Aşırı bitkinlik, tükenme hali | Bütün gücün tüketilip bünyenin dermansız kalmasını tam olarak karşılar | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| لُغُوبٌ | Yaratma fiilinde hiçbir takatsizlik ve acziyet hissetmeme | Göklerin, yerin ve arasındakilerin yaratılışında Allah'a hiçbir yorgunluk ve tükenişin dokunmadığını ilan eden tenzih bağlamı (Kâf [50:38](https://lisan.digital/tr/ayet/50:38.md)) |
| لُغُوبٌ | Cennet hayatında bedensel ve ruhsal tükenişin tamamen kalkması | Cennet ehlinin orada kendilerine hiçbir zahmetin ve mecal kaybının değmeyeceğini bildiren ebedi selamet bağlamı (Fâtır [35:35](https://lisan.digital/tr/ayet/35:35.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Tenzih ve ilahi kudret sıfatı | Allah'ın yaratma fiilinde bir sınır, dinlenme ihtiyacı veya yorgunluktan mutlak münezzeh oluşu | Yaratılışın ardından dinlenme tasavvur eden antromorfik iddiaların reddi |
| Fıkıh | Mükellefiyet ve ruhsat sınırları | İbadetlerde aşırı meşakkatin mecal tükenişine varmaması ilkesi | Aşırı yıpranmanın ibadette ifrata ve terk edişe yol açmasını önleyen ruhsatların temellendirilmesi |
| Tefsir | Tenzih ve eskatoloji tahlili | [نصب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8.md) ile لغب arasındaki ince nüans farkının ortaya konulması | [نصب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8.md) ibaresinin işin içindeki zahmeti, لغب ibaresinin ise işin sonunda mecalin bitip serilmeyi ifade etmesi |
| Hadis | Beden hakkı ve ibadette itidal | İnsanın yaratılış kapasitesini tüketip ibadetten bıkacak raddeye gelmesinin nehyedilmesi | Takatin son damlasına kadar harcanıp işlevsiz kalınmasının menedilmesi ve itidalin emredilmesi |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ulûhiyet ve tenzih | Mutlak tükenmezlik | Kudretin sonsuzluğunu ve aşkınlığını koruma | İlahi fiillerde yorgunluk tasavvurunu kökten kaldırarak tevhid inancını saflaştırır | Kesin |
| İlmi | Termodinamik ve biyomekanik | Enerji tükenişi ve entropik artış | Sistemin faydalı iş üretme sınırını gösterme | Biyolojik veya mekanik bir yapının iç kaynaklarını tüketerek işlevsiz kalmasını açıklar | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim kapasitesi ve kurumsal yapı | Kurumsal tükenmişlik | Karar alma mekanizmalarının felç olmasını engelleme | Devlet mekanizmasının aşırı kriz yüklenmesi sonucu reflekslerini ve mecalini yitirmesini ifade eder | Muhtemel |
| İktisadi | Üretim faktörleri ve emek | Emek gücünün aşırı yıpranması | Üretkenliğin sürdürülebilirliğini temin etme | İş gücünün yenilenme payı bırakılmaksızın tüketildiğinde sistemin çökeceğini ve atıl kalacağını gösterir | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Entropi ve termodinamik dengeye düşüş | Kapalı bir sistemde iş yapabilir enerjinin tükenmesiyle sistemin artık dönüşüm gerçekleştiremeyip atıl kalması haliyle örtüşür | Kesin |
| Beşeri bilimler | Bireysel ve örgütsel tükenmişlik sendromu | Sürekli stres ve yük altında kalan birey veya örgütün içsel başa çıkma kaynaklarını tüketerek iş göremez ve yalpalayan bir duruma gelmesidir | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramın yalnızca günlük ve geçici bir yorgunluk olarak görülüp [تعب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B9%D8%A8.md) kelimesiyle eşanlamlı kabul edilmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Takatin ve iç kaynakların tamamen tükenerek bünyenin dengesini yitirmesi, sendelemesi ve iş göremez hale gelmesi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kâf [50:38](https://lisan.digital/tr/ayet/50:38.md)'deki mutlak ilahi tenzihin derinliğinin gözden kaçması ve Fâtır [35:35](https://lisan.digital/tr/ayet/35:35.md)'te müjdelenen cennet hayatındaki ebedi yıpranmasızlığın sıradan bir istirahat gibi algılanması |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İlahi yaratmanın hiçbir tükenişe ve enerji kaybına uğramadığını, cennet ehlinin ise ebediyen hiçbir fiziki veya ruhi yıpranmaya maruz kalmayacağını bildiren en keskin tenzih ve esenlik kavramı olduğu için önemlidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Göklerin ve yerin kusursuz yaratılışını ve ilahi kudretin sınır tanımazlığını bildiren tevhid ayetlerinde (Kâf suresi) ve ahiret nimetlerinin kesintisizliğini ve meşakkatsizliğini tasvir eden eskatolojik ayetlerde (Fâtır suresi) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yaratıcının yaratma eylemi sonrasında dinlenmeye ihtiyaç duyduğu yönündeki antropomorfik sapmaları ve cennette zaman geçtikçe bezginlik veya fiziki mecal kaybı yaşanabileceği zannını düzeltir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bozuk ve dengesiz tüylü okun hedefe varamayıp yalpalaması; bu durumdan hareketle aşırı efor sarf eden canlının mecalinin tükenip sendelemesi ve yere yığılması.
- Soyut anlam: Bir sistemin ya da failin harcadığı güç neticesinde iç enerji rezervlerini tamamen tüketerek dengesini, işlevini ve hedefe yönelme kabiliyetini yitirmesi.
- Sistematik karşılık: Yaratılmışlar için kaçınılmaz bir entropik tükeniş ve yıpranma riski iken, ilahi kudret sahasında mutlak surette sıfırlanan ve cennet nizamında tamamen ortadan kaldırılan mecal kaybı.
- LaTeX modeli: $$L = \max(0, W - R)$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $L$ ortaya çıkan tükeniş ve mecal kaybını (لغب), $W$ icra edilen fiil ve harcanan iş yükünü, $R$ ise sistemin iç enerji ve dayanma rezervini temsil eder. İlahi kudrette iç rezerv sınırsız olduğundan ($R \to \infty$), icra edilen yaratma faaliyeti ne kadar büyük olursa olsun tükeniş daima mutlak sıfırdır ($L = 0$). Cennet ehli için de ilahi lütuf ile sürekli yenilenme sağlandığından mecal kaybı oluşmaz ($L = 0$). Sonlu ve yaratılmış varlıklarda ise yapılan iş rezervi aştığı anda ($W > R$) tükeniş ($L > 0$) kaçınılmaz hale gelir ve yalpalama başlar.

## Geçtiği ayetler (2 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%BA%D8%A8/occurrences?meal=IK

### [Fatır 35:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D8%A8/ayet/35:35.md) — لُغُوبٌ

الَّذِي أَحَلَّنَا دَارَ الْمُقَامَةِ مِنْ فَضْلِهِ لَا يَمَسُّنَا فِيهَا نَصَبٌ وَلَا يَمَسُّنَا فِيهَا لُغُوبٌ

Meal (IK): Ki O; lutfuyla bizi kalınacak diyara yerleştirdi. Orada bize ne bir yorgunluk dokunacaktır, ne de bıkkınlık gelecektir.

### [Kaf 50:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D8%A8/ayet/50:38.md) — لُغُوبٍ

وَلَقَدْ خَلَقْنَا السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ وَمَا مَسَّنَا مِنْ لُغُوبٍ

Meal (IK): Andolsun ki; Biz, gökleri, yeri ve ikisinin arasında bulunanları altı günde yarattık. Ve Bize hiç bir yorgunluk da dokunmadı.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Yalpa yapan bozuk ok demektir. Sağa sola yalpalayarak yürüyen adam anlamında yorgunluk demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين واللام والباء معهما
غ ل ب، ب ل غ، ب غ ل، ل غ ب مستعملات غلب: غَلَبَ يغلِبُ غَلَباً وغَلَبةً.
والغِلابُ: النَّزاعُ.
والمُغَلَّبُ الذي يَغلِبُه أقرانه فيما يمارس.
والمُغَلَّبُ قد يكون المفضل على غيره.
والأَغْلَبُ: الغليظ الشديد القصرة واسد أَغْلَبُ.
وقد غَلِبَ غَلَباً، يكون من داء أَيضاً.
وهضبة غَلَباءُ، وعِزَّةٌ غَلْباءُ وتَغِلْبُ كانَتْ تسمى الغَلْباءَ واغلَوْلَبَ العُشْبُ في الأرض إذا بَلَغَ كُلَّ مَبَلَغ.
لغب: لَغَبَ يلغُبُ لُغُوباً، ولَغِبَ، وهو شِدَّة الاعياء.
واللُّغابُ من الريش: البَطْنُ، الواحدة بالهاء.
واللُّغابُ: ريش السهم إذا لم يعتدل والمعتدل لؤام، قال:
بَسْهمٍلم يكن يكسى لُغاما
بغل: البَغْلةُ والبَغْلُ معروفان.
والبَغلُ بَغْلُ وهو لذلك أهل.
والتَّبْغيلُ مشية الإبل في سعةٍ بلغ: رجُلٌ بَلْغٌ: بَليغٌ، وقد بَلُغَ بلاغةً.
وبَلَغَ الشيءُ يبلُغُ بُلُوغاً، وأَبْلَغْتُه إبلاغاً.
وبلَّغْتُه تبليغاً في الرسالةِ ونحوها.
وفي كذا بَلاغٌ وتَبَليغٌ أي كفاية.
وشيء بالغٌ أي جيد.
والمُبالَغَةُ: أن تَبْلُغَ من العمل جهدك.
قال الضرير: سمعت أب عمرو يقول: البَلْغُ ما يبلُغُكَ من الخَبَر الذي لا يعجبك القول: اللهم سَمْعٌ لا بَلْغٌ أي اللهم نَسْمَعُ بمثل هذا فلا تُنْزِلْهُ بنا.

##### Türkçe

باب **الغين** ve**اللام** ve**الباء** onlarla birlikte

**غ ل ب**، **ب ل غ**، **ب غ ل**، **ل غ ب** kullanılagelenlerdir. **غلب**: **غَلَبَ** **يغلِبُ** **غَلَباً** ve**غَلَبةً**.

Ve**الغِلابُ**: çekişme.

Ve**المُغَلَّبُ**: akranlarının, uğraştığı şeyde kendisini yendiği kimsedir.

Ve**المُغَلَّبُ** bazen başkasına üstün tutulan olabilir.

Ve**الأَغْلَبُ**: kalın, şiddetli, kısa boylu; ve**أَغْلَبُ** aslan.

Ve**غَلِبَ** **غَلَباً**; bir hastalıktan da olur.

Ve**غَلَباءُ** bir tepe; ve**غَلْباءُ** bir izzet; ve**تَغِلْبُ** **الغَلْباءَ** diye adlandırılırdı. Ve**اغلَوْلَبَ** ot, yerde, her varılacak yere vardığı zaman.

**لغب**: **لَغَبَ** **يلغُبُ** **لُغُوباً**; ve**لَغِبَ**; ve o, yorgunluğun şiddetidir.

Ve tüyden**اللُّغابُ**: karın; bir tanesi**الهاء** iledir.

Ve**اللُّغابُ**: okun tüyü; eğer düzgün olmazsa; düzgün olan**لؤام**dır. Dedi ki:

بَسْهمٍلم يكن يكسى **لُغاما**

**بغل**: **البَغْلةُ** ve**البَغْلُ** bilinen ikisidir.

Ve**البَغلُ** **بَغْلُ**dur; ve o, bunun için ehildir.

Ve**التَّبْغيلُ**: develerin genişlik içinde yürüyüşü.

**بلغ**: **بَلْغٌ** adam: **بَليغٌ**; ve**بَلُغَ** **بلاغةً**.

Ve**بَلَغَ** şey**يبلُغُ** **بُلُوغاً**; ve**أَبْلَغْتُه** onu**إبلاغاً**.

Ve**بلَّغْتُه** onu, risalede ve benzerinde**تبليغاً**.

Ve şunda**بَلاغٌ** ve**تَبَليغٌ**; yani yeterlik.

Ve**بالغٌ** bir şey; yani iyi.

Ve**المُبالَغَةُ**: amelden gayretinin sonuna varmandır.

**الضرير** dedi: **أب عمرو**’nun şöyle dediğini işittim: **البَلْغُ** hoşuna gitmeyen haberden sana ulaşan şeydir. Söz: Allah’ım,**سَمْعٌ** yok**بَلْغٌ**; yani Allah’ım, bunun benzeriyle işitiriz; onu bize indirme.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D8%A8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

اللُغوبُ: التعب والإعياء. تقول منه: لَغَبَ يَلْغُبُ بالضم لُغوباً. ولغِب بالكسر يلغَب لغوباً لغةٌ ضعيفة فيه. وألغبته أنا، أي أنْصَبْتُهُ. ورجلٌ لغْبٌ بالتسكين، أي ضعيفٌ بيِّن اللَغابَةِ. الأصمعي: عن أبي عمرو بن العلاء: قال سمعت أعرابيًّا يقول: فلانٌ لَغوبٌ، جاءته كتابي فاحتَقَرها. فقلت: أتقول جاءته كتابي? فقال: أليس بصحيفة. فقلت: ما اللَّغوبُ? فقال: الأحمق. واللَّغْبُ أيضاً: الريش الفاسد مثل البُطْنانِ منه. واللُغاب بالضم مثله، وهو خلاف اللُؤامِ قال تأبَّط شراً:
وما وَلَدَتْ أمي من القومِ عاجـزاًولا كان ريشي من ذُنابى ولا لَغْبِ
وكان له أخٌ يقال له: ريشُ لَغْبٍ. وقد حركه الكميت في قوله:
لا نَقَلٌ ريشُها ولا لَغَب
وريشٌ لَغيب. قال الراجز في الذئب:
أشْعَرْتُهُ مُذَلّقاً مَذْروبا
ريشَ بريش لم يكن لَغيبا
الأموي: لَغَبْت على القوم ألغَبُ، بالفتح فيهما، لَغْباً: أفسَدتُ عليهم. والتَلَغّبُ: طول الطرد. وقال:
تَلَغَّبني دهرٌ فلمـا غَـلَـبْـتُـهُ		غَزاني بأولادي فأدركَني الدهرُ

##### Türkçe

**اللُغوبُ**: yorgunluk ve bitkinlik. Ondan dersin ki: **لَغَبَ يَلْغُبُ** (zamme ile) **لُغوباً**. Ve (yine) **لغِب** (kesre ile) **يلغَب** **لغوباً**; onda zayıf bir lugattır. Ve ben onu **ألغبته**; yani onu yordum.

Ve (bir) adam **لغْبٌ** (sükûn ile); yani zayıf, **اللَغابَةِ**si apaçık olan.

**الأصمعي**: **أبي عمرو بن العلاء**’dan: dedi ki: bir bedevîyi şöyle derken işittim: falan **لَغوبٌ**; benim mektubum ona geldi de onu küçümsedi. Ben dedim: “Ona benim mektubum geldi” mi diyorsun? O dedi: “(O) bir sahife değil mi?” Ben dedim: **اللَّغوبُ** nedir? O dedi: ahmak.

Ve **اللَّغْبُ** da: bozuk tüy; ondan **البُطْنانِ** gibi. Ve **اللُغاب** (zamme ile) da onun gibidir; ve o, **اللُؤامِ**’ın zıddıdır. **تأبَّط شراً** dedi ki:
وما وَلَدَتْ أمي من القومِ عاجـزاًولا كان ريشي من ذُنابى ولا لَغْبِ

Ve onun “**ريشُ لَغْبٍ**” denilen bir erkek kardeşi vardı. Ve **الكميت** onu şu sözünde harekeledi:
لا نَقَلٌ ريشُها ولا لَغَب

Ve (bir) tüy **لَغيب**. **الراجز** kurtta dedi ki:
أشْعَرْتُهُ مُذَلّقاً مَذْروبا
ريشَ بريش لم يكن لَغيبا

**الأموي**: kavmin üzerine **لَغَبْت**; **ألغَبُ** (ikisi de fetha ile), **لَغْباً**: onlara karşı bozdum. Ve **التَلَغّبُ**: kovalamacanın uzunluğu. Ve dedi ki:
تَلَغَّبني دهرٌ فلمـا غَـلَـبْـتُـهُ		غَزاني بأولادي فأدركَني الدهرُ

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D8%A8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

غ ل ب
غلب ، بلغ ، بغل ، لغب : مستعملة .
غلب : قال الليث : يقال : غَلَبَ يَغْلِبُ غَلَبَةً وغَلَباً ، والغِلابُ : المُغَالبة ، وأنشد بيت كعب بن مالك :
هَمَّتْ سخينةُ أن تُغَالِبَ ربَّها
وليُغْلَبَنَّ مغالِبُ الغلاّب
وفي مثل للعرب : جرى المذكيات غلاب ، أراد بالمذكيات مَسَانّ الخيل وقُرّحَها ، أراد أنها تغلب من سابقها غلاباً لِقوَّتها .
قال : والأغلب : الغليظ القَصَرَةِ ، أسدٌ أغلب ، وقد غَلِبَ يَغْلَب غَلَباً ، وقد يكون الغَلَب من داءٍ أيضاً .
قال : وهضبة غَلْباء وعزَّة غلباءُ ، وكانت تَغْلِبُ تسمى الغَلْباءَ .
وقال الشاعر :
وأَوْرَثَنِي بَنو الغلْباءِ مَجْداً
حديثاً بعد مَجْدِهم القديم
وقال آخر :
وقَبْلَكَ ما اغْلَوْلَبَتْ تَغْلِبٌ
بِغَلْبَاءَ تَغْلِب مُغْلَوْلِبينا
يعني بعزَّةٍ غَلْبَاءَ ، واغْلَوْلَبَ العُشْبُ . واغلَوْلَبَتِ الأرض إذا التَفَّ عشبها ، واغْلَوْلَبَ القوم إذا كثروا ، من اغْلِيلاَبِ العُشْبِ ، ورجل غُلُبَّة إذا كان غالباً ، وغَلبَّة لُغة .
وأخبرني أبو محمد المزنيِّ عن أبي خليفة عن محمد بن سلاّم أنه قال : إذا قالتِ العرب : شاعر مُغَلَّب فهو مغلوب ، وإذا قالوا غلِّبَ فلان ، فهو غالب ، وغلِّبَتْ ليلى الأخْيَلِيّة على نابغةِ بني جَعْدَةَ لأنها غَلَبَتْه ، وكان الجعديُّ مغَلَّباً .
لغب : الأصمعي : إنه لضعيف ولَغْب وَوَغْب .
أبو عبيد عن الأموي : لَغَبْتُ ألغُبُ لُغُوباً من الإعياء .
ومنه قول الله جلَّ وعزَّ : ( أَيَّامٍ وَمَا مَسَّنَا مِن ) ( ق : 38 ) ، ومنه قيل فلان ساغب لاغب أي مُعْيًى .
وروى ابن الفرج عن أبي السميدع ، أخذت بزغب رقبته ، ولَغَب رقبته ، قال : وهي باللام في تميم ، قال : وذلك إذا تبعه وقد ظن أنه لم يدركه ، فلحقه ، أخذ برقبته أو لمْ يأخذ .
قال الأموي : ولَغَبْتُ على القومِ ألْغَبُ لَغْباً : أفْسَدْتُ عليهم .
وقال الليث : اللُّغَابُ من الرِّيش : البطن ، الواحدة لُغابَة .
أبو عبيد عن الأصمعي قال : من الرِّيش اللُّؤَامُ واللُّغابُ ، فاللُّغابُ ما كان بطنُ القُذَةِ يلي ظهر الأخرى ، وهو أجود ما يكون فإذا التَقى بطْنان أو ظهران فهو لُغَاب ولغْب .
وقال أبو زيد : لغَبْتُ القومَ ألْغَبُهُمْ لغْباً ، إذا حدَّثتهم بحديثٍ خلفٍ ، وأنشد :
أَبْذُلُ نصْحي وأَكُفُّ لغبي
وقال الزِّبْرِقانُ :
ألمْ أَك باذلاً وُدِّي ونَصْرِي
وأصْرِفَ عنكم ذَرَبي ولغْبي
يقال : كفَّ عنَّا لغبَكَ : أي سيءَ كلامك ، ويقال : تَلَغَّبْتُ الرَّجلُ : إذا أتعبته ، ولغَّبَ فلان دابَّتَه : إذا تحاملَ عليه حتى أعْيا ، والْمَلاغب جمع الملغَبَةِ من الإعياء .
بغل : قال الليث : البَغل والبَغلة معروفان ، والتَّبْغيل : مشي الإبل في سَعَةٍ .
أبو عبيد عن الأصمعي : التَّبْغِيلُ : مَشْيٌ فيه اختلاطٌ بين العَنقِ والهَمْلَجَةِ .
ويقال : تزوج فلانٌ فلانةَ فَبَغَّلَ أولادَها : إذا كان فيهم هُجْنَةٌ ، ورجل بَغَّال صاحبُ بِغالِ ، ويُجْمَعُ البغل بِغالاً .
بلغ : قال الليث : البَلْغُ : البَلِيغُ من الرِّجال وقد بلُغَ بلاغة ، وبلغ الشيءُ يبلُغُ بُلوغاً ، وقد بلَّغْتُهُ أنا تبليغاً وأبلغته إبلاغاً وتقول : له في هذا الأمر بلاغٌ وبُلغةٌ وتَبَلُّغ : أي كفاية ، وشيءٌ بالغ : أي جَيِّدٌ ، والمبالغةُ : أن تبلغ من العمل جهدَك .
وقال غيره : البُلْغةُ من القُوتِ : ما يتبلَّغُ به ولا فضلَ فيه ، والعربُ تقول للخبَر يبلُغُ أحدَهُمْ ، ولا يحقِّقُونه وهو يسوءُهُمْ : سَمْعٌ لا بَلْغٌ : أي نسمَعُهُ ولا يبلغنا ، ويجوزُ : سمعاً لا بلْغاً .
ويقال : بلغَ الغُلامُ والجاريةُ : إذا أدْركا وهما بالغانِ .
وقال الشافعي في كتابِ النِّكاح جارية بالغ بغير هاءٍ .
هكذا رَواهُ لنا عبد الملك عن الرَّبيع ، عنه قلتُ والشافعي فصيحٌ ، وقولهُ حُجَة في اللغةِ ، وقد سمعتُ غير واحدٍ من فصحاءِ الأعراب يقول : جَارِية بالغ ، وهو كقولهم : امْرَأَة عاشقٌ ، ولِحْيَة ناصِلٌ .
وإن قال قائلٌ : جَارية بالغة لم يكنُ خطأً لأنه الأصلُ .
روي عن عائشة أنَّها قالت لأمير المؤمنينَ علي رضي الله عنه يومَ الجملِ : قد بلغْتَ منَّا البِلَغِينَ : معناها : أنَّ الحرْبَ قد جهدْتها وبلغت منها كلَّ مبلغٍ .
وقال أبو عبيد في قول عائشة لِعَليَ : قد بلغتَ مِنَّا البِلَغينَ : إنُه مثل قولهم : لقيت منه البُرَحِين والأقْورين والأَمرينِ ومعناها كلها : الدَّواهي ، ويقال : بلَّغت القومَ الحديثَ بلاغاً : اسمٌ يقومُ مقام التبليغ .
وفي الحديث : ( كلُّ رافعَةٍ رَفَعَتْ عَنَّا من البلاغ فَلْتُبَلِّغْ عَنَّا ) ، أراد من المبلِّغينَ ، ويقال : أبْلَغْتهُ وبَلَّغْته بمعنى واحدٍ .
ويقال : بلغ فلان ، إذا جهد وبلغت نكيثته .

##### Türkçe

غ ل ب
**غلب** ، **بلغ** ، **بغل** ، **لغب** : kullanımdadır.

**غلب** : el-Leys dedi: Denilir: **غَلَبَ يَغْلِبُ غَلَبَةً** ve **غَلَباً**; ve **الغِلابُ**: **المُغَالبة**’dir. Ka‘b b. Mâlik’in beytini okudu:
سخينة, Rabbine karşı **تُغَالِبَ** etmeye niyetlendi
ve elbette **الغلاّب**’ın **مغالِبُ**’i yenilecektir

Arapların bir meselinde: “**جرى المذكيات غلاب**”; **المذكيات** ile atların yaşlıları ve koşuya alıştırılmışları kastedildi; onların, kuvvetlerinden dolayı, kendilerinden önce koşanı **غلاباً** olarak yendikleri kastedildi.

Dedi: ve **الأغلب**: kısa boylu kalın (kimse)dir; **أسدٌ أغلب**. Ve **غَلِبَ يَغْلِب غَلَباً** olmuştur; **الغَلَب** bazen bir hastalıktan da olur.

Dedi: ve **هضبة غَلْباء** ve **عزَّة غلباءُ**; ve **تَغْلِبُ** (kabilesi) **الغَلْباءَ** diye adlandırılırdı.

Şair dedi:
Bana **بَنو الغلْباءِ** bir şeref miras bıraktı
onların eski şerefinden sonra yeni bir (şeref)

Bir başkası dedi:
Senden önce **تَغْلِبٌ** **اغْلَوْلَبَتْ** olmadı
**بِغَلْبَاءَ** ile; **تَغْلِب** **مُغْلَوْلِبينا** (kimseleri) **تَغْلِب** eder

Yani **عزَّةٍ غَلْبَاءَ** ile. Ve ot **اغْلَوْلَبَ**. Yer, otu birbirine dolaştığında **اغلَوْلَبَتِ**; kavim çoğaldığında **اغْلَوْلَبَ**; otun **اغْلِيلاَبِ**’ından (dolayı). Ve **رجل غُلُبَّة**: galip olduğunda; ve **غَلبَّة** bir lugattır.

Ebû Muhammed el-Müzenî bana, Ebû Halîfe’den, Muhammed b. Sellâm’dan haber verdi ki şöyle dedi: Araplar “**شاعر مُغَلَّب**” dediğinde o, mağlup edilmiştir; “**غلِّبَ فلان**” dediklerinde ise o, galiptir. Ve Leylâ el-Ahyeliyye, Benî Ca‘de’nin Nâbiga’sına karşı **غلِّبَتْ** (galip kılındı/galip geldi); çünkü onu **غَلَبَتْ**; ve el-Ca‘dî **مغَلَّباً** idi.

**لغب** : el-Asma‘î: O, zayıftır; ve **لَغْب** ve **وَوَغْب**.

Ebû ‘Ubeyd, el-Umevî’den: Yorgunluktan dolayı **لَغَبْتُ ألغُبُ لُغُوباً**.

Bundan, Allah جلَّ وعزَّ’in sözü: ( **أَيَّامٍ وَمَا مَسَّنَا مِن** ) (ق: 38). Bundan dolayı “falanca **ساغب لاغب**” denildi; yani yorgun.

İbnü’l-Ferec, Ebû’s-Semîda‘dan rivayet etti: Boynunun tüyünden tuttum; ve boynu **لَغَب** etti. Dedi: Temîm’de bu, **اللام** iledir. Dedi: Bu, onu takip ettiğinde ve onu yakalayamadığını zannettiği hâlde ona yetiştiğinde; boynundan tuttu yahut tutmadı (durumunda)dır.

El-Umevî dedi: Kavmin üzerine **ولَغَبْتُ على القومِ ألْغَبُ لَغْباً**: Onlara karşı bozgun çıkardım/işlerini bozdum.

El-Leys dedi: Tüyden **اللُّغَابُ**: karın (alt taraf)tır; tekili **لُغابَة**.

Ebû ‘Ubeyd, el-Asma‘î’den dedi: Tüyden **اللُّؤَامُ** ve **اللُّغابُ** vardır. **فاللُّغابُ**: bir **القُذَة**’nin karnının, ötekinin sırtına bitişik olanıdır; o, en iyi olanıdır. İki karın yahut iki sırt birleştiğinde ise o, **لُغَاب** ve **لغْب**’dür.

Ebû Zeyd dedi: **لغَبْتُ القومَ ألْغَبُهُمْ لغْباً**: Onlara bozuk bir sözle konuştuğumda. Şu beyti okudu:
Nasihatimi saçıp veririm ve **لغبي**’mi (bozuk sözümü) keserim

Ez-Zibrikân dedi:
Sevgimi ve yardımımı veren değil miydim
ve sizden **ذَرَبي**’mi ve **لغْبي**’mi çevirirdim

Denilir: “Bizden **لغبَكَ**’ı kes”: yani kötü sözünü. Ve denilir: **تَلَغَّبْتُ الرَّجلُ**: onu yorduğumda. Ve “falanca binitini **لغَّبَ**”: ona yüklenip onu yorgun düşürdüğünde. Ve **الْمَلاغب**: yorgunluktan olan **الملغَبَةِ**’nin çoğuludur.

**بغل** : el-Leys dedi: **البَغل** ve **البَغلة** bilinen (hayvan)dır. Ve **التَّبْغيل**: develerin genişlik içinde yürüyüşüdür.

Ebû ‘Ubeyd, el-Asma‘î’den: **التَّبْغِيلُ**: boyun uzatmalı yürüyüş ile **الهَمْلَجَةِ** arasında karışıklık bulunan bir yürüyüştür.

Ve denilir: Falanca falancayla evlendi de onun çocuklarını **فَبَغَّلَ**: içlerinde melezlik olduğunda. Ve **رجل بَغَّال**: katırların sahibi. Ve **البغل** **بِغالاً** olarak cem‘ edilir.

**بلغ** : el-Leys dedi: **البَلْغُ**: erkeklerden **البَلِيغُ** (beliğ olan)dır; ve **بلُغَ بلاغة** olmuştur. Ve şey **يبلُغُ بُلوغاً** olarak **بلغ** eder. Ve ben onu **تبليغاً** olarak **بلَّغْتُهُ**; ve onu **إبلاغاً** olarak **أبلغته**. Ve dersin: Bu işte onun için **بلاغٌ** ve **بُلغةٌ** ve **تَبَلُّغ** vardır: yani yeterlilik. Ve **شيءٌ بالغ**: yani iyi. Ve **المبالغةُ**: işten gayretinin sonuna varmandır.

Başkası dedi: Azıktan **البُلْغةُ**: onunla geçinilen, fazlası olmayan şeydir. Ve Araplar, bir haber onlardan birine ulaşıp da onu doğrulamadıkları hâlde onları kötüleştirirse: “**سَمْعٌ لا بَلْغٌ**” derler: yani onu işitiriz, bize ulaşmaz. Ve caizdir: “**سمعاً لا بلْغاً**”.

Ve denilir: Oğlan ve kız **بلغَ**: idrake erdiklerinde; ikisi de **بالغانِ** iken.

Eş-Şâfi‘î nikâh kitabında “**جارية بالغ**” dedi; **هاء** olmaksızın.

Bunu bize Abdülmelik, er-Rabî‘den, ondan rivayet etti. Dedim: Şâfi‘î fasîhtir; onun sözü dilde hüccettir. Ve fasih bedevîlerden birden fazlasını “**جَارِية بالغ**” derken işittim; bu, onların “**امْرَأَة عاشقٌ**” ve “**لِحْيَة ناصِلٌ**” demeleri gibidir.

Eğer bir söyleyen “**جَارية بالغة**” derse hata olmaz; çünkü o asıldır.

Âişe’den rivayet olundu: Müminlerin emîri Ali رضي الله عنه’a Cemel günü şöyle dedi: “Bizden **البِلَغِينَ**’e vardın.” Manası: savaş onu yordu ve ondan her varılacak yere vardı.

Ebû ‘Ubeyd, Âişe’nin Ali’ye sözünde: “Bizden **البِلَغينَ**’e vardın” hakkında dedi: Bu, onların “ondan **البُرَحِين** ve **الأقْورين** ve **الأَمرينِ** ile karşılaştım” sözleri gibidir; bunların manası bütünüyle: musibetlerdir. Ve denilir: Kavme hadisi **بلاغاً** olarak **بلَّغت**: tebliğin yerini tutan bir isimdir.

Hadiste: “(Bizden **البلاغ**’dan bir şeyi kaldırıp götüren her **رافعَةٍ** bizden tebliğ etsin)” vardır; **المبلِّغينَ**’den olanı kastetti. Ve denilir: **أبْلَغْتهُ** ve **بَلَّغْته** bir manadadır.

Ve denilir: Falanca **بلغ** etti: çabaladığında; ve onun **نكيثته**’si **بلغت** etti.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب اللام والغين وما يثلثهما)
(لغم)  اللام والغين والميم كلمة واحدة صحيحة، وهي المَلاَغم: ما حَوْلَ الفم. ومنه قولهم: تلغَّمت بالطِّيب([1]): جعلته هناك. قال ابن دريد: تلَغَّم بالطِّيب: تلطّخ([2]). فأمّا قولهم: لَغَمْتُ ألغَم لَغْماً، إذا أخبرتَ صاحبَك بشيء لا يَسْتَيْقِنُهُ، فهو من الإبدال، إنّما هو نَغَمْتُ بالنون. قال الخليل: لغم البعيرُ لُغامَهُ: رَمى به.
(لغو)  اللام والغين والحرف المعتل أصلانِ صحيحان، أحدهما يدلُّ على الشَّيءِ لا يُعتدُّ به، والآخَر على اللَّهَج بالشَّيء.
فالأوَّل اللَّغْو: ما لا يُعتَدُّ به من أولادِ الإبلِ في الدِّيَة. قال العبديّ([3]):
أو مائةٍ تُجعلُ أولادها	لَغْواً *** وعُرْضَ المائةِ الجَلمدِ([4])يقال منه لغَا يلْغُو لَغْواً. وذلك في لَغْو الأيمان. واللَّغا هو اللَّغو([5]) بعينهِ. قال الله تعالى: ﴿لا يُؤَاخِذُكُمُ اللهُ بِاللَّغْوِ في أَيْمَانِكُمْ﴾ [البقرة 225، المائدة 89]، أي ما لَمْ تَعقِدوه بقلوبكم. والفقهاء يقولون: هو قولُ الرّجل لا والله، وبلَى والله. وقوم يقولون: هو قولُ الرّجُل لسوادٍ مُقْبِلاً: والله إنَّ هذا فلانٌ، يظنُّه إياه، ثم لا يكون كما ظنّ. قالوا: فيمينه لغوٌ، لأنَّه لم يتعمَّد الكذِب.
والثاني قولهم: لَغِيَ بالأمر، إذا لَهِجَ به. ويقال إنَّ اشتقاق اللُّغة منه، أي يَلْهَجُ صاحبُها بها.
(لغب)  اللام والغين والباء أصلٌ صحيح واحد، يدلُّ على ضعفٍ وتَعَب. تقول: رجلٌ لَغْبٌ بيِّن اللَّغابة واللُّغوبة. وقال الأصمعيّ: قال أبو عمرو: سمِعت أعرابيَّاً([6]) يقول: "فلانٌ لَغوبٌ جاءته كتابي فاحتَقَرها"، فقلت: أتقول جاءته كتابي؟ فقال: أليس صحيفةً. قلت: ما اللَّغُوب؟ قال: الأحمق. وقال: تأبَّطَ شرَّاً في اللَّغب:
ما ولدَتْ أمِّي من القوم عاجزاً *** ولا كان رِيشِي من ذُنابى  ولا لَغْبِ([7])قال أبو بكر([8]): وسهمٌ لَغْب، إذا كان قُذَذُهُ بُطناناً، وهو رديّ. قال شاعرٌ يصف رجلاً طلبَ أمراً فلم يَنَلْه:
* فَنجا وراشُوه بذِي لَغْبِ([9]) *
واللُّغوب: التَّعَب والإعياء والمَشَقَّة. وأتى ساغباً لاغباً، أي جائعاً تَعِباً. قال الله تعالى: ﴿وَمَا مَسَّنا مِنْ لُغُوبٍ﴾ [ق 38].
(لغد)  اللام والغين والدال كلمةٌ واحدة. اللَّغاديد: لَحمَاتٌ تكون في اللّهَوات، واحدها لُغْدُود؛ ويقال لُغْدٌ وألغاد. وجاء فلانٌ متلغِّداً، أي متغَيِّظاً؛ وهذا كأنَّه بلغ الغَيْظ ألغادَه.
(لغز)  اللام والغين والزاء أصلٌ يدلُّ على التواءٍ في شيءٍ وميل. يقولون: اللُّغز: ميلُك بالشَّيء عن وَجههِ. ويقولون اللُّغَيْزَاء، ممدود: أن يَحفِر اليربوعُ ثم يُمِيل([10]) في حفره ليعمِّيَ على طالبه. والألغاز: طُرقٌ تلتوِي وتُشْكلُ على سالِكِها، الواحد لَغَز ولُغْز([11]). وأَلغَزَ فلانٌ في كلامِه. وفي حديث عمر: "نَهَى عن اللُّغَيْزَى في اليمين".
--------------ـــ
([1]) في الأصل: "بالطين"، صوابه في المجمل واللسان.
([2]) الجمهرة (3: 149).
([3]) هو المثقب العبدي، كما سبق في حواشي الجزء الأول ص 507.
([4]) أنشده في اللسان (جلمد، عرض).
([5]) في الأصل: "واللغو"، صوابه من المجمل.
([6]) في اللسان والجمهرة (1: 319) أنه أعرابي من أهل اليمن.
([7]) أنشده في اللسان (لغب).
([8]) الجمهرة (1: 318).
([9]) البيت للحارث بن الطفيل الدوسي، كما في الأغاني (12: 54) وحواشي الجمهرة (1: 318). وصدره: * فرميت كبش القوم معتمداً *
([10]) في المجمل: "ثم يميل يميناً وشمالاً".
([11]) ويقال لغز بضم ففتح أيضاً.

ـ

##### Türkçe

(لام ve غين ve ikisini üçleyen(ler) babı)

(**لغم**)  **اللام** ve **الغين** ve **الميم** tek bir sahih kelimedir; o da **المَلاَغم**’dır: ağzın çevresinde olan. Ondandır onların sözü: **تلغَّمت بالطِّيب**([1]): onu oraya koydum. İbn Düreyd dedi: **تلَغَّم بالطِّيب**: bulaştı([2]). Ama onların sözü: **لَغَمْتُ ألغَم لَغْماً**; arkadaşına onun kesin olarak bilmediği bir şeyle haber verdiğin zaman, o ibdâldendir; ancak o **نَغَمْتُ**’tur, **النون** ile. Halîl dedi: **لغم البعيرُ لُغامَهُ**: onu onunla attı.

(**لغو**)  **اللام** ve **الغين** ve illetli harf iki sahih asıldır; ikisinden biri, itibar edilmeyen şeye delâlet eder; diğeri, bir şeye lehc etmeye.
Birincisi **اللَّغْو**: diyette develerin yavrularından itibar edilmeyen şey. el-‘Abdî dedi([3]):
أو مائةٍ تُجعلُ أولادها	لَغْواً *** وعُرْضَ المائةِ الجَلمدِ([4])
Ondan denir: **لغَا يلْغُو لَغْواً**. Bu, yeminlerin **لَغْو**’sundadır. Ve **اللَّغا** bizzat **اللَّغو**’dur([5]). Allah Teâlâ dedi: ﴿لا يُؤَاخِذُكُمُ اللهُ بِاللَّغْوِ في أَيْمَانِكُمْ﴾ [البقرة 225، المائدة 89] yani kalplerinizle bağlamadığınız şey. Fakihler derler: o, adamın “لا والله” ve “بلَى والله” sözüdür. Bir kavim der ki: o, adamın yaklaşmakta olan bir karaltıya: “والله إنَّ هذا فلانٌ” demesidir; onu o sanır, sonra zannettiği gibi olmaz. Dediler: onun yemini **لغو**’dur; çünkü yalanı kasdetmedi.
İkincisi onların sözü: **لَغِيَ بالأمر**; onunla lehc ettiği zaman. Denir ki **اللُّغة**’nin iştikakı ondandır; yani onun sahibi onunla lehc eder.

(**لغب**)  **اللام** ve **الغين** ve **الباء** tek bir sahih asıldır; zayıflığa ve yorgunluğa delâlet eder. Dersin: **رجلٌ لَغْبٌ**; **اللَّغابة** ve **اللُّغوبة**’si apaçık. el-Asma‘î dedi: Ebû ‘Amr dedi: Yemen ehlinden bir a‘râbîyi([6]) işittim, diyordu ki: “فلانٌ لَغوبٌ جاءته كتابي فاحتَقَرها”; ben dedim: “جاءته كتابي” mi diyorsun? O dedi: “صحيفةً” değil mi? Ben dedim: **اللَّغُوب** nedir? Dedi: ahmak. Ve dedi: Teebbata Şerran’ın **اللَّغب** hakkında:
ما ولدَتْ أمِّي من القوم عاجزاً *** ولا كان رِيشِي من ذُنابى  ولا لَغْبِ([7])
Ebû Bekr dedi([8]): ve **سهمٌ لَغْب**; onun tüyleri karın tarafında olduğu zaman; o kötüdür. Bir şair, bir işi isteyen de sonra onu elde etmeyen bir adamı vasfederek dedi:
* فَنجا وراشُوه بذِي لَغْبِ([9]) *
Ve **اللُّغوب**: yorgunluk ve bitkinlik ve meşakkat. Ve **ساغباً لاغباً** geldi; yani aç, yorgun. Allah Teâlâ dedi: ﴿وَمَا مَسَّنا مِنْ لُغُوبٍ﴾ [ق 38].

(**لغد**)  **اللام** ve **الغين** ve **الدال** tek bir kelimedir. **اللَّغاديد**: **اللّهَوات**’ta bulunan et parçalarıdır; onun teki **لُغْدُود**’dur; ve **لُغْدٌ** ve **ألغاد** denir. Ve falan kimse **متلغِّداً** geldi; yani öfkelenmiş; bu, sanki öfkenin **ألغاد**’ına ulaşmış gibidir.

(**لغز**)  **اللام** ve **الغين** ve **الزاء** bir asıldır; bir şeyde kıvrılmaya ve meyle delâlet eder. Derler: **اللُّغز**: bir şeyi yüzünden saptırarak meyletmendir. Ve derler: **اللُّغَيْزَاء** (uzatılmış): yer faresi kazması, sonra kazısında meyletmesi; onu arayana karşı gizlemek için([10]). Ve **الألغاز**: yürüyenine kıvrılan ve ona müşkil olan yollardır; teki **لَغَز** ve **لُغْز**’dür([11]). Ve falan kimse sözünde **أَلغَزَ** etti. Ömer’in hadisinde: “يمين’de **اللُّغَيْزَى**’dan nehyetti.”

--------------ـــ
([1]) Asılda: “بالطين”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.
([2]) **الجمهرة** (3: 149).
([3]) O, el-Müthakkab el-‘Abdî’dir; birinci cildin haşiyelerinde s. 507’de geçtiği üzere.
([4]) **اللسان**’da (جلمد، عرض) onu rivayet etti.
([5]) Asılda: “واللغو”; doğrusu **المجمل**’dendir.
([6]) **اللسان** ve **الجمهرة** (1: 319)’da onun Yemen ehlinden bir a‘râbî olduğu (şeklinde).
([7]) **اللسان**’da (لغب) onu rivayet etti.
([8]) **الجمهرة** (1: 318).
([9]) Beyit, **الأغاني** (12: 54) ve **حواشي الجمهرة** (1: 318)’de olduğu üzere el-Hâris b. et-Tufeyl ed-Devsi’nindir. Ve onun صدر’ı: * فرميت كبش القوم معتمداً *
([10]) **المجمل**’de: “ثم يميل يميناً وشمالاً”.
([11]) Ve **لُغْز** (ضم sonra فتح) ile de denir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D8%A8/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- اللغوب: التعب والنصب. يقال: أتانا ساغبا لا غبا (انظر: أساس البلاغة (لغب) ؛ والمجمل 3/810)، أي: جائعا تعبا. قال: ﴿وما مسنا من لغوب﴾ [ق/ 38]. وسهم لغب: إذا كان قذذه (القذذ: جمع قذة، وهي ريش السهم. وللسهم ثلاث قذذ، وهي آذانه. اللسان (قذذ) ) ضعيفة، ورجل لغب: ضعيف بين اللغابة. وقال أعرابي: فلان لغوب أحمق، جاءته كتابي فاحتقرها. أي: ضعيف الرأي، فقيل له في ذلك: لم أنثث الكتاب وهو مذكر؟ فقال: أو ليس صحيفة (وهذه الرواية حكاها أبو عمرو بن العلاء عن أعرابي من أهل اليمن. انظر: اللسان (لغب) ؛ والمجمل 3/810).

##### Türkçe

- **اللُّغوب**: yorgunluk ve bitkinlik. Denir: **أتانا ساغبا لا غبا** (bak: Esâsü’l-belâğa (**لغب**) ; ve el-Mücmel 3/810), yani: aç, yorgun. Dedi: ﴿**وما مسنا من لغوب**﴾ [ق/ 38]. Ve **سهم لغب**: eğer onun **قذذه** ( **القذذ**: **قذة**’nin çoğuludur; o, okun tüyüdür. Okun üç **قذذ**’ü vardır; onlar onun kulaklarıdır. el-Lisân (**قذذ**) ) zayıf ise. Ve **رجل لغب**: **اللغابة** içinde apaçık zayıf. Ve bir bedevî dedi: falan **لغوب** ahmak; benim mektubum ona geldi de onu küçümsedi. Yani: görüşü zayıf. Bunun üzerine ona denildi: “Mektubu niçin müennes yaptın, hâlbuki o müzekkerdir?” O da dedi: “O bir **صحيفة** değil mi?” (Bu rivayeti Ebû Amr b. el-Alâ, Yemen ehlinden bir bedevîden hikâye etmiştir. bak: el-Lisân (**لغب**) ; ve el-Mücmel 3/810).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D8%A8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ل غ ب
تعب حتى لَغِبَ يلغُبُ‏.‏
ومسّه لغوبٌ‏.‏
وأتانا ساغباً لاغباً‏.‏
وتقول‏:‏ تلعّبت بهم القفار وتلغّبتهم الأسفار‏.‏
ومن المجاز‏:‏ رياحٌ لواغب كما قيل‏:‏ مرضى‏.‏
قال ذو الرمة‏:‏ بريح الخزامى حرّكتها بسحرة من الليل أنفاس الرياح اللواغب واكفف عنا لغبك أي فاسد كلامك وقبيحه‏.‏
قال الزبرقان‏:‏ ألم أك باذلاً ودّي ونصري وأصرف عنكم ذربي ولغبي من الريش اللّغب‏.‏

##### Türkçe

ل غ ب
Yoruldu; öyle ki **لَغِبَ** **يلغُبُ**.
Ona bir **لغوبٌ** dokundu.
Bize aç olarak, yorgun olarak geldi.
Ve dersin ki: Çöller onlarla oynadı ve seferler onları yordu.
Mecazdan: **رياحٌ لواغب**; denildiği gibi: hastalar.
Zü’r-Rumme dedi ki:
Hızzâmâ rüzgârıyla, geceden bir seher vaktinde onu hareket ettirdi; **الرياح اللواغب**’in nefesleri;
Ve bizden **لغبك**’ini defet; yani bozuk sözünü ve çirkinini.
Zü’l-Berkân dedi ki:
Ben, sevgimi ve yardımımı veren değil miydim; ve sizden, benim sertliğimi ve **لغبي**’mi savarım.
Tüyden: **اللّغب**.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

اللُّغُوبُ: التَّعَبُ والإِعْياءُ.
لَغَبَ يَلْغُبُ، بالضم، لُغُوباً ولَغْباً ولَغِبَ، بالكسر، لغة ضعيفة: أَعْيا أَشدَّ الإِعْياءِ. وأَلْغَبْتُه أَنا أَي أَنْصَبْتُه. وفي حديث الأَرْنَب: فسَعَى القومُ فلَغِـبُوا وأَدْركْتُها أَي تَعِـبُوا وأَعْيَوْا. وفي التنزيل العزيز: وما مَسَّنا من لُغُوبٍ. ومنه قيل: فلانٌ ساغِبٌ لاغِبٌ أَي مُعْيٍ. واستعار بعضُ العربِ ذلك للريح، فقال، أَنشده ابن الأَعرابي: وبَلْدَةٍ مَجْهَلٍ تُمْسِـي الرِّياحُ بها *  لَواغِـباً، وهي ناءٍ عَرْضُها، خاوِيَهْ وأَلْغَبَه السيرُ، وتَلَغَّبه: فَعَلَ به ذلك وأَتْعَبَه؛ قال كُثَيِّر عَزَّةَ: تَلَغَّبَها دونَ ابنِ لَيْلى، وشَفَّها *  سُهادُ السُّرى، والسَّبْسَبُ المتماحِلُ وقال الفرزدق:
بل سوف يَكْفِـيكَها بازٍ تَلَغَّبها، *  إِذا الْتَقَتْ ، بالسُّعُودِ، الشمسُ والقمرُ أَي يكفيك الـمُسْرفين بازٍ، وهو عُمَرُ بن هُبَيْرة. قال: وتَلَغَّبها، تَولاَّها فقام بها ولم يَعْجِزْ عنها.
وتَلَغَّبَ سَيْرَ القومِ: سارَ بهم حتى لَغِـبُوا؛ قال ابن مُقْبل: وحَيٍّ كِرامٍ، قد تَلَغَّبْتُ سَيْرَهم *  بمَرْبُوعةٍ شَهْلاءَ، قد جُدِلَتْ جَدْلا والتَّلَغُّبُ: طُولُ الطِّرادِ؛ وقال:
تَلَغَّبَني دَهْرِي، فلما غَلَبْتُه *  غَزاني بأَولادي، فأَدْرَكَني الدَّهْرُ والـمَلاغِبُ: جمع الـمَلْغَبة، مِن الإِعْياءِ.
ولَغَبَ على القوم يَلْغَب، بالفتح فيهما، لَغْباً: أَفْسَدَ عليهم. ولَغَبَ القومَ يَلْغَبُهم لَغْباً: حَدَّثَهم حديثاً خَلْفاً؛ وأَنشد: أَبْذُلُ نُصْحِـي وأَكُفُّ لَغْبي
وقال الزِّبْرِقانُ:
أَلَمْ أَكُ باذِلاً وُدِّي ونَصْرِي، *  وأَصْرِفُ عنكُمُ ذَرَبي ولَغْبي وكلامٌ لَغْبٌ: فاسِدٌ، لا صائِبٌ ولا قاصِدٌ. ويقال: كُفَّ عَنَّا لَغْبَك أَي سَيِّـئَ كلامِك. ورجلٌ لَغْبٌ، بالتسكين، ولَغُوبٌ، ووَغْبٌ: ضعيفٌ أَحمَقُ، بيِّنُ اللَّغَابةِ. حكى أَبو عمرو بنُ العَلاٍءِ عن أَعرابي من أَهل اليمن: فلانٌ لَغُوبٌ، جاءَته كتابي فاحْتَقَرَها؛ قلتُ: أَتقول جاءَته كتابي؟ فقال: أَليس هو الصحيفةَ؟ قلتُ: فما اللَّغُوبُ؟ قال: الأَحْمق. والاسم اللَّغابة واللُّغُوبةُ. واللَّغْبُ: الرِّيش الفاسِدُ مثل البُطْنانِ، منه.
وسَهْمٌ لَغْبٌ ولُغابٌ: فاسِدٌ لم يُحْسَنْ عَمَلُه؛ وقيل: هو الذي ريشُه بُطْنانٌ؛ وقيل: إِذا الْتَقَى بُطْنانٌ أَو ظُهْرانٌ، فهو لُغابٌ ولَغْبٌ. وقيل: اللُّغابُ من الريش البَطْنُ، واحدتُه لُغابةٌ، وهو خلافُ اللُّؤَام. وقيل: هو ريشُ السَّهْم إِذا لم يَعْتَدِلْ، فإِذا اعْتَدَلَ فهو لُؤَامٌ؛ قال بِشْرُ بن أَبي خازم: فإِنَّ الوائِليَّ أَصابَ قَلْبي *  بسَهْمٍ رِيشَ، لم يُكْسَ اللُّغابا ويروى: لم يكن نِكْساً لُغابَا. فإِما أَن يكون اللُّغابُ من صِفاتِ السَّهم أَي لم يكن فاسداً، وإِما أَن يكون أَراد لم يكن نِكساً ذا ريشٍ لُغابٍ؛ وقال تَـأَبـَّطَ شرّاً: وما وَلَدَتْ أُمِّي من القومِ عاجزاً، *  ولا كان رِيشِي من ذُنابى ولا لَغْبِ وكان له أَخٌ يقال له: ريشُ لَغْبٍ، وقد حَرَّكه الكُمَيْتُ في قوله: لا نَقَلٌ ريشُها ولا لَغَبْ
مثل نَهْرٍ ونَهَرٍ، لأَجل حرف الـحَلْق.
وأَلْغَبَ السَّهْمَ: جَعَلَ ريشَه لُغاباً؛ أَنشد ثعلب:
لَيْتَ الغُرابَ رَمَى حَمَاطَةَ قَلْبه *  عَمْرٌو بأَسْهُمِه، التي لم تُلْغَب وريشٌ لَغِـيبٌ؛ قال الراجز في الذئب:
أَشْعَرْتُه مُذَلَّقاً مَذْرُوبا،
 رِيشَ بِرِيشٍ لم يكن لَغِـيبَا
قال الأَصمعي: مِن الريش اللُّؤَامُ واللُّغابُ؛ فاللُّـؤَامُ ما كان بَطْنُ القُذَةِ يَلي ظَهْرَ الأُخْرَى، وهو أَجْوَدُ ما يكونُ، فإِذا الْتَقَى بُطْنانٌ أَو ظُهْرانٌ، فهو لُغابٌ ولَغْبٌ. وفي الحديث: أَهْدَى مَكْسُومٌ أَخُو الأَشْرَم إِلى النبي، صلى اللّه عليه وسلم، سلاحاً فيه سَهْمٌ لَغْبٌ؛ سَهْمٌ لَغْبٌ إِذا لم يَلْتَئِم ريشُه ويَصْطَحِبْ لرداءَته، فإِذا التأَم، فهو لُـؤَام. واللَّغْباءُ: موضع معروف؛ قال عمرو بن أَحمر:
حتى إِذا كَرَبَتْ، والليلُ يَطْلُبها، *  أَيْدي الرِّكابِ مِن اللَّغْباءِ تَنْحَدِرُ واللَّغْبُ: الرَّدِيءُ من السِّهَام الذي لا يَذْهَبُ بَعيداً. ولَغَّبَ فلانٌ دابَّته إِذا تَحَامَلَ عليه حتى أَعْيَا. وتَلَغَّبَ الدابةَ: وَجَدَها لاغِـباً. وأَلْغَبها إِذا أَتْعَبَها.

##### Türkçe

**اللُّغُوبُ**: yorgunluk ve bitkinliktir.

**لَغَبَ يَلْغُبُ** (ötre ile), **لُغُوباً** ve **لَغْباً**; ve **لَغِبَ** (esre ile), zayıf bir lugat: en şiddetli bitkinlikle bitkin düştü. Ve ben onu **أَلْغَبْتُه**: yani onu yordum. Ve **الأَرْنَب** hadîsinde: “Kavim koştu da **فلَغِـبُوا** ve ben onu yakaladım”; yani yoruldular ve bitkin düştüler.

Ve aziz tenzîlde: “Bize **لُغُوبٍ**den hiçbir şey dokunmadı.” Bundan dolayı denildi: falan kimse **ساغِبٌ لاغِبٌ**; yani bitkin düşürücü. Bazı Araplar bunu rüzgâr için ödünç aldı da şöyle dedi; İbnü’l-A‘râbî onu inşâd etti:
وبَلْدَةٍ مَجْهَلٍ تُمْسِـي الرِّياحُ بها *  لَواغِـباً، وهي ناءٍ عَرْضُها، خاوِيَهْ

Ve yürüyüş onu **أَلْغَبَه**; ve onu **تَلَغَّبه**: ona bunu yaptı ve onu yordu; Küseyyir ‘Azze dedi:
تَلَغَّبَها دونَ ابنِ لَيْلى، وشَفَّها *  سُهادُ السُّرى، والسَّبْسَبُ المتماحِلُ

Ve el-Ferazdak dedi:
بل سوف يَكْفِـيكَها بازٍ تَلَغَّبها، *  إِذا الْتَقَتْ ، بالسُّعُودِ، الشمسُ والقمرُ

Yani müsrifleri sana bir **بازٍ** yeter; o da ‘Umer b. Hubeyra’dır. Dedi: ve onu **تَلَغَّبها**: onu üstlendi de onunla ayağa kalktı ve ondan âciz kalmadı.

Ve **تَلَغَّبَ سَيْرَ القومِ**: onlarla yürüdü, ta ki yoruluncaya kadar; İbn Mukbil dedi:
وحَيٍّ كِرامٍ، قد تَلَغَّبْتُ سَيْرَهم *  بمَرْبُوعةٍ شَهْلاءَ، قد جُدِلَتْ جَدْلا

Ve **التَّلَغُّبُ**: kovalamacanın uzunluğudur; ve dedi:
تَلَغَّبَني دَهْرِي، فلما غَلَبْتُه *  غَزاني بأَولادي، فأَدْرَكَني الدَّهْرُ

Ve **الـمَلاغِبُ**: **الـمَلْغَبة**’nin çoğuludur; bitkinlikten.

Ve **لَغَبَ على القوم يَلْغَب** (ikisi de fetha ile), **لَغْباً**: onlara karşı bozdu.

Ve **لَغَبَ القومَ يَلْغَبُهم لَغْباً**: onlara bozuk bir sözle konuştu; ve inşâd etti:
أَبْذُلُ نُصْحِـي وأَكُفُّ لَغْبي

Ve ez-Zibrikân dedi:
أَلَمْ أَكُ باذِلاً وُدِّي ونَصْرِي، *  وأَصْرِفُ عنكُمُ ذَرَبي ولَغْبي

Ve **كلامٌ لَغْبٌ**: bozuk; ne isabetli ne de maksada yöneliktir. Ve denilir: “Bizden **لَغْبَك**’ı kes”; yani sözünün kötüsünü. Ve bir adam **لَغْبٌ** (sükûn ile) ve **لَغُوبٌ** ve **وَغْبٌ**: zayıf, ahmak; **اللَّغَابةِ**si açık. Ebû ‘Amr b. el-‘Alâ’, Yemen ehlinden bir bedevîden rivayet etti: “Falan kimse **لَغُوبٌ**; benim mektubum ona geldi de onu küçümsedi.” Dedim: “Ona mektubum geldi mi diyorsun?” Dedi: “O sahife değil mi?” Dedim: “Peki **اللَّغُوبُ** nedir?” Dedi: “Ahmak.” İsim **اللَّغابة** ve **اللُّغُوبةُ**dur.

Ve **اللَّغْبُ**: **البُطْنانِ** gibi bozuk tüy; ondandır.

Ve **سَهْمٌ لَغْبٌ** ve **لُغابٌ**: bozuk; yapımı iyi yapılmamış; ve denildi: o, tüyü **بُطْنانٌ** olanıdır; ve denildi: **بُطْنانٌ** yahut **ظُهْرانٌ** buluştuğu zaman, o **لُغابٌ** ve **لَغْبٌ**dur. Ve denildi: **اللُّغابُ** tüyden karın tarafıdır; onun teki **لُغابةٌ**dır; ve o **اللُّؤَام**ın zıddıdır. Ve denildi: o, okun tüyüdür; düzgünleşmezse; düzgünleşince **لُؤَامٌ**dur; Bişr b. Ebî Hâzim dedi:
فإِنَّ الوائِليَّ أَصابَ قَلْبي *  بسَهْمٍ رِيشَ، لم يُكْسَ اللُّغابا

Ve “**لم يكن نِكْساً لُغابَا**” diye de rivayet edilir. Artık ya **اللُّغابُ** okun sıfatlarındandır; yani bozuk değildi; yahut “bozuk tüy sahibi, ters çevrilmiş değildi” demek istedi; ve Tee’ebbata Şerran dedi:
وما وَلَدَتْ أُمِّي من القومِ عاجزاً، *  ولا كان رِيشِي من ذُنابى ولا لَغْبِ

Ve onun “**ريشُ لَغْبٍ**” denilen bir kardeşi vardı; el-Kumeyt onu şu sözünde harekelemiştir:
لا نَقَلٌ ريشُها ولا لَغَبْ

**نَهْرٍ** ve **نَهَرٍ** gibi; boğaz harfi sebebiyle.

Ve oku **أَلْغَبَ السَّهْمَ**: tüyünü **لُغاباً** yaptı; Sa‘leb inşâd etti:
لَيْتَ الغُرابَ رَمَى حَمَاطَةَ قَلْبه *  عَمْرٌو بأَسْهُمِه، التي لم تُلْغَب

Ve **ريشٌ لَغِـيبٌ**; râciz kurt hakkında dedi:
أَشْعَرْتُه مُذَلَّقاً مَذْرُوبا،
 رِيشَ بِرِيشٍ لم يكن لَغِـيبَا

El-Asma‘î dedi: tüyden **اللُّؤَامُ** ve **اللُّغابُ** vardır; **اللُّـؤَامُ**: bir tüyün karın tarafının ötekinin sırt tarafına bitişik olmasıdır; o, olanın en iyisidir; **بُطْنانٌ** yahut **ظُهْرانٌ** buluştuğu zaman ise o **لُغابٌ** ve **لَغْبٌ**dur. Ve hadîste: “**مَكْسُومٌ** (el-Eşrem’in kardeşi) Peygamber’e, sallallahu aleyhi ve sellem, içinde **سَهْمٌ لَغْبٌ** bulunan bir silah hediye etti”; **سَهْمٌ لَغْبٌ**: tüyü kötü oluşundan dolayı birleşmeyip uyuşmadığı zaman; birleşince ise o **لُـؤَام**dır.

Ve **اللَّغْباءُ**: bilinen bir yerdir; ‘Amr b. Ahmer dedi:
حتى إِذا كَرَبَتْ، والليلُ يَطْلُبها، *  أَيْدي الرِّكابِ مِن اللَّغْباءِ تَنْحَدِرُ

Ve **اللَّغْبُ**: uzak gitmeyen okların kötüsüdür.

Ve falan kimse binitini **لَغَّبَ**: ona yüklenip onu bitkin düşürdüğü zaman. Ve biniti **تَلَغَّبَ**: onu **لاغِـباً** buldu. Ve onu **أَلْغَبها**: onu yorduğu zaman.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D8%A8/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ل غَ ب * * اللُّغُوبُ * بضمتين التعب والإعياء وبابه دخل و * لَغِبَ * بالكسر * لُغُوباً * لغة ضعيفة

##### Türkçe

* ل غَ ب * * **اللُّغُوبُ** * iki ötre ile yorgunluk ve bitkinliktir; babı **دخل**’dir. Ve * **لَغِبَ** * kesre ile * **لُغُوباً** * zayıf bir lugattır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

لغب لغبا بفتح فسكون ، ولغوبا كصبور ، ولغوبا بالضم ، هكذا في نسختنا . وأعتمد المصنف على ضبط القلم ، ولو ذكرها بعد أوزان الفعل ، لكانت الإحالة على قواعد الصرف في مصادر الفعل ، ورد كل ضبط إلى ما يقتضيه قياسه كما فعله الجوهري حيث قال : لغب ، يلغب ، بالضم ، لغوبا . ولغب ، بالكسر ، يلغب ، لغوبا ، والذي حققه شيخنا تبعأ لأئمة الصرف أن لغبا يجوز فيه تسكين الغين المعجمة وفتحها . وظاهره أنه يقال بسكونها خاصة ، وصرحوا بأن، اللغب بتسكين الغين مصدر لغب كنصر ، كاللغوب بالضم والفتح ، والمفتوح مصدر ، لغب ، كفرح ، على القياس ، واللغوب الأول بالضم ، على قياس فعل المفتوح اللازم كالجلوس ، والثاني بالفتح شاذ ، ملحق بالمصادر التي على فعول ، كالوضوء والقبول . وهذا تحقيق حسن . كمنع وسمع حكاهما الفيومي، وابن القطاع يروي لغب ، مثل كرم . وهذه الأخيرة عن الإمام اللغوي أبي جعفر أحمد ابن يوسف الفهري اللبلي ، نسبة إلى لبلة : قرية من قرى الأندلس ، وهو أحد شيوخ ابن حيان . ومن أشهر مؤلفاته في اللغة : شرح الفصيح ثم إن لغة الكسر ضعيفة ، صرح به في الصحاح ، ولم يذكر لغة الضم . فقول شيخنا : وهذا عجيب من المصنف كيف أغرب بنقله عن اللبلي، وهو في الصحاح وغيره? فيه نظر: أعيا أشد الإعياء، كذا في المحكم. وفي الصحاح: اللغوب: التعب والإعياء، ومثله في النهاية والغريبين. قال جماعة : اللغوب هو النصب ، أو الفتور اللاحق بسببه ، أو النصب جسماني ، واللغوب نفساني. وهي فروق لبعض فقهاء اللغة. والأكثر على ما ذكره المصنف، والجوهري، وابن الأثير، والهروي وغيرهم . قاله شيخنا . وألغبه ، وتلغبه مشددا : فعل به ذلك ، وأتعبه . قال كثير عزة :
  تلغبها دون ابن ليلى وشـفـهـا                      سهاد السرى والسبسب المتماحل وقال الفرزدق:
  بل سوف يكفيك بازي تلغبهاإذا التقت بالسعود الشمس والقمر المراد بالبازي: هنا: عمرو بن هبيرة. وتغلبها: تولاها، فقام بها، ولم يعجز عنها. واللغب، بفتح فسكون: ما بين الثنايا من اللحم، نقله الصاغاني. اللغب: الريش الفاسد مثل البطنان منه، كاللغب، ككتف، لغة فيه. من المجاز: اللغب: الكلام الفاسد الذي لا صائب ولا قاصد: ويقال: كف عنا لغبك، أي: سيء كلامك، وفاسده، وقبيحه. اللغب، كالوغب: الضعيف الأحمق بين اللغابة، كاللغوب بالفتح. وفي الصحاح عن الأصمعي، عن أبي عمرو بن العلاء: قال سمعت: أعرابيا من أهل اليمن. يقول: فلان لغوب، جاءته كتابي، فاحتقرها، فقلت: أتقول: جاءته كتابي ? فقال: أليس بصحيفة ? فقلت: ما اللغوب فقال: الأحمق. قلت: وقد سبقت الإشارة إليه في ك ت اللغب: السهم الفاسد الذي لم يحسن بريه وعمله. وقيل: هو الذي ريشه بطنان، كاللغاب، بالضم، يقال: سهم لغب، ولغاب، فاسد، لم يحسن عمله. وقيل: إذا التقى بطنان أو ظهران، فهو لغاب ولغب. وقيل اللغاب من الريش: البطن، واحدته لغابة، وهو خلاف اللؤام. وقيل: هو ريش السهم إذا لم يعتدل، فإذا أعتدل فهو لؤام. قال بشر بن أبي خازم:
  فإن الوائلي أصاب قومي

  بسم ريش لم يكس اللغابا ويروي: لم يكن نكسا لغابا. فإما أن يكون اللغاب من صفات السهم، أي: لم يكن فاسدا، وإما أن يكون أراد: لم يكن نكسا ريش لغاب وقال تأبط شرا:
  وما ولدت أمي من القوم عـاجـزا                      ولا كان ريشي من ذننابي ولا لغب قال الأصمعي: من الريش اللؤام واللغاب، فاللؤام ما كان بطن القذة يلي ظهر الأخرى، وهو أجود ما يكون، فإذا التقى بطنان أو ظهران هو لغاب ولغب. وفي الحديث:  أهدي يكسوم، أخو الأشرم، إلى النبي ، صلى الله عليه وسلم، سلاحا فيه سهم لغب  ، وذلك إذا لم يلتئم ريشه ويصطحب لرداءته، فإذا التأم، فهو لؤام. وقيل: اللغب: الرديء من السهام، الذي لا يذهب بعيدا. ولغب عليهم، كمنع، يلغب، لغبا: أفسد عليهم، نقله الجوهري عن الأموي. لغب القوم يلغبهم: حدثهم حديثا خلفا بفتح فسكون، نقله الصاغاني عن أبي زيد، وأنشد:
  أبذل نصحي وأكف لغبي وقال الزبرقان:
  ألم أك باذلا ودي ونصـري                      وأصرف عنكم ذربي ولغبي لغب الكلب في إناء: ولغ. واللغابة واللغوبة ، بضنهما : الحمق والضعف. رجل لغوب بين اللغابة وقد تقدم. وألغب السهم: جعل ريشه لغابا ؛ أنشد ثعلب:
  ليت الغراب رمى حماطة قلبه                      عمرو بأسهمه التي لم تلغـب ألغب الرجل: أنصبه، وأتعبه. وريش بلغب: لقب، كتأبط شرا، وهو أخوه. قد حرك غينه الكميت الشاعر في قوله:
  لا نقل ريشها ولا لغب مثل: نهر ونهر، لأجل حرف الحلق، كذا في الصحاح. وفي هامشه: بخط الأزهري في كتابه:
  لا نقل ريشها ولا نقب ووجدت في هامش آخر:  هذا النصف الذي عزاه إلى الكميت، ليس هو في قصيدته التي على هذا الوزن أصلا، وهي قصيدة تنيف على مائة بيت، بل الوزن الوزن. ووهم الجوهري في قوله، بعد أن أنشد قول تأبط شرا، ما نصه: وكان له أخ يقال له ريش لغب. وقد سبقه في هذا الاعتراض على الجوهري الإمام الصاغاني فقال، بعد أن نقل كلامه: والصواب: ريش بلغب؛ وقال: البيت لم أجده في ديوانه، يعني بيت تأبط شرا السابق، وإنما هو لأبي الأسود الدؤلي يخاطب الحارث بن خالد، وبعده قوله:
  ولا كنت فقعا نابتا بـقـرارة                      ولكنني آوى إلى عطن رحب

  والقطعة خمسة أبيات. ويروى لطريف بن تميم العنبري، قرأته في ديواني شعرهما. قال شيخنا: هذا كلامه في العباب، ونقله الشيخ علي المقدسي، وسلمه. قلت: وهو بعينه كلامه في التكلمة أيضا. قال شيخنا: وفيه نظر، فإن البيت الذي أنشده في العباب ظانا أنه الشاهد الذي قصده المصنف، ليس هو المراد، بل ذاك لتأبط شرا، أنشده الجوهري شاهدا على اللغب، بالفتح، بمعنى الريش الفاسد. ثم أورد العبارة بعد ذلك. فالمصنف صرح بأن الغلط في ترك الباء في أول بلغب، لا في التحريك، ولا في نسبة الشاهد للكميت، وكلام الصاغاني فيه ما أورد المصنف، وهو الذي فيه الخلاف. وأما بيت تأبط شرا، فلا دخل له في البحث كما لا يخفى. انتهى. قلت: لا خفاء في أن كلام الصاغاني، إنما هو في قول تأبط السابق ذكره، وليس فيه ما يدل على أنه الشاهد الذي أورده المصنف، وهو ظاهر، فإن قول الكميت من بحر، وقول تأبط شرا من بحر آخر. وأخذ بلغب رقبته، محركة: أي أدركه، نقله الصاغاني. والتلغب: طول الطرد محركة، وفي نسخة: الطراد، وفي نسخة من الصحاح: بفتح فسكون، قال:
  تلغبني دهر فلمـا غـلـبـتـه                      غزاني بأولادي فأدركني الدهر ومن سجعات الأساس: تلعبت بهم القفار، وتلغبتهم الأسفار. ومما يستدرك على المؤلف: الملاغب، جمع الملغبة، من الإعياء وفي التنزيل العزيز:  وما مسنا من لغوب  ، ومنه قيل: ساغب لاغب، أي: معي. ومن المجاز: رياح لواغب، وأنشد ابن الأعرابي:
  وبلدة مجهل تمسي الرياح بهـا                      لواغبا وهي ناو عرصها خاوي انتهى.
 وفي الصحاح: وريش لغيب، قال الراجز في الذئب:
  أشعرته مذلقا مـذروبـا                      ريش بريش لم يكن لغيبا واللغاب: موضع معروف. وكذلك اللغباء، قال عمرو بن أحمر:
  حتى إذا كربت والليل يطلبهاأيدي الركاب من اللغباء تنحدر ولغب فلان دابته، تلغيبا: إذا تحامل عليه حتى أعيا، وتلغب الدابة: وجدها لاغبا، نقله الصاغاني.

##### Türkçe

**لغب** **لغبا** (fetha ile sonra sükûn ile), ve **لغوبا** “**صبور**” gibi, ve **لغوبا** zamme ile; bizim nüshamızda böyledir. Müellif, kalemin ضبط’ına dayandı; eğer onu fiilin vezinlerinden sonra zikretseydi, havale fiilin masdarlarında sarf kaidelerine olurdu; her ضبط’ı kıyasının gerektirdiğine döndürmek (gibi), nitekim Cevherî’nin yaptığı gibi; zira dedi ki: **لغب**; **يلغب** zamme ile; **لغوبا**. Ve **لغب** kesre ile; **يلغب**; **لغوبا**. Şeyhimizin, sarf imamlarına tâbi olarak tahkik ettiği şudur ki: **لغبا**’da **الغين** المعجمة’yı sükûnlamak ve fetha etmek câizdir. Zâhiri, onun ancak sükûnuyla söylendiğidir. Ve açıkça beyan ettiler ki: **اللغب** ( **الغين**’in sükûnuyla) **لغب**’ın masdarıdır, **نصر** gibi; **اللغوب** da (zamme ve fetha ile) böyledir. Ve meftûh olan (yani fethalı olan) masdar, **لغب**’ın ( **فرح** gibi) kıyas üzerinedir. Ve birinci **اللغوب** zamme ile, meftûh lâzım fiilin **فعل**’inin kıyası üzerinedir; **الجلوس** gibi. İkincisi fetha ile şâzdır; **فعول** üzere olan masdarlara ilhak edilmiştir; **الوضوء** ve **القبول** gibi. Bu güzel bir tahkiktir. **منع** ve **سمع** gibi; ikisini Feyyûmî hikâye etti. İbnü’l-Kattâ‘ **لغب**’ı, **كرم** gibi rivayet eder. Ve bu sonuncusu, lugavî imam Ebû Ca‘fer Ahmed b. Yûsuf el-Fehrî el-Lebleî’dendir; **لبلة**’ye nisbetle: Endülüs köylerinden bir köydür; ve o, İbn Hayyân’ın şeyhlerinden biridir. Dil alanındaki en meşhur teliflerinden: **شرح الفصيح**. Sonra, kesre lügati zayıftır; **الصحاح**’ta bunu açıkça beyan etti; zamme lügatini zikretmedi. Şeyhimizin sözü: “Bu, müelliften acayiptir; Lebleî’den nakliyle nasıl garipleşti, hâlbuki **الصحاح**’ta ve başkasında (vardır)?”—bunda nazar vardır.

**أعيا**: en şiddetli **الإعياء** ile âciz kaldı; **المحكم**’de böyledir. **الصحاح**’ta: **اللغوب**: **التعب** ve **الإعياء**; ve **النهاية** ve **الغريبين**’de de onun misli. Bir cemaat dedi ki: **اللغوب** **النصب**’tır; yahut onun sebebiyle lâhik olan **الفتور**’dur; yahut **النصب** cismanîdir, **اللغوب** nefsanîdir. Bunlar, lugat fukahasından bazılarının farklarıdır. Ekseriyet, müellifin, Cevherî’nin, İbnü’l-Esîr’in, Herevî’nin ve başkalarının zikrettiği üzeredir. Bunu şeyhimiz söyledi.

Ve **ألغبه** ve **تلغبه** (müşedded): ona bunu yaptı ve onu yordu. Kesîr ‘Azze dedi ki:
  **تلغبها دون ابن ليلى وشـفـهـا                      سهاد السرى والسبسب المتماحل**

Ve Ferazdak dedi ki:
  **بل سوف يكفيك بازي تلغبهاإذا التقت بالسعود الشمس والقمر**

**البازي** ile murad burada: ‘Amr b. Hubeyre’dir. Ve **تغلبها**: onu üstlendi; onunla kaim oldu; ondan âciz kalmadı.

Ve **اللغب** (fetha ile sonra sükûn): iki **الثنايا** arasındaki et; Sâgânî nakletti.

**اللغب**: bozuk tüy; ondan **البطنان** gibi; **اللغب** gibi; **كتف** gibi; onda bir lügattir.

Mecazdan: **اللغب**: ne isabetli ne de kasıtlı olan bozuk söz; ve denir: “Bizden **لغبك**’ını kes”; yani: kötü sözünü, bozuğunu ve çirkinini.

**اللغب** ( **الوغب** gibi): **اللغابة**’si açık olan zayıf ahmak; **اللغوب** (fetha ile) gibi.

**الصحاح**’ta Asma‘î’den, Ebû ‘Amr b. el-‘Alâ’dan: dedi ki: Yemen ehlinden bir bedevîyi işittim, diyordu: “Falan **لغوب**; **جاءته كتابي**; onu küçümsedi.” Dedim: “**جاءته كتابي** mi diyorsun?” Dedi: “Sahife değil mi?” Dedim: “**اللغوب** nedir?” Dedi: “Ahmak.” Dedim: Ona, **ك ت**’de daha önce işaret geçti.

**اللغب**: iyi yontulması ve yapılması güzel olmayan bozuk ok. Ve denildi: tüyü **بطنان** olan odur; **اللغاب** (zamme ile) gibi. Denir: **سهم لغب** ve **لغاب**: bozuk; yapımı güzel yapılmamış. Ve denildi: eğer **بطنان** yahut **ظهران** buluşursa, o **لغاب** ve **لغب**’dır. Ve denildi: tüyden **اللغاب**: **البطن**’dır; tekili **لغابة**’dir; ve o, **اللؤام**’ın zıddıdır. Ve denildi: o, okun tüyüdür; eğer düzgün olmazsa; düzgün olursa **لؤام**’dır. Bişr b. Ebî Hâzim dedi ki:
  **فإن الوائلي أصاب قومي**

  **بسم ريش لم يكس اللغابا**

Ve rivayet olunur: **لم يكن نكسا لغابا**. Şu halde ya **اللغاب** okun sıfatlarındandır; yani: bozuk değildi; yahut murad etti: bozuk tüyü ters değildi.

Ve Tee’bbata Şerran dedi ki:
  **وما ولدت أمي من القوم عـاجـزا                      ولا كان ريشي من ذننابي ولا لغب**

Asma‘î dedi ki: tüyden **اللؤام** ve **اللغاب** vardır; **اللؤام**: bir **القذة**’nin karnının ötekinin sırtına bitişik olmasıdır; ve o, olabilecek en iyisidir. Eğer iki karın yahut iki sırt buluşursa, o **لغاب** ve **لغب**’dır.

Hadiste: **أهدي يكسوم، أخو الأشرم، إلى النبي ، صلى الله عليه وسلم، سلاحا فيه سهم لغب**; ve bu, tüyü kötü oluşundan dolayı birleşmeyip uyuşmadığı zamandır; birleşirse, o **لؤام**’dır. Ve denildi: **اللغب**: uzak gitmeyen, okların kötüsü.

Ve **لغب عليهم** ( **منع** gibi), **يلغب**; **لغبا**: onlara bozdu; Cevherî, Emevî’den nakletti.

**لغب القوم يلغبهم**: onlara **خلفا** (fetha ile sonra sükûn ile) bir söz söyledi; Sâgânî, Ebû Zeyd’den nakletti; ve inşad etti:
  **أبذل نصحي وأكف لغبي**

Ve Zuberqân dedi ki:
  **ألم أك باذلا ودي ونصـري                      وأصرف عنكم ذربي ولغبي**

**لغب الكلب في إناء**: **ولغ**.

Ve **اللغابة** ve **اللغوبة** (ikisi de zamme ile): ahmaklık ve zayıflık. **رجل لغوب**: **اللغابة**’si açık; ve daha önce geçti.

**ألغب السهم**: tüyünü **لغابا** yaptı; Sa‘leb inşad etti:
  **ليت الغراب رمى حماطة قلبه                      عمرو بأسهمه التي لم تلغـب**

**ألغب الرجل**: onu yordu ve onu bitkin düşürdü.

Ve **ريش بلغب**: lakaptır; Tee’bbata Şerran’ın (lakabı), ve o onun kardeşidir.

Kumeyt şair, **الغين**’ini harekeledi; şu sözünde:
  **لا نقل ريشها ولا لغب**

**نهر** ve **نهر** gibi; boğaz harfi sebebiyle; **الصحاح**’ta böyledir. Ve kenar notunda: Ezherî’nin kitabında kendi hattıyla:
  **لا نقل ريشها ولا نقب**

Ve başka bir kenar notunda buldum: “Kumeyt’e nisbet ettiği bu yarım, aslında onun bu vezin üzere olan kasidesinde yoktur; o kaside yüz beyti aşar; fakat vezin, vezindir. Cevherî, Tee’bbata Şerran’ın sözünü inşad ettikten sonra söylediği sözünde vehmetti; onun nassı: ‘Onun bir kardeşi vardı, ona **ريش لغب** denirdi.’ Sâgânî imamı, Cevherî’ye bu itirazda onu önceledi; onun sözünü naklettikten sonra dedi ki: doğrusu: **ريش بلغب**. Ve dedi ki: beyti divanında bulmadım; yani, Tee’bbata Şerran’ın önceki beyti; ancak o, Ebü’l-Esved ed-Düelî’nindir; Hâris b. Hâlid’e hitap eder; ve ondan sonra şu sözü vardır:
  **ولا كنت فقعا نابتا بـقـرارة                      ولكنني آوى إلى عطن رحب**

Parça beş beyittir. Tarif b. Temîm el-ʿAnberî’ye rivayet olunur; onu, ikisinin şiir divanlarında okudum. Şeyhimiz dedi: Bu, onun **العباب**’daki sözüdür; şeyh Ali el-Makdisî onu nakletti ve onu teslim etti. Ben dedim: O, aynen onun **التكملة**’daki sözü de. Şeyhimiz dedi: Onda bir nazar vardır; çünkü **العباب**’da inşad ettiği beyt, musannifin kastettiği şâhid olduğunu zannederek, murad edilen o değildir; bilakis o, Teʾabbata Şerran’ındır; el-Cevherî onu **اللغب** üzerine, fetha ile, “bozuk tüy” mânâsında şâhid olarak inşad etti. Sonra bundan sonra ibareyi getirdi. Musannif, hatanın **بلغب**’in başındaki **الباء**’yı terk etmekte olduğunu, harekelemede olmadığını ve şâhidin el-Kumeyt’e nisbetinde olmadığını açıkça söyledi; es-Sâğânî’nin sözü, musannifin getirdiği şeydedir ve ihtilâfın bulunduğu da odur. Teʾabbata Şerran’ın beytine gelince, gizli olmadığı üzere, onun araştırmaya bir dahli yoktur. Bitti. Ben dedim: Es-Sâğânî’nin sözünün, ancak daha önce zikredilen Teʾabbata’nın sözü hakkında olduğunda bir gizlilik yoktur; onda, musannifin getirdiği şâhidin o olduğuna delâlet eden bir şey yoktur; bu açıktır; çünkü el-Kumeyt’in sözü bir bahirdendir, Teʾabbata Şerran’ın sözü başka bir bahirdendir. Ve **بلغب** onun boynunu tuttu, harekeli: yani ona yetişti; es-Sâğânî onu nakletti. Ve **التلغب**: harekeli olarak kovalamacanın uzunluğu; bir nüshada: **الطراد**; **الصحاح**’tan bir nüshada: fetha sonra sükûn ile; dedi ki:

  **تلغبني دهر فلمـا غـلـبـتـه                      غزاني بأولادي فأدركني الدهر**

Ve **الأساس**’ın secilerinden: **تلعبت** onlarla çorak yerler; ve **تلغبتهم** seferler. Müellif üzerine istidrâk olunacaklardandır: **الملاغب**; **الملغبة**’nin cem‘i; yorgunluktandır. Ve aziz tenzilde: **وما مسنا من لغوب**; ondan dolayı denildi: **ساغب لاغب**; yani: benimle. Ve mecazdandır: **رياح لواغب**; ve İbnü’l-Aʿrâbî inşad etti:

  **وبلدة مجهل تمسي الرياح بهـا                      لواغبا وهي ناو عرصها خاوي**

Bitti.
Ve **الصحاح**’ta: ve **ريش لغيب**; râciz kurtta dedi ki:

  **أشعرته مذلقا مـذروبـا                      ريش بريش لم يكن لغيبا**

Ve **اللغاب**: bilinen bir yerdir. Kezâ **اللغباء**; Amr b. Ahmer dedi ki:

  **حتى إذا كربت والليل يطلبهاأيدي الركاب من اللغباء تنحدر**

Ve falan kimse binitini **لغب** etti, **تلغيبا**: ona yüklendiği zaman, nihayet yorulana kadar. Ve binit **تلغب** etti: onu **لاغبا** buldu; es-Sâğânî onu nakletti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

لَغَبَ
1 لَغَبَ ذ , aor. لَغُبَ (S,) and لَغَبَ (K); and لَغِبَ, aor لَغَبَ ; (S, K;) but this latter is of weak authority; (S;) and لَغُبَ, aor. لَغُبَ ; (Lb, K;) inf. n. لَغْبٌ, (K,) which is said to be inf. n. of لَغَبَ, aor. لَغُبَ , (TA,) and لُغُوبٌ, (S, K,) inf. n. of لَغَبَ, aor. لَغُبَ , and of لَغِبَ, (S,) and لَغُوبٌ, (K,) which deviates from constant rule, like وَضُوءٌ and قَبُولٌ, (TA,) and لَغَبٌ, which is said to be inf. n. of لَغِبَ, agreeably with analogy; (TA;) He was fatigued, tired, or wearied, (S, &c.,) in the greatest degree, or to the utmost: (M, K:) or he was languid in consequence of fatigue: or he was fatigued, tired, or wearied, in spirit, or mind: but most agree, as to the signification, with the S and K. (TA.) ― -b2- لَغَابَةٌ (S, K: in the CK, and app. in most MS. copies of the K, expressly said to be لُغَابَةٌ, with dammeh:) and لُغُوبَةٌ (K) [app. inf. ns., of which the verb is لَغُبَ, aor. لَغُبَ ,] The being stupid, and weak: or [if substs.] stupidity, and weakness. (S, K.) ― -b3- لَغَبَ عَلَيْهِمْ, aor. لَغَبَ , (inf. n. لَغْبٌ, S,) He spoiled, or marred, their affair, scheme, plot, or the like: syn. أَفْسَدَ عَلَيْهِمْ: [أَمْرَهُمْ, or the like, being understood]. (El-Umawee and S.) ― -b4- لَغَبَ القَوْمَ He spoke ill, or corruptly, to the people: syn. حَدَّثَهُمْ حَدِيثًا خَلْفًا. (K.) -A2- لَغَبَ He (a dog) lapped, or drank by lapping. (K.)

لغّب دَابَّتَهُ
2 لغّب دَابَّتَهُ ذ He laded his beast with more than it was able to bear. (TA.) See 4 and 5.

أَلْغَبَهُ
4 أَلْغَبَهُ ذ He fatigued, tired, or wearied him. (S, K.) ― -b2- Also, and ↓ تلغّبهُ and ↓ لغّبهُ, It (journeying, or travel,) fatigued, tired, or wearied, him in the greatest degree, or to the utmost. (K.) -A2- الغب السَّهْمَ He made the feathers of the arrow to be what are termed لُغَاب. (K.)

تلغّب
5 تلغّب ذ : see 4. ― -b2- He chased, hunted, or pursued, long: syn. of the inf. n. طُولُ الطَّرْدِ. (S, K.) ― -b3- A poet says,
تَلَغَّبَنِى دَهْرٌ فَلَمَّا غَلَبْتُهُ
غَزَانِى بِأَوْلَادِى فَأَدْرَكَنِى الدَّهْرُ
[Fortune long pursued me; and when I overcame him, he attacked me with my children; and so fortune overtook me]. (S.) ― -b4- تلغّبهُ He undertook the management of it, and did it, and was not unequal to it. (TA.) ― -b5- تلغّب الدَّابَّةَ He found the beast of carriage to be fatigued, tired, or weary; or so in the utmost degree. (TA.) See 2.

لَغْبٌ
لَغْبٌ ذ (S, K; for which El-Kumeyt has used ↓ لَغَبٌ, like as نَهَرٌ is used for نَهْرٌ, because of the guttural letter; S) and ↓ لُغَابٌ (S) and ↓ لَغِيبٌ (as in the S and the CK and a MS. copy of the K) or ↓ لَغِبٌ (as in the TA, from the K) Bad, disordered, or illcomposed, feathers [of an arrow]: syn. رِيشٌ فَاسِدٌ: (S, K:) as the longer [or wider] lateral halves of feathers (بُطْنَان) [when they have not the shorter, or narrower, lateral halves interposed between two of them]: contr. of لُؤَامٌ: (S:) or the feathers termed ↓ لُغَاب are the longer [or wider] lateral halves; and a single one of them is called لُغَابَةٌ; [accord. to which explanation, لغاب is a coll. gen. n.;] contr. of لؤام: or the feathers of an arrow, when not equal, even, or uniform, are thus termed; and when equal, even, or uniform, they are termed لؤام: (TA:) لؤام and لغاب are terms applied to two descriptions of feathers; the former, to those whereof a longer [or wider] lateral half is next to a shorter [or narrower] lateral half; and this is the best that can be; and لغاب and لغب are terms applied to those whereof two longer [or wider] lateral halves, or two shorter [or narrower] lateral halves, are next each other. (As.) ― -b2- لَغْبٌ and ↓ لُغَابٌ An arrow badly trimmed, or shaped; (K;) badly made: or one of which [all] the wings consist of the longer [or wider] lateral halves of feathers: or one which has two longer [or wider] lateral halves of feathers, or two shorter [or narrower] lateral halves, next each other: or one of which the feathers are incongruous; one in the contr. case being termed لُؤَامٌ: or one that does not go far. (TA.) ― -b3- رِيشَ بِلَغْبٍ [It (an arrow) was feathered with bad feathers]. ― -b4- A surname of a man, brother of Taنbbata-Sharran: (TA:) incorrectly written by J رِيشُ لَغْبٍ. (K.) ― -b5- لَغْبٌ (tropical:) Corrupt, or vitious, speech, or discourse; (K;) not rightly aimed, directed, or disposed; evil, bad, foul. (TA.) ― -b6- كُفَّ عَنَّا لَغْبَكَ Turn away from us thine evil, corrupt, or foul, speech. (TA.) ― -b7- لَغْبٌ (like وَغْبٌ, TA) and ↓ لَغُوبٌ (tropical:) A weak, stupid, man. (S, K.) See an ex. voce كِتَابٌ. ― -b8- لَغْبٌ The flesh that is between the ثَنَايَا, or four front teeth. (K.)

لَغَبٌ
لَغَبٌ ذ : see لَغْبٌ. ― -b2- أَخَذَ بِلَغَبِ رَقَبَتِهِ He overtook him. (K.)

لَغِبٌ
لَغِبٌ ذ : see لَغْبٌ.

لَاغِبٌ
لَاغِبٌ ذ and ↓ لَغْبَانُ Fatigued, tired, or wearied; or so in the utmost degree. ― -b2- سَاغِبٌ لَاغِبٌ and سَغْبَانُ لَغْبَانُ: see art. سغب. (TA, art. سغب.) رِيَاحٌ لَوَاغِبُ (tropical:) [Languid winds.]. (TA.)

لُغَابٌ
لُغَابٌ ذ : see لَغْبٌ.

لَغِيبٌ
لَغِيبٌ ذ : see لَغْبٌ.

لُغَابَةٌ
لُغَابَةٌ ذ : see 1.

لُغْبَانُ
لُغْبَانُ ذ : see لَاغِب.

مَلْغَبَةٌ
مَلْغَبَةٌ ذ [A cause of fatigue, tiring, or weariness]: from [اللَّغْبُ as signifying] الاِعْبَاءُ: pl. مَلَاغِبُ. (TA.)

##### Türkçe

**لَغَبَ**
1 **لَغَبَ** ذ, muzâri‘i **لَغُبَ** (S,) ve **لَغَبَ** (K); ve **لَغِبَ**, muzâri‘i **لَغَبَ**; (S, K;) fakat bu sonuncusu zayıf otoritelidir; (S;) ve **لَغُبَ**, muzâri‘i **لَغُبَ**; (Lb, K;) mastarı **لَغْبٌ**, (K,) ki bunun **لَغَبَ**, muzâri‘i **لَغُبَ**’ın mastarı olduğu söylenir, (TA,) ve **لُغُوبٌ**, (S, K,) **لَغَبَ**, muzâri‘i **لَغُبَ**’ın ve **لَغِبَ**’in mastarıdır, (S,) ve **لَغُوبٌ**, (K,) ki bu, **وَضُوءٌ** ve **قَبُولٌ** gibi, sabit kaideden sapar, (TA,) ve **لَغَبٌ**, ki bunun, kıyasa uygun olarak, **لَغِبَ**’in mastarı olduğu söylenir; (TA;) En büyük derecede, yahut son haddine kadar yorgun, bitkin, yahut usanmış oldu; (S, vb.,) (M, K:) yahut yorgunluk sebebiyle gevşekleşmiş oldu: yahut ruhça, yahut zihince yorgun, bitkin, yahut usanmış oldu: fakat çoğu, anlam bakımından, S ve K ile uyuşur. (TA.) ― -b2- **لَغَابَةٌ** (S, K: CK’de ve görünüşe göre K’nın çoğu yazma nüshasında, açıkça **لُغَابَةٌ**, damme ile, olduğu söylenir:) ve **لُغُوبَةٌ** (K) [görünüşe göre mastarlardır; fiili **لَغُبَ**, muzâri‘i **لَغُبَ**’dır,] Aptal ve zayıf olma: yahut [isim ise] aptallık ve zayıflık. (S, K.) ― -b3- **لَغَبَ عَلَيْهِمْ**, muzâri‘i **لَغَبَ**, (mastarı **لَغْبٌ**, S,) Onların işini, düzenini, planını, yahut benzerini bozdu: eş anlamlısı **أَفْسَدَ عَلَيْهِمْ**: [**أَمْرَهُمْ** yahut benzeri kastedilerek]. (El-Umawee ve S.) ― -b4- **لَغَبَ القَوْمَ** Kavme kötü, yahut bozuk konuştu: eş anlamlısı **حَدَّثَهُمْ حَدِيثًا خَلْفًا**. (K.) -A2- **لَغَبَ** O (köpek) yalayarak içti. (K.)

**لغّب دَابَّتَهُ**
2 **لغّب دَابَّتَهُ** ذ Bineğini, taşıyabileceğinden fazlasıyla yükledi. (TA.) 4 ve 5’e bak.

**أَلْغَبَهُ**
4 **أَلْغَبَهُ** ذ Onu yordu, bitkin düşürdü, yahut usandırdı. (S, K.) ― -b2- Keza, ve ↓ **تلغّبهُ** ve ↓ **لغّبهُ**, O (yolculuk, yahut seyahat) onu en büyük derecede, yahut son haddine kadar yordu, bitkin düşürdü, yahut usandırdı. (K.) -A2- **الغب السَّهْمَ** Okun tüylerini **لُغَاب** denilen şeyden yaptı. (K.)

**تلغّب**
5 **تلغّب** ذ: 4’e bak. ― -b2- Uzun süre kovaladı, avladı, yahut takip etti: mastar **طُولُ الطَّرْدِ**’ün eş anlamlısı. (S, K.) ― -b3- Bir şair der ki,
تَلَغَّبَنِى دَهْرٌ فَلَمَّا غَلَبْتُهُ
غَزَانِى بِأَوْلَادِى فَأَدْرَكَنِى الدَّهْرُ
[Talih beni uzun süre kovaladı; onu yenince, çocuklarımla bana saldırdı; böylece talih bana yetişti]. (S.) ― -b4- **تلغّبهُ** Onun idaresini üstlendi, ve onu yaptı, ve ona denk olmayan olmadı. (TA.) ― -b5- **تلغّب الدَّابَّةَ** Yük hayvanını yorgun, bitkin, yahut usanmış buldu; yahut son derecede öyle. (TA.) 2’ye bak.

**لَغْبٌ**
**لَغْبٌ** ذ (S, K; bunun yerine El-Kumeyt ↓ **لَغَبٌ** kullanmıştır; tıpkı boğaz harfi sebebiyle **نَهَرٌ**’in **نَهْرٌ** yerine kullanılması gibi; S) ve ↓ **لُغَابٌ** (S) ve ↓ **لَغِيبٌ** (S’de ve CK’de ve K’nın bir yazma nüshasında olduğu gibi) yahut ↓ **لَغِبٌ** (TA’da, K’dan) Okun kötü, düzensiz, yahut kötü tertip edilmiş tüyleri: eş anlamlısı **رِيشٌ فَاسِدٌ**: (S, K:) tüylerin daha uzun [yahut daha geniş] yan yarımları (**بُطْنَان**) [iki tanesinin arasına daha kısa [yahut daha dar] yan yarımlar sokulmadığı zaman]: **لُؤَامٌ**’un zıddı: (S:) yahut ↓ **لُغَاب** denilen tüyler, daha uzun [yahut daha geniş] yan yarımlardır; ve bunların bir tanesine **لُغَابَةٌ** denir; [bu açıklamaya göre, **لغاب** cins topluluk ismidir;] **لؤام**’un zıddı: yahut okun tüyleri eşit, düzgün, yahut yeknesak olmadığında böyle adlandırılır; eşit, düzgün, yahut yeknesak olduğunda ise **لؤام** diye adlandırılır: (TA:) **لؤام** ve **لغاب** iki tür tüy için kullanılan terimlerdir; birincisi, daha uzun [yahut daha geniş] yan yarımı daha kısa [yahut daha dar] yan yarımın yanında olanlar içindir; ve bu, olabilecek en iyisidir; ve **لغاب** ve **لغب** ise, iki daha uzun [yahut daha geniş] yan yarımın, yahut iki daha kısa [yahut daha dar] yan yarımın, birbirinin yanında olduğu tüyler içindir. (As.) ― -b2- **لَغْبٌ** ve ↓ **لُغَابٌ** Kötü yontulmuş, yahut şekillendirilmiş bir ok; (K;) kötü yapılmış: yahut [bütün] kanatları tüylerin daha uzun [yahut daha geniş] yan yarımlarından oluşan: yahut tüylerin iki daha uzun [yahut daha geniş] yan yarımı, yahut iki daha kısa [yahut daha dar] yan yarımı, birbirinin yanında olan: yahut tüyleri uyumsuz olan; zıt durumda olana **لُؤَامٌ** denir: yahut uzağa gitmeyen. (TA.) ― -b3- **رِيشَ بِلَغْبٍ** [O (ok) kötü tüylerle tüylendirildi]. ― -b4- Taنbbata-Sharran’ın kardeşi olan bir adamın lakabı: (TA:) J tarafından yanlış olarak **رِيشُ لَغْبٍ** diye yazılmıştır. (K.) ― -b5- **لَغْبٌ** (mecaz:) Bozuk, yahut kötü, söz yahut konuşma; (K;) doğru hedeflenmemiş, yöneltilmemiş, yahut tertip edilmemiş; şer, kötü, çirkin. (TA.) ― -b6- **كُفَّ عَنَّا لَغْبَكَ** Bizden senin kötü, bozuk, yahut çirkin sözünü uzak tut. (TA.) ― -b7- **لَغْبٌ** (TA’da **وَغْبٌ** gibi) ve ↓ **لَغُوبٌ** (mecaz:) Zayıf, aptal bir adam. (S, K.) **كِتَابٌ** maddesinde bir örneğe bak. ― -b8- **لَغْبٌ** **ثَنَايَا** (yahut dört ön diş) arasındaki et. (K.)

**لَغَبٌ**
**لَغَبٌ** ذ: **لَغْبٌ**’e bak. ― -b2- **أَخَذَ بِلَغَبِ رَقَبَتِهِ** Ona yetişti. (K.)

**لَغِبٌ**
**لَغِبٌ** ذ: **لَغْبٌ**’e bak.

**لَاغِبٌ**
**لَاغِبٌ** ذ ve ↓ **لَغْبَانُ** Yorgun, bitkin, yahut usanmış; yahut son derecede öyle. ― -b2- **سَاغِبٌ لَاغِبٌ** ve **سَغْبَانُ لَغْبَانُ**: **سغب** maddesine bak. (TA, **سغب** maddesi.) **رِيَاحٌ لَوَاغِبُ** (mecaz:) [Gevşek rüzgârlar]. (TA.)

**لُغَابٌ**
**لُغَابٌ** ذ: **لَغْبٌ**’e bak.

**لَغِيبٌ**
**لَغِيبٌ** ذ: **لَغْبٌ**’e bak.

**لُغَابَةٌ**
**لُغَابَةٌ** ذ: 1’e bak.

**لُغْبَانُ**
**لُغْبَانُ** ذ: **لَاغِب**’e bak.

**مَلْغَبَةٌ**
**مَلْغَبَةٌ** ذ [Yorgunluk, yorma, yahut usanma sebebi]: [**اللَّغْبُ**’ün] **الاِعْبَاءُ** anlamından: çoğulu **مَلَاغِبُ**. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

لَغَبَ
لَغَبَ A ,  U ( n. ac. لَغْب 1 ),
a.  Was fatigued, exhausted.

b.  A ( n. ac. لَغْب 1 ), Deceived, misinformed, made false representations to.

c.  [ 'Ala ], Thwarted, hindered.

d.  Lapped ( dog ).

لَغِبَ
لَغِبَ A ( n. ac. لَغَب 4 ) لَغُبَ U ( n. ac. لَغُوْب 26 , لُغُوْب 27 )
a.  see I (a) .

لَغَّبَ
لَغَّبَ II ,
a.  see IV (a) .

أَلْغَبَ
أَلْغَبَ IV ,
a.  Fatigued, wearied, exhausted; overburdened.

b.  Trimmed badly ( arrow ).

تَلَغَّبَ
تَلَغَّبَ V ,
a.  see IV (a) .

b.  Hunted down.

لَغْب
لَغْب 1 ,
a.  Bad, badly trimmed arrow; bad feathers.

b.  Corrupt, vitious.

c.  Weak; weakling.

لَغَب
لَغَب 4 .

لَغِب
لَغِب 5 ,
a.  see 1 (a) .

مَلْغَبَة
مَلْغَبَة 17t , ( pl. مَلَاْغِبُ 44 ),
a.  Cause of fatigue.

لَاْغِب
لَاْغِب 21 ,
a.  Fatigued, weary.

لُغَاْب
لُغَاْب 24 ,  لَغِيْب 25 ,
a.  see 1 (a) .

لَغُوْب
لَغُوْب 26 ,
a.  Badly trimmed arrow.

b.  see 1 (c) .

لَغْبَاْنُ
لَغْبَاْنُ 33 ,
a.  see 21 .

لَوَاْغِبُ
لَوَاْغِبُ 41 ,
a.  Languid ( winds ).

أَخَذَ بِلَغَبِ رَقَبَتِهِ
أَخَذَ بِلَغَبِ رَقَبَتِهِ
a.  He overtook him.

##### Türkçe

**لَغَبَ**
**لَغَبَ** A , U ( mastar: **لَغْب** 1 ),
a. Yorgun oldu, bitkin düştü.

b. A ( mastar: **لَغْب** 1 ), Aldattı, yanlış bilgilendirdi, -e karşı yalan beyanlarda bulundu.

c. [ 'Ala ], Engelledi, alıkoydu.

d. (Köpek) yaladı.

**لَغِبَ**
**لَغِبَ** A ( mastar: **لَغَب** 4 ) **لَغُبَ** U ( mastar: **لَغُوْب** 26 , **لُغُوْب** 27 )
a. I (a)’ya bak.

**لَغَّبَ**
**لَغَّبَ** II ,
a. IV (a)’ya bak.

**أَلْغَبَ**
**أَلْغَبَ** IV ,
a. Yordu, bitap düşürdü, tüketti; aşırı yükledi.

b. (Oku) kötü tıraşladı/düzeltti.

**تَلَغَّبَ**
**تَلَغَّبَ** V ,
a. IV (a)’ya bak.

b. Avlayıp yere serdi.

**لَغْب**
**لَغْب** 1 ,
a. Kötü, kötü tıraşlanmış/düzeltilmiş ok; kötü tüyler.

b. Bozuk, fâsit.

c. Zayıf; zayıf kimse.

**لَغَب**
**لَغَب** 4 .

**لَغِب**
**لَغِب** 5 ,
a. 1 (a)’ya bak.

**مَلْغَبَة**
**مَلْغَبَة** 17t , ( çoğulu **مَلَاْغِبُ** 44 ),
a. Yorgunluk sebebi.

**لَاْغِب**
**لَاْغِب** 21 ,
a. Yorgun, bitkin.

**لُغَاْب**
**لُغَاْب** 24 ,  **لَغِيْب** 25 ,
a. 1 (a)’ya bak.

**لَغُوْب**
**لَغُوْب** 26 ,
a. Kötü tıraşlanmış/düzeltilmiş ok.

b. 1 (c)’ye bak.

**لَغْبَاْنُ**
**لَغْبَاْنُ** 33 ,
a. 21’e bak.

**لَوَاْغِبُ**
**لَوَاْغِبُ** 41 ,
a. Durgun (rüzgârlar).

**أَخَذَ بِلَغَبِ رَقَبَتِهِ**
**أَخَذَ بِلَغَبِ رَقَبَتِهِ**
a. Ona yetişti.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D8%A8/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

لغب
لَغَبَ - يَلْغُبُ - لًغُوْب
لَغَبَ - يَلْغُب + الكائن: يتعب ويجهد ويعيا أشد الإعياء: يشعر بالجهد والمشقة والضعف بعد عمل شاق أو طويل، فلا يقوى على الاستمرار فيه
لًغُوب: على وزن " فـُعول" اسم فعل مبالغة من " لَغَبَ - يَلْغُبُ ": التعب والإعياء الشديدين
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " إنفاذ الإرادة وإنجاز العمل ببذل التعب والمشقة والجهد"، وهي:
كَبَدَ - يَكْبِدُ، جَهَدَ - يَجْهَدُ، نَصِبَ - يَنْصَبُ، كَدَحَ - يَكْدَحُ، لَغَبَ - يَلْغُب، مَعِزَ - يَمْعَزُ
لغوب
 ﴿الذي أحلنا دار المقامة من فضله لا يمسنا فيها نصب ولا يمسنا فيها لغوب(35)﴾ فاطر ﴿ولقد خلقنا السماوات والأرض وما بينهما في ستة أيام وما مسنا من لغوب(38)﴾ ق
مختار الصحاح
● [لَغَب] لَ غَ ب: اللُّغُوبُ بضمتين التعب والإعياء وبابه دخل و لَغِبَ بالكسر لُغُوباً لغة ضعيفة
الراغب
لغب
- اللغوب: التعب والنصب. يقال: أتانا ساغبا لا غبا (انظر: أساس البلاغة (لغب) ؛ والمجمل 3/810)، أي: جائعا تعبا. قال: }وما مسنا من لغوب{ [ق/ 38]. وسهم لغب: إذا كان قذذه (القذذ: جمع قذة، وهي ريش السهم. وللسهم ثلاث قذذ، وهي آذانه. اللسان (قذذ) ) ضعيفة، ورجل لغب: ضعيف بين اللغابة. وقال أعرابي: فلان لغوب أحمق، جاءته كتابي فاحتقرها. أي: ضعيف الرأي، فقيل له في ذلك: لم أنثث الكتاب وهو مذكر؟ فقال: أو ليس صحيفة (وهذه الرواية حكاها أبو عمرو بن العلاء عن أعرابي من أهل اليمن. انظر: اللسان (لغب) ؛ والمجمل 3/810).
ملخص اللسان:
1.     اللُّغُوبُ: التَّعَبُ والإِعْياءُ.  لَغَبَ يَلْغُبُ، بالضم، لُغُوباً ولَغْباً ولَغِبَ، بالكسر، لغة ضعيفة:  أَعْيا أَشدَّ الإِعْياءِ.
2.      وأَلْغَبْتُه أَنا أَي أَنْصَبْتُه ،ولَغَّبَ فلانٌ دابَّته إِذا تَحَامَلَ عليه حتى أَعْيَا. وتَلَغَّبَ الدابةَ: وَجَدَها لاغِـباً. وأَلْغَبها إِذا أَتْعَبَها.
3.      والتَّلَغُّبُ: طُولُ الطِّرادِ
4.      وكلامٌ لَغْبٌ: فاسِدٌ، لا صائِبٌ ولا قاصِدٌ. ويقال: كُفَّ عَنَّا لَغْبَك أَي سَيِّـئَ كلامِك.
5.      ورجلٌ لَغْبٌ، بالتسكين، ولَغُوبٌ، ووَغْبٌ:  ضعيفٌ أَحمَقُ، بيِّنُ اللَّغَابةِ.
6.      سَهْمٌ لَغْبٌ؛ سَهْمٌ لَغْبٌ إِذا لم يَلْتَئِم ريشُه ويَصْطَحِبْ لرداءَته، فإِذا التأَم، فهو لُـؤَام
لسان العرب
● - لغب: اللُّغُوبُ: التَّعَبُ والإِعْياءُ.  لَغَبَ يَلْغُبُ، بالضم، لُغُوباً ولَغْباً ولَغِبَ، بالكسر، لغة ضعيفة:  أَعْيا أَشدَّ الإِعْياءِ. وأَلْغَبْتُه أَنا أَي أَنْصَبْتُه. وفي حديث الأَرْنَب: فسَعَى القومُ فلَغِـبُوا وأَدْركْتُها أَي تَعِـبُوا وأَعْيَوْا.  وفي التنزيل العزيز: وما مَسَّنا من لُغُوبٍ. ومنه قيل: فلانٌ ساغِبٌ لاغِبٌ أَي مُعْيٍ. واستعار بعضُ العربِ ذلك للريح، فقال، أَنشده ابن الأَعرابي:  وبَلْدَةٍ مَجْهَلٍ تُمْسِـي الرِّياحُ بها *  لَواغِـباً، وهي ناءٍ عَرْضُها، خاوِيَهْ  وأَلْغَبَه السيرُ، وتَلَغَّبه: فَعَلَ به ذلك وأَتْعَبَه؛ قال كُثَيِّر عَزَّةَ:  تَلَغَّبَها دونَ ابنِ لَيْلى، وشَفَّها *  سُهادُ السُّرى، والسَّبْسَبُ المتماحِلُ  وقال الفرزدق:  بل سوف يَكْفِـيكَها بازٍ تَلَغَّبها، *  إِذا الْتَقَتْ ، بالسُّعُودِ، الشمسُ والقمرُ  أَي يكفيك الـمُسْرفين بازٍ، وهو عُمَرُ بن هُبَيْرة. قال: وتَلَغَّبها،  تَولاَّها فقام بها ولم يَعْجِزْ عنها.  وتَلَغَّبَ سَيْرَ القومِ: سارَ بهم حتى لَغِـبُوا؛ قال ابن مُقْبل:  وحَيٍّ كِرامٍ، قد تَلَغَّبْتُ سَيْرَهم *  بمَرْبُوعةٍ شَهْلاءَ، قد جُدِلَتْ جَدْلا  والتَّلَغُّبُ: طُولُ الطِّرادِ؛ وقال:  تَلَغَّبَني دَهْرِي، فلما غَلَبْتُه *  غَزاني بأَولادي، فأَدْرَكَني الدَّهْرُ  والـمَلاغِبُ: جمع الـمَلْغَبة، مِن الإِعْياءِ.  ولَغَبَ على القوم يَلْغَب، بالفتح فيهما، لَغْباً: أَفْسَدَ عليهم.  ولَغَبَ القومَ يَلْغَبُهم لَغْباً: حَدَّثَهم حديثاً خَلْفاً؛ وأَنشد:  أَبْذُلُ نُصْحِـي وأَكُفُّ لَغْبي  وقال الزِّبْرِقانُ:  أَلَمْ أَكُ باذِلاً وُدِّي ونَصْرِي، *  وأَصْرِفُ عنكُمُ ذَرَبي ولَغْبي  وكلامٌ لَغْبٌ: فاسِدٌ، لا صائِبٌ ولا قاصِدٌ. ويقال: كُفَّ عَنَّا لَغْبَك أَي سَيِّـئَ كلامِك. ورجلٌ لَغْبٌ، بالتسكين، ولَغُوبٌ، ووَغْبٌ:  ضعيفٌ أَحمَقُ، بيِّنُ اللَّغَابةِ. حكى أَبو عمرو بنُ العَلاٍءِ عن أَعرابي من أَهل اليمن: فلانٌ لَغُوبٌ، جاءَته كتابي فاحْتَقَرَها؛ قلتُ: أَتقول جاءَته كتابي؟ فقال: أَليس هو الصحيفةَ؟ قلتُ: فما اللَّغُوبُ؟ قال: الأَحْمق. والاسم اللَّغابة واللُّغُوبةُ.  واللَّغْبُ: الرِّيش الفاسِدُ مثل البُطْنانِ، منه.  \<ص:743>  وسَهْمٌ لَغْبٌ ولُغابٌ: فاسِدٌ لم يُحْسَنْ عَمَلُه؛ وقيل: هو الذي ريشُه بُطْنانٌ؛ وقيل: إِذا الْتَقَى بُطْنانٌ أَو ظُهْرانٌ، فهو لُغابٌ ولَغْبٌ. وقيل: اللُّغابُ من الريش البَطْنُ، واحدتُه لُغابةٌ، وهو خلافُ اللُّؤَام. وقيل: هو ريشُ السَّهْم إِذا لم يَعْتَدِلْ، فإِذا اعْتَدَلَ فهو لُؤَامٌ؛ قال بِشْرُ بن أَبي خازم:  فإِنَّ الوائِليَّ أَصابَ قَلْبي *  بسَهْمٍ رِيشَ، لم يُكْسَ اللُّغابا  ويروى: لم يكن نِكْساً لُغابَا. فإِما أَن يكون اللُّغابُ من صِفاتِ  السَّهم أَي لم يكن فاسداً، وإِما أَن يكون أَراد لم يكن نِكساً ذا ريشٍ لُغابٍ؛ وقال تَـأَبـَّطَ شرّاً:  وما وَلَدَتْ أُمِّي من القومِ عاجزاً، *  ولا كان رِيشِي من ذُنابى ولا لَغْبِ  وكان له أَخٌ يقال له: ريشُ لَغْبٍ، وقد حَرَّكه الكُمَيْتُ في قوله:  لا نَقَلٌ ريشُها ولا لَغَبْ  مثل نَهْرٍ ونَهَرٍ، لأَجل حرف الـحَلْق.  وأَلْغَبَ السَّهْمَ: جَعَلَ ريشَه لُغاباً؛ أَنشد ثعلب:  لَيْتَ الغُرابَ رَمَى حَمَاطَةَ قَلْبه *  عَمْرٌو بأَسْهُمِه، التي لم تُلْغَب  وريشٌ لَغِـيبٌ؛ قال الراجز في الذئب:  أَشْعَرْتُه مُذَلَّقاً مَذْرُوبا،  رِيشَ بِرِيشٍ لم يكن لَغِـيبَا  قال الأَصمعي: مِن الريش اللُّؤَامُ واللُّغابُ؛ فاللُّـؤَامُ ما كان بَطْنُ القُذَةِ يَلي ظَهْرَ الأُخْرَى، وهو أَجْوَدُ ما يكونُ، فإِذا الْتَقَى بُطْنانٌ أَو ظُهْرانٌ، فهو لُغابٌ ولَغْبٌ. وفي الحديث: أَهْدَى مَكْسُومٌ أَخُو الأَشْرَم إِلى النبي، صلى اللّه عليه وسلم، سلاحاً فيه سَهْمٌ لَغْبٌ؛ سَهْمٌ لَغْبٌ إِذا لم يَلْتَئِم ريشُه ويَصْطَحِبْ لرداءَته، فإِذا التأَم، فهو لُـؤَام.  واللَّغْباءُ: موضع معروف؛ قال عمرو بن أَحمر:  حتى إِذا كَرَبَتْ، والليلُ يَطْلُبها، *  أَيْدي الرِّكابِ مِن اللَّغْباءِ تَنْحَدِرُ  واللَّغْبُ: الرَّدِيءُ من السِّهَام الذي لا يَذْهَبُ بَعيداً.  ولَغَّبَ فلانٌ دابَّته إِذا تَحَامَلَ عليه حتى أَعْيَا. وتَلَغَّبَ الدابةَ: وَجَدَها لاغِـباً. وأَلْغَبها إِذا أَتْعَبَها.
مقاييس اللغة:
(لغب) اللام والغين والباء أصلٌ صحيح واحد، يدلُّ على ضعفٍ وتَعَب. تقول: رجلٌ لَغْبٌ بيِّن اللَّغابة واللُّغوبة. وقال الأصمعيّ: قال أبو عمرو: سمِعت أعرابيَّاً([6]) يقول: "فلانٌ لَغوبٌ جاءته كتابي فاحتَقَرها"، فقلت: أتقول جاءته كتابي؟ فقال: أليس صحيفةً. قلت: ما اللَّغُوب؟ قال: الأحمق. وقال: تأبَّطَ شرَّاً في اللَّغب:
ما ولدَتْ أمِّي من القوم عاجزاً *** ولا كان رِيشِي من ذُنابى  ولا لَغْبِ([7])
قال أبو بكر([8]): وسهمٌ لَغْب، إذا كان قُذَذُهُ بُطناناً، وهو رديّ. قال شاعرٌ يصف رجلاً طلبَ أمراً فلم يَنَلْه:
* فَنجا وراشُوه بذِي لَغْبِ([9]) *
واللُّغوب: التَّعَب والإعياء والمَشَقَّة. وأتى ساغباً لاغباً، أي جائعاً تَعِباً. قال الله تعالى: ﴿وَمَا مَسَّنا مِنْ لُغُوبٍ﴾ [ق 38].
القاموس المحيط:
لَغَبَ، لَغِبَ لَغْباً ولَغوباً ولُغوباً، كمَنَعَ وسَمِعَ وكرُمَ، وهذه عنِ اللَّبْليِّ أعْيَا أشَدَّ الإِعْياءِ، وألْغَبَهُ السَّيْرُ، وتَلَغَبَه ولَغَبَه. واللَّغْبُ ما بينَ الثَّنايا منَ اللَّحْمِ، والرِّيشُ الفاسِدُ، كاللَّغِبِ، ككَتِفٍ، والكلامُ الفاسِدُ، والضَّعيفُ الْأَحْمَقُ، كاللَّغوبِ، والسَّهْمُ الفاسِدُ لم يُحْسَنْ بَرْيُهُ، كاللُّغابِ، بالضم. ولَغَبَ عليهِم، كَمَنَعَ أفْسَدَ، والقَوْمَ حَدَّثَهُمْ حَديثاً خَلْفاً، والكَلْبُ ولَغَ. واللُّغَابَةُ واللُّغوبَةُ، بضمِّهِما الحُمْقُ، والضَّعْفُ. وأَلْغَبَ السَّهْمَ جَعْلَ رِيشَهُ لُغَاباً. والرجُلَ أنْصَبَهُ. ورِيشَ بِلَغْبٍ لَقَبٌ، كَتَأَبَّطَ شَرًّا، وحَرَّكَ غَيْنَهُ الكُمَيْتُ، ووهِمَ الجوهريُّ في قوله رِيشُ لَغْبٍ. وأخَذَ بلَغَبِ رَقَبَتِهِ، محرَّكةً أي أدركَهُ. والتَّلَغُّبُ طُولُ الطَّرَدِ.
تاج العروس:
ل غ ب
لَغَبَ لغْباً بفتح فسكون ولَغُوباً كصَبُورٍ ولُغُوباً بالضَّمّ هكذا في نسختنا . وأَعتمد المُصَنِّف على ضَبْط القلم ولو ذَكَرَها بعدَ أَوزَانِ الفِعْل لكانتِ الإِحالَة على قواعِدِ الصّرف في مصادِر الفعل وردّ كُلّ ضَبْطٍ إِلى ما يقتضيه قياسُه كما فعله الجَوْهَرِيُّ حيثُ قالَ : لَغَبَ يَلْغُبُ بالضَّمّ لُغُوباً . ولَغِبَ بالكسر يَلْغَب لُغُوباً والَّذي حقَّقه شيخُنَا تَبَعأً لأئمَّة الصَّرف أَنَّ لَغْباً يجوزُ فيه تسكين الغين الْمُعْجَمَة وفتحُها . وظاهرُه أَنّه يُقَالُ بسكونها خاصَّةً وصرّحوا بأَن اللَّغْبَ بتسكين الغَيْن مصدرُ لَغَبَ كنَصَرَ كالَّلُغُوب بالضَّمّ والفتح والمفتوح مصدرُ لَغِب كفَرِح على القياس واللُّغُوبُ الأَوّلُ بالضمّ على قياس فَعَلَ المفتوح اللاّزم كالجُلُوس والثّاني بالفَتح شاذٌ مُلْحَقٌ بالمصادر الّتي على فَعُول كالوَضُوءِ والقَبُول . وهذا تحقيقٌ حسن . كمنَعَ وسَمِعَ حكاهما الفَيّوميُّ وابْنُ القَطَّاع يُرْوَي لَغُبَ مثل كَرُمَ . وهذِهِ الأَخيرَةُ عَنِ الإِمامِ اللُّغَويّ أَبي جعفرٍ أَحمدَ ابْنِ يُوسُفَ الفِهْرَيّ اللَّبْلِيِّ نسبة إِلى لَبْلَة : قريةٍ من قُرى الأَنْدَلُس وهو أَحَدُ شُيُوخِ ابْن حَيّان . ومن أَشهر مؤلّفاته في اللُّغَة : شرحُ الفصيح ثُمَّ إِنّ لغةَ الكسرِ ضعيفةٌ صرَّحَ به في الصَّحِاح ولم يذكُرْ لغةَ الضَّمّ . فقولُ شيخِنَا : وهذا عجيبُ من المُصنِّف كيف أَغرَبَ بنقله عن اللَّبْلِي وهو في الصِّحِاح وغيرِه ؟ فيهِ نظرٌ : أَعْيا أَشَدَّ الإِعياءِ كذا في المُحْكَم . وفي الصَّحِاح : اللُّغُوبُ : التَّعَبُ والإِعْياءُ ومثلُه في النِّهاية والغَرِيبَيْنِ . قال جماعةٌ : اللُّغُوبُ هو النَّصَبُ أَو الفُتُورُ اللاّحِقُ بسَببه أَو النَّصَبُ جُسْمانِيٌّ واللُّغُوب نَفْسَانِيٌّ . وهي فروقٌ لبعض فُقَهاءِ اللُّغَة . والأَكثرُ على ما ذكره المصنِّفُ والجوْهَرِيُّ وابْنُ الأَثِيرِ والهَرَوِيُّ وغيرُهم . قاله شيخُنَا . وأَلْغَبَه وَتَلَغَّبَهُ مُشَدَّداً : فَعَل به ذلك وأَتْعَبَهُ . قال كُثَيَّرُ عَزَّةَ :
تَلَغَّبَها دُونَ ابْنِ لَيْلَى وشَفَّها ... سُهَادُ السُّرَى والسَّبْسَبُ المُتَمَاحِلُ وقال الفَرَزْدقُ :
" بَلْ سوْفَ يَكْفِيكَ بازِيٌّ تَلَغَّبَهاإذا الْتَقَتْ بالسعُّوُدِ الشَّمْسُ والقَمَرُ المرادُ بالبازِيّ : هُنَا : عَمْرُو بْنُ هُبَيْرَةَ . وتَغَلَّبَهَا : تَوَلاّهَا فقامَ بها ولمْ يَعْجِزْ عنها . واللَّغْبُ بفتح فسكون : ما بَيْنَ الثَّنايَا من اللَّحْمِ نقله الصّاغانيُّ . اللَّغْبُ : الرِّيُش الفاسِدُ مثلُ البُطْنَانِ منه كاللَّغِبِ ككَتِفٍ لُغةٌ فيه . من المجاز : اللَّغْبُ : الكلامُ الفاسِدُ الّذِي لا صائِبٌ ولا قاصدٌ : ويقال : كُفَّ عنَّا لَغْبَكَ أَي : سَيِّءَ كَلامِك وفاسِدَهُ وقبيحَهُ . اللَّغْب كالوغْب : الضَّعِيفُ الأَحْمَقُ بَيِّنُ اللَّغَابةِ كَاللَّغُوبِ بالفِتْح . وفي الصَّحِاح عن الأَصْمعِيّ عن أَبي عمْرِو بْنِ العلاءِ : قال سَمِعْتُ : أَعْرابِيّاً من أَهلِ اليمنِ . يقول : فُلانٌ لَغُوبٌ جاءَتْهُ كِتابِي فاحْتَقَرهَا فقلتُ : أَتقول : جاءَتْه كِتابي ؟ فقال : أَليسَ بصَحيفة ؟ فقلْتُ : ما اللَّغُوبُ فقال : الأَحمقُ . قلت : وقد سبَقَتِ الإِشارة إِليه في ك ت اللَّغْبُ : السَّهْمُ الفاسِدُ الّذِي لَمْ يُحْسَنْ بَرْيُهُ وعَمَلُه . وقيلَ : هو الَّذِي رِيشُهُ بُطْنانٌ كاللُّغَابِ بالضَّمِّ يقالُ : سَهْمٌ لَغْبٌ ولُغَاب فاسِدٌ لم يُحْسَنْ عَمَلُه . وقيلَ : إِذا الْتَقَى بُطْنَانٌ أَو ظُهْرانٌ فهو لُغَابٌ ولَغْبٌ . وقِيل اللُّغَابُ من الرِّيش : البَطْنُ واحدتُهُ لُغابَةٌ وهو خِلاَفُ اللُّؤَامِ . وقِيل : هو رِيُش السَّهْمِ إِذا لم يَعْتَدِل فإِذا أَعتدلَ فهو لؤُاَمٌ . قال بِشْرُ بْنُ أَبِي خازِمٍ :
" فإِنَّ الوَائِليَّ أَصابَ قَوْمِي
بِسْمٍ رِيشَ لمْ يُكْسَ اللُّغَابا ويُرْوي : لَمْ يكنْ نِكْساً لُغابَاً . فإِمّا أَن يكونَ اللَّغَابُ من صفاتِ السَّهْم أَي : لم يكن فاسِداً وإِما أَنْ يكونَ أَراد : لم يكن نِكْساً رِيشٍ لُغاب وقال تَأَبَّطَ شَرّاً :
وما ولَدتْ أُمِّي منَ القَوْمِ عاجِزاً ... ولا كانَ رِيشي مِنْ ذُننابي ولا لَغْبِ قال الأَصمَعِيُّ : من الرِّيشِ اللُّؤَامُ واللُّغَابُ فاللُّؤَام ما كان بطْنُ القُذَةِ يَلِي ظَهْر الأُخرَى وهو أَجْودُ ما يكون فإِذا الْتَقَى بُطْنَانٌ أَو ظُهْرَانُ هو لُغَابُ ولَغْبٌ . وفي الحديثِ : " أَهدي يَكْسُومُ أَخُو الأَشْرَمِ إِلى النَّبِيّ صلَّى الله عليه وسلَّم سِلاحاً فيه سَهْمٌ لَغْبٌ " وذلك إِذا لم يَلْتَئمِ ريشُهُ ويَصْطَحِبْ لِرَداءَتِهِ فإِذا الْتأَمَ فهو لُؤَام . وقيل : اللَّغْبُ : الرَّدِيءُ من السِّهام الّذي لا يَذْهَبُ بَعِيداً . ولَغَبَ عَلَيْهِم كمَنَعَ يَلْغَبُ لَغْباً : أَفْسَدَ عليهِم نقله الجَوْهَرِيُّ عن الأَموِي . لَغَبَ القَوْمَ يَلْغَبُهُمْ : حَدَّثَهُمْ حَدِيثاً خَلْفاً بفتح فسكون نقله الصَّاغانيّ عن أَبي زيد وأَنشد :
" أَبْذُلُ نُصْحِي وأَكُفُّ لَغْبِي وقال الزِّبْرِقانُ :
أَلَمْ أَكُ باذِلاً وُدِّي ونَصْري ... وأَصْرِفُ عَنْكُمُ ذَرَبِي ولَغْبِي لَغَبَ الْكَلْبُ في إِناءٍ : وَلَغَ . واللُّغَابَةُ واللُّغُوبَةُ بضنِّهِما : الحُمْقُ والضَّعْفُ . رجُلٌ لَغُوبٌ بَيِّنُ اللَّغَابةِ وقد تقدَّم . وأَلْغَبَ السَّهْمَ : جَعَلَ رِيشَهُ لُغَاباً ؛ أَنْشَدَ ثعلب :
لَيْتَ الغُرَابَ رَمَى حَماطَةَ قَلْبِهِ ... عَمْرٌو بأَسْهُمِه الَّتِي لم تُلْغَبِ أَلْغَبَ الرَّجُلَ : أَنْصَبَهُ وأَتْعَبَه . ورِيشَ بِلَغْبٍ : لَقَبٌ كتَأَبَّطَ شَرّاً وهو أَخُوهُ . قد حَرَّكَ غَيْنَهُ الكُمَيْتُ الشّاعرُ في قوله :
" لا نَقَلٌ رِيشُها وَلا لَغَبُ مثل : نَهْرٍ ونَهَر لأَجْلِ حَرْفِ الحَلْق كذا في الصَّحِاح . وفي هامشه : بخطِّ الأَزْهَرِيِّ في كتابِه :
" لا نَقَلٌ رِيشُها وَلا نَقَبُ ووجدتُ في هامشٍ آخَرَ : " هذا النِّصْفُ الَّذِي عَزاهُ إِلى الكُمَيْت ليس هو في قصيدته الّتي على هذا الوزن أَصلاً وهي قصيدةٌ تٌنِيفُ على مائَةِ بَيْتٍ بلِ الوَزْنُ الوَزْنُ . ووَهِمَ الجَوْهَرِيُّ في قَوْلِه بعدَ أَنْ أَنشدَ قولَ تأَبَّطَ شَرًّا ما نَصُّه : وكان له أَخٌ يقالُ له رِيشُ لَغْبٍ . وقد سَبَقَهُ في هذا الاعتِراضِ على الجَوْهَرِيِّ الإِمامُ الصَّاغانيُّ فقال بعدَ أَن نَقَلَ كَلامَهُ : والصَّوَابُ : رِيشَ بِلَغْبٍ ؛ وقال : البيتُ لم أَجِدْهُ في دِيوانه يعني بيتَ تَأَبَّطَ شَرّاً السّابِقَ وإِنّمَا هو لأَبي الأَسْوِد الدُّؤَلِّي يخاطِبُ الحارِثَ بْنَ خالِدٍ وبعدَهُ قولُهُ :
ولا كُنْتُ فَقْعاً نابِتاً بقَرَارَة ... ولكِنَّنِي آوِى إِلى عَطَنٍ رَحْبٍ
والقِطعةُ خَمسةُ أَبياتٍ . ويُرْوَى لطَريفِ بْنِ تَمِيمٍ العَنْبَرِيِّ قرأْتُهُ في ديِوَانَيْ شِعْرِهما . قال شيخُنا : هذا كلامُه في العُبَاب ونقلَهُ الشَّيْخُ عليّ المَقْدسِيّ وسلَّمَه . قلتُ : وهو بعينِه كلامُهُ في التَّكْلمة أَيضاً . قال شيخُنا : وفيه نظرٌ فإِنّ البيتَ الَّذِي أَنشده في العُبَاب ظانَّاً أَنَّه الشّاهدُ الَّذِي قصَدَهُ المُصَنِّف ليس هو المراد بل ذاك لِتأَبَّطَ شَرَّاً أَنشده الجَوْهَرِيُّ شاهداً على اللَّغْبِ بالفتح بمعنى الرِّيش الفاسد . ثُمَّ أَورد العبَارةَ بعدَ ذلك . فالمصنِّفُ صَّرح بأَن الغلطَ في تركِ الباءِ في أَول بِلَغْبِ لا في التّحْرِيك ولا في نِسبة الشّاهِد للكُمَيْت وكلامُ الصَّاغانيِّ فيه ما أَورد المصنِّفُ وهو الَّذِي فيه الخِلافٌ . وأَمّا بيتُ تَأَبَّطَ شرّاً فلا دخْلَ له في البحْث كما لا يخْفَى . انتهى . قلتُ : لا خَفاءَ في أَنَّ كلامَ الصَّاغانيّ إِنما هو في قولِ تَأَبَّطَ السّابقِ ذِكْرُهُ وليس فيه ما يدُلُّ على أَنَّه الشاهدُ الَّذِي أَوردَه المصنِّفُ وهو ظاهرٌ فإِنّ قولَ الكُمَيْتِ من بَحْرٍ وقَوْلَ تَأَبَّطَ شَرّاً من بحرٍ آخَرَ . وأَخَذَ بِلَغَبِ رَقَبتِهِ محَرَّكَةً : أَي أَدْرَكَهُ نقله الصَّاغانيّ . والتَّلَغُّبُ : طُولُ الطَّرَدِ مُحَرّكة وفي نُسْخَة : الطِّرَادِ وفي نسخة من الصَّحِاح : بفتح فسكون قال :
تَلَغَّبَنِي دَهْرٌ فلمَّا غَلَبْتُه ... غزَاني بأَوْلادي فأَدْرَكَني الدَّهْرُ ومن سَجعات الأَساس : تَلَعَّبَتْ بهم القِفَارُ وتَلَغَّبَتْهُم الأَسْفَارُ . ومما يُستدرَكُ على المؤلِّف : المَلاَغِبُ جمْعُ المَلْغَبَة من الإِعْيَاءِ وفي التَّنْزِيلِ العزيزِ : " وما مَسَّنا مِنْ لُغُوبٍ " ومنه قِيل : ساغِبٌ لاغِبٌ أَي : مُعْيٍ . ومن المجازِ : رِياحٌ لَوَاغِبُ وأَنشدَ ابْنُ الأَعْرَابِيّ :
وبلْدَةٍ مَجْهَلٍ تُمْسِي الرِّيَاحُ بها ... لواغِباً وهْيَ ناوٍ عرصها خاوِي انتهى
وفي الصَّحِاح : ورِيشٌ لَغِيبٌ قالَ الرّاجِزُ في الذِّئْب :
أَشْعَرْتُهُ مُذَلَّقاً مَذْرُوباً ... رِيشَ بِرِيشٍ لَمْ يَكُنْ لَغِيبَا واللَّغَابُ : مَوْضِعٌ معروف . وكذلك اللَّغْباءُ قال عَمْرُو بْنُ أَحمَرَ :
" حَتَّى إِذا كَرَبَتْ واللَّيْلُ يَطْلُبُهاأَيْدِي الرِّكابِ من اللَّغْبَاءِ تَنْحَدِرُ ولَغَّبَ فُلانٌ دابَّتَهُ تَلْغِيباً : إِذا تحامَلَ عليهِ حتّى أَعْيَا وتَلَغَّبَ الدَّابةَ : وجَدَهَا لاغِباً نقله الصَّاغانيُّ

##### Türkçe

**لغب**
**لَغَبَ - يَلْغُبُ - لًغُوْب**
**لَغَبَ - يَلْغُب** + canlı: yorulur, zahmet çeker ve en şiddetli bitkinlikle bitkin düşer: meşakkatli veya uzun bir işten sonra yorgunluğu, zorluğu ve zayıflığı hisseder; artık onda devam etmeye güç yetiremez.
**لًغُوب**: “فـُعول” vezni üzere, **لَغَبَ - يَلْغُبُ**’dan mübalağa ism-i fiil: şiddetli yorgunluk ve bitkinlik.
Ve lafız, “iradeyi yürütmek ve işi, yorgunluk, meşakkat ve çaba sarf ederek başarmak” lafızları grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
كَبَدَ - يَكْبِدُ، جَهَدَ - يَجْهَدُ، نَصِبَ - يَنْصَبُ، كَدَحَ - يَكْدَحُ، لَغَبَ - يَلْغُب، مَعِزَ - يَمْعَزُ

**لغوب**
﴿الذي أحلنا دار المقامة من فضله لا يمسنا فيها نصب ولا يمسنا فيها لغوب(35)﴾ فاطر ﴿ولقد خلقنا السماوات والأرض وما بينهما في ستة أيام وما مسنا من لغوب(38)﴾ ق

مختار الصحاح
● [**لَغَب**] لَ غَ ب: **اللُّغُوبُ** iki damme ile: yorgunluk ve bitkinlik; babı **دخل**’dir. Ve **لَغِبَ** kesre ile: **لُغُوباً**; zayıf bir lugattır.

الراغب
**لغب**
- **اللغوب**: yorgunluk ve **النصب**. Denir: أتانا ساغبا لا غبا (bak: أساس البلاغة (**لغب**) ; ve المجمل 3/810), yani: aç, yorgun. Dedi: }وما مسنا من لغوب{ [ق/ 38]. Ve **سهم لغب**: eğer onun **قذذه** ( **القذذ**: **قذة**’nin çoğulu; o, okun tüyüdür. Okun üç **قذذ**’ü vardır; onlar onun kulaklarıdır. اللسان (**قذذ**) ) zayıf ise. Ve **رجل لغب**: **اللغابة**’si apaçık zayıf. Ve bir bedevî dedi: فلان لغوب أحمق، جاءته كتابي فاحتقرها. Yani: görüşü zayıf. Bunun hakkında ona denildi: “Kitabı niçin müennes yaptın, hâlbuki o müzekkerdir?” O da dedi: “O bir **صحيفة** değil mi?” (Bu rivayeti, Yemen ehlinden bir bedevîden, Ebû Amr b. el-Alâ nakletmiştir. Bak: اللسان (**لغب**) ; ve المجمل 3/810).

ملخص اللسان:
1.     **اللُّغُوبُ**: yorgunluk ve bitkinlik. **لَغَبَ يَلْغُبُ** damme ile: **لُغُوباً** ve **لَغْباً**; ve **لَغِبَ** kesre ile, zayıf bir lugat: en şiddetli bitkinlikle bitkin düştü.
2.      Ve **أَلْغَبْتُه** ben: yani onu yordum. Ve falan, binitini **لَغَّبَ** eder: ona yüklenip de nihayet bitkin düşürürse. Ve **تَلَغَّبَ الدابةَ**: onu **لاغِـباً** buldu. Ve onu **أَلْغَبها** eder: onu yorduğu zaman.
3.      Ve **التَّلَغُّبُ**: kovalamacanın uzun sürmesi.
4.      Ve **كلامٌ لَغْبٌ**: bozuk; ne isabetli ne de maksada yönelmiş. Ve denir: كُفَّ عَنَّا **لَغْبَك** yani: kötü sözünü (bizden) kes.
5.      Ve **رجلٌ لَغْبٌ** sükûn ile, ve **لَغُوبٌ**, ve **وَغْبٌ**: zayıf, ahmak; **اللَّغَابة**’si apaçık.
6.      **سَهْمٌ لَغْبٌ**; okun tüyü birleşmez ve kötülüğü sebebiyle birbirine eşlik etmezse **سَهْمٌ لَغْبٌ**’dur; birleştiği zaman ise **لُـؤَام**’dır.

لسان العرب
● - **لغب**: **اللُّغُوبُ**: yorgunluk ve bitkinlik. **لَغَبَ يَلْغُبُ** damme ile: **لُغُوباً** ve **لَغْباً**; ve **لَغِبَ** kesre ile, zayıf bir lugat: en şiddetli bitkinlikle bitkin düştü. Ve **أَلْغَبْتُه** ben: yani onu yordum. Ve tavşan hadîsinde: فسَعَى القومُ فلَغِـبُوا وأَدْركْتُها yani: yoruldular ve bitkin düştüler. Ve aziz tenzilde: **وما مَسَّنا من لُغُوبٍ**. Ve bundan: فلانٌ ساغِبٌ لاغِبٌ yani: bitkin. Bazı Araplar bunu rüzgâra mecaz yaptı; İbnü’l-A‘râbî’nin inşâd ettiği:
وبَلْدَةٍ مَجْهَلٍ تُمْسِـي الرِّياحُ بها *  لَواغِـباً، وهي ناءٍ عَرْضُها، خاوِيَهْ
Ve yürüyüş onu **أَلْغَبَه**; ve onu **تَلَغَّبه**: ona bunu yaptı ve onu yordu; Kuseyyir Azze dedi:
تَلَغَّبَها دونَ ابنِ لَيْلى، وشَفَّها *  سُهادُ السُّرى، والسَّبْسَبُ المتماحِلُ
Ve Ferazdak dedi:
بل سوف يَكْفِـيكَها بازٍ تَلَغَّبها، *  إِذا الْتَقَتْ ، بالسُّعُودِ، الشمسُ والقمرُ
Yani: müsriflere karşı sana bir **بازٍ** yeter; o, Ömer b. Hubeyre’dir. Dedi: ve onu **تَلَغَّبها**: onu üstlendi, onunla ayağa kalktı ve ondan âciz kalmadı. Ve kavmin yürüyüşünü **تَلَغَّبَ**: onları, bitkin düşene kadar yürüttü; İbn Mukbil dedi:
وحَيٍّ كِرامٍ، قد تَلَغَّبْتُ سَيْرَهم *  بمَرْبُوعةٍ شَهْلاءَ، قد جُدِلَتْ جَدْلا
Ve **التَّلَغُّبُ**: kovalamacanın uzun sürmesi; ve dedi:
تَلَغَّبَني دَهْرِي، فلما غَلَبْتُه *  غَزاني بأَولادي، فأَدْرَكَني الدَّهْرُ
Ve **الـمَلاغِبُ**: **الـمَلْغَبة**’nin çoğulu; bitkinlikten. Ve **لَغَبَ** kavmin üzerine **يَلْغَب** (ikisi de fetha ile) **لَغْباً**: onlara bozdu. Ve **لَغَبَ** kavme, onları **يَلْغَبُهم** **لَغْباً**: onlara tutarsız bir söz anlattı; ve inşâd etti:
أَبْذُلُ نُصْحِـي وأَكُفُّ لَغْبي
Ve Zibrikân dedi:
أَلَمْ أَكُ باذِلاً وُدِّي ونَصْرِي، *  وأَصْرِفُ عنكُمُ ذَرَبي ولَغْبي
Ve **كلامٌ لَغْبٌ**: bozuk; ne isabetli ne de maksada yönelmiş. Ve denir: كُفَّ عَنَّا **لَغْبَك** yani: kötü sözünü (bizden) kes. Ve **رجلٌ لَغْبٌ** sükûn ile, ve **لَغُوبٌ**, ve **وَغْبٌ**: zayıf, ahmak; **اللَّغَابة**’si apaçık. Ebû Amr b. el-Alâ, Yemen ehlinden bir bedevîden hikâye etti: فلانٌ **لَغُوبٌ**، جاءَته كتابي فاحْتَقَرَها؛ dedim: “جاءَته كتابي mi diyorsun?” dedi: “O **الصحيفة** değil mi?” dedim: “Peki **اللَّغُوبُ** nedir?” dedi: “Ahmak.” İsim: **اللَّغابة** ve **اللُّغُوبةُ**. Ve **اللَّغْبُ**: bozuk tüy; ondan, **البُطْنانِ** gibidir.  \<ص:743>  Ve **سَهْمٌ لَغْبٌ** ve **لُغابٌ**: bozuk; yapımı iyi yapılmamış; ve denildi: o, tüyü **بُطْنانٌ** olan (ok)tur; ve denildi: eğer **بُطْنانٌ** yahut **ظُهْرانٌ** buluşursa, o **لُغابٌ** ve **لَغْبٌ**’dur. Ve denildi: tüyden **اللُّغابُ** karın tarafıdır; onun teki **لُغابةٌ**’dır; o, **اللُّؤَام**’ın zıddıdır. Ve denildi: o, okun tüyü düzgün olmazsa; düzgün olunca **لُؤَامٌ**’dır; Bişr b. Ebî Hâzim dedi:
فإِنَّ الوائِليَّ أَصابَ قَلْبي *  بسَهْمٍ رِيشَ، لم يُكْسَ اللُّغابا
Ve şöyle rivayet edilir: لم يكن نِكْساً لُغابَا. Artık ya **اللُّغابُ** okun sıfatlarındandır, yani bozuk değildi; yahut “bozuk tüylü bir ok sahibi olarak ters değildi” demek istedi. Ve Teebbata Şerran dedi:
وما وَلَدَتْ أُمِّي من القومِ عاجزاً، *  ولا كان رِيشِي من ذُنابى ولا لَغْبِ
Ve onun “**ريشُ لَغْبٍ**” denilen bir kardeşi vardı; Kümeyt onu, şu sözünde, harekeledi:
لا نَقَلٌ ريشُها ولا لَغَبْ
**نَهْرٍ** ve **نَهَرٍ** gibi; boğaz harfi sebebiyle. Ve oku **أَلْغَبَ** etti: tüyünü **لُغاباً** yaptı; Sa‘leb inşâd etti:
لَيْتَ الغُرابَ رَمَى حَمَاطَةَ قَلْبه *  عَمْرٌو بأَسْهُمِه، التي لم تُلْغَب
Ve **ريشٌ لَغِـيبٌ**; recez şairi kurtta şöyle dedi:
أَشْعَرْتُه مُذَلَّقاً مَذْرُوبا،  رِيشَ بِرِيشٍ لم يكن لَغِـيبَا
Asmaî dedi: tüyden **اللُّؤَامُ** ve **اللُّغابُ** vardır; **اللُّـؤَامُ**: **قُذَة**’nin karnı ötekinin sırtına bitişik olan şeydir; bu, olabilecek en iyisidir. Eğer iki karın yahut iki sırt buluşursa, o **لُغابٌ** ve **لَغْبٌ**’dur. Hadîste: Aşram’ın kardeşi Maksûm, Peygamber’e (Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun) içinde **سَهْمٌ لَغْبٌ** bulunan bir silah hediye etti; **سَهْمٌ لَغْبٌ**: tüyü birleşmez ve kötülüğü sebebiyle birbirine eşlik etmezse; birleştiği zaman ise **لُـؤَام**’dır. Ve **اللَّغْباءُ**: bilinen bir yer; Amr b. Ahmer dedi:
حتى إِذا كَرَبَتْ، والليلُ يَطْلُبها، *  أَيْدي الرِّكابِ مِن اللَّغْباءِ تَنْحَدِرُ
Ve **اللَّغْبُ**: uzak gitmeyen, okların kötüsü. Ve falan, binitini **لَغَّبَ** eder: ona yüklenip de nihayet bitkin düşürürse. Ve **تَلَغَّبَ الدابةَ**: onu **لاغِـباً** buldu. Ve onu **أَلْغَبها** eder: onu yorduğu zaman.

مقاييس اللغة:
(**لغب**) **اللام** ve **الغين** ve **الباء**: tek bir sahih asıldır; zayıflığa ve yorgunluğa delâlet eder. Dersin: **رجلٌ لَغْبٌ**; **اللَّغابة** ve **اللُّغوبة**’si apaçık. Asmaî dedi: Ebû Amr dedi: Yemen ehlinden bir bedevîyi işittim, diyordu ki: “فلانٌ **لَغوبٌ** جاءته كتابي فاحتَقَرها”; dedim: “جاءته كتابي mi diyorsun?” dedi: “O bir **صحيفةً** değil mi?” dedim: “Peki **اللَّغُوب** nedir?” dedi: “Ahmak.” Ve dedi: Teebbata Şerran, **اللَّغب** hakkında:
ما ولدَتْ أمِّي من القوم عاجزاً *** ولا كان رِيشِي من ذُنابى  ولا لَغْبِ([7])
Ebû Bekir dedi: ve **سهمٌ لَغْب**: eğer onun **قُذَذُهُ** **بُطناناً** ise; o kötüdür. Bir şair, bir işi talep edip de elde edemeyen bir adamı vasfederek dedi:
* فَنجا وراشُوه بذِي لَغْبِ([9]) *
Ve **اللُّغوب**: yorgunluk, bitkinlik ve meşakkat. Ve “ساغباً لاغباً” geldi; yani aç, yorgun. Allah Teâlâ dedi: ﴿وَمَا مَسَّنا مِنْ لُغُوبٍ﴾ [ق 38].

القاموس المحيط:
**لَغَبَ**، **لَغِبَ**: **لَغْباً** ve **لَغوباً** ve **لُغوباً**; **مَنَعَ** ve **سَمِعَ** ve **كرُمَ** gibi; ve bu, **اللَّبْليِّ**’den: en şiddetli bitkinlikle bitkin düştü. Ve yürüyüş onu **أَلْغَبَهُ**; ve onu **تَلَغَبَه** ve **لَغَبَه**. Ve **اللَّغْبُ**: azı dişleri arasındaki et; ve bozuk tüy; **اللَّغِبِ** gibi, **كَتِفٍ** gibi. Ve bozuk söz; ve zayıf ahmak; **اللَّغوبِ** gibi. Ve iyi yontulmamış bozuk ok; **اللُّغابِ** gibi, damme ile. Ve onların üzerine **لَغَبَ**: **مَنَعَ** gibi; bozdu. Ve kavme: onlara tutarsız bir söz anlattı. Ve köpek: **ولَغَ** etti. Ve **اللُّغَابَةُ** ve **اللُّغوبَةُ**: ikisinin dammesiyle; ahmaklık ve zayıflık. Ve oku **أَلْغَبَ** etti: tüyünü **لُغَاباً** yaptı. Ve adamı: onu yordu. Ve **رِيشَ بِلَغْبٍ**: bir lakap; **تَأَبَّطَ شَرًّا** gibi. Ve Kümeyt, onun **غين**’ini harekeledi; Cevherî, “**رِيشُ لَغْبٍ**” sözünde vehmetti. Ve onun boynunun **لَغَبِ**’ini (harekeli) tuttu: yani ona yetişti. Ve **التَّلَغُّبُ**: kovalamacanın uzun sürmesi.

تاج العروس:
ل غ ب
**لَغَبَ**: **لغْباً** fetha sonra sükûn ile; ve **لَغُوباً** **صَبُورٍ** gibi; ve **لُغُوباً** damme ile; bizim nüshamızda böyle. Ve musannif, kalemin ضبط’ına dayandı; eğer onu fiilin vezinlerinden sonra zikretseydi, sarf kaidelerine havale, fiilin masdarlarında her ضبط’ı kıyasının gerektirdiğine döndürme olurdu; Cevherî’nin yaptığı gibi; zira o dedi: **لَغَبَ يَلْغُبُ** damme ile: **لُغُوباً**. Ve **لَغِبَ** kesre ile: **يَلْغَب**; **لُغُوباً**. Şeyhimiz, sarf imamlarına tâbi olarak tahkik etti ki: **لَغْباً**’da **الغين**’in (mu‘ceme) sükûnu ve fethası câizdir. Zâhiri şudur ki: onun sükûnuyla özellikle söylenir. Ve açıkça söylediler ki: **اللَّغْبَ** ( **الغين**’in sükûnuyla) **لَغَبَ**’ın masdarıdır; **نَصَرَ** gibi; **اللُّغُوب** da (damme ile ve fetha ile). Ve fethalı olan, kıyasa göre **لَغِب**’in masdarıdır; **فَرِحَ** gibi. Ve birincisi, damme ile, fethalı lâzım **فَعَلَ** kıyasına göredir; **الجُلُوس** gibi. İkincisi fetha ile şâzdır; **فَعُول** üzere olan masdarlara ilhak edilmiştir; **الوَضُوءِ** ve **القَبُول** gibi. Bu güzel bir tahkiktir. **مَنَعَ** ve **سَمِعَ** gibi; ikisini Feyyûmî ve İbnü’l-Kattâ‘ hikâye etti. **لَغُبَ** **كَرُمَ** gibi rivayet edilir. Bu sonuncusu, lugavî imam Ebû Ca‘fer Ahmed b. Yûsuf el-Fihrî el-Leblî’dendir; Leble’ye nisbetle: Endülüs köylerinden bir köy; o, İbn Hayyân’ın şeyhlerinden biridir. Lugatte en meşhur teliflerinden: شرحُ الفصيح. Sonra, kesre lugatı zayıftır; صحاح’ta açıkça belirtilmiştir; damme lugatını zikretmedi. Şeyhimizin “bu, musanniften acayiptir; Leblî’den nakliyle nasıl garipleşti, hâlbuki o صحاح’ta ve başkasındadır?” sözü, onda nazar vardır. En şiddetli bitkinlikle bitkin düştü: muhkem’de böyle. صحاح’ta: **اللُّغُوبُ**: yorgunluk ve bitkinlik; ve onun benzeri النهاية ve الغريبين’de. Bir cemaat dedi: **اللُّغُوبُ** ya **النَّصَب**’dır yahut onun sebebiyle lâhik olan gevşekliktir; yahut **النَّصَب** bedenseldir, **اللُّغُوب** nefsânîdir. Bunlar, lugat fukahasından bazılarının farklarıdır. Ekseriyet, musannifin ve Cevherî’nin ve İbnü’l-Esîr’in ve Herevî’nin ve başkalarının zikrettiği üzeredir. Şeyhimiz dedi. Ve onu **أَلْغَبَه** ve onu **تَلَغَّبَهُ** (şeddeli): ona bunu yaptı ve onu yordu. Kuseyyir Azze dedi:
تَلَغَّبَها دُونَ ابْنِ لَيْلَى وشَفَّها ... سُهَادُ السُّرَى والسَّبْسَبُ المُتَمَاحِلُ
Ve Ferazdak dedi:
" بَلْ سوْفَ يَكْفِيكَ بازِيٌّ تَلَغَّبَهاإذا الْتَقَتْ بالسعُّوُدِ الشَّمْسُ والقَمَرُ
**البازِيّ** ile murad burada: Amr b. Hubeyre’dir. Ve **تَغَلَّبَهَا**: onu üstlendi; onunla ayağa kalktı ve ondan âciz kalmadı. Ve **اللَّغْبُ** (fetha sonra sükûn): azı dişleri arasındaki et; Sâğânî nakletti. **اللَّغْبُ**: bozuk tüy; ondan **البُطْنانِ** gibidir; **اللَّغِبِ** gibi, **كَتِفٍ** gibi; onda bir lugattır. Mecazdan: **اللَّغْبُ**: ne isabetli ne de maksada yönelmiş bozuk söz; ve denir: كُفَّ عنَّا **لَغْبَكَ** yani: kötü sözünü, bozuğunu ve çirkinini (bizden) kes. **اللَّغْب** **الوغْب** gibi: zayıf ahmak; **اللَّغَابة**’si apaçık; fetha ile **اللَّغُوب** gibi. صحاح’ta, Asmaî’den, Ebû Amr b. el-Alâ’dan: dedi: Yemen ehlinden bir bedevîyi işittim, diyordu: فلانٌ **لَغُوبٌ** جاءَتْهُ كِتابِي فاحْتَقَرهَا; dedim: “جاءَتْه كِتابي mi diyorsun?” dedi: “O bir **صَحيفة** değil mi?” dedim: “Peki **اللَّغُوبُ** nedir?” dedi: “Ahmak.” Dedim: ona işaret daha önce **ك ت**’de geçti. **اللَّغْبُ**: iyi yontulması ve yapılması yapılmamış bozuk ok. Ve denildi: o, tüyü **بُطْنانٌ** olan; **اللُّغَابِ** gibi, damme ile. Denir: **سَهْمٌ لَغْبٌ** ve **لُغَاب**: bozuk; yapımı iyi yapılmamış. Ve denildi: eğer iki karın yahut iki sırt buluşursa, o **لُغَابٌ** ve **لَغْبٌ**’dur. Ve denildi: tüyden **اللُّغَابُ** karın tarafıdır; onun teki **لُغابَةٌ**’dır; o, **اللُّؤَام**’ın zıddıdır. Ve denildi: o, okun tüyüdür; düzgün olmazsa; düzgün olunca **لؤُاَمٌ**’dır. Bişr b. Ebî Hâzim dedi:
" فإِنَّ الوَائِليَّ أَصابَ قَوْمِي
بِسْمٍ رِيشَ لمْ يُكْسَ اللُّغَابا
Ve şöyle rivayet edilir: لَمْ يكنْ نِكْساً لُغابَاً. Artık ya **اللَّغَابُ** okun sıfatlarındandır, yani bozuk değildi; yahut “bozuk tüylü bir ok sahibi olarak ters değildi” demek istedi. Ve Teebbata Şerran dedi:
وما ولَدتْ أُمِّي منَ القَوْمِ عاجِزاً ... ولا كانَ رِيشي مِنْ ذُننابي ولا لَغْبِ
Asmaî dedi: tüyden **اللُّؤَامُ** ve **اللُّغَابُ** vardır; **اللُّؤَام**: **القُذَة**’nin karnı ötekinin sırtına bitişik olan şeydir; bu, olabilecek en iyisidir. Eğer iki karın yahut iki sırt buluşursa, o **لُغَابُ** ve **لَغْبٌ**’dur. Hadîste: “Aşram’ın kardeşi Yeksûm, Peygamber’e (Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun) içinde **سَهْمٌ لَغْبٌ** bulunan bir silah hediye etti”; bu, tüyü birleşmez ve kötülüğü sebebiyle birbirine eşlik etmezse; birleştiği zaman ise **لُؤَام**’dır. Ve denildi: **اللَّغْبُ**: uzak gitmeyen okların kötüsü. Ve onların üzerine **لَغَبَ**: **مَنَعَ** gibi; **يَلْغَبُ**; **لَغْباً**: onlara bozdu; Cevherî, Emevî’den nakletti. **لَغَبَ** kavme: onları **يَلْغَبُهُمْ**: onlara tutarsız bir söz anlattı; fetha sonra sükûn ile; Sâğânî, Ebû Zeyd’den nakletti; ve inşâd etti:
" أَبْذُلُ نُصْحِي وأَكُفُّ لَغْبِي
Ve Zibrikân dedi:
أَلَمْ أَكُ باذِلاً وُدِّي ونَصْري ... وأَصْرِفُ عَنْكُمُ ذَرَبِي ولَغْبِي
Köpek, bir kapta **لَغَبَ** etti: **وَلَغَ** etti. Ve **اللُّغَابَةُ** ve **اللُّغُوبَةُ** (ikisinin dammesiyle): ahmaklık ve zayıflık. **رجُلٌ لَغُوبٌ**: **اللَّغَابة**’si apaçık; daha önce geçti. Ve oku **أَلْغَبَ** etti: tüyünü **لُغَاباً** yaptı; Sa‘leb inşâd etti:
لَيْتَ الغُرَابَ رَمَى حَماطَةَ قَلْبِهِ ... عَمْرٌو بأَسْهُمِه الَّتِي لم تُلْغَبِ
**أَلْغَبَ الرَّجُلَ**: onu yordu ve onu bitkin düşürdü. Ve **رِيشَ بِلَغْبٍ**: bir lakap; **تَأَبَّطَ شَرّاً** gibi; o, onun kardeşidir. Kümeyt şair, şu sözünde onun **غين**’ini harekeledi:
" لا نَقَلٌ رِيشُها وَلا لَغَبُ
**نَهْرٍ** ve **نَهَر** gibi; boğaz harfi sebebiyle; صحاح’ta böyle. Ve kenarında: Ezherî’nin kitabında kendi hattıyla:
" لا نَقَلٌ رِيشُها وَلا نَقَبُ
Ve başka bir kenarda buldum: “Kümeyt’e nisbet ettiği bu yarım, aslında onun bu vezin üzerindeki kasidesinde yoktur; o kaside yüz beyti aşar; fakat vezin, vezindir. Ve Cevherî, Teebbata Şerran’ın sözünü inşâd ettikten sonra ‘onun “**ريشُ لَغْبٍ**” denilen bir kardeşi vardı’ sözünde vehmetti.’” Sâğânî imamı, Cevherî’ye bu itirazda ondan önce bulundu; onun sözünü naklettikten sonra dedi ki: doğru olan: **رِيشَ بِلَغْبٍ**. Ve dedi: beyti, onun divanında bulmadım; yani Teebbata Şerran’ın önceki beytini; bilakis o, Ebü’l-Esved ed-Düelî’nindir; Hâris b. Hâlid’e hitap eder; ondan sonra onun sözü:
ولا كُنْتُ فَقْعاً نابِتاً بقَرَارَة ... ولكِنَّنِي آوِى إِلى عَطَنٍ رَحْبٍ
Parça beş beyittir. Ve Anberî Tarif b. Temîm’e de rivayet edilir; ikisinin şiir divanlarında okudum. Şeyhimiz dedi: bu, onun **العُبَاب**’daki sözüdür; Şeyh Ali el-Makdisî onu nakletti ve teslim etti. Dedim: o, aynen onun **التَّكْلمة**’daki sözüdür de. Şeyhimiz dedi: onda nazar vardır; zira **العُبَاب**’da inşâd ettiği beyit, musannifin kastettiği şahit zannıyla, murad değildir; bilakis o, Cevherî’nin, **اللَّغْب**’e (fetha ile) “bozuk tüy” manasında şahit olarak inşâd ettiği Teebbata Şerran’ındır. Sonra bundan sonra ibareyi getirdi. Musannif, hatanın, **بِلَغْبِ**’in başındaki **الباء**’ı terk etmekte olduğunu açıkça söyledi; harekelemede değil ve şahidin Kümeyt’e nisbetinde değil. Sâğânî’nin sözü, musannifin getirdiği şeydedir; ihtilaf olan da odur. Teebbata Şerran’ın beytinin ise araştırmaya dahli yoktur; gizli olmadığı gibi. Bitti. Dedim: Sâğânî’nin sözünün, ancak Teebbata Şerran’ın önce zikredilen sözü hakkında olduğu gizli değildir; onda, musannifin getirdiği şahidin o olduğuna delâlet eden bir şey yoktur; bu açıktır; zira Kümeyt’in sözü bir bahirdendir, Teebbata Şerran’ın sözü başka bir bahirdendir. Ve onun boynunun **لَغَبِ**’ini (harekeli) aldı: yani ona yetişti; Sâğânî nakletti. Ve **التَّلَغُّبُ**: kovalamacanın uzun sürmesi; harekeli. Bir nüshada: **الطِّرَادِ**. صحاح’ın bir nüshasında: fetha sonra sükûn ile; dedi:
تَلَغَّبَنِي دَهْرٌ فلمَّا غَلَبْتُه ... غزَاني بأَوْلادي فأَدْرَكَني الدَّهْرُ
Ve **الأَساس**’ın secilerinden: تَلَعَّبَتْ بهم القِفَارُ وتَلَغَّبَتْهُم الأَسْفَارُ. Müellif üzerine istidrâk edilenlerdendir: **المَلاَغِبُ**: bitkinlikten **المَلْغَبَة**’nin çoğulu. Ve aziz tenzilde: " **وما مَسَّنا مِنْ لُغُوبٍ** " ve bundan: ساغِبٌ لاغِبٌ yani: bitkin. Ve mecazdan: **رِياحٌ لَوَاغِبُ**; İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
وبلْدَةٍ مَجْهَلٍ تُمْسِي الرِّيَاحُ بها ... لواغِباً وهْيَ ناوٍ عرصها خاوِي
Bitti.
Ve صحاح’ta: **ورِيشٌ لَغِيبٌ**; recez şairi kurtta dedi:
أَشْعَرْتُهُ مُذَلَّقاً مَذْرُوباً ... رِيشَ بِرِيشٍ لَمْ يَكُنْ لَغِيبَا
Ve **اللَّغَابُ**: bilinen bir yer. Aynı şekilde **اللَّغْباءُ**; Amr b. Ahmer dedi:
" حَتَّى إِذا كَرَبَتْ واللَّيْلُ يَطْلُبُهاأَيْدِي الرِّكابِ من اللَّغْبَاءِ تَنْحَدِرُ
Ve falan, binitini **لَغَّبَ** eder, **تَلْغِيباً**: ona yüklenip de nihayet bitkin düşürürse. Ve **تَلَغَّبَ الدَّابةَ**: onu **لاغِباً** buldu; Sâğânî nakletti.
