# لغب — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D8%A8/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%BA%D8%A8/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لغب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D8%A8.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: لغب

غ ل ب
غلب ، بلغ ، بغل ، لغب : مستعملة .
غلب : قال الليث : يقال : غَلَبَ يَغْلِبُ غَلَبَةً وغَلَباً ، والغِلابُ : المُغَالبة ، وأنشد بيت كعب بن مالك :
هَمَّتْ سخينةُ أن تُغَالِبَ ربَّها
وليُغْلَبَنَّ مغالِبُ الغلاّب
وفي مثل للعرب : جرى المذكيات غلاب ، أراد بالمذكيات مَسَانّ الخيل وقُرّحَها ، أراد أنها تغلب من سابقها غلاباً لِقوَّتها .
قال : والأغلب : الغليظ القَصَرَةِ ، أسدٌ أغلب ، وقد غَلِبَ يَغْلَب غَلَباً ، وقد يكون الغَلَب من داءٍ أيضاً .
قال : وهضبة غَلْباء وعزَّة غلباءُ ، وكانت تَغْلِبُ تسمى الغَلْباءَ .
وقال الشاعر :
وأَوْرَثَنِي بَنو الغلْباءِ مَجْداً
حديثاً بعد مَجْدِهم القديم
وقال آخر :
وقَبْلَكَ ما اغْلَوْلَبَتْ تَغْلِبٌ
بِغَلْبَاءَ تَغْلِب مُغْلَوْلِبينا
يعني بعزَّةٍ غَلْبَاءَ ، واغْلَوْلَبَ العُشْبُ . واغلَوْلَبَتِ الأرض إذا التَفَّ عشبها ، واغْلَوْلَبَ القوم إذا كثروا ، من اغْلِيلاَبِ العُشْبِ ، ورجل غُلُبَّة إذا كان غالباً ، وغَلبَّة لُغة .
وأخبرني أبو محمد المزنيِّ عن أبي خليفة عن محمد بن سلاّم أنه قال : إذا قالتِ العرب : شاعر مُغَلَّب فهو مغلوب ، وإذا قالوا غلِّبَ فلان ، فهو غالب ، وغلِّبَتْ ليلى الأخْيَلِيّة على نابغةِ بني جَعْدَةَ لأنها غَلَبَتْه ، وكان الجعديُّ مغَلَّباً .
لغب : الأصمعي : إنه لضعيف ولَغْب وَوَغْب .
أبو عبيد عن الأموي : لَغَبْتُ ألغُبُ لُغُوباً من الإعياء .
ومنه قول الله جلَّ وعزَّ : ( أَيَّامٍ وَمَا مَسَّنَا مِن ) ( ق : 38 ) ، ومنه قيل فلان ساغب لاغب أي مُعْيًى .
وروى ابن الفرج عن أبي السميدع ، أخذت بزغب رقبته ، ولَغَب رقبته ، قال : وهي باللام في تميم ، قال : وذلك إذا تبعه وقد ظن أنه لم يدركه ، فلحقه ، أخذ برقبته أو لمْ يأخذ .
قال الأموي : ولَغَبْتُ على القومِ ألْغَبُ لَغْباً : أفْسَدْتُ عليهم .
وقال الليث : اللُّغَابُ من الرِّيش : البطن ، الواحدة لُغابَة .
أبو عبيد عن الأصمعي قال : من الرِّيش اللُّؤَامُ واللُّغابُ ، فاللُّغابُ ما كان بطنُ القُذَةِ يلي ظهر الأخرى ، وهو أجود ما يكون فإذا التَقى بطْنان أو ظهران فهو لُغَاب ولغْب .
وقال أبو زيد : لغَبْتُ القومَ ألْغَبُهُمْ لغْباً ، إذا حدَّثتهم بحديثٍ خلفٍ ، وأنشد :
أَبْذُلُ نصْحي وأَكُفُّ لغبي
وقال الزِّبْرِقانُ :
ألمْ أَك باذلاً وُدِّي ونَصْرِي
وأصْرِفَ عنكم ذَرَبي ولغْبي
يقال : كفَّ عنَّا لغبَكَ : أي سيءَ كلامك ، ويقال : تَلَغَّبْتُ الرَّجلُ : إذا أتعبته ، ولغَّبَ فلان دابَّتَه : إذا تحاملَ عليه حتى أعْيا ، والْمَلاغب جمع الملغَبَةِ من الإعياء .
بغل : قال الليث : البَغل والبَغلة معروفان ، والتَّبْغيل : مشي الإبل في سَعَةٍ .
أبو عبيد عن الأصمعي : التَّبْغِيلُ : مَشْيٌ فيه اختلاطٌ بين العَنقِ والهَمْلَجَةِ .
ويقال : تزوج فلانٌ فلانةَ فَبَغَّلَ أولادَها : إذا كان فيهم هُجْنَةٌ ، ورجل بَغَّال صاحبُ بِغالِ ، ويُجْمَعُ البغل بِغالاً .
بلغ : قال الليث : البَلْغُ : البَلِيغُ من الرِّجال وقد بلُغَ بلاغة ، وبلغ الشيءُ يبلُغُ بُلوغاً ، وقد بلَّغْتُهُ أنا تبليغاً وأبلغته إبلاغاً وتقول : له في هذا الأمر بلاغٌ وبُلغةٌ وتَبَلُّغ : أي كفاية ، وشيءٌ بالغ : أي جَيِّدٌ ، والمبالغةُ : أن تبلغ من العمل جهدَك .
وقال غيره : البُلْغةُ من القُوتِ : ما يتبلَّغُ به ولا فضلَ فيه ، والعربُ تقول للخبَر يبلُغُ أحدَهُمْ ، ولا يحقِّقُونه وهو يسوءُهُمْ : سَمْعٌ لا بَلْغٌ : أي نسمَعُهُ ولا يبلغنا ، ويجوزُ : سمعاً لا بلْغاً .
ويقال : بلغَ الغُلامُ والجاريةُ : إذا أدْركا وهما بالغانِ .
وقال الشافعي في كتابِ النِّكاح جارية بالغ بغير هاءٍ .
هكذا رَواهُ لنا عبد الملك عن الرَّبيع ، عنه قلتُ والشافعي فصيحٌ ، وقولهُ حُجَة في اللغةِ ، وقد سمعتُ غير واحدٍ من فصحاءِ الأعراب يقول : جَارِية بالغ ، وهو كقولهم : امْرَأَة عاشقٌ ، ولِحْيَة ناصِلٌ .
وإن قال قائلٌ : جَارية بالغة لم يكنُ خطأً لأنه الأصلُ .
روي عن عائشة أنَّها قالت لأمير المؤمنينَ علي رضي الله عنه يومَ الجملِ : قد بلغْتَ منَّا البِلَغِينَ : معناها : أنَّ الحرْبَ قد جهدْتها وبلغت منها كلَّ مبلغٍ .
وقال أبو عبيد في قول عائشة لِعَليَ : قد بلغتَ مِنَّا البِلَغينَ : إنُه مثل قولهم : لقيت منه البُرَحِين والأقْورين والأَمرينِ ومعناها كلها : الدَّواهي ، ويقال : بلَّغت القومَ الحديثَ بلاغاً : اسمٌ يقومُ مقام التبليغ .
وفي الحديث : ( كلُّ رافعَةٍ رَفَعَتْ عَنَّا من البلاغ فَلْتُبَلِّغْ عَنَّا ) ، أراد من المبلِّغينَ ، ويقال : أبْلَغْتهُ وبَلَّغْته بمعنى واحدٍ .
ويقال : بلغ فلان ، إذا جهد وبلغت نكيثته .

### Türkçe

غ ل ب
**غلب** ، **بلغ** ، **بغل** ، **لغب** : kullanımdadır.

**غلب** : el-Leys dedi: Denilir: **غَلَبَ يَغْلِبُ غَلَبَةً** ve **غَلَباً**; ve **الغِلابُ**: **المُغَالبة**’dir. Ka‘b b. Mâlik’in beytini okudu:
سخينة, Rabbine karşı **تُغَالِبَ** etmeye niyetlendi
ve elbette **الغلاّب**’ın **مغالِبُ**’i yenilecektir

Arapların bir meselinde: “**جرى المذكيات غلاب**”; **المذكيات** ile atların yaşlıları ve koşuya alıştırılmışları kastedildi; onların, kuvvetlerinden dolayı, kendilerinden önce koşanı **غلاباً** olarak yendikleri kastedildi.

Dedi: ve **الأغلب**: kısa boylu kalın (kimse)dir; **أسدٌ أغلب**. Ve **غَلِبَ يَغْلِب غَلَباً** olmuştur; **الغَلَب** bazen bir hastalıktan da olur.

Dedi: ve **هضبة غَلْباء** ve **عزَّة غلباءُ**; ve **تَغْلِبُ** (kabilesi) **الغَلْباءَ** diye adlandırılırdı.

Şair dedi:
Bana **بَنو الغلْباءِ** bir şeref miras bıraktı
onların eski şerefinden sonra yeni bir (şeref)

Bir başkası dedi:
Senden önce **تَغْلِبٌ** **اغْلَوْلَبَتْ** olmadı
**بِغَلْبَاءَ** ile; **تَغْلِب** **مُغْلَوْلِبينا** (kimseleri) **تَغْلِب** eder

Yani **عزَّةٍ غَلْبَاءَ** ile. Ve ot **اغْلَوْلَبَ**. Yer, otu birbirine dolaştığında **اغلَوْلَبَتِ**; kavim çoğaldığında **اغْلَوْلَبَ**; otun **اغْلِيلاَبِ**’ından (dolayı). Ve **رجل غُلُبَّة**: galip olduğunda; ve **غَلبَّة** bir lugattır.

Ebû Muhammed el-Müzenî bana, Ebû Halîfe’den, Muhammed b. Sellâm’dan haber verdi ki şöyle dedi: Araplar “**شاعر مُغَلَّب**” dediğinde o, mağlup edilmiştir; “**غلِّبَ فلان**” dediklerinde ise o, galiptir. Ve Leylâ el-Ahyeliyye, Benî Ca‘de’nin Nâbiga’sına karşı **غلِّبَتْ** (galip kılındı/galip geldi); çünkü onu **غَلَبَتْ**; ve el-Ca‘dî **مغَلَّباً** idi.

**لغب** : el-Asma‘î: O, zayıftır; ve **لَغْب** ve **وَوَغْب**.

Ebû ‘Ubeyd, el-Umevî’den: Yorgunluktan dolayı **لَغَبْتُ ألغُبُ لُغُوباً**.

Bundan, Allah جلَّ وعزَّ’in sözü: ( **أَيَّامٍ وَمَا مَسَّنَا مِن** ) (ق: 38). Bundan dolayı “falanca **ساغب لاغب**” denildi; yani yorgun.

İbnü’l-Ferec, Ebû’s-Semîda‘dan rivayet etti: Boynunun tüyünden tuttum; ve boynu **لَغَب** etti. Dedi: Temîm’de bu, **اللام** iledir. Dedi: Bu, onu takip ettiğinde ve onu yakalayamadığını zannettiği hâlde ona yetiştiğinde; boynundan tuttu yahut tutmadı (durumunda)dır.

El-Umevî dedi: Kavmin üzerine **ولَغَبْتُ على القومِ ألْغَبُ لَغْباً**: Onlara karşı bozgun çıkardım/işlerini bozdum.

El-Leys dedi: Tüyden **اللُّغَابُ**: karın (alt taraf)tır; tekili **لُغابَة**.

Ebû ‘Ubeyd, el-Asma‘î’den dedi: Tüyden **اللُّؤَامُ** ve **اللُّغابُ** vardır. **فاللُّغابُ**: bir **القُذَة**’nin karnının, ötekinin sırtına bitişik olanıdır; o, en iyi olanıdır. İki karın yahut iki sırt birleştiğinde ise o, **لُغَاب** ve **لغْب**’dür.

Ebû Zeyd dedi: **لغَبْتُ القومَ ألْغَبُهُمْ لغْباً**: Onlara bozuk bir sözle konuştuğumda. Şu beyti okudu:
Nasihatimi saçıp veririm ve **لغبي**’mi (bozuk sözümü) keserim

Ez-Zibrikân dedi:
Sevgimi ve yardımımı veren değil miydim
ve sizden **ذَرَبي**’mi ve **لغْبي**’mi çevirirdim

Denilir: “Bizden **لغبَكَ**’ı kes”: yani kötü sözünü. Ve denilir: **تَلَغَّبْتُ الرَّجلُ**: onu yorduğumda. Ve “falanca binitini **لغَّبَ**”: ona yüklenip onu yorgun düşürdüğünde. Ve **الْمَلاغب**: yorgunluktan olan **الملغَبَةِ**’nin çoğuludur.

**بغل** : el-Leys dedi: **البَغل** ve **البَغلة** bilinen (hayvan)dır. Ve **التَّبْغيل**: develerin genişlik içinde yürüyüşüdür.

Ebû ‘Ubeyd, el-Asma‘î’den: **التَّبْغِيلُ**: boyun uzatmalı yürüyüş ile **الهَمْلَجَةِ** arasında karışıklık bulunan bir yürüyüştür.

Ve denilir: Falanca falancayla evlendi de onun çocuklarını **فَبَغَّلَ**: içlerinde melezlik olduğunda. Ve **رجل بَغَّال**: katırların sahibi. Ve **البغل** **بِغالاً** olarak cem‘ edilir.

**بلغ** : el-Leys dedi: **البَلْغُ**: erkeklerden **البَلِيغُ** (beliğ olan)dır; ve **بلُغَ بلاغة** olmuştur. Ve şey **يبلُغُ بُلوغاً** olarak **بلغ** eder. Ve ben onu **تبليغاً** olarak **بلَّغْتُهُ**; ve onu **إبلاغاً** olarak **أبلغته**. Ve dersin: Bu işte onun için **بلاغٌ** ve **بُلغةٌ** ve **تَبَلُّغ** vardır: yani yeterlilik. Ve **شيءٌ بالغ**: yani iyi. Ve **المبالغةُ**: işten gayretinin sonuna varmandır.

Başkası dedi: Azıktan **البُلْغةُ**: onunla geçinilen, fazlası olmayan şeydir. Ve Araplar, bir haber onlardan birine ulaşıp da onu doğrulamadıkları hâlde onları kötüleştirirse: “**سَمْعٌ لا بَلْغٌ**” derler: yani onu işitiriz, bize ulaşmaz. Ve caizdir: “**سمعاً لا بلْغاً**”.

Ve denilir: Oğlan ve kız **بلغَ**: idrake erdiklerinde; ikisi de **بالغانِ** iken.

Eş-Şâfi‘î nikâh kitabında “**جارية بالغ**” dedi; **هاء** olmaksızın.

Bunu bize Abdülmelik, er-Rabî‘den, ondan rivayet etti. Dedim: Şâfi‘î fasîhtir; onun sözü dilde hüccettir. Ve fasih bedevîlerden birden fazlasını “**جَارِية بالغ**” derken işittim; bu, onların “**امْرَأَة عاشقٌ**” ve “**لِحْيَة ناصِلٌ**” demeleri gibidir.

Eğer bir söyleyen “**جَارية بالغة**” derse hata olmaz; çünkü o asıldır.

Âişe’den rivayet olundu: Müminlerin emîri Ali رضي الله عنه’a Cemel günü şöyle dedi: “Bizden **البِلَغِينَ**’e vardın.” Manası: savaş onu yordu ve ondan her varılacak yere vardı.

Ebû ‘Ubeyd, Âişe’nin Ali’ye sözünde: “Bizden **البِلَغينَ**’e vardın” hakkında dedi: Bu, onların “ondan **البُرَحِين** ve **الأقْورين** ve **الأَمرينِ** ile karşılaştım” sözleri gibidir; bunların manası bütünüyle: musibetlerdir. Ve denilir: Kavme hadisi **بلاغاً** olarak **بلَّغت**: tebliğin yerini tutan bir isimdir.

Hadiste: “(Bizden **البلاغ**’dan bir şeyi kaldırıp götüren her **رافعَةٍ** bizden tebliğ etsin)” vardır; **المبلِّغينَ**’den olanı kastetti. Ve denilir: **أبْلَغْتهُ** ve **بَلَّغْته** bir manadadır.

Ve denilir: Falanca **بلغ** etti: çabaladığında; ve onun **نكيثته**’si **بلغت** etti.
