# لغد (ل-غ-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%BA%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ل - غ - د
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D8%AF/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والدال واللام معهما
د غ ل، ل غ د، ل د غ مستعملات دغل: الدَّغَلُ: دَخَلٌ مفسدٌ في الأمور.
وعن الحَسَن: "اتَّخَذُوا دينَ الله دَغَلاً" أي أدْغَلُوا في التفسير، يعني الحدودَ، أو حَرَّفُوا.
وأدْغَلْتَ في هذا الأمر أي أَدْخَلْتَ فيه ما يخالفه. وكل موضعٍ يخافُ فيه الإغتيالُ: دَغَلٌ. وإذا دَخَلَ الرجلُ مَدْخَلَ المُريبِ، قيل: دَغَلَ فيه مثلَ دُخُول القانص في المكان الخفي لختل قنصٍ، قال:
أو طنَ في الشجراء بيتاً داغِلا
والدَّغاوِلُ: الريبُ.
لغد: اللُّغْدُودُ: باطنُ النَّصيلِ بين الحنك وصفقِ الغنق، وهو اللُّغْدُ والأَلْغادُ.
لدغ: اللَّدْغُ لغةٌ، واللسب أعلى وأكثر، لَدَغَ يَلْدَغ لَدْغاً فهو لَديغٌبمعنى مَلدُوغ.

##### Türkçe

باب **الغين** و**الدال** و**اللام** معهما
**د غ ل**، **ل غ د**، **ل د غ** kullanımdadır. **دغل**: **الدَّغَلُ**: işlerde bozguncu bir içe karışma/katışma.
**الحَسَن**’den: “Allah’ın dinini **دَغَلاً** edindiler” yani tefsirde **أدْغَلُوا**; yani sınırları (hadleri), yahut tahrif ettiler.
Ve “bu işte **أدْغَلْتَ**” yani ona, ona aykırı olanı soktun/katıştırdın. Ve içinde suikastten korkulan her yer: **دَغَلٌ**. Adam şüpheli olanın girişine girdiği zaman, “ona **دَغَلَ**” denir; gizli mekâna avı hileyle yakalamak için avcının girişi gibi. Şöyle dedi:
أو طنَ في الشجراء بيتاً داغِلا
Ve **الدَّغاوِلُ**: şüphe/kuşku.

**لغد**: **اللُّغْدُودُ**: **النَّصيلِ**’in iç tarafı; **الحنك** ile **صفقِ الغنق** arasındadır; ve o, **اللُّغْدُ** ve **الأَلْغادُ**’dır.

**لدغ**: **اللَّدْغُ** bir lugattır; **اللسب** daha üst ve daha çoktur. **لَدَغَ** **يَلْدَغ** **لَدْغاً**; o hâlde o, **لَديغٌ**; **مَلدُوغ** mânâsında.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D8%AF/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

اللُغْدودُ: واحد اللَغاديدِ، وهي اللحَمات التي بين الحنك وصفحة العنق. واللُغْدُ مثله، والجمع ألْغادٌ. ولَغَدْتُ الإبلَ العواندَ، إذا رَدَدْتَها إلى القصد والطريق. وجاء فلانٌ مُلْتَغِداً، أي متغيِّظاً حنِقاً.

##### Türkçe

**اللُغْدودُ**: **اللَغاديدِ**’in biridir; o da damak ile boynun yan yüzeyi arasındaki et parçalarıdır. Ve **اللُغْدُ** da onun gibidir; çoğulu **ألْغادٌ**’dur. Ve **لَغَدْتُ الإبلَ العواندَ**, onları kasda ve yola geri çevirdiğin zaman (denir). Ve falan kimse **مُلْتَغِداً** olarak geldi; yani öfkelenmiş, hınçlı olarak.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D8%AF/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

غ د ل
دغل ، لغد ، لدغ : مستعملةٌ .
دغل : قال ابن شميل : الدَّاغِلُ الذي يبغي أصحابه الشرَّ يُدغل لهم الشَّرَّ أي يبغيهمُ الشَّرَّ ويحسبونه يريدُ لهم الخير .
وقال الليث : الدَّغلُ دَخَلٌ في الأمرِ مفسد .
وفي الحديث : ( اتَّخَذوا كِتَابَ الله دَغَلا ) : أي : أدْغَلوا في التفسير ، وتقول : أدْغَلتُ في هذا الأمر أي أدخلت فيه ما يخالفه ، وكلُّ موضع يخاف فيه الاغتيال فهو دَغَل .
وأنشد الليث :
سَايَرته سَاعَةً ما بي مَخَافته
إلاَّ التَّلَفُّتَ حولي هل أرى دَغَلا
وإذا دَخَلَ الرَّجل مدخلاً مريباً قيل : دَغَلَ فيه ، مثل دخول القانص المكانَ الخفيَّ يَختِل الصيد .
وقال رؤبة يذكر قانصاً :
أَوْطَنَ في الشَّجْرَاء بَيْتاً داغِلاً
وقال أبو عبيد : الدَّغَل من الشجر : الكثير الملتف .
والدَّغَاوِلُ : الغوائل ، وأنشد لصخر الهذلي ، غيره لأبي صخر :
إنْ اللئيم ولو تخلق عائد
بملاذة من غِشّه ودَوَاغل
قلت : وفي مثله يكمن اللُّصوصُ وقطَّاع الطَّريق ومن يريد اغتيال السّابلَةِ والخروج إليهم من حَيْثُ لا يحتسبونه .
وقال أبو عبيد : الدَّغَلُ ما استترت به .
قال الكميت :
لا عَيْنُ نَارِكَ عن سَارٍ مغمَّضة
ولا مَحَلَّتُكَ الطَّأْطَاء والدَّغَلُ
شمر عن ابن شميل : أدْغَالُ الأرض : رقتها وبُطونُها والوطَاءُ منها ، وستر الشجر : دَغَل ، والقُفُّ المرتفع ، والأكمة : دَغل ، والوادي دغل ، والغائطُ الوطيء دغل ، والجبال : أدْغال .
وقال الراجز :
عن عتَبِ الأَرْضِ وعن أدْغَالِهَا
لغد : قال الليث : اللُّغدودان : باطِنَا النَّصِيل بين الحنكِ وصفقِ العنقِ ، وهو اللُّغد والألغَاد وأنشد :
إيها إليك ابن مرداس بقافية
شنعاءَ قد سكنَت منك اللغاديدا
وقال أبو عبيد : الألغادُ : لَحَماتٌ تكونُ عند اللهواتِ واحدُها لُغْدٌ وهي اللَّغانينُ ، واحدها لُغْنُونٌ .
وقال أبو زيد : اللُّغْدُ : منتهى شحمة الأذنِ من أسفلها وهي النَّكَفَةُ .
قال : واللُّغانين لحمٌ بين النَّكَفَتَيْنِ واللسان من باطنٍ ويقال لها من ظَاهرٍ لَغاديدُ واحدها لُغدُودٌ وَوَدَجٌ ولُغنُونٌ .
وقال غيره : اللُّغدُ أن تُقيم الإبلَ على الطريق ، وقد لَغدَ الإبلَ وجادَ ما يَلْغدُها منذ الليل أي : يُقيمُها للقَصْدِ والصَّوْبِ .
وقال الراجزُ :
هل يُورِدَنَّ القومَ ماءً بارداً
باقي النسيمِ يَلْغدُ الْمَلاَغِدَا
ويُرْوَى اللّوَاغدَا .
لدغ : قال الليث : اللَّدْغُ بالنّابِ ، وفي بعضِ اللُّغاتِ تَلْدَغُ العقربُ .
وقال أبو خيرة : اللَّدْغَةُ جامعة لكلِّ هامَّةٍ تلدغُ لدْغاً ، ورجلٌ لَديغٌ وامرأةٌ لديغٌ قال : والسليم اللَّديغُ .
وقال غيره : أَلْدَغْتُ الرجلَ إِذا أرسلتُ إليه حَيَّةً تَلْدَغُهُ .

##### Türkçe

غ د ل
**دغل** , **لغد** , **لدغ** : kullanımdadır.

**دغل** : İbn Şümeyl dedi ki: **الدَّاغِلُ** o kimsedir ki arkadaşlarına kötülüğü ister; onlara kötülüğü **يُدغل** eder; yani onlara kötülüğü ister, onlar ise kendilerine hayır istediğini sanırlar.
Leys dedi ki: **الدَّغلُ** işin içinde bozguncu bir iç sızmadır.
Hadiste: ( **اتَّخَذوا كِتَابَ الله دَغَلا** ) : yani tefsirde **أدْغَلوا** ettiler; ve dersin ki: **أدْغَلتُ في هذا الأمر** yani ona, ona aykırı olanı dâhil ettim; ve içinde suikastten korkulan her yer **دَغَل**’dır.
Leys şu beyti okudu:
سَايَرته سَاعَةً ما بي مَخَافته
إلاَّ التَّلَفُّتَ حولي هل أرى دَغَلا
Ve adam şüpheli bir girişe girdiğinde: onda **دَغَلَ** etti denir; avcının gizli mekâna girişi gibi; avı gizlice ele geçirmek için.
Rü’be bir avcıyı anarak dedi:
أَوْطَنَ في الشَّجْرَاء بَيْتاً داغِلاً
Ebû Ubeyd dedi ki: ağaçtan **الدَّغَل**: çok, birbirine dolaşık olandır.
**الدَّغَاوِلُ** : felâketlerdir; Sahr el-Hüzelî’den (başkası: Ebû Sahr’ındır) şu beyit okundu:
إنْ اللئيم ولو تخلق عائد
بملاذة من غِشّه ودَوَاغل
Dedim ki: ve bunun benzerinde hırsızlar ve yol kesiciler ve yolculara suikast etmek isteyen ve onlara, onların hesap etmedikleri yerden çıkmak isteyen kimse gizlenir.
Ebû Ubeyd dedi ki: **الدَّغَلُ** kendisiyle gizlendiğin şeydir.
Kümeyt dedi:
لا عَيْنُ نَارِكَ عن سَارٍ مغمَّضة
ولا مَحَلَّتُكَ الطَّأْطَاء والدَّغَلُ
Şemmer, İbn Şümeyl’den: yerin **أدْغَالُ**’ı: onun inceliği, çukurları ve ondan alçak olan yerdir; ve ağacın örtüsü: **دَغَل**’dır; ve yüksek **القُفُّ**, ve tepecik **الأكمة**: **دَغل**’dır; ve vadi **دغل**’dır; ve alçak çukur yer **الغائطُ الوطيء** **دغل**’dır; ve dağlar: **أدْغال**’dır.
Recez söyleyen dedi:
عن عتَبِ الأَرْضِ وعن أدْغَالِهَا

**لغد** : Leys dedi ki: **اللُّغدودان**: **النَّصِيل**’in iç tarafıdır; çene ile boynun yanı arasında; ve o, **اللُّغد** ve **الألغَاد**’dır; ve şu beyit okundu:
إيها إليك ابن مرداس بقافية
شنعاءَ قد سكنَت منك اللغاديدا
Ebû Ubeyd dedi ki: **الألغادُ**: **اللهواتِ** yanında bulunan et parçalarıdır; tekili **لُغْدٌ**’dür; ve onlar **اللَّغانينُ**’dir; tekili **لُغْنُونٌ**’dur.
Ebû Zeyd dedi ki: **اللُّغْدُ**: kulak memesinin alt tarafından sonudur; ve o **النَّكَفَةُ**’dir.
Dedi ki: ve **اللُّغانين** iki **النَّكَفَة** ile dil arasında iç taraftan olan ettir; dış taraftan onlara **لَغاديدُ** denir; tekili **لُغدُودٌ** ve **وَدَجٌ** ve **لُغنُونٌ**’dur.
Başkası dedi ki: **اللُّغدُ** develeri yol üzerinde durdurmandır; ve **لَغدَ الإبلَ** etti; ve geceden beri onu **يَلْغدُها** eden iyi yaptı; yani onları kasda ve doğru yola durdurur.
Recez söyleyen dedi:
هل يُورِدَنَّ القومَ ماءً بارداً
باقي النسيمِ يَلْغدُ الْمَلاَغِدَا
Ve **اللّوَاغدَا** diye de rivayet edilir.

**لدغ** : Leys dedi ki: **اللَّدْغُ** azı dişiyle (ısırıp sokma)dır; ve bazı lehçelerde akrep **تَلْدَغُ** eder.
Ebû Hayra dedi ki: **اللَّدْغَةُ** sokarak sokan her haşerat için toplayıcı (genel) addır; ve adam **لَديغٌ**, kadın **لديغٌ**; dedi ki: ve **السليم** **اللَّديغُ**’dur.
Başkası dedi ki: **أَلْدَغْتُ الرجلَ**: ona, onu sokacak bir yılan gönderdiğim zaman.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D8%AF/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب اللام والغين وما يثلثهما)
(لغم)  اللام والغين والميم كلمة واحدة صحيحة، وهي المَلاَغم: ما حَوْلَ الفم. ومنه قولهم: تلغَّمت بالطِّيب([1]): جعلته هناك. قال ابن دريد: تلَغَّم بالطِّيب: تلطّخ([2]). فأمّا قولهم: لَغَمْتُ ألغَم لَغْماً، إذا أخبرتَ صاحبَك بشيء لا يَسْتَيْقِنُهُ، فهو من الإبدال، إنّما هو نَغَمْتُ بالنون. قال الخليل: لغم البعيرُ لُغامَهُ: رَمى به.
(لغو)  اللام والغين والحرف المعتل أصلانِ صحيحان، أحدهما يدلُّ على الشَّيءِ لا يُعتدُّ به، والآخَر على اللَّهَج بالشَّيء.
فالأوَّل اللَّغْو: ما لا يُعتَدُّ به من أولادِ الإبلِ في الدِّيَة. قال العبديّ([3]):
أو مائةٍ تُجعلُ أولادها	لَغْواً *** وعُرْضَ المائةِ الجَلمدِ([4])يقال منه لغَا يلْغُو لَغْواً. وذلك في لَغْو الأيمان. واللَّغا هو اللَّغو([5]) بعينهِ. قال الله تعالى: ﴿لا يُؤَاخِذُكُمُ اللهُ بِاللَّغْوِ في أَيْمَانِكُمْ﴾ [البقرة 225، المائدة 89]، أي ما لَمْ تَعقِدوه بقلوبكم. والفقهاء يقولون: هو قولُ الرّجل لا والله، وبلَى والله. وقوم يقولون: هو قولُ الرّجُل لسوادٍ مُقْبِلاً: والله إنَّ هذا فلانٌ، يظنُّه إياه، ثم لا يكون كما ظنّ. قالوا: فيمينه لغوٌ، لأنَّه لم يتعمَّد الكذِب.
والثاني قولهم: لَغِيَ بالأمر، إذا لَهِجَ به. ويقال إنَّ اشتقاق اللُّغة منه، أي يَلْهَجُ صاحبُها بها.
(لغب)  اللام والغين والباء أصلٌ صحيح واحد، يدلُّ على ضعفٍ وتَعَب. تقول: رجلٌ لَغْبٌ بيِّن اللَّغابة واللُّغوبة. وقال الأصمعيّ: قال أبو عمرو: سمِعت أعرابيَّاً([6]) يقول: "فلانٌ لَغوبٌ جاءته كتابي فاحتَقَرها"، فقلت: أتقول جاءته كتابي؟ فقال: أليس صحيفةً. قلت: ما اللَّغُوب؟ قال: الأحمق. وقال: تأبَّطَ شرَّاً في اللَّغب:
ما ولدَتْ أمِّي من القوم عاجزاً *** ولا كان رِيشِي من ذُنابى  ولا لَغْبِ([7])قال أبو بكر([8]): وسهمٌ لَغْب، إذا كان قُذَذُهُ بُطناناً، وهو رديّ. قال شاعرٌ يصف رجلاً طلبَ أمراً فلم يَنَلْه:
* فَنجا وراشُوه بذِي لَغْبِ([9]) *
واللُّغوب: التَّعَب والإعياء والمَشَقَّة. وأتى ساغباً لاغباً، أي جائعاً تَعِباً. قال الله تعالى: ﴿وَمَا مَسَّنا مِنْ لُغُوبٍ﴾ [ق 38].
(لغد)  اللام والغين والدال كلمةٌ واحدة. اللَّغاديد: لَحمَاتٌ تكون في اللّهَوات، واحدها لُغْدُود؛ ويقال لُغْدٌ وألغاد. وجاء فلانٌ متلغِّداً، أي متغَيِّظاً؛ وهذا كأنَّه بلغ الغَيْظ ألغادَه.
(لغز)  اللام والغين والزاء أصلٌ يدلُّ على التواءٍ في شيءٍ وميل. يقولون: اللُّغز: ميلُك بالشَّيء عن وَجههِ. ويقولون اللُّغَيْزَاء، ممدود: أن يَحفِر اليربوعُ ثم يُمِيل([10]) في حفره ليعمِّيَ على طالبه. والألغاز: طُرقٌ تلتوِي وتُشْكلُ على سالِكِها، الواحد لَغَز ولُغْز([11]). وأَلغَزَ فلانٌ في كلامِه. وفي حديث عمر: "نَهَى عن اللُّغَيْزَى في اليمين".
--------------ـــ
([1]) في الأصل: "بالطين"، صوابه في المجمل واللسان.
([2]) الجمهرة (3: 149).
([3]) هو المثقب العبدي، كما سبق في حواشي الجزء الأول ص 507.
([4]) أنشده في اللسان (جلمد، عرض).
([5]) في الأصل: "واللغو"، صوابه من المجمل.
([6]) في اللسان والجمهرة (1: 319) أنه أعرابي من أهل اليمن.
([7]) أنشده في اللسان (لغب).
([8]) الجمهرة (1: 318).
([9]) البيت للحارث بن الطفيل الدوسي، كما في الأغاني (12: 54) وحواشي الجمهرة (1: 318). وصدره: * فرميت كبش القوم معتمداً *
([10]) في المجمل: "ثم يميل يميناً وشمالاً".
([11]) ويقال لغز بضم ففتح أيضاً.

ـ

##### Türkçe

(لام ve غين ve bunların üçüncüsü olan harflerin bâbı)
(**لغم**)  **اللام** ve **الغين** ve **الميم** tek bir sahih kelimedir; o da **المَلاَغم**’dır: ağzın çevresi. Ondan onların sözü: **تلغَّمت بالطِّيب**([1]): onu oraya koydum. İbn Düreyd dedi: **تلَغَّم بالطِّيب**: bulaştı([2]). Amma onların sözü: **لَغَمْتُ ألغَم لَغْماً**; arkadaşına, kendisinin kesinleştirmediği bir şey ile haber verdiğin zaman, o ibdâlden (harf değiştirmeden)dir; ancak o **نَغَمْتُ**’dur, **النون** ile. Halîl dedi: **لغم البعيرُ لُغامَهُ**: onu fırlattı.

(**لغو**)  **اللام** ve **الغين** ve illetli harf iki sahih asıldır; ikisinden biri, itibar edilmeyen şeye delâlet eder; diğeri, bir şeye lehc (ısrarla meşgul olma) üzerine.
Birincisi **اللَّغْو**: diyette develerin yavrularından itibar edilmeyen şey. el-‘Abdî dedi([3]):
أو مائةٍ تُجعلُ أولادها	لَغْواً *** وعُرْضَ المائةِ الجَلمدِ([4])Ondan denir: **لغَا يلْغُو لَغْواً**. Bu, yeminlerin **لَغْو**’sundadır. Ve **اللَّغا** bizzat **اللَّغو**’nun aynısıdır([5]). Allah Teâlâ dedi: ﴿لا يُؤَاخِذُكُمُ اللهُ بِاللَّغْوِ في أَيْمَانِكُمْ﴾ [البقرة 225، المائدة 89] yani kalplerinizle bağlamadığınız şey. Fakihler derler: o, erkeğin “لا والله” ve “بلَى والله” sözüdür. Bir kavim der: o, erkeğin yaklaşmakta olan bir karaltıya: “والله إنَّ هذا فلانٌ” demesidir; onu o sanır, sonra zannettiği gibi olmaz. Dediler: onun yemini **لغو**’dur; çünkü yalanı kasdetmedi.
İkincisi onların sözü: **لَغِيَ بالأمر**; onunla lehc ettiği zaman. Ve denir ki **اللُّغة**’nin iştikakı ondandır; yani onun sahibi onunla lehc eder.

(**لغب**)  **اللام** ve **الغين** ve **الباء** tek bir sahih asıldır; zayıflığa ve yorgunluğa delâlet eder. Dersin: **رجلٌ لَغْبٌ**; **اللَّغابة** ve **اللُّغوبة**’si açık. el-Asma‘î dedi: Ebû ‘Amr dedi: Yemen ehlinden bir bedevîyi([6]) işittim, diyordu ki: “فلانٌ لَغوبٌ جاءته كتابي فاحتَقَرها”; ben dedim: “جاءته كتابي” mi diyorsun? O dedi: “صحيفةً” değil mi? Ben dedim: **اللَّغُوب** nedir? Dedi: ahmak. Ve dedi: Teebbata Şerran’ın **اللَّغب** hakkında:
ما ولدَتْ أمِّي من القوم عاجزاً *** ولا كان رِيشِي من ذُنابى  ولا لَغْبِ([7])Ebû Bekr dedi([8]): **سهمٌ لَغْب**; onun tüyleri karın tarafında olduğu zaman; o kötüdür. Bir şair, bir işi talep edip de onu elde etmeyen bir adamı vasfederek dedi:
* فَنجا وراشُوه بذِي لَغْبِ([9]) *
Ve **اللُّغوب**: yorgunluk ve bitkinlik ve meşakkat. Ve **ساغباً لاغباً** geldi; yani aç, yorgun. Allah Teâlâ dedi: ﴿وَمَا مَسَّنا مِنْ لُغُوبٍ﴾ [ق 38].

(**لغد**)  **اللام** ve **الغين** ve **الدال** tek bir kelimedir. **اللَّغاديد**: küçük et parçalarıdır; **اللّهَوات**’ta olur; onun teki **لُغْدُود**’dur; ve **لُغْدٌ** ve **ألغاد** denir. Ve falan kimse **متلغِّداً** geldi; yani öfkelenmiş olarak; bu, sanki öfkenin **ألغاد**’ına varmış gibidir.

(**لغز**)  **اللام** ve **الغين** ve **الزاء** bir asıldır; bir şeyde kıvrılmaya ve meyle delâlet eder. Derler: **اللُّغز**: bir şeyi, yüzünden (doğru yönünden) saptırarak meyletmendir. Ve derler: **اللُّغَيْزَاء**; uzatılmış: yer faresi kazması, sonra kazmasında meyletmesi([10]); onu arayana karşı gizlemek için. Ve **الألغاز**: yürüyenine karışık gelen, kıvrılan yollardır; teki **لَغَز** ve **لُغْز**’dür([11]). Ve falan kimse sözünde **أَلغَزَ** etti. Ve Ömer’in hadisinde: “يمينde **اللُّغَيْزَى**’dan nehyetti.”

--------------ـــ
([1]) Asılda: “بالطين”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.
([2]) **الجمهرة** (3: 149).
([3]) O, el-Müthakkab el-‘Abdî’dir; birinci cildin haşiyelerinde s. 507’de geçtiği üzere.
([4]) Onu **اللسان**’da (جلمد، عرض) rivayet etti.
([5]) Asılda: “واللغو”; doğrusu **المجمل**’dendir.
([6]) **اللسان** ve **الجمهرة** (1: 319)’da, onun Yemen ehlinden bir bedevî olduğu (şeklinde).
([7]) Onu **اللسان**’da (لغب) rivayet etti.
([8]) **الجمهرة** (1: 318).
([9]) Beyit, el-Hâris b. et-Tufeyl ed-Devsi’nindir; **الأغاني** (12: 54) ve **حواشي الجمهرة** (1: 318)’de olduğu üzere. Ve onun صدر’ı: * فرميت كبش القوم معتمداً *
([10]) **المجمل**’de: “ثم يميل يميناً وشمالاً”.
([11]) Ve **لغز** (şeklinde) damme ile sonra fetha ile de denir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D8%AF/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ل غ د
علج ضخم اللغاديد والألغاد وتقول‏:‏ هو من الأوغاد ضخم الألغاد‏.‏
وتقول‏:‏ سبني حتى أحمى لغده أي احتمى غضباً‏.‏

##### Türkçe

ل غ د
**علج**: **اللغاديد** ve **الألغاد** bakımından iri (kimse). Ve dersin ki: O, **الأوغاد**’dandır; **الألغاد** bakımından iri.
Ve dersin ki: Bana söv, ta ki **لغده**’sini ısıtayım; yani öfkeyle korundu.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D8%AF/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

اللُّغْدُ: باطنُ النَّصِيل بين الحنك وصَفْقِ العُنُق، وهما اللُّغْدُودان؛ وقيل: هو لحمة في الحلق، والجمع أَلغاد؛ وهي اللَّغاديد: اللحْمات التي بين الحنك وصفحة العنق. وفي الحديث: يُحْشى به صدرُه ولغادِيدُه؛ هي جمع لُغْدود وهي لحمة عند اللَّهواتِ، واحدها لُغْدود؛ قال الشاعر:أَيْها إِليْكَ ابنَ مِرْداسٍ بِقافِيَةٍ
شَنْعاءَ، قد سَكَنَتْ منه اللَّغاديدا
وقيل: الأَلْغادُ واللَّغادِيدُ أُصُول اللَّحْيَينِ، وقيل: هي كالزوائد من اللحم تكون في باطن الأُذنين من داخل، وقيل: ما أَطاف بأَقصى الفم إِلى الحلق من اللحم، وقيل: هي في موضع النَّكَفَتَينِ عند أَصل العنق؛ قال:وإِنْ أَبَيْتَ، فإِنِّي واضِعٌ قَدَمِي
على مَراغِمِ نَفَّاخِ اللَّغادِيد
أَبو عبيد: الأَلْغادُ لَحْمات تكون عند اللَّهَواتِ، واحدها لُغْد وهي اللَّغانِينُ واحدها لُغْنون. أَبو زيد: اللُّغْدُ مُنتهى شحمة الأُذن من أَسفلها وهي النَّكَفَة. قال: واللَّغانين لحم بين النَّكَفَتَينِ واللسانِ من باطن. ويقال لها من ظاهر: لَغادِيدُ، واحدها لُغْدود؛ وَوَدَجٌ ولُغْنون. وجاءَ مُتَلَغِّداً أَي مُتَغَضِّباً مُتَغَيِّظاً حَنِقاً. ولَغَدْت الإِبِلَ العَوانِد إِذا رَدَدْتَها إِلى القَصْدِ والطريقِ. التهذيب: اللَّغْدُ أَن تُقِيمَ الإِبِلَ على الطريق. يقال: قد لَغَدَ الإِبل وجادَ ما يَلْغَدُها منذُ الليل أَي يقيمها للقصد؛ قال الراجز: هلْ يُورِدَنَّ القومَ ماءً بارِداً،
باقي النَّسِيمِ، يَلْغَدُ اللَّواغِدا؟
(* قوله «اللواغدا» كتب بخط الأصل بحذاء اللواغدا مفصولاً عنه الملاغدا بواو عطف قبله إشارة إلى أنه ينشد بالوجهين.)

##### Türkçe

**اللُّغْدُ**: damak ile boynun yan yüzü arasındaki **النَّصِيل**’in iç tarafı; bunlar iki **اللُّغْدُودان**’dır. Ve denildi: o, boğazda bir et parçasıdır; çoğulu **أَلغاد**’dır; ve onlar **اللَّغاديد**’dir: damak ile boynun yüzü arasında bulunan et parçaları. Ve hadiste: “Onun göğsü ve **لغادِيدُه** onunla doldurulur”; o, **لُغْدود**’un çoğuludur ve o, **اللَّهواتِ** yanında bir et parçasıdır; onun teki **لُغْدود**’dur; şair dedi ki:
أَيْها إِليْكَ ابنَ مِرْداسٍ بِقافِيَةٍ
شَنْعاءَ، قد سَكَنَتْ منه اللَّغاديدا

Ve denildi: **الأَلْغادُ** ve **اللَّغادِيدُ** iki çenenin kökleridir; ve denildi: onlar, iç taraftan iki kulağın iç tarafında bulunan etten fazlalıklar gibidir; ve denildi: ağzın en uç kısmını boğaza kadar etten kuşatan şeydir; ve denildi: onlar, boynun kökü yanında iki **النَّكَفَتَينِ**’in yerindedir; dedi ki:
وإِنْ أَبَيْتَ، فإِنِّي واضِعٌ قَدَمِي
على مَراغِمِ نَفَّاخِ اللَّغادِيد

Ebû Ubeyd: **الأَلْغادُ** **اللَّهَواتِ** yanında bulunan et parçalarıdır; onun teki **لُغْد**’dur; ve o, **اللَّغانِينُ**’dir; onun teki **لُغْنون**’dur. Ebû Zeyd: **اللُّغْدُ**, kulak memesinin alt tarafından sonudur; o da **النَّكَفَة**’dir. Dedi ki: ve **اللَّغانين**, iç taraftan iki **النَّكَفَتَينِ** ile dil arasında ettir. Ve dış taraftan ona **لَغادِيدُ** denilir; onun teki **لُغْدود**’dur; ve **وَوَدَجٌ** ve **لُغْنون**. Ve **مُتَلَغِّداً** geldi; yani öfkelenmiş, hiddetlenmiş, kızgın. Ve sen, inatçı develeri **لَغَدْت** edersin; onları kasda ve yola geri çevirdiğin zaman.

**التهذيب**: **اللَّغْدُ**, develeri yol üzerinde durdurmandır. Denilir: “Develer **لَغَدَ** etti”; ve “geceden beri onu kasda durduran kimse ne güzel **يَلْغَدُها**”; yani onları kasd için durdurur; recez şairi dedi ki:
هلْ يُورِدَنَّ القومَ ماءً بارِداً،
باقي النَّسِيمِ، يَلْغَدُ اللَّواغِدا؟

(* Onun sözü: “**اللواغدا**”; aslın hattıyla **اللواغدا**’nın hizasında, ondan ayrılmış olarak, öncesinde atıf **و**’su ile **الملاغدا** yazılmıştır; iki vecihle okunduğuna işaret olarak.)

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D8%AF/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

اللغد واللغدود، بضمهما، واللغديد، بالكسر لحمة في الحلق، أو التي بين الحنك وصفحة العنق، أو هي كالزوائد من اللحم تكون في باطن الأذن من داخل، وفي بعض الأمهات: الأذنين، أو هي ما أطاف بأقصى الفم إلى الحلق من اللحم، أو هي في موضع النكفتين عند أصل العنق، أي جمع اللغد ألغاد كقفل وأقفال، وجمع اللغدود واللغديد لغاديد، وقيل:الألغاد واللغاديد، أصول اللحيين، قال الشاعر:
  أيها إليك ابن مرداس بقافيةشنعا قد سكنت منه اللغاديدا وقال آخر:
  وإن أبيت فإني واضع قدمي                      على مراغم نفاخ اللغـاديد قال أبو عبيد: الألغاد: لحمات تكون عند اللهوات، واحدها لغد، وهي اللغانين، واحدها لغنون. وفي الأساس: علج ضخم اللغاديد والألغاد، وتقول: هو من الأوغاد، ضخم الألغاد. وتقول: سبني حتى أحمى لغده، إذا احمر غضبا. قلت: وأنشدنا شيخنا:
  أتزعم يا ضخم اللغاديد أنناونحن أسود الحرب لا نعرف الحربا أو اللغد، بالضم: منتهى شحمة الأذن من أسفلها وهي النكفة، قاله أبو زيد. قال: واللغانين: لحمق بين النكفتين واللسان من باطن، ويقال لها من ظاهر: لغاديد. ولغد الإبل العواند، كمنع: ردها إلى القصد والطريقزوفي التهذيب: اللغد: أن يقيم الإبل على الطريق، يقال: قد لغد الإبل، وجاد ما يلغدها منذ الليل، أي يقيمها للقصدش، قال الراجز: هل يوردن القوم ماء باردا باقي النسيم يلغد اللواغدا

  من المجاز: لغد أذنه، إذا مدها لتستقيم، عن الصاغاني. لغد فلانا عن حاجته: حبسه، نقله الصاغاني، جاء متلغدا، المتلغد، المتغيظ المتغضب الحنق. ولا غده والتغده: أخذ على يده دون ما يريده، نقله الصاغاني. ولغدة بن عبد الله، بالضم ويقال لكدة، بالكاف بدل الغين: أديب نحوي أصبهاني، أخذ عن مشايخ أبي حنيفة الدينوري، وتصدر بمصر، وأفاد، وله كتاب نقص علل النحو الرد على الشعراء، كذا في البلغة في تراجم أئمة النحو اللغة، للمصنف. ومما يستردك عليه: لغده لغدا: أصاب لغدوده، عن ابن القطاع. ومما يستدرك عليه: لغده لغدا: أصاب لغدوده، عن ابن القطاع. ومما يستدرك عليه:

##### Türkçe

**اللغد** ve **اللغدود**, ikisi de zamme ile; ve **اللغديد**, kesre ile: boğazda bir et parçasıdır; yahut damak ile boynun yan yüzü arasında olan; yahut o, içeriden kulağın iç tarafında bulunan etten çıkıntılar gibidir; ve bazı ana nüshalarda: iki kulak; yahut o, etten, ağzın en sonunu boğaza kadar kuşatan şeydir; yahut o, boynun kökü yanında iki **النكفتين** yerindedir. Yani **اللغد**’ün çoğulu **ألغاد**’dır; **قفل** ve **أقفال** gibi. Ve **اللغدود** ile **اللغديد**’in çoğulu **لغاديد**’dir. Ve denildi: **الألغاد** ve **اللغاديد**, iki çenenin kökleridir. Şair dedi ki:
  Ey sana, İbn Mirdâs, çirkin bir kafiyeyle; ondan **اللغاديدا** sükûn bulmuştur.
Ve bir başkası dedi ki:
  Ve eğer kaçınırsan, muhakkak ben ayağımı koyacağım                      **اللغـاديد**’i şişkin olanın burun sürtülen yerine.

Ebû Ubeyd dedi: **الألغاد**: **اللهوات** yanında bulunan et parçalarıdır; onun teki **لغد**’dür; ve onlar **اللغانين**’dir; onun teki **لغنون**’dur. Ve **الأساس**’ta: **الألغاد** ve **اللغاديد**’i iri olan kalın bir yabancı; ve dersin ki: o, **الأوغاد**’dandır; **الألغاد**’ı iri. Ve dersin ki: beni sövdü, ta ki **لغده**’sini kızdırayım; öfkeyle kızardığı vakit. Dedim ki: şeyhimiz bize inşad etti:
  Ey **ضخم اللغاديد** olan, zannediyor musun ki biz—ve biz savaşın aslanlarıyız—savaşı bilmeyiz?

Veya **اللغد**, zamme ile: kulak memesinin alt tarafından sonudur; ve o **النكفة**’dir; bunu Ebû Zeyd söyledi. Dedi ki: ve **اللغانين**: içeriden, iki **النكفتين** ile dil arasında olan bir et parçasıdır; ve dışarıdan ona **لغاديد** denilir. Ve **لغد** develeri **العواند**’i, **كمنع** gibi: onları kasda ve yola geri çevirdi. Ve **التهذيب**’te: **اللغد**: develeri yol üzerinde durdurmaktır; denilir ki: develeri **لغد** etti; ve geceden beri onu **يلغدها** eden kimse, ne güzel; yani onları kasda ikame eder. **الراجز** dedi ki:
هل يوردن القوم ماء باردا باقي النسيم يلغد اللواغدا

Mecazdan: **لغد** onun kulağını; onu doğrulsun diye uzattığı vakit; **الصاغاني**’den. **لغد** falanı, ihtiyacından: onu alıkoydu; **الصاغاني** onu nakletti. **متلغدا** geldi; **المتلغد**: kinli, öfkeli, hınçlı olan. Ve **لا غده** ve **التغده**: istediği şeyden başka bir şeye karşı elinden tuttu; **الصاغاني** onu nakletti. Ve **لغدة بن عبد الله**, zamme ile; ve **لكدة** denilir, **الكاف** ile **الغين** yerine: İsfahanlı bir edîb nahivci; Ebû Hanîfe ed-Dîneverî’nin şeyhlerinden aldı; ve Mısır’da öne çıktı; ve fayda verdi; ve onun, “**نقص علل النحو الرد على الشعراء**” kitabı vardır; musannifin, nahiv ve lugat imamlarının tercemeleri hakkında olan **البلغة**’de böyledir. Ve onun üzerine sana iade ettirdiği şeylerdendir: **لغده لغدا**: onun **لغدوده**’sine isabet etti; İbnü’l-Kattâ‘dan. Ve onun üzerine istidrâk edilen şeylerdendir: **لغده لغدا**: onun **لغدوده**’sine isabet etti; İbnü’l-Kattâ‘dan. Ve onun üzerine istidrâk edilen şeylerdendir:

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D8%AF/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

لَغَدَ
1 لَغَدَ ذ , (aor. لَغَدَ , T, L, K, inf. n. لَغْدٌ, T, L,) He made camels to turn back to the right way, or road: (S, L, K:) or he made camels to keep to the road, or, to the right way. (T, L.) ― -b2- لَغَدَهُ, inf. n. لَغْدٌ, He hit, or hurt, his لُغْدُود. (IKtt.)

لُغْدٌ
لُغْدٌ ذ and ↓ لُغْدُودٌ and ↓ لِغْدِيدٌ A certain portion of flesh in the حَلْق [or fauces]: or what resembles redundant portions of flesh within the ear [more fully described below]: or the flesh which surrounds the furthest part of the mouth, towards the حَلْق [or fauces]: (K:) pl. (of لغد, S) أَلْغَادٌ; and (of لغدود, S, and لغديد, TA) لَغَادِيدُ: (S, K:) or the الغاد are portions of flesh by the لَهَاة; also called لَغَانِينُ [and لغاديد]: (A'Obeyd, L:) or the ↓ لغاديد are what resemble redundant portions of flesh within the two ears, inside the mouth; also called the نَغَانِغ, and the لَغَانِين: (Zj, in his Khalk el-Insلn:) [see الفُنَدْبَةُ:] or the portions of flesh that are between the حَنَك [here app. signifying the soft palate] and the side of the neck; as also the الغاد: (S:) or outer part of the لغانين, which is a name given to the flesh between the نَكَفَتَانِ and the tongue, internally: (AZ, L:) or the لغد is in the place of the نكفتان, at the root of the neck; also called ↓ لغدود and ↓ لغديد: (TA:) or the interior of the نَصِيل [or part between the neck and head, beneath the jaw-bone,] between the حَنَك [here app. meaning as explained above] and the side of the neck; as also ↓ لغديد, and ↓ لغدودانِ, (JK,) for this description applies to two parts [corresponding each to the other, on the right and left]: (L:) [in the present day it is applied, with apparent correctness, to the gill, or gills, or flesh beneath the lower jaw, of a man or woman, whether in the middle or on either side, and more especially when large:] or the place where ends, at its lower part, the lobe of the ear; (AZ, L, K;) and also called the نَكَفَة: (AZ, L:) or the الغاد and ↓ لغاديد are the roots of the two jaw-bones. (L.) ― -b2- عِلْجٌ ضَخْمُ اللَّغَادِيدِ, and الأَلْغَادِ, [A sturdy, and big, or coarse, man, large in the gills]. (A.) ― -b3- سَبَّنِى حَتَّى أَحْمَى لُغْدَهُ [He reviled me until he heated his gills; i. e.,] until he became hot (اِحْتَمَى) by reason of anger. (A.)

لُغْدُودٌ
لُغْدُودٌ ذ and لِغْدِيدٌ: see لُغْدٌ throughout.

جَآءَ مُتَلَغِّدًا
جَآءَ مُتَلَغِّدًا ذ He came in a state of rage. (S, K. *)

##### Türkçe

لَغَدَ
1 **لَغَدَ** ذ , (aor. **لَغَدَ** , T, L, K, inf. n. **لَغْدٌ**, T, L,) Develeri doğru yola, yahut yola dönmeye sevk etti: (S, L, K:) yahut develeri yola, yahut doğru yola bağlı kalmaya sevk etti. (T, L.) ― -b2- **لَغَدَهُ**, inf. n. **لَغْدٌ**, Onun **لُغْدُود**’unu vurdu yahut incitti. (IKtt.)

لُغْدٌ
**لُغْدٌ** ذ and ↓ **لُغْدُودٌ** and ↓ **لِغْدِيدٌ** **حَلْق** [yahut yutak] içinde etten belirli bir kısım: yahut kulağın içinde bulunan fazla et parçalarına benzeyen şey [aşağıda daha ayrıntılı açıklanmıştır]: yahut ağzın en uzak kısmını, **حَلْق** [yahut yutak] tarafına doğru, kuşatan et: (K:) pl. (of **لغد**, S) **أَلْغَادٌ**; and (of **لغدود**, S, and **لغديد**, TA) **لَغَادِيدُ**: (S, K:) yahut **الغاد** **لَهَاة** yanında bulunan et parçalarıdır; **لَغَانِينُ** [ve **لغاديد**] diye de adlandırılır: (A'Obeyd, L:) yahut ↓ **لغاديد** iki kulağın içinde, ağzın içinde bulunan, fazla et parçalarına benzeyen şeylerdir; **نَغَانِغ**, ve **لَغَانِين** diye de adlandırılır: (Zj, in his Khalk el-Insلn:) [bk. **الفُنَدْبَةُ**:] yahut **حَنَك** [burada görünüşe göre yumuşak damak anlamındadır] ile boynun yanı arasında bulunan et parçalarıdır; **الغاد** da böyledir: (S:) yahut **لغانين**’in dış kısmı; ki bu, iç tarafta **نَكَفَتَانِ** ile dil arasındaki ete verilen bir addır: (AZ, L:) yahut **لغد** boynun kökünde, **نكفتان** yerindedir; ↓ **لغدود** ve ↓ **لغديد** diye de adlandırılır: (TA:) yahut çene kemiğinin altında, boyun ile baş arasındaki kısım olan **نَصِيل**’in iç tarafı; **حَنَك** [burada görünüşe göre yukarıda açıklandığı anlamda] ile boynun yanı arasında; ↓ **لغديد**, ve ↓ **لغدودانِ** da böyledir, (JK,) zira bu tasvir iki kısma [sağ ve solda birbirine karşılık gelen iki kısma] uygulanır: (L:) [günümüzde, görünüşe göre doğru olarak, bir erkek yahut kadının alt çenesinin altındaki, ortada yahut iki yandan birindeki, etli kısma yahut etli kısımlara, ve özellikle büyük olduğunda, uygulanır:] yahut kulağın memesinin alt kısmında sona erdiği yer: (AZ, L, K;) ve ayrıca **نَكَفَة** diye de adlandırılır: (AZ, L:) yahut **الغاد** ve ↓ **لغاديد** iki çene kemiğinin kökleridir. (L.) ― -b2- **عِلْجٌ ضَخْمُ اللَّغَادِيدِ**, and **الأَلْغَادِ**, [**اللَّغَادِيد**’i ve **الأَلْغَادِ**’ı büyük olan, sağlam ve iri yahut kaba bir adam]. (A.) ― -b3- **سَبَّنِى حَتَّى أَحْمَى لُغْدَهُ** [Bana sövdü, ta ki onun **لُغْد**’unu ısıtıncaya kadar; yani,] öfke sebebiyle kızdı (**اِحْتَمَى**). (A.)

لُغْدُودٌ
**لُغْدُودٌ** ذ and **لِغْدِيدٌ**: baştan sona **لُغْدٌ**’a bak.

جَآءَ مُتَلَغِّدًا
**جَآءَ مُتَلَغِّدًا** ذ Öfke hâlinde geldi. (S, K. *)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D8%AF/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

لَغَدَ
لَغَدَ A ( n. ac. لَغْد 1 ),
a.  Kept or brought together ( camels ).

b.  Pricked up ( the ears ).

لَاْغَدَ
لَاْغَدَ III ,
a.  Held, gripped the hand of.

اِلْتَغَدَ
اِلْتَغَدَ VIII ,
a.  see III .

لُغْد
لُغْد 3 , ( pl. أَلْغَاْد 38 ),
a.  Lobe ( of the ear ).

b.  The gills.

تَلَغَّدَ
N. Ag. تَلَغَّدَ V ,
a.  Angry, enraged.

لُغْدُوْد
لُغْدُوْد ,  لِغْدِيْد ( pl. لَغَاْدِيْ٤ُ 67 ),
a.  see 3 (a) .

##### Türkçe

لَغَدَ
**لَغَدَ** A (isim mastar: **لَغْد** 1),
a. (develeri) bir arada tuttu veya bir araya getirdi.

b. (kulakları) dikti.

لَاْغَدَ
**لَاْغَدَ** III,
a. (birinin) elini tuttu, kavradı.

اِلْتَغَدَ
**اِلْتَغَدَ** VIII,
a. III’e bak.

لُغْد
**لُغْد** 3, (çoğulu: **أَلْغَاْد** 38),
a. (kulağın) lobu.

b. Solungaçlar.

تَلَغَّدَ
Etken isim: **تَلَغَّدَ** V,
a. Öfkelendi, hiddetlendi.

لُغْدُوْد
**لُغْدُوْد**, **لِغْدِيْد** (çoğulu: **لَغَاْدِيْ٤ُ** 67),
a. 3 (a)’ya bak.
