# لغو (ل-غ-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D9%88
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%BA%D9%88

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Reğev, köpüktür

- Harfler: ل - غ - و
- Kur'an'da: 10 geçiş · 10 ayet · 6 sîga
- 9 sözlük

## Sîgalar (6)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [بِاللَّغْوِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D9%88/siga/%D8%A8%D9%90%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%8E%D9%91%D8%BA%D9%92%D9%88%D9%90.md) | بِالْفَعْلِ | Boş söz ile | 3 | 3 | [2:225](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D9%88/ayet/2:225.md) |
| [لَغْوًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D9%88/siga/%D9%84%D9%8E%D8%BA%D9%92%D9%88%D9%8B%D8%A7.md) | فَعْلًا | Boş söz | 3 | 3 | [19:62](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D9%88/ayet/19:62.md) |
| [اللَّغْوَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D9%88/siga/%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%8E%D9%91%D8%BA%D9%92%D9%88%D9%8E.md) | الْفَعْلَ | Boş söz | 1 | 1 | [28:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D9%88/ayet/28:55.md) |
| [اللَّغْوِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D9%88/siga/%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%8E%D9%91%D8%BA%D9%92%D9%88%D9%90.md) | الْفَعْلِ | Boş konuşmak | 1 | 1 | [23:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D9%88/ayet/23:3.md) |
| [لَاغِيَةً](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D9%88/siga/%D9%84%D9%8E%D8%A7%D8%BA%D9%90%D9%8A%D9%8E%D8%A9%D9%8B.md) | فَاعِلَةً | Boş konuşan | 1 | 1 | [88:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D9%88/ayet/88:11.md) |
| [لَغْوٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D9%88/siga/%D9%84%D9%8E%D8%BA%D9%92%D9%88%D9%8C.md) | فَعْلٌ | Boş konuşmak | 1 | 1 | [52:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D9%88/ayet/52:23.md) |

## Mücavir kökler — 42 mücavir (63 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [سمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9.md) — 5 ortak ayet · G² 23 · İşiten
2. [أثم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · İsm hurmadan yapılan içkidir
3. [يمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%85%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Sağ yandır
4. [عرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%B6.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Ön dişler demektir
5. [كسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Sıvının zıddı katı demektir
6. [وسط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B3%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Orta
7. [زور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · “Zeyr” ziyaret, “zira” ağacın güneş almasına mani olduğu…
8. [كأس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A3%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Bitki suyu demektir
9. [عقد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Düğüm demektir
10. [حرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Harir, ipek demektir
11. [صوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Sume” damga demektir
12. [بكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%83%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Bekr genç deve demektir
13. [حلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Hilye süs demektir
14. [سلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · “Süllem” merdiven demektir
15. [عشو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B4%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Akşam yemeği demektir
16. [حلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Halim meme ucu demektir
17. [رقب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Rekabe Boyun demektir
18. [نزع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Gerilmiş yay demektir
19. [جهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Cehl fokurdayıp kaynayan kazan demektir
20. [عشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B4%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “On” demektir
21. [ثلث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%84%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Sülle çokluk demektir
22. [مرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ağaç liflerinden bükülerek yapılmış iptir
23. [طعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B9%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Yiyecek demektir
24. [حفظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Hafız çanta demektir
25. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
26. [كرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Üzüm salkımıdır
27. [كسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kazandı
28. [سكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Sikkin” bıçak demektir
29. [شكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Sütle dolu memedir
30. [بغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Buğa boğa demektir
31. [وجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Su birikintisidir
32. [رزق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B2%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Üzüm demektir
33. [أهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%87%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Hilal yeni ay demektir
34. [شهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Petekteki baldır
35. [قلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır
36. [غفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
37. [كذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya…
38. [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
39. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · “Yemm” durgun akan su demektir
40. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Beyn topraktaki yarık demektir
41. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Hufre, çukur demektir
42. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Evye kuş yuvası demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | لغو |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Nakıs (üçüncü harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [لهو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D9%88.md), [عبث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%AB.md), باطل |
| Zıt Kök | [جدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AF%D8%AF.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Hesaba katılmayan, değer taşımayan, hüküm ve neticeden yoksun düşen fazlalık |
| Çekirdek Özet 2 | Hukuken ve ahlaken bağlayıcılığı veya semeresi olmayan söz ve davranış |
| Çekirdek Özet 3 | Varlık ve anlam alanında sıfır değeri taşıyan, iptale ve yok sayılmaya mahkûm gürültü |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca konuşma dilindeki anlamsız gevezelik sanılması; hesaba katılmayan, hukuken hükümsüz kılınan eylemleri ve hakikati bastırmak için üretilen planlı dezenformasyonu kapsadığının gözden kaçırılması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| لغ | Değersizlik, güçsüzlük, dilde veya bedenî kuvvette oluşan gevşeme ve eksilme; nitekim aynı çekirdeği paylaşan [لغب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D8%A8.md) kökünde yorgunluk ve dermansızlıktan doğan düşüş açıkça görülür. | و | İletişim, ses ve hesap boyutuna taşınarak sözün veya nesnenin tartıda, değerde ve hukukta sıfır sayılması, bağlayıcılığının iptal edilmesi anlamını özelleştirmiştir. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, sevk etme | Bir yöne doğru yönelme, dili veya eylemi bir tarafa sevk etme hareketi. |
| غ | Göz imgesinden türetme yoğunlaşma; örtünme, bulanıklık, perdelenme | Berraklığın kaybolması, sınırın silikleşmesi ve netliğin bozulması. |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, tutturma, ekleme | Oluşan zayıf veya bulanık yönelimi bir bağlama ekleme veya ardışık hale getirme. |
| لغو | Çoban değneği ile sevk edilen eylemin bulanıklık ve kararsızlıkla bir bağa eklenmesi | Net bir gayesi ve sağlam bir tutamağı olmayan, yönelişi bulanık, neticesi sıfıra çıkan ve hesaba dahil edilmeden dışarıda bırakılan akış. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Diyet ödemesinde hesaba katılmayan, yaş veya nitelik bakımından muteber sayılmayıp sayım dışı bırakılan deve yavrusu (أولاد الإبل التي لا يُعتد بها في الدية). Ayrıca sütten kesilen köpüğün veya sıvının üzerindeki atık fazlalığın yok sayılması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair el-Abdî (el-Mufaddaliyyât içinde) diyet ödemesindeki hükümsüz fazlalığı şu şekilde anar: أو مائة تُجعل أولادها / لغواً وعُرْضَ المائةِ الجَلمدِ |
| Erken Arapça kullanım | Yeminde kasıtsız ağızdan dökülen sözler (لغو اليمين), hesapta düşülen veya iptal edilen kalemler (إلغاء الشيء من الحساب) ve cuma hutbesi esnasında dikkati dağıtan her türlü gereksiz ses çıkarma. |

Kaynak: İbn Düreyd el-İştikâk, el-Halîl Kitâbü’l-ʿAyn, İbn Fâris Maqāyīs al-Lugha.

### Sami etimolojik katman

Arapça لغو kökü, Sami dillerinde genel olarak konuşma, gevezelik etme, kontrolsüz ses çıkarma ve hukuki/hesabî anlamda geçersiz kılma katmanlarıyla ilişkilidir. İbranicede l'g (לעג) kökü kekeleme, anlamsız ses çıkarma ve alay etme semantiğini taşırken; Süryanicede leğzâ ve lağyâ formları gevezelik, boş boğazlık ve değersiz söz anlamlarını korur. Arapçada kök iki ana yöne ayrılmıştır: Birincisi, hesaba dahil edilmeyen ve hukuki sonuç doğurmayan şey (mâ lâ yu'teddu bih); ikincisi ise ağzın sürekli bir şeye alışması, terennüm ve dil olgusu (lehece biş-şey' / luğat). Fonetik akrabalıklar, kökün ilksel Sami tabakasında gırtlaktan çıkan kontrolsüz veya biçimlenmemiş sesi ifade ettiğini, Arap yarımadası göçebe hayatında ise bunun hem sayılamayan deve yavrularına hem de kalbî niyet taşımayan sözlere teşmil edildiğini göstermektedir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Compendious Syriac Dictionary, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | لغو ile [لغا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D8%A7.md) ve [لغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D9%8A.md) varyantları | Hesaptan düşürme, hükümsüz sayma (ilgâ) ve sürekli telaffuz edilen konuşma biçimi (luğa). | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice l'g (לעג), Süryanice l'g / leğyâ | Anlamsız ses çıkarma, gevezelik, anlamsız lakırdı ve alay etme paralelliği. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik ses taklidi (onomatopoeik) kökler | Konuşma organlarının kontrolsüz hareketini ve anlamsız mırıltıyı anlatan ilksel ses yansıması. | Muhtemel |

Kaynak: Gesenius Hebrew Grammar, Lisânü’l-Arab, Lane’s Arabic-English Lexicon.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| لغو | Anlamlı | Boş, hükümsüz, hesaba katılmayan söz ve eylem | Değeri ve kalıcı sonucu olmayan, iptal edilen şey. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| [لوغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%BA.md) | Anlamlı | Ağızda çevirmek, çiğnemek | Lokmayı tam yutmadan ağız içinde gezdirmek; sözel gevelemeyle somut eylem akrabalığı. | Kur'an'da geçmez. |
| [غلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%88.md) | Anlamlı | Sınırı aşmak, haddi geçmek | Değerde veya inançta meşru ölçünün çok üstüne çıkmak. | Hedef kökle zıt yönlü ölçüsüzlük ilişkisi; Kur'an'da geçer. |
| [غول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D9%84.md) | Anlamlı | Gizlice helak etmek, aklı gidermek | Maddenin veya eylemin kişiyi fark ettirmeden tüketmesi, sarhoşluğun aklı yok etmesi. | Kur'an'da geçer. |
| [ولغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D8%BA.md) | Anlamlı | Köpeğin diliyle su içmesi | Yalama sesi çıkarmak, sıvıyı dilin ucuyla kontrolsüzce tüketmek. | Kur'an'da geçmez. |
| [وغل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%BA%D9%84.md) | Anlamlı | Çağrılmadığı yere girmek, ormanda derinleşmek | Bir topluluğa veya mekana hesapsızca ve izinsizce dalmak. | Kur'an'da geçmez. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| لغو | Merkez | İletişimde ve hesapta sıfır değer | Hukuken ve ahlaken yok hükmünde olan, meyvesiz ve hesaba katılmayan fiil veya söz. | Asıl hedef kök. |
| [لهو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D9%88.md) | Komşu | Amacı saptıran eğlence | İnsanı daha mühim bir görevden alıkoyan, oyalayan bilinçli meşguliyet; lağvda oyalamadan ziyade bizzat içeriğin boşluğu esastır. | Kur'an'da sıklıkla birlikte anılır. |
| [عبث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%AB.md) | Komşu | Gaye yoksunluğu | Sonunda hiçbir hikmet ve maslahat gözetilmeyen, anlamsızca icra edilen iş; lağv daha çok sözel ve hesabi alanda yoğunlaşır. | Eylemin nihai gayesizliğini niteler. |
| باطل | Komşu | Varlıksal ve hukuki temelsizlik | Hakikate dayanmayan, çürük ve zevale mahkûm olan; lağv ise bazen kasıtsız hata veya fazlalık olup bâtıl kadar doğrudan fesat içermeyebilir. | Ontolojik ve hukuki hükümsüzlük. |
| [جدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AF%D8%AF.md) | Zıt | Ciddiyet, hakikilik ve sağlamlık | Kesinlik, gerçeklik, bağlayıcılık ve sonuç doğuran kararlılık. | Lağvın gevşekliğinin ve sıfır değerinin tam karşıtı. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | لغو | Hesaba katılmayan, semeresiz söz ve iş | Sonuç doğurmayan, hukuken iptal edilen veya ahlaken değersiz sayılan her türlü ses ve eylem. | Kesin |
| Latince | Nugae, vaniloquium, irritum | Saçmalık, boş lakırdı, hükümsüz kılınan | Nugae hafifliği ve anlamsızlığı, vaniloquium boş sözü, irritum ise hukuki geçersizliği ve ilgayı tam karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | Idle talk, nullity, noise, vanity | Boş lakırdı, hükümsüzlük, parazit | Idle talk günlük konuşmadaki boşluğu, nullity hukuki ilgayı, noise ise bilgi taşımayan paraziti karşılar. | Güçlü |
| Almanca | Geschwätz, Nichtigkeit, Belanglosigkeit | Dedikodu/boş laf, hükümsüzlük, önemsizlik | Geschwätz gevezeliği, Nichtigkeit hukukta bağlayıcı olmama halini tam olarak yansıtır. | Güçlü |
| Fransızca | Paroles futiles, nullité, bavardage | Nafile sözler, butlan/hükümsüzlük, gevezelik | Paroles futiles ahlaki boyutu, nullité ise fıkhi ve hesabî yok sayılma durumunu ifade eder. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ | Kasıtsız, kalbin bağlamadığı yemin | Hukuken kefaret gerektirmeyen, ağız alışkanlığıyla söylenen bağlayıcısız sözler (Bakara [2:225](https://lisan.digital/tr/ayet/2:225.md), Mâide [5:89](https://lisan.digital/tr/ayet/5:89.md)). |
| مَرُّوا بِاللَّغْوِ مَرُّوا كِرَامًا / عَنِ اللَّغْوِ مُعْرِضُونَ | Değersiz, çirkin ve ahlaken seviyesiz ortam/söz | Müminlerin ve Rahman'ın kullarının vakarla yüz çevirdiği boş lakırdı ve faydasız meclisler (Mü'minûn [23:3](https://lisan.digital/tr/ayet/23:3.md), Furkân [25:72](https://lisan.digital/tr/ayet/25:72.md), Kasas [28:55](https://lisan.digital/tr/ayet/28:55.md)). |
| لَا يَسْمَعُونَ فِيهَا لَغْوًا / لَا تَسْمَعُ فِيهَا لَاغِيَةً | Cennette var olmayan gürültü, yalan ve parazit | Ahiret yurdunda zihni, ruhu ve kalbi yoracak hiçbir anlamsız ve çirkin sesin bulunmayışı (Meryem [19:62](https://lisan.digital/tr/ayet/19:62.md), Tûr [52:23](https://lisan.digital/tr/ayet/52:23.md), Vâkıa [56:25](https://lisan.digital/tr/ayet/56:25.md), Nebe [78:35](https://lisan.digital/tr/ayet/78:35.md), Gâşiye [88:11](https://lisan.digital/tr/ayet/88:11.md)). |
| وَالْغَوْا فِيهِ | Planlı gürültü, dezenformasyon ve hakikati bastırma | Müşriklerin Kur'an okunurken yaygara kopararak mesajın duyulmasını engelleme girişimi (Fussilet [41:26](https://lisan.digital/tr/ayet/41:26.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi kelamın mahiyeti ve ahiret hayatının vasıfları | Cennet ehlinin kelamında eksiklik, bâtıl ve parazit bulunmayacağı; vahyin lağv ve hezeyandan münezzeh oluşu. | Bilgi ve hikmetten yoksun sözün ontolojik reddi. |
| Fıkıh | Yemin ve akit teorisi (Limanü'l-eymân / İlgâü'ş-şart) | Kalbî kasıt olmaksızın ağızdan çıkan yeminlerin kefaret doğurup doğurmayacağı ve akitlerdeki hükümsüz şartlar. | Hukuken bağlayıcı olmama, zimmette borç ve sorumluluk üretmeme. |
| Tefsir | Fussilet [41:26](https://lisan.digital/tr/ayet/41:26.md) ve ahlak ayetlerinin tefsiri | Müşriklerin Kur'an'a karşı geliştirdiği taktiksel gürültü ve müminlerin cahillere karşı takındığı asil mesafe. | Hakikati örtmeye çalışan dezenformasyon ve anlamsız lakırdı. |
| Hadis | Cuma adabı ve konuşma disiplini | Cuma hutbesi esnasında yanındakini 'sus' diyerek uyaranın bile lağv yapmış (fe-kad leğâ) sayılması. | En küçük gereksiz müdahalenin dahi ibadetin faziletini sıfırlaması. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kalp ve niyet ekseni | Niyetsiz söz ve hükümsüz amel | Ameli boşa çıkarma | Kalbin tasdik etmediği ve içselleşmeyen sözler ilahi mizanda ağırlık oluşturmaz, hesaba katılmaz. | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve iletişim | Parazit, gürültü (noise) | Bilgi iletimini engelleme | Anlam taşımayan veya kasıtlı olarak hakikatin duyulmasını engelleyen bilgi kirliliği ve dezenformasyon. | Güçlü |
| Siyasi | Kamuoyu ve propaganda | Demagoji ve gündem saptırma | Toplumsal dikkati dağıtma | İktidar veya muhalif odakların kitleleri oyalamak ve temel hakikatleri örtmek için ürettiği sahte gündemler. | Güçlü |
| İktisadi | Değer ve muhasebe kuramı | Hükümsüz girdi, atıl maliyet | Bütçeden ve hesaptan düşme | Üretime ve refaha hiçbir reel katkısı olmayan, bilançoda sıfır yazılması gereken gereksiz masraf ve köpük. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Enformasyon teorisinde gürültü (noise) ve matematikte sıfır çarpanı | İletişim kanalında asıl sinyali bozan, anlam taşımayan rastgele dalgalanmalar; matematiksel işlemde değeri yutan veya toplama etkisiz kalan sıfır elemanı. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Hukukta butlan/yokluk (nullity) ve sosyolojide anomi/sahte etkileşim | Hukuki işlemde irade sakatlığı sebebiyle baştan itibaren hiçbir hüküm doğurmayan eylemler; toplumsal alanda ortak değere katkı sunmayan yüzeysel gevezelik. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca kahvehane dedikodusu veya amaçsız çene çalmak gibi dar bir ahlaki kusura indirgenmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kasıtsız yeminlerde görüldüğü üzere hukuki sorumluluk doğurmayan işlemleri, akitlerdeki hükümsüz şartları ve en önemlisi Fussilet [41:26](https://lisan.digital/tr/ayet/41:26.md)'da beyan edildiği gibi hakikatin sesini kısmak için organize edilen medya ve algı operasyonlarını kapsayan çok katmanlı bir kavram olması. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Müşriklerin Kur'an'a karşı yürüttüğü planlı dezenformasyon ve gürültü stratejilerinin fark edilememesi; ayrıca fıkıhtaki niyet-kasıt-hüküm dengesinin göz ardı edilerek her ağızdan çıkan söze aynı derecede ceza veya kefaret yükleme yanılgısı. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlık, ahlak ve hukuk nizamında neyin 'ağırlık ve değer' (hak), neyin ise 'sıfır ve atık' (lağv) olduğunu net bir çizgiyle ayırır. İnsanın söz ve eylemlerinde niyetin ve semerenin belirleyici olduğunu ortaya koyar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yemin kefaretlerini düzenleyen ahkâm ayetlerinde (Bakara [2:225](https://lisan.digital/tr/ayet/2:225.md), Mâide [5:89](https://lisan.digital/tr/ayet/5:89.md)), mümin şahsiyetinin vakarını çizen ahlak ayetlerinde (Mü'minûn [23:3](https://lisan.digital/tr/ayet/23:3.md), Furkân [25:72](https://lisan.digital/tr/ayet/25:72.md)) ve vahye karşı kurulan psikolojik harp taktiklerini anlatan ayetlerde (Fussilet [41:26](https://lisan.digital/tr/ayet/41:26.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dinin sadece şekilsel lafızlardan ibaret olduğu zannını yıkar; kalbin kastı olmayan sözlerin hükümsüz olduğunu bildirerek lafızperestliği engeller. Aynı zamanda cennet tasvirlerinde lağvın yokluğunu vurgulayarak kusursuz bir zihinsel ve ruhsal sükûnet tablosu inşa eder. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Diyet ödemesinde hesaba dahil edilmeyip düşülen deve yavrusu; sayım ve tartı dışı bırakılan atık fazlalık.
- Soyut anlam: Anlam, hikmet ve hukuki sonuçtan yoksun, hakikatin zıddı olarak sıfır değer taşıyan söz, gürültü ve eylem.
- Sistematik karşılık: İletişim sistemini bozan parazit, muhasebe sisteminde sıfırlanan kalem, hukuk sisteminde ise butlan ve bağlayıcısızlık.
- LaTeX modeli: $$S = \frac{I}{1 + N} \quad \text{veya} \quad \lim_{N \to \infty} S = 0$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $S$ aktarılan net anlamı ve hakikati, $I$ iletilmek istenen mesajı veya niyet edilen asıl içeriği, $N$ ise sisteme giren lağvı (parazit, gürültü ve dezenformasyonu) temsil eder. Sisteme giren lağv ($N$) büyüdükçe, mesajın değeri ve netliği sıfıra yaklaşır; lağvın baskın olduğu yerde hakiki semere tamamen yok hükmüne düşer. İkinci ifade, organize gürültünün hakikati tamamen görünmez kılma sınır durumunu modeller.

## Geçtiği ayetler (10 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%BA%D9%88/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:225](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D9%88/ayet/2:225.md) — بِاللَّغْوِ

لَا يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ وَلَكِنْ يُؤَاخِذُكُمْ بِمَا كَسَبَتْ قُلُوبُكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ حَلِيمٌ

Meal (IK): Yeminlerinizdeki lağvden dolayı Allah, sizi sorumlu tutmaz. Ancak kalblerinizin kazandığı şeyden dolayı sizi sorumlu tutar. Allah Gafur’dur, Halim’dir.

### [Maide 5:89](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D9%88/ayet/5:89.md) — بِاللَّغْوِ

لَا يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ وَلَكِنْ يُؤَاخِذُكُمْ بِمَا عَقَّدْتُمُ الْأَيْمَانَ فَكَفَّارَتُهُ إِطْعَامُ عَشَرَةِ مَسَاكِينَ مِنْ أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ أَوْ كِسْوَتُهُمْ أَوْ تَحْرِيرُ رَقَبَةٍ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ ذَلِكَ كَفَّارَةُ أَيْمَانِكُمْ إِذَا حَلَفْتُمْ وَاحْفَظُوا أَيْمَانَكُمْ كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ آيَاتِهِ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

Meal (IK): Allah size rasgele yeminlerinizden dolayı değil, bile bile ettiğiniz yeminlerden ötürü sorumlu tutar. Onun keffareti; ailenize yedirmekte olduğunuzun ortalamasından, on düşkünü yedirmek, yahut giydirmek veya bir köle azad etmektir. Kim de bunları bulamazsa; üç gün oruçtur. İşte bu, yemin ettiğiniz vakit yeminlerinizin keffaretidir. Yeminlerinizi tutun. Şükredersiniz diye Allah ayetlerini size işte böyle açıklar.

### [Meryem 19:62](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D9%88/ayet/19:62.md) — لَغْوًا

لَا يَسْمَعُونَ فِيهَا لَغْوًا إِلَّا سَلَامًا وَلَهُمْ رِزْقُهُمْ فِيهَا بُكْرَةً وَعَشِيًّا

Meal (IK): Orada boş sözler değil, sadece selam sözü işitirler ve sabah-akşam rızıklarını hazır bulurlar.

### [Müminun 23:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D9%88/ayet/23:3.md) — اللَّغْوِ

وَالَّذِينَ هُمْ عَنِ اللَّغْوِ مُعْرِضُونَ

Meal (IK): Ki onlar; boş sözlerden yüz çevirirler.

### [Furkan 25:72](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D9%88/ayet/25:72.md) — بِاللَّغْوِ

وَالَّذِينَ لَا يَشْهَدُونَ الزُّورَ وَإِذَا مَرُّوا بِاللَّغْوِ مَرُّوا كِرَامًا

Meal (IK): Onlar ki; yalan yere şehadet etmezler. Boş ve kötü lakırdıya rastladıkları zaman, yüz çevirip vakarla geçerler.

### [Kasas 28:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D9%88/ayet/28:55.md) — اللَّغْوَ

وَإِذَا سَمِعُوا اللَّغْوَ أَعْرَضُوا عَنْهُ وَقَالُوا لَنَا أَعْمَالُنَا وَلَكُمْ أَعْمَالُكُمْ سَلَامٌ عَلَيْكُمْ لَا نَبْتَغِي الْجَاهِلِينَ

Meal (IK): Ve boş söz işittikleri zaman ondan yüz çevirirdiler. Bizim işlediklerimiz bize, sizin işledikleriniz sizedir. Selam olsun size, biz cahilleri aramayız derler.

### [Tur 52:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D9%88/ayet/52:23.md) — لَغْوٌ

يَتَنَازَعُونَ فِيهَا كَأْسًا لَا لَغْوٌ فِيهَا وَلَا تَأْثِيمٌ

Meal (IK): Orada öyle bir kadehi devrederler ki; onda, bir saçmalama ve günaha sokma yoktur.

### [Vakıa 56:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D9%88/ayet/56:25.md) — لَغْوًا

لَا يَسْمَعُونَ فِيهَا لَغْوًا وَلَا تَأْثِيمًا

Meal (IK): Orada ne boş bir laf, ne de günaha sokacak birşey işitmezler.

### [Nebe 78:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D9%88/ayet/78:35.md) — لَغْوًا

لَا يَسْمَعُونَ فِيهَا لَغْوًا وَلَا كِذَّابًا

Meal (IK): Orada yalan ve boş söz işitmezler.

### [Gaşiye 88:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D9%88/ayet/88:11.md) — لَاغِيَةً

لَا تَسْمَعُ فِيهَا لَاغِيَةً

Meal (IK): Orada boş bir laf işitmezler.

## Sözlükler (9)

### ★ Akevler Sözlüğü

Reğev, köpüktür. Re Le’ye dönüşmüş Leğev olmuştur ve köpük misali boş söz ve oluş anlamı kazanmıştır.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D9%88/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين واللام و و ا ي ء معهما
غ ل و، غ و ل، غ ي ل، و غ ل، ل غ و، ل ي غ، و ل غ مستعملات غلو، غلي: غلا السِّعْرُ يغلو غلاءً ممدود، وغلا الناسُ في الأمر، أي: جاوزوا حدّه، كغلوّ اليهود في دينها. ويقال: أغليت الشيء في الشراء، وغاليت به.
والغالي يغلو بالسَّهْم غُلُوّاً، أي: ارتفع به في الهواء، والسّهم نفسه يغلو.
والمُغالي بالسَّهْم: الرّافعُ يدَه يريد به أقصى الغاية، وكلّ مَرْماة منه غَلْوة.
والمِغلاةُ: سَهْمٌ يتخذُ لمغالاة الغَلْوة، ويقال: المِغْلَى بلا هاء في لغة... والفَرْسَخُ التام: خمسٌ وعشرونَ غَلْوةٌ.
والدابة تغلو في سيرها غُلُوّاً، وتغتلي بخفّة قوائمها. قال:
يغلو بها رُكبانُها وتغتلي
وتَغالَي النَّبتُ، أي: ارتفع، وتَمادَى في الطول.
وغلا الحبُّ: ازداد وارتفع.
وتَغالَى لحم الدَّابة، أي: انْحَسَرَ عنها عند الضمار.
وغَلَتِِ القِدْرُ تَغْلي غَليَاناً.
وتَغَلَّيت وتَغَلَّلْت تَفَعَّلْتُ من الغالية.
غول، غيل: الغُوْلُ: بعدُ المَفازةِ، لاغتيالها سَيْرَ القوم، قال رؤبة:
وبَلَدٍ يَغْتالُ خَطْوَ المُخْتَطي
وغاله المَوتُ: أهلكه.
والغُوْلُ: المنيّة، قال:
ما ميتةٌ إن متُّها غَيْرَ عـاجـزٍ		بعارٍ إذا ما غالتِ النَّفْسَ غُولُها
والغُولُ: من السَّعالي، يَغولُ الإنسان.
تَغَوَّلَتْهُمُ الغيلا: أي تَيَّهَتُهُمْ.
وغالَتْهُ الخَمْرُ تَغْولُهُ غَوْلاً، إِذا شربها فذهبتْ بعقله. والغول: الصداع.
الغِيلةُ: الاغتيال. قُتِلَ فلانٌ غِيلةً، أي: خدعة، وهو أن يخدعه فيذهب به إلى مَوْضعٍ مُسْتَخفٍ، فإذا صار إليه قتله.
والغائلة: فِعْلُ المُغْتالِ، يقال : خفت غائلة كذا، أي: شرَّهُ.
والغَيْل: مكانٌ من الغَيْضة فيه ماءٌ معين، قال:
حجارةٌ غيلٍ وارشات بطحلبُ
والغَيْلُ: إرضاع المرأة ولدها على حَبَلٍ: يقال: سقيته لبناً غيلاً، والفعل: أَغْيَلَتِ المرأة.
والغَوْلانُ: نباتٌ.
والمِغْوَلُ: شبه مشمل، إلا أنه أصغر وأدق وأطولُ.
والمُغاوَلَةُ: المُبادَرةُ في الشّيء، يقال: أُغاوِلُ حاجتي، أي: أبادرها...
قال جرير:
عاينتُ مُشْعَلةَ الرِّعال، كأنَّها		طيرٌ تغاوِلُ في شَمامَ وُكَورا
وغل: الواغل: الدّاخل في قوم على طعام أو شراب، من غير دعوة.. وَغَلَ يَغِلُ وَغْلاً.
والوَغْلُ: الرجل الضعيفُ، ويجمَع على أَوْغالٍ.
وأَوْغَلَ القومُ، أي: أَمْعنوا في سَيْرهم داخلينَ في جبالٍ أو أرضٍ من العدو. وكذلك تَوَغّلوا، وتَغَلْغلوا.
وأَوْغَلَتْهُ حاجتُه إلينا، أي: أَسْرَعَتْ به إلينا.
لغو: الّلغة واللغاتُ والُّلغونَ: اختلافُ الكلامِ في معنى واحدٍ.
ولغا يلغو لغواً، يعني اختلاط الكلام في الباطل، وقول الله عزّ وجلّ: "وإذا مرّوا بالّلغو مرّوا كراما"، أي: بالباطل. وقوله تعالى: "والْغَوا فيه" يعني: رفع الصوت بالكلام ليغلّطوا المسلمين.
وفي الحديث: "من قال في الجمعة والإمام يخطب : صَهْ فقد لَغا"، أي: تكلّم.
وأَلْغيتُ هذه الكلمة، أي: رأيتها باطلاً، وفضلاً في الكلام وحَشْواً، وكذلك ما يلغى من الحساب. وفي الحديث "إيّاكم ومَلْغاةَ أولِ اللَّيْل"، يريد به اللغو.
ولاغية في قوله تعالى: "لا تَسْمَعُ فيها لاغية": كلمة قبيحة أو فاحشة.
ليغ: الأَلْيَغُ: الذي يرجع لسانه إلى الياء، والأَلْثَغُ إلى الثاء.
ولغ: الوَلْغُ: شُرْبُ السّباع بألسِنَتها، وبعض العرب يقول: يالَغُ، أرادوا تبيان الواو فجعلوا مكانَها ألفاً. قال قيسُ بن الرّقيّات:
ما مرّ يومٌ إلاّ وعندهمـا		لحم رجالٍ أو يالَغانِ دما
ورجلٌ مُسْتَوْلغٌ: لا يبالي ذمّا ولا عارا، بمنزلة الكلب يَلغُ في كلِّ قذر.

##### Türkçe

باب **الغين** ve **اللام** ve **و** **ا** **ي** **ء** onlarla birlikte

**غ ل و**، **غ و ل**، **غ ي ل**، و **غ ل**، **ل غ و**، **ل ي غ**، و **ل غ** kullanımdadırlar.

**غلو**، **غلي**: **غلا السِّعْرُ يغلو غلاءً ممدود**: fiyat yükseldi; uzatılmış (madd) bir **غلاء** ile. Ve **غلا الناسُ في الأمر**: insanlar işte aşırılığa gittiler; yani: onun sınırını aştılar; Yahudilerin dinlerinde aşırılığı gibi. Ve denir: **أغليت الشيء في الشراء**: satın almada şeyi pahalıya aldım; ve **غاليت به**: onunla pazarlıkta aşırı fiyat verdim.

Ve **الغالي** okla **يغلو** **غُلُوّاً**: yani: onunla havada yükseldi; ve okun kendisi de **يغلو**.

Ve okla **المُغالي**: elini kaldıran, onunla en uç gayeyi isteyen; ve ondan her atış mesafesi bir **غَلْوة**’dir.

Ve **المِغلاةُ**: **الغَلْوة**’nin aşırılığı için yapılan bir oktur; ve denir: bir dilde **المِغْلَى** (ه olmaksızın)... Ve tam **الفَرْسَخُ**: yirmi beş **غَلْوة**’dir.

Ve binek hayvanı yürüyüşünde **تغلو** **غُلُوّاً**; ve ayaklarının hafifliğiyle **تغتلي**. Dedi ki:

يغلو بها رُكبانُها وتغتلي

Ve bitki **تَغالَي**: yani: yükseldi ve boyda uzamaya devam etti.

Ve **غلا الحبُّ**: arttı ve yükseldi.

Ve binek hayvanının eti **تَغالَى**: yani: zayıflık sırasında ondan çekildi (üstünden kayboldu).

Ve tencere **غَلَتِِ**: **تَغْلي غَليَاناً**.

Ve **تَغَلَّيت** ve **تَغَلَّلْت**: **الغالية**’den **تَفَعَّلْتُ**.

**غول**، **غيل**: **الغُوْلُ**: çölün uzaklığı; kavmin yürüyüşünü “gizlice yok ettiği” için. Rü’be dedi ki:

وبَلَدٍ يَغْتالُ خَطْوَ المُخْتَطي

Ve **غاله المَوتُ**: ölüm onu helâk etti.

Ve **الغُوْلُ**: ölüm (meniyye). Dedi ki:

ما ميتةٌ إن متُّها غَيْرَ عـاجـزٍ		بعارٍ إذا ما غالتِ النَّفْسَ غُولُها

Ve **الغُولُ**: **السَّعالي**’den (bir tür cin/yaratık); insana **يَغولُ**.

**تَغَوَّلَتْهُمُ الغيلا**: yani: onları şaşkınlığa düşürdü.

Ve şarap onu **غالَتْهُ**: **تَغْولُهُ غَوْلاً**; onu içtiğinde aklını götürdüğü zaman. Ve **الغول**: baş ağrısıdır.

**الغِيلةُ**: gizlice öldürme. Falan **غِيلةً** öldürüldü: yani: hile ile; o da şudur: onu aldatır, onunla gizli bir yere gider; oraya vardığında onu öldürür.

Ve **الغائلة**: gizlice öldürenin fiilidir; denir: **خفت غائلة كذا**: yani: onun şerrinden korktum.

Ve **الغَيْل**: **الغَيْضة**’den (sık ağaçlık) bir yer; içinde akıp duran su vardır. Dedi ki:

حجارةٌ غيلٍ وارشات بطحلبُ

Ve **الغَيْلُ**: kadının hamilelik üzerine çocuğunu emzirmesidir; denir: ona **غيلاً** süt içirdim; fiil: **أَغْيَلَتِ المرأة**.

Ve **الغَوْلانُ**: bir bitkidir.

Ve **المِغْوَلُ**: bir tür örtüye benzer; ancak o daha küçük, daha ince ve daha uzundur.

Ve **المُغاوَلَةُ**: bir şeyde acele davranmadır; denir: **أُغاوِلُ حاجتي**: yani: ihtiyacımda acele ederim...

Cerîr dedi ki:

عاينتُ مُشْعَلةَ الرِّعال، كأنَّها		طيرٌ تغاوِلُ في شَمامَ وُكَورا

**وغل**: **الواغل**: davetsiz olarak yemek veya içki üzerine bir kavme giren; **وَغَلَ يَغِلُ وَغْلاً**.

Ve **الوَغْلُ**: zayıf adamdır; **أَوْغالٍ** üzerine cem‘ olunur.

Ve kavim **أَوْغَلَ**: yani: yürüyüşlerinde derinleştiler; dağlara yahut düşmandan bir araziye girerek. Aynı şekilde **تَوَغّلوا** ve **تَغَلْغلوا**.

Ve ihtiyacı onu bize **أَوْغَلَتْهُ**: yani: onu bize doğru hızlandırdı.

**لغو**: **الّلغة** ve **اللغاتُ** ve **الُّلغونَ**: tek bir mânada sözün farklılaşmasıdır.

Ve **لغا يلغو لغواً**: yani: bâtılda sözün karışması. Ve Aziz ve Celil Allah’ın sözü: **"وإذا مرّوا بالّلغو مرّوا كراما"**: yani: bâtıl ile. Ve O’nun sözü (Teâlâ): **"والْغَوا فيه"**: yani: Müslümanları şaşırtmak için sözle sesi yükseltmek.

Ve hadiste: **"من قال في الجمعة والإمام يخطب : صَهْ فقد لَغا"**: yani: konuştu.

Ve **أَلْغيتُ هذه الكلمة**: yani: onu bâtıl gördüm; ve sözde fazlalık ve dolgu (haşv) gördüm; aynı şekilde hesaptan düşürülen şey. Ve hadiste: **"إيّاكم ومَلْغاةَ أولِ اللَّيْل"**: onunla **اللغو**’yu kasteder.

Ve **لاغية** O’nun sözü (Teâlâ) içinde: **"لا تَسْمَعُ فيها لاغية"**: çirkin yahut fuhuş bir kelime.

**ليغ**: **الأَلْيَغُ**: dili **الياء**’ya dönen kimsedir; ve **الأَلْثَغُ** **الثاء**’ya (döner).

**ولغ**: **الوَلْغُ**: yırtıcıların dilleriyle içmesidir. Ve Arapların bazısı **يالَغُ** der; **الواو**’yu açıklamayı istediler de onun yerine **ألفاً** yaptılar. Kays b. er-Rukayyât dedi ki:

ما مرّ يومٌ إلاّ وعندهمـا		لحم رجالٍ أو يالَغانِ دما

Ve **رجلٌ مُسْتَوْلغٌ**: ne kınamaya ne de ayıba aldırmaz; her pisliğe **يَلغُ** eden köpek menzilesinde.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D9%88/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب اللام والغين وما يثلثهما)
(لغم)  اللام والغين والميم كلمة واحدة صحيحة، وهي المَلاَغم: ما حَوْلَ الفم. ومنه قولهم: تلغَّمت بالطِّيب([1]): جعلته هناك. قال ابن دريد: تلَغَّم بالطِّيب: تلطّخ([2]). فأمّا قولهم: لَغَمْتُ ألغَم لَغْماً، إذا أخبرتَ صاحبَك بشيء لا يَسْتَيْقِنُهُ، فهو من الإبدال، إنّما هو نَغَمْتُ بالنون. قال الخليل: لغم البعيرُ لُغامَهُ: رَمى به.
(لغو)  اللام والغين والحرف المعتل أصلانِ صحيحان، أحدهما يدلُّ على الشَّيءِ لا يُعتدُّ به، والآخَر على اللَّهَج بالشَّيء.
فالأوَّل اللَّغْو: ما لا يُعتَدُّ به من أولادِ الإبلِ في الدِّيَة. قال العبديّ([3]):
أو مائةٍ تُجعلُ أولادها	لَغْواً *** وعُرْضَ المائةِ الجَلمدِ([4])يقال منه لغَا يلْغُو لَغْواً. وذلك في لَغْو الأيمان. واللَّغا هو اللَّغو([5]) بعينهِ. قال الله تعالى: ﴿لا يُؤَاخِذُكُمُ اللهُ بِاللَّغْوِ في أَيْمَانِكُمْ﴾ [البقرة 225، المائدة 89]، أي ما لَمْ تَعقِدوه بقلوبكم. والفقهاء يقولون: هو قولُ الرّجل لا والله، وبلَى والله. وقوم يقولون: هو قولُ الرّجُل لسوادٍ مُقْبِلاً: والله إنَّ هذا فلانٌ، يظنُّه إياه، ثم لا يكون كما ظنّ. قالوا: فيمينه لغوٌ، لأنَّه لم يتعمَّد الكذِب.
والثاني قولهم: لَغِيَ بالأمر، إذا لَهِجَ به. ويقال إنَّ اشتقاق اللُّغة منه، أي يَلْهَجُ صاحبُها بها.
(لغب)  اللام والغين والباء أصلٌ صحيح واحد، يدلُّ على ضعفٍ وتَعَب. تقول: رجلٌ لَغْبٌ بيِّن اللَّغابة واللُّغوبة. وقال الأصمعيّ: قال أبو عمرو: سمِعت أعرابيَّاً([6]) يقول: "فلانٌ لَغوبٌ جاءته كتابي فاحتَقَرها"، فقلت: أتقول جاءته كتابي؟ فقال: أليس صحيفةً. قلت: ما اللَّغُوب؟ قال: الأحمق. وقال: تأبَّطَ شرَّاً في اللَّغب:
ما ولدَتْ أمِّي من القوم عاجزاً *** ولا كان رِيشِي من ذُنابى  ولا لَغْبِ([7])قال أبو بكر([8]): وسهمٌ لَغْب، إذا كان قُذَذُهُ بُطناناً، وهو رديّ. قال شاعرٌ يصف رجلاً طلبَ أمراً فلم يَنَلْه:
* فَنجا وراشُوه بذِي لَغْبِ([9]) *
واللُّغوب: التَّعَب والإعياء والمَشَقَّة. وأتى ساغباً لاغباً، أي جائعاً تَعِباً. قال الله تعالى: ﴿وَمَا مَسَّنا مِنْ لُغُوبٍ﴾ [ق 38].
(لغد)  اللام والغين والدال كلمةٌ واحدة. اللَّغاديد: لَحمَاتٌ تكون في اللّهَوات، واحدها لُغْدُود؛ ويقال لُغْدٌ وألغاد. وجاء فلانٌ متلغِّداً، أي متغَيِّظاً؛ وهذا كأنَّه بلغ الغَيْظ ألغادَه.
(لغز)  اللام والغين والزاء أصلٌ يدلُّ على التواءٍ في شيءٍ وميل. يقولون: اللُّغز: ميلُك بالشَّيء عن وَجههِ. ويقولون اللُّغَيْزَاء، ممدود: أن يَحفِر اليربوعُ ثم يُمِيل([10]) في حفره ليعمِّيَ على طالبه. والألغاز: طُرقٌ تلتوِي وتُشْكلُ على سالِكِها، الواحد لَغَز ولُغْز([11]). وأَلغَزَ فلانٌ في كلامِه. وفي حديث عمر: "نَهَى عن اللُّغَيْزَى في اليمين".
--------------ـــ
([1]) في الأصل: "بالطين"، صوابه في المجمل واللسان.
([2]) الجمهرة (3: 149).
([3]) هو المثقب العبدي، كما سبق في حواشي الجزء الأول ص 507.
([4]) أنشده في اللسان (جلمد، عرض).
([5]) في الأصل: "واللغو"، صوابه من المجمل.
([6]) في اللسان والجمهرة (1: 319) أنه أعرابي من أهل اليمن.
([7]) أنشده في اللسان (لغب).
([8]) الجمهرة (1: 318).
([9]) البيت للحارث بن الطفيل الدوسي، كما في الأغاني (12: 54) وحواشي الجمهرة (1: 318). وصدره: * فرميت كبش القوم معتمداً *
([10]) في المجمل: "ثم يميل يميناً وشمالاً".
([11]) ويقال لغز بضم ففتح أيضاً.

ـ

##### Türkçe

(لام ve ğayn ve onları üçleyen şeyler bâbı)

(**لغم**)  **اللام** ve **الغين** ve **الميم** tek bir sahih kelimedir; o da **المَلاَغم**’dır: ağzın çevresinde olan şey. Ondan onların sözü: **تلغَّمت بالطِّيب**([1]): onu oraya koydum. İbn Düreyd dedi: **تلَغَّم بالطِّيب**: bulaştı([2]). Amma onların sözü: **لَغَمْتُ ألغَم لَغْماً**; arkadaşına, kendisinin kesin olarak inanmadığı bir şey ile haber verdiğin zaman, o ibdâldendir; ancak o **نَغَمْتُ**’dur, **النون** ile. Halîl dedi: **لغم البعيرُ لُغامَهُ**: onu onunla attı.

(**لغو**)  **اللام** ve **الغين** ve illetli harf iki sahih asıldır; ikisinden biri, itibar edilmeyen şeye delâlet eder; diğeri, bir şey ile lehc etmeye.
Birincisi **اللَّغْو**: diyette develerin yavrularından itibar edilmeyen şey. el-‘Abdî dedi([3]):
أو مائةٍ تُجعلُ أولادها	لَغْواً *** وعُرْضَ المائةِ الجَلمدِ([4])
Ondan denilir: **لغَا يلْغُو لَغْواً**. Ve bu, yeminlerin **لَغْو**’sundadır. Ve **اللَّغا** bizzat **اللَّغو**’dur([5]). Allah Teâlâ dedi: ﴿لا يُؤَاخِذُكُمُ اللهُ بِاللَّغْوِ في أَيْمَانِكُمْ﴾ [Bakara 225, Mâide 89], yani kalplerinizle bağlamadığınız şey. Fakihler derler: o, adamın “لا والله” ve “بلَى والله” sözüdür. Bir kavim der: o, adamın yaklaşmakta olan bir karaltıya: “والله إنَّ هذا فلانٌ” demesidir; onu o sanır, sonra zannettiği gibi olmaz. Dediler: onun yemini **لغو**’dur; çünkü yalanı kasdetmedi.
İkincisi onların sözü: **لَغِيَ بالأمر**; onunla lehc ettiği zaman. Denilir ki **اللُّغة**’nin iştikakı ondandır; yani onun sahibi onunla lehc eder.

(**لغب**)  **اللام** ve **الغين** ve **الباء** tek bir sahih asıldır; zayıflığa ve yorgunluğa delâlet eder. Dersin: **رجلٌ لَغْبٌ**; **اللَّغابة** ve **اللُّغوبة**’si açık. el-Asma‘î dedi: Ebû ‘Amr dedi: Yemen ehlinden bir a‘râbîyi([6]) işittim, diyordu ki: “فلانٌ لَغوبٌ جاءته كتابي فاحتَقَرها”; ben dedim: “جاءته كتابي” mi diyorsun? O dedi: “صحيفةً” değil mi? Ben dedim: **اللَّغُوب** nedir? O dedi: ahmak. Ve dedi: Teebbete Şerran **اللَّغب** hakkında:
ما ولدَتْ أمِّي من القوم عاجزاً *** ولا كان رِيشِي من ذُنابى  ولا لَغْبِ([7])
Ebû Bekr dedi([8]): ve **سهمٌ لَغْب**; onun tüyleri karın tarafında olduğu zaman; o kötüdür. Bir şair, bir işi talep edip de onu elde etmeyen bir adamı vasfederek dedi:
* فَنجا وراشُوه بذِي لَغْبِ([9]) *
Ve **اللُّغوب**: yorgunluk ve bitkinlik ve meşakkat. Ve **ساغباً لاغباً** geldi; yani aç, yorgun. Allah Teâlâ dedi: ﴿وَمَا مَسَّنا مِنْ لُغُوبٍ﴾ [Kāf 38].

(**لغد**)  **اللام** ve **الغين** ve **الدال** tek bir kelimedir. **اللَّغاديد**: **اللّهَوات**’ta bulunan et parçalarıdır; onun teki **لُغْدُود**’dur; ve **لُغْدٌ** ve **ألغاد** denilir. Ve falan kimse **متلغِّداً** geldi; yani öfkelenmiş; bu, sanki öfkenin **ألغاد**’ına ulaşmış gibidir.

(**لغز**)  **اللام** ve **الغين** ve **الزاء** bir asıldır; bir şeyde bükülmeye ve meyle delâlet eder. Derler: **اللُّغز**: bir şeyi yönünden saptırarak meyletmendir. Ve derler: **اللُّغَيْزَاء**; uzatılmış: yer faresi kazıp sonra kazısında meyleder([10]) ki onu arayana karşı gizlesin. Ve **الألغاز**: yürüyenine karışık gelen, bükülen yollardır; teki **لَغَز** ve **لُغْز**’dür([11]). Ve falan kimse sözünde **أَلغَزَ** etti. Ve Ömer’in hadisinde: “yeminde **اللُّغَيْزَى**’dan nehyetti”.

--------------ـــ
([1]) Asılda: “بالطين”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.
([2]) **الجمهرة** (3: 149).
([3]) O, el-Müthakkab el-‘Abdî’dir; birinci cildin haşiyelerinde s. 507’de geçtiği üzere.
([4]) **اللسان**’da (جلمد, عرض) rivayet etti.
([5]) Asılda: “واللغو”; doğrusu **المجمل**’dendir.
([6]) **اللسان** ve **الجمهرة** (1: 319)’da onun Yemen ehlinden bir a‘râbî olduğu.
([7]) **اللسان**’da (لغب) rivayet etti.
([8]) **الجمهرة** (1: 318).
([9]) Beyit, **الأغاني** (12: 54) ve **حواشي الجمهرة** (1: 318)’de olduğu üzere el-Hâris b. et-Tufeyl ed-Devsi’nindir. Ve onun صدر’ı: * فرميت كبش القوم معتمداً *
([10]) **المجمل**’de: “ثم يميل يميناً وشمالاً”.
([11]) Ve **لغز**’un damme sonra fetha ile de söylendiği.

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D9%88/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ل غ و
لغا فلان يلغو وتكلّم باللّغو واللّغا‏.‏
وتقول‏:‏ زاغ عن الصواب وصغا وتكلّم بالرّفث واللّغا ولغوت بكذا‏:‏ لفظت به وتكلّمت‏.‏
وإذا أردت أن تسمع من الأعراب فاستلغهم‏:‏ فاستنطقهم وسمعت لغواهم‏.‏
قال الراعي يصف القطا‏:‏ قوارب الماء لغواها مبينة في لجّة الماء لمّا راعها الفزع وتقول‏:‏ اسمع لغواهم ولا تخف طغواهم ومنه‏:‏ اللغة وتقول‏:‏ لغة العرب أفصح اللّغات وبلاغتها أتمّ البلاغات‏.‏
وهم يلغون في الحساب‏:‏ يغلطون‏.‏
ولاغيته‏:‏ هازلته وهو يلاغي صاحبه وما هذه الملاغاة وحلف بلغو اليمين‏.‏
وأخذوا الحاشية لغواً إذا لم يعدوها في الدية‏.‏
ومن المجاز‏:‏ لغا عن الطريق وعن الصواب‏:‏ مال عنه‏.‏

##### Türkçe

ل غ و
Falanca **لغا** eder, **يلغو** eder ve **اللّغو** ve **اللّغا** ile konuştu.
Ve dersin: Doğrudan **زاغ** etti ve **صغا** etti; ve **الرّفث** ve **اللّغا** ile konuştu; ve **لغوت بكذا**: onu lafzettin ve konuştun.
Ve eğer bedevîlerden işitmek istersen, onlardan **فاستلغهم**: yani onları konuşturdun ve onların **لغواهم**’ını işittin.
Çoban, **القطا**’yı vasfederek dedi:
قوارب الماء لغواها مبينة في لجّة الماء لمّا راعها الفزع وتقول‏:‏ اسمع لغواهم ولا تخف طغواهم ومنه‏:‏ اللغة وتقول‏:‏ لغة العرب أفصح اللّغات وبلاغتها أتمّ البلاغات‏.‏
Ve onlar hesapta **يلغون** ederler: yanılırlar.
Ve **لاغيته**: onunla şakalaştın; ve o, arkadaşını **يلاغي** eder; ve bu **الملاغاة** nedir? Ve **بلغو اليمين** ile yemin etti.
Ve **الحاشية**’yi **لغواً** aldılar; eğer onu diyette saymazlarsa.
Ve mecazdan: yoldan ve doğrudan **لغا** etti: ondan meyletti.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D9%88/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ل غ و * * لَغَا * قال باطلا وبابه عدا وصدِي و * ألْغَى * الشيء أبطله وألغاه من العدد ألقاه منه و * الَّلاغِيةُ * اللَّغْوُ قال الله تعالى ﴿لا تسمع فيها لاغية﴾ أي كلمة ذات لغو وهو مثل لابِن وتامر و * اللَّغْوُ * في الأَيمان مالا يُعقد عليه القلب كقول الإنسان في كلامه لا والله وبلى والله و * اللُّغةُ * أصلها لُغي أو لُغو وجمعها * لُغًى * مثل بُرة وبُرًى و * لُغَاتٌ * أيضا وقال بعضهم سمعت لُغاتَهم بفتح التاء شبَّهها بالتاء التي يُوقف عليها الهاء والنسبة إليها * لُغَوِيٌ * ولا تقل لَغَوِيٌ

##### Türkçe

* ل غ و * * **لَغَا** * bâtıl söyledi; bâbı **عدا** ve **صدِي**’dir. Ve * **ألْغَى** * şeyi: onu iptal etti; ve onu sayıdan ilga etti: onu ondan attı. Ve * **الَّلاغِيةُ** *: **اللَّغْوُ**’dur. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿**لا تسمع فيها لاغية**﴾ yani, içinde **لغو** bulunan bir kelime; ve o, **لابِن** ve **تامر** gibi bir misaldir. Ve * **اللَّغْوُ** * yeminlerde: kalbin üzerine akd olunmayan şeydir; insanın sözünde “hayır, vallahi” ve “evet, vallahi” demesi gibi. Ve * **اللُّغةُ** *: aslı **لُغي** yahut **لُغو**’dur; cem‘i * **لُغًى** *dır; **بُرة** ve **بُرًى** gibi. Ve * **لُغَاتٌ** * da (cem‘dir). Bazıları dedi ki: “Onların **لُغاتَهم**’ini **التاء**’nın fethiyle işittim”; onu, üzerinde **الهاء**’nın durulduğu **التاء**’ya benzetti. Ve ona nisbet: * **لُغَوِيٌ** *’dir; ve * **لَغَوِيٌ** * deme.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D9%88/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( و ( *!اللُّغَةُ ) ، بالضَّمِّ ، وإنَّما أَطْلَقَهُ لشُهْرتِه ، وإن اغْتَرَّ بعضٌ بالإطْلاقِ فظنَّ الفَتْح *!لُغَةً فلا يعتدُّ بذلكَ ، وأَشَارَ له شيْخُنا .
قالَ ابنُ سِيدَه : اللُّغَةُ اللِّسْنُ ، وَحَدُّها أنَّها ( أَصْوَاتٌ يُعَبِّرُ بِها كلُّ قومٍ عن أَغْراضِهم ) .
( وقالَ غيْرُهُ : هو الكَلامُ المُصْطَلحُ عليه بينَ كلِّ قَبِيلٍ ، وهي فُعْلَةٌ مِن *!لَغَوْت ، أي تكلَّمْت ، أَصْلُها *!لُغْوة ككُرَةٍ ، وقُلةٍ وثُبةٍ ، لامَاتُها كُلّها واواتٌ .
وقال الجَوْهرِي : أَصْلُها لُغَيٌّ أَوْ لُغَوٌ ، والهاءُ عِوَضٌ . زادَ أَبو البَقاء : ومَصْدرُه *!اللَّغْوُ ، وهو الطَّرْح ، فالكَلامُ لكَثْرَةِ الحاجَةِ إليه يرمي به ، وحُذِفَتِ الواوُ تَخْفيفاً .
( ج *!لُغاتٌ ) ؛ ) قالَ الجَوْهرِي : وقالَ بعضُهم : سَمِعْت *!لُغاتَهم ، بفتح التاءِ ، وشبَّهها بالتاءِ التي يُوقَفُ عليها بالهاءِ ، انتَهَى .
وفي المُحْكم قالَ أَبو عَمْرٍ و لأبي خَيْرة : سمعتُ لُغاتِهم ، قالَ : وسمعت لُغاتَهم ، فقالَ : يا أَبَا

خَيْرَة أُريد أَكْشَفَ منْك جِلداً جِلدُكَ قد رَقَّ ، ولم يَكُنْ أَبو عَمْرو سَمِعَها .
( *!ولُغُونَ ) ، بالضَّمِّ ، نقلَهُ القالِي عن ابنِ دُرَيْدٍ ، ونقلَهُ الجَوْهرِي وابنُ سِيدَه .
( *!ولَغَا *!لَغْواً : تَكَلَّمَ ) ؛ ) ومنه الحديثُ : ( مَنْ قالَ في الجُمعة صَهْ فقد *!لَغَا ) ، أَي تَكلَّم .
( و ) لَغا لَغْواً : ( خابَ ) ؛ ) وبه فَسَّرَ ابنُ شُمَيْل حديثَ الجُمعة : فقد لَغا .
( و ) لَغا ( ثَريدَتَه ) لَغْواً : ( رَوَّاها بالدَّسَمِ ) ، كلَوَّغَها .
( *!وأَلْغاهُ : خَيَّبَهُ ) ، رَواهُ أَبو داود عن ابن شُمَيْل .
( *!واللَّغْوُ *!واللَّغَى ، كالفَتَى : السَّقْطُ وما لا يُعْتَدُّ به من كَلامٍ وغيرِهِ ) ولا يُحْصَلُ منه على فائِدَةٍ ولا نَفْعٍ ؛ كذا في المُحْكم . وأَنْشَدَ الجَوْهَرِي للعجَّاج :
عن *!اللَّغا ورَفَثِ التَّكَلُّمِ وقالَ القالِي : اللَّغا واللَّغْوُ صَوْتُ الطائِرِ ؛ وكذلكَ كلُّ صَوْتٍ مُخْتَلَط ؛ قالَ الجعْدِي :
كأَنَّ قَطا العَيْن الذي خَلف ضارجٍ
جلاب *!لَغا أَصْواتها حينَ تَقْربقالَ : الذي ، لأنَّه أَرادَ الماءَ .
( *!كاللَّغْوَى ، كسَكْرَى ) ، وهو ما كانَ من الكَلامِ غَيْر مَعْقودٍ عليه ؛ قالَهُ الأزْهرِي .
قالَ ابنُ برِّي : وليسَ في كَلامِ العَرَبِ مِثْل اللَّغْو *!واللَّغَا إِلاَّ قَوْلهم الأَسْوُ والأسَا ، أَسَوْتُه أَسْواً وأَساً أَصْلَحْته .
قُلْت : ومثْلُه النَّجْو والنَّجا للجلدِ ، كما سيأتِي .

( و ) اللَّغْوُ واللَّغا : ( الشَّاةُ لا يُعْتَدُّ بها في المُعامَلَةِ ) ، وقد *!أَلْغَى له شَاة ، وكلُّ ما أُسْقِط فلم يُعْتَد به *!مُلْغًى ؛ قال ذُو الرُّمّة :
ويَهْلِكُ وَسْطَها المَرئيُّ *!لَغْواً
كما *!أَلْغَيْتَ في الدِّيَةِ الحُوارَاوفي الصِّحاح : اللَّغْوُ ما لا يُعَدُّ مِن أَوْلادِ الإِبِلِ في ديَّةٍ أَو غيرِها لصِغَرِها ؛ وأَنْشَدَ البَيْتَ المَذْكُور .
قالَ ابنُ سِيدَه : عَمِله له جريرٌ ، فلَقِيَ الفَرَزْدقُ ذا الرُّمَّة فقالَ : أَنْشِدني شِعْرَك في المَرَئيِّ ، فأَنْشَدَه ، فلمَّا بَلَغَ هذا البَيْتَ قالَ لهُ الفَرَزْدقُ : حَسِّ أَعِدْ عليَّ ، فأَعادَ ، فقالَ : لاكَها واللَّه مَنْ هو أَشدُّ فَكَّين منك .
( و ) معْنَى قَوْله تعالى : ﴿( لا يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ *!باللَّغْوِ ) في أَيْمَانِكُم﴾ . ( أَي ) لا يُؤَاخِذُكُم ( بالإِثْمِ في الحَلِفِ إذا كَفَّرْتُم ) ؛ ) كما في المُحْكم .
وفي النهايةِ : اللَّغْوُ سُقوطُ الإِثْمِ عن الحالِفِ إذا كفَّرَ يَمِينَه .
وفي الصِّحاح : اللَّغْوُ في الأَيْمانِ ما لا يُعْقَدُ عليه القَلْب كقوْلِ الرَّجُل في كَلامِه : بَلَى واللَّهِ ولا واللَّهِ .
وفي التهذيبِ حَكَاه الفرَّاء عن عائِشَةَ ، رضِيَ اللَّه تعالى عنها قال : وهو ما يَجْرِي في الكَلامِ على غيرِ عَقْدٍ ، قالَ : وهو أَشْبَه ما قيل فيه مِن كلامِ العَرَبِ .
وقالَ الحرالي : اللَّغْوُ ما تسبقُ إليه الأَلْسِنَة مِن القَوْلِ على غَيْرِ عَزْم قصدَ إليه .
وقال الرَّاغِبُ : اللَّغْوُ مِن الكَلامِ ما لا يُعْتَدُّ به ، وهو الذي لا يُورَدُ عن رَوِيَّةٍ وفَكْرٍ ، وهو صَوْتُ العَصافِيرِ ونحوِها مِن الطُّيورِ . *!ولَغا الرَّجُلُ : تكلَّم باللَّغْوِ ، وهو اخْتِلاطُ

الكَلامِ ، ويُسْتَعْملُ اللَّغْوُ فيمَا لا يُعْتدُّ به ، ومنه اللّغْوُ في الأَيْمانِ أَي ما لا يَعْقِدُ عليه القَلْب وذلكَ ما يَجْرِي وَصْلاً للكَلامِ بضَرْبٍ مِن العادَةِ كَلا واللَّهِ وبَلَى واللَّهِ . قالَ : ومن الفرقِ اللطيفِ قولُ الخليلِ : اللَّغْطُ كَلامٌ بشيءٍ ليسَ من شأْنِك والكذِبُ كَلامٌ بشيءٍ تغرُّبه ، والمحالُ كلامٌ بشيءٍ مُسْتَحيلٍ ، والمُسْتقيمُ كلامٌ بشيءٍ مُنْتَظمٌ ، *!واللّغْوُ كلامٌ بشيءٍ لم تُرِدْه ، انتَهَى .
وفي التهذيبِ : قالَ الأصْمعي : ذلك الشيء لكَ لَغْواً *!ولَغاً ولَغْوَى ، وهو الشيءُ الذي لا يُعْتَدُّ به .
وقالَ ابنُ الأعْرابي : لَغَا إذا حَلَفَ بيمينٍ بِلا اعْتِقادٍ .
وفي الصِّحاح : لَغَا *!يَلْغُو لَغْواً ، أَي قالَ باطِلاٍ . يقالُ : *!لَغَوْتُ باليمينِ .
وقالَ ابنُ الأثير : قيلَ *!لَغْوُ اليمينِ هي التي يَحْلفُها الإنْسانُ ساهِياً أو ناسِياً ، أو هو اليَمِينُ في المَعْصِيَةِ ، أَو في الغَضَبِ ، أَو في المِراءِ ، أَو في الهَزْلِ .
( *!ولغَى في قوْلِه ، كسَعَى ودَعا ورَضِيَ ) ، يَلْغو لَغْواً *!ويَلْغَى ، الأُوْلى عن الليْثِ ، ( *!لَغاً *!ولاغِيةً *!ومَلْغاةً ) : ) أَي ( أَخْطَأَ ) ؛ ) أَنْشَدَ ابنُ برِّي لعبدِ المسيحِ بنِ عسلة :
باكَرْتُه قَبْلَ أن *!تَلْغَى عَصافِرُه
مُسْتَحْفِياً صاحِبي وغيره الحافِيقالَ : هكذا رُوِي تَلْغَى ، وهو يدلُّ على أنَّ فِعْلَه لَغا إلاَّ أن يقالَ فُتِح لحرْف الحَلْق ، فيكونُ ماضِيَه لَغا ومُضارِعُه يَلْغُو ويَلْغَى ، *!فاللاَّغِيَةُ هنا مَصْدَرٌ بمعْنَى اللّغْوِ كالعاقِبَةِ ، والجَمْعُ *!اللَّواغِي ، كَراغِيَةِ الإِبِلِ ورَواغِيها .
وفي الحديثِ : ( والحَمُولَةُ المائِرةُ

لهم *!لاغيةٌ ) ، المائِرَةُ : الإِبِلُ التي تَحمِل المِيرةَ ، *!ولاغِيةٌ : أَي *!مُلْغاة لا يُلْزَمون عليها صَدَقَة .
وفي حديثِ سَلْمان : ( إيَّاكُم *!ومَلْغاةَ أَوَّلِ الليلِ ) ، يريدُ السَّهَر فيه فإنَّه يَمْنَعُ مِن قِيامِ الليلِ ؛ مَفْعَلَةٌ من اللَّغْوِ بمعْنَى الباطِلِ .
وقُرِىءَ : ﴿والغَوْا فيه﴾ . والغُوا فيه ، بالفَتْح والضم .
( وكلمةٌ لاغِيَةٌ ) : ) أَي ( فاحِشَةٌ ) ؛ ) ومنه قوله تعالى : ﴿لا تسْمَع فيها لاغيةً﴾ : قالَ ابنُ سِيدَه : وأُراهُ على النَّسَبِ ، أَي ذات *!لَغْوٍ ؛ وإِلَيْه ذَهَب الجَوْهرِي وقالَ : هو مثْلُ تامِرٍ ولابنٍ لصاحِبِ التمْرِ واللَّبَنِ .
وقالَ الأزْهرِي : كلمةٌ لاغيةٌ ، أي قَبيحةٌ أَو فاحِشَةٌ .
وقالَ قُتادَةُ في تفْسِيرِ الآيةِ : أَي باطِلاً ؛ وقالَ مجاهدٌ : أَي شَتْماً .
( *!واللَّغْوَى ) ، كسَكْرَى : ( لَغَطُ القَطَا ) ؛ ) وأَنْشَدَ ابنُ سِيدَه للرَّاعي :
صُفْرُ المَناخِرِ *!لَغْواها مُبَيَّنَةٌ
في لُجَّةِ الليل لمَّا رَاعَها الفَزَعُ ( *!ولَغِيَ به ، كرَضِيَ ، لَغاً ) : ) إذا ( لَهِجَ به ) ؛ ) كما في الصِّحاح والمُحْكم ؛ زادَ الرَّاغبُ : لَهِجَ العُصْفُورُ *!بلَغاهُ ؛ ومنه قيلَ للكَلام الذي تَلْهَجُ به فرقَةٌ : *!لُغَةٌ ، واشْتِقاقُه مِن ذلكَ .
وفي كتابِ الجيم : *!لَغِيَ به لَغاً : أُولِعَ به .
( و ) لَغِيَ ( بالماءِ ) ؛ ) وفي الصِّحاح بالشَّرابِ ، إذا ( أَكْثَرَ منه ) ؛ ) زادَ ابنُ سِيدَه : ( وهو لا يَرْوَى مع ذلكَ .

( و ) قالَ أَبو سعيدٍ : إِذا أَرَدْتَ أَنْ تَنْتَفِعَ بالإعْرابِ ف ( *!اسْتَلْغِ العَرَبَ ) ، أَي ( اسْتَمِعْ لُغاتِهِم من غيرِ مَسْأَلَة ) .
( وفي الأساسِ : وإذا أَرَدْتَ أَن تَسْمَعَ مِن الأعْرابِ *!فاسْتَلْغِهم أَي اسْتَنْطِقْهم ، فعلى هذا القَوْل السِّيْن للطَّلب .
( وقولُ الجَوْهرِي لنُباح الكَلْبِ : لَغْوٌ ، واسْتِشْهَادُهُ بالبَيْتِ باطِلٌ . وكِلابٌ في البَيْتِ هو ابنُ ربيعَةَ بنِ عامِرٍ ) بنِ صَعْصَعة ، ( لا جَمْعُ كَلْبٍ ) .
( قُلْت : نَصّه في الصِّحاح : ونُباحُ الكَلْبِ لَغْوٌ أَيْضاً ، وقالَ :
فلا *!تُلغَى لغَيْرِهِمِ كِلابُ أَي لا تُقْتَنَى كِلاب غَيْرِهم ؛ كذا وُجِدَ بخطِّه ، وفي بعضِ النسخِ : أَي لا تُعْتَنَى كِلابُ غيرِهم .
قال شيْخُنا : والبَيْتُ نَسَبُوه لناهِضٍ الكِلابي وصَدْرُه :
وقُلْنا للدَّلِيلِ : أَقِمْ إليهم ورَواهُ السِّيرافي عن أَبيهِ مِثْل روايَةِ الجَوْهرِي ، قالَ : وقد غَلَّطُوه وقالوا : الرِّوايَة *!تَلْغَى بفَتْح التاءِ ومَعْناه تُولَعُ .
قُلْت : وهكذا هو في نسخِ الصِّحاح بفَتْح التاءِ ، ويُرْوَى بغَيْرِهم ؛ وأَمَّا قولُ المصنِّف لا جَمْع كَلْب فهو غَرِيبٌ .
وقال ابن القطَّاع : *!ولَغِيتُ بالشيءِ لَهِجْتُ به ؛ قالَ :
فلا تَلْغَى بغَيْرِهِم الرِّكابُ فتَأَمَّل .
وقَرَأْتُ في كتابِ الأغاني لأَبي الفَرَج الأصْبَهاني في ترْجمةِ ناهِضٍ ما نَصّه : هو ابنُ ثومَةَ بنِ نصيحِ بنِ نَهِيكِ بنِ إبامِ بنِ جهضَمِ بنِ شهابِ بنِ أنسِ بنِ ربيعَةَ بنِ كَعْبِ بنِ أَبي بكْرٍ بنِ كِلابٍ ،

شاعِرٌ بَدَوِيٌّ فصيحُ اللِّسانِ مِن شُعَراءِ الدَّولةِ العبَّاسيَّةِ ، وكان يقدمُ البَصْرَة فيُكْتَبُ عنه شِعْره وتُؤْخَذُ عنه اللُّغَةُ . رَوَى ذلكَ عنه الرِّياشي وغيرُهُ مِن البَصْرِيِّين ، ثم قالَ : أَخْبَرني جَعْفرُ بنُ قدامَةَ الكاتِبُ : حدَّثَني أَبو هفَّان : حدَّثَني غديرُ بنُ ناهِضِ بنِ ثومَةَ الكِلابي قالَ : كانَ شاعِرٌ من بَني نُمَيْر يقالُ له رأْسُ الكبشِ قد هَجَا عُمارَةَ بنَ عقيلِ بنِ بِلالِ بنِ جريرٍ زماناً فلمَّا وَقَعَتِ الحرْبُ بَيْنَنا وبينَ نُمَيْر قالَ عمارَةُ يحرِّضُ كَعْباً وكِلاباً ابْنَيْ ربيعَةَ على بَني نميرٍ :

رأيتكما يا ابنَيْ ربيعة خُرْتُما
وغرّدتما والحربُ ذات هديرفي أَبياتٍ أخر . قالَ : فارْتَحَلَتْ كِلابُ حينَ أَتاها هذا الشِّعْر حتى أَتوا نميراً ، وهي بهَضَباتٍ يقالُ لهنَّ واردات ، فقَتَلُوا واجْتَاحُوا وفَضَحُوا نميراً ثم انْصَرَفُوا ، فقالَ ناهضُ بنِ ثومَةَ يُجيبُ عمارَةَ عن قوله :
يُحضضنا عُمارة في نميرٍ
لشغلهم بنا وبه أرابواسلوا عنا نميراً هل وقعنا
ببرزتها التي كانت تَهابُألم تخضع لهم أَسَدٌ ودانت
لهم سعد وضبة والربابُونحن نكرُّها شُعْثاً عليهم
عليها الشِّيبُ منا والشبابُرعينا من دماء بني قُرَيعٍ
إلى القَلْعين أيهما اللبابُصبحناهم بأرعن مكفهّرٍ
يدب كأن رايته عقابُ

أخش من الصواهل ذي دويَ
تلوح البيض فيه والحرابُفأشعلَ حين حلّ بواردات
وثارَ لنقعه ثَمَّ انتصابُصبحناهم بها شُعْث النواصي
ولم يُفتقْ من الصبح الحجابُفلم تُغمد سيوف الهند حتى
تعيلت الحليلةُ والكِعابُانتَهَى . والبَيْتُ الذي ذَكَرَه الجَوْهرِي مِن هذه القصيدَةِ إلاَّ أنِّي لم أَجِدْه فيها في نسخةِ الأغاني وسِياقُه دالٌّ على أنَّ المُرادَ بكِلابٍ في قوْله القَبيلَة لا جَمْع كَلْب ، وهو ظاهِرٌ ، واللَّهُ أَعْلَم .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
لغى بشيءٍ : لَزِمَهُ فلم يُفارِقُه .
والطَّيْرُ تَلْغَى بأَصْواتِها : أَي تَنْغَم .
*!واللَّغْوُ : الباطِلُ ؛ عن الإمام البُخارِي وبه فَسَّر الآيَةَ : ﴿وإذا مَرّوا باللَّغْو﴾ *!وألْغَى هذه الكَلِمَة : رآها باطلاً وفضْلاً ، وكذا ما *!يُلْغَى مِن الحِسابِ .
*!وأَلْغاهُ : أَبْطَلَه وأَسْقَطَه وأَلْقَاهُ . ورُوِي عن ابنِ عبَّاس : أنَّه *!أَلْغَى طَلاقَ المُكْرَه .
*!واسْتَلغاهُ : أَرادَهُ على اللّغْوِ ؛ ومنه قولُ الشاعرِ :
وإني إذا *!اسْتَلْغانيَ القَوْمُ في السُّرَى
بَرِمْتُ فأَلْفَوْني على السرِّ أَعْجَماويقالُ : إنَّ فَرَسَكَ *!لمُلاغِي الجَرْيِ : إذا كانَ جَرْيُه غَيْرَ جَرْيٍ جِدَ ، قالَ :
جَدَّ فلا يَلْهو ولا *!يُلاغِي وفي الأساسِ : *!المُلاغَاةُ :

المُهازَلَةُ . وهو *!يُلاغِي صاحِبَه ؛ وما هذه *!المُلاغَاة ؟ *!واللّغَى : الصَّوْتُ ، مثْلُ الوَغَى ؛ نقلَهُ الجَوْهرِي ؛ وزادَ في كتابِ الجيمِ : هو بلُغَةِ الحِجازِ .
ولَغَى عن الطَّريقِ وعن الصَّوابِ : مالَ ، وهو مجازٌ .
واللّغَى : *!الإلْغاءُ ، كما في كتابِ الجيمِ ، يريدُ أنَّه بمعْنَى *!المُلْغَى . يقالُ : *!أَلْغَيْته فهو *!لَغًى .
والنِّسْبَةُ إلى اللّغَةِ *!لُغَوِيٌّ ، بضم ففتح ، ولا تَقُلْ لَغَوِيٌّ ، كما في الصِّحاح .
*!واللُّغَى ، بضم مَقْصور ، جَمْعُ لُغَةٍ كبُرةٍ وبُرًى ؛ نقلَهُ الجَوْهرِي في جُموع اللُّغَةِ .
والعَجَبُ من المصنِّفِ كيفَ أَهْملَهُ هنا وذَكَرَه في أَوَّل الخُطْبةِ فقالَ : مَنْطقُ البُلَغاءِ *!باللّغَى في البَوادِي فَتَنبَّه .
*!واللَّغاةُ ، بالفتح : الصَّوْتُ .

##### Türkçe

: ( ve ( **اللُّغَةُ** ) , zamme ile; onu ancak şöhreti sebebiyle mutlak olarak kullandı; bazıları mutlak kullanılışa aldanıp fethayı **لُغَةً** zannetse de buna itibar edilmez; şeyhimiz buna işaret etti.

İbn Sîde dedi: **اللُّغَةُ** lisandır; onun haddi, “( her kavmin maksatlarını kendisiyle ifade ettiği sesler )” olmasıdır.

( Başkası dedi: O, her kabile arasında üzerinde uzlaşılan sözdür; ve o, **لَغَوْت**’tan bir **فُعْلَة**’dir; yani konuştum; aslı **لُغْوة**’dir, **كُرَةٍ** ve **قُلةٍ** ve **ثُبةٍ** gibi; onun lâm’larının hepsi vâv’lardır.
Cevherî dedi: Aslı **لُغَيٌّ** yahut **لُغَوٌ**’dur; hâ ise ivazdır. Ebû’l-Bekâ ekledi: ve onun masdarı **اللَّغْوُ**’dur; o da atmadır; söz ise ona çok ihtiyaç sebebiyle atılır; vâv da hafifletme için hazfedilmiştir.
( çoğulu **لُغاتٌ** ) ; ) Cevherî dedi: Bazıları da dedi ki: **لُغاتَهم**’i, tâ’yı fetha ile işittim; onu, üzerinde hâ ile vakfedilen tâ’ya benzetti; bitti.
Ve **المُحْكم**’de Ebû Amr dedi—ve Ebû Hayra’ya: “Onların **لُغاتِهم**’ini işittim”; dedi ki: “ve onların **لُغاتَهم**’ini işittim”; o da dedi ki: “Ey Ebû

Hayra, senden daha açık bir deri soymak istiyorum; senin derin inceldi”; ve Ebû Amr onu işitmemişti.
( **ولُغُونَ** ) , zamme ile; onu Kālî, İbn Düreyd’den nakletti; Cevherî ve İbn Sîde de onu nakletti.
( **ولَغَا** **لَغْواً** : konuştu ) ; ) ve ondan hadis: “( Cuma’da ‘sus’ diyen kimse **لَغَا** etmiştir )”, yani konuştu.
( ve ) **لَغا** **لَغْواً** : ( boşa çıktı ) ; ) İbn Şümeyl Cuma hadisini bununla tefsir etti: “artık **لَغا** etti”.
( ve ) **لَغا** ( **ثَريدَتَه** ) **لَغْواً** : ( onu yağ ile ıslattı ) , onu **لَوَّغَها** gibi.
( **وأَلْغاهُ** : onu boşa çıkardı ) , Ebû Dâvûd onu İbn Şümeyl’den rivayet etti.
( **واللَّغْوُ** **واللَّغَى** , **الفَتَى** gibi: düşen şey ve sözden ve başkasından kendisine itibar edilmeyen şeydir ) ve ondan bir fayda ve bir yarar elde edilmez; **المُحْكم**’de böyledir. Cevherî, Accâc’dan şu beyti okuttu:
**اللَّغا**’dan ve çirkin konuşmanın müstehcenliğinden
Kālî dedi: **اللَّغا** ve **اللَّغْوُ** kuşun sesidir; aynı şekilde her karışık sestir; Ca‘dî dedi:
Sanki ‘Ayn’ın katâsı, bir **ضارجٍ**’in arkasında
yaklaştığında sesleri **لَغا** olan bir sürü
dedi ki: “**الذي**”, çünkü suyu kastetmişti.
( **كاللَّغْوَى** , **سَكْرَى** gibi ) , o, sözden üzerine bağ kurulmamış olan şeydir; Ezherî söyledi.
İbn Berrî dedi: Arapların sözünde **اللَّغْو** ve **اللَّغَا** gibi bir şey yoktur; ancak onların “**الأَسْوُ** ve **الأَسَا**” demeleri müstesna; “**أَسَوْتُه** **أَسْواً** ve **أَساً**: onu ıslah ettim.”
Dedim: Onun benzeri, deriye dair **النَّجْو** ve **النَّجا**’dır; ileride geleceği üzere.

( ve ) **اللَّغْوُ** ve **اللَّغا**: ( muamelede kendisine itibar edilmeyen koyun ) ; ve ona bir koyun **أَلْغَى** etti; düşürülüp kendisine itibar edilmeyen her şey **مُلْغًى**’dır; Zû’r-Rumme dedi:
Ortası içinde görünen, **لَغْواً** helâk olur
diyette yavru deveyi **أَلْغَيْتَ** ettiğin gibi
Ve **الصِّحاح**’ta: **اللَّغْوُ**, küçüklüğü sebebiyle diyet yahut başkasında develerin yavrularından sayılmayan şeydir; ve zikredilen beyti okuttu.
İbn Sîde dedi: Onu Cerîr onun için yaptı; sonra Ferazdak, Zû’r-Rumme’ye rastladı da dedi ki: “Bana görünen hakkında şiirini okut”; o da ona okuttu; bu beyte varınca Ferazdak ona dedi ki: “**حَسِّ**; bana tekrar et”; o da tekrar etti; dedi ki: “Onu—Allah’a yemin olsun—senin gibi daha şiddetli iki çeneli kimse çiğnedi.”
( ve ) Yüce Allah’ın şu sözünün manası: ﴿( Allah sizi yeminlerinizde **باللَّغْوِ** ile muaheze etmez )﴾ . ( yani ) sizi ( kefaret verdiğinizde yemin etmede günah ile muaheze etmez ) ; ) **المُحْكم**’de olduğu gibi.
Ve **النهاية**’de: **اللَّغْوُ**, yemin edenin yeminine kefaret verdiğinde günahın düşmesidir.
Ve **الصِّحاح**’ta: yeminlerde **اللَّغْوُ**, kalbin üzerine akdetmediği şeydir; kişinin sözünde “evet, Allah’a yemin olsun” ve “hayır, Allah’a yemin olsun” demesi gibi.
Ve **التهذيب**’de Ferrâ, Âişe’den—Allah Teâlâ ondan razı olsun—nakletti; dedi ki: o, akit olmaksızın sözde cereyan eden şeydir; dedi ki: Arapların sözünden onda söylenenlerin en benzeridir.
Harâlî dedi: **اللَّغْوُ**, dillerin, ona kastettiği bir azim olmaksızın söze öncelediği şeydir.
Râgıb dedi: **اللَّغْوُ**, sözden kendisine itibar edilmeyen şeydir; o, bir düşünüş ve fikirden sonra getirilmeyen şeydir; o, serçelerin sesi ve onun benzeri kuşlardandır. Ve **لَغا** adam: **اللَّغْوِ** ile konuştu; o, sözün karışmasıdır; ve **اللَّغْوُ**, kendisine itibar edilmeyen şeyde kullanılır; ondan, yeminlerde **اللّغْوُ**: yani kalbin üzerine bağlamadığı şey; ve bu, “hayır, Allah’a yemin olsun” ve “evet, Allah’a yemin olsun” gibi bir tür âdetle sözün bağlanması olarak cereyan eden şeydir. Dedi ki: ince farktan, Halîl’in sözü: **اللَّغْطُ** senin işin olmayan bir şeyle konuşmadır; yalan, seni aldattığı bir şeyle konuşmadır; muhal, imkânsız bir şeyle konuşmadır; müstakim, düzenli bir şeyle konuşmadır; **واللّغْوُ** ise, istemediğin bir şeyle konuşmadır; bitti.
Ve **التهذيب**’de: Asma‘î dedi: “O şey senindir, **لَغْواً** ve **لَغاً** ve **لَغْوَى**”; o, kendisine itibar edilmeyen şeydir.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **لَغَا**; bir yemine, itikat olmaksızın yemin ettiğinde.
Ve **الصِّحاح**’ta: **لَغَا** **يَلْغُو** **لَغْواً**; yani bâtıl söyledi. Denir: **لَغَوْتُ باليمينِ**.
İbnü’l-Esîr dedi: denildi ki, **لَغْوُ اليمينِ**, insanın gafletle yahut unutarak ettiği yemindir; yahut o, masiyetteki yemin, yahut öfkedeki, yahut çekişmedeki, yahut şakadaki yemindir.
( **ولغَى** sözünde, **سَعَى** ve **دَعا** ve **رَضِيَ** gibi ) , **يَلْغو** **لَغْواً** ve **يَلْغَى**; birincisi Leys’tendir; ( **لَغاً** **ولاغِيةً** **ومَلْغاةً** ) : ) yani ( hata etti ) ; ) İbn Berrî, Abdülmesîh b. Asle’ye şu beyti okuttu:
Ona erkenden vardım, önce onun serçeleri **تَلْغَى** etmeden
arkadaşımı ve yalınayak olmayanı, ayakkabısını çıkararak
dedi ki: böylece **تَلْغَى** rivayet edildi; ve bu, fiilinin **لَغا** olduğuna delalet eder; ancak boğaz harfi için fetha edildi denilirse; o zaman mâzîsi **لَغا**, muzâri‘i **يَلْغُو** ve **يَلْغَى** olur; burada **فاللاَّغِيَةُ** ise, **العاقِبَةِ** gibi **اللّغْوِ** manasında masdardır; çoğulu **اللَّواغِي**’dir; develerin **راغِيَةِ**’si ve **رَواغِيها**’sı gibi.
Ve hadiste: ( ve azık getiren **الحَمُولَةُ** )

Onlar için **لاغيةٌ**; ve **المائِرَةُ**: azığı taşıyan develerdir; ve **ولاغِيةٌ**: yani **مُلْغاة**; onun üzerine sadaka kendilerine zorunlu kılınmaz.

Selmân’ın hadisinde: “Sakının **ومَلْغاةَ أَوَّلِ الليلِ**” (vardır); onda geceyi uyanık geçirmeyi kasteder; çünkü o, gece kıyamından alıkoyar; bâtıl mânasındaki **اللَّغْوِ**den (türetilmiş) **مَفْعَلَةٌ**dır.

Şöyle okunmuştur: ﴿**والغَوْا فيه**﴾. Ve **والغُوا فيه**, fetha ve damme ile.

(**وكلمةٌ لاغِيَةٌ**): yani ( **فاحِشَةٌ** ); ve ondan Yüce Allah’ın sözü: ﴿**لا تسْمَع فيها لاغيةً**﴾: İbn Sîde dedi: Onu nisbet üzere görüyorum; yani **لَغْوٍ** sahibi; Cevherî de buna gitti ve dedi: O, hurma sahibine ve süt sahibine (denen) **تامِرٍ** ve **لابنٍ** gibidir.

Ezherî dedi: **كلمةٌ لاغيةٌ**, yani çirkin yahut fahişe.

Katâde âyetin tefsirinde dedi: yani bâtıl; Mücâhid dedi: yani sövme.

(**واللَّغْوَى**), **سَكْرَى** gibi: (**لَغَطُ القَطَا**); ve İbn Sîde, er-Râ‘î için şu beyti inşâd etti:
صُفْرُ المَناخِرِ **لَغْواها** مُبَيَّنَةٌ
في لُجَّةِ الليل لمَّا رَاعَها الفَزَعُ

(**ولَغِيَ به ، كرَضِيَ ، لَغاً**): (eğer) (ona düşkün olduysa); Sıhâh ve Muhkem’de olduğu gibi; Râgıb artırdı: serçe **بلَغاهُ** düşkün oldu; ve ondan, bir fırkanın düşkün olduğu söze **لُغَةٌ** denildi; onun اشتقاقı da bundandır.

Kitâbü’l-Cîm’de: **لَغِيَ به لَغاً**: ona tutkun oldu.

(ve) **لَغِيَ** (su ile); Sıhâh’ta içki ile: (ondan) (çokça içtiği zaman); İbn Sîde artırdı: (bununla beraber yine de kanmaz).

(ve) Ebû Saîd dedi: İ‘râbdan faydalanmak istediğinde ( **اسْتَلْغِ العَرَبَ** ), yani (sormaksızın dillerini dinle).

(Esâs’ta: Ve bedevîlerden işitmek istediğinde **فاسْتَلْغِهم** yani onları konuştur; şu halde bu görüşe göre **السِّيْن** talep içindir.

(Cevherî’nin köpeğin havlaması için: **لَغْوٌ** (demesi) ve beyt ile istişhâdı bâtıldır. Beyitteki **كِلابٌ**, Sa‘saa oğullarından Âmir b. Rebîa b. Âmir’in oğludur; (köpek) **كَلْبٍ**in çoğulu değildir.)

(Dedim: Sıhâh’taki lafzı: Köpeğin havlaması da **لَغْوٌ**dur; ve dedi:
فلا **تُلغَى** لغَيْرِهِمِ كِلابُ أَي لا تُقْتَنَى كِلاب غَيْرِهم؛ böylece kendi hattıyla bulunmuştur; bazı nüshalarda: yani onların dışındakilerin köpekleriyle ilgilenilmez.)

Şeyhimiz dedi: Beyti Nâhid el-Kilâbî’ye nisbet ettiler; صدرُه:
وقُلْنا للدَّلِيلِ : أَقِمْ إليهم
Sîrâfî onu babasından, Cevherî’nin rivayeti gibi rivayet etti; dedi: Onu hatalı saydılar ve dediler: rivayet **تَلْغَى** (tâ’nın fethasıyla)dır; mânası: tutulur.

Dedim: Sıhâh nüshalarında da böyledir, tâ’nın fethasıyladır; **بغَيْرِهم** ile rivayet olunur; musannifin “**كَلْب**in cem‘i değildir” sözü ise gariptir.

İbnü’l-Kattâ‘ dedi: **ولَغِيتُ بالشيءِ**: ona düşkün oldum; dedi:
فلا تَلْغَى بغَيْرِهِم الرِّكابُ فتَأَمَّل .

Ebû’l-Ferec el-İsfahânî’nin Kitâbü’l-Eğânî’sinde Nâhid’in tercümesinde lafzı şu olanı okudum: O, Kilâb b. Ebî Bekr b. Ka‘b b. Rebîa b. Enes b. Şihâb b. Cehdam b. İbâm b. Nehîk b. Nasîh b. Sevm(e) oğludur,

Abbâsî devletinin şairlerinden, dili fasih bir bedevî şairdir; Basra’ya gelir, şiiri ondan yazılır ve dil ondan alınırdı. Bunu ondan Riyâşî ve Basralılardan başkaları rivayet etti. Sonra dedi: Bana Câ‘fer b. Kudâme el-Kâtib haber verdi: Bana Ebû Heffân anlattı: Bana Gadir b. Nâhid b. Sevm(e) el-Kilâbî anlattı, dedi: Benî Nümeyr’den “koç başı” denilen bir şair, bir zamanlar Ammâre b. Akîl b. Bilâl b. Cerîr’i hicvetmişti; bizimle Nümeyr arasında savaş vuku bulunca Ammâre, Rebîa’nın iki oğlu Ka‘b ve Kilâb’ı Benî Nümeyr’e karşı kışkırtarak dedi:

رأيتكما يا ابنَيْ ربيعة خُرْتُما
وغرّدتما والحربُ ذات هدير
başka beyitlerde. Dedi: Kilâb, bu şiir kendisine gelince göçtü; Nümeyr’e geldiler; “vâridât” denilen tepelerde idiler; öldürdüler, yağmaladılar ve Nümeyr’i rezil ettiler; sonra döndüler. Nâhid b. Sevm(e), Ammâre’nin sözüne cevap vererek dedi:
يُحضضنا عُمارة في نميرٍ
لشغلهم بنا وبه أرابوا
سلوا عنا نميراً هل وقعنا
ببرزتها التي كانت تَهابُ
ألم تخضع لهم أَسَدٌ ودانت
لهم سعد وضبة والربابُ
ونحن نكرُّها شُعْثاً عليهم
عليها الشِّيبُ منا والشبابُ
رعينا من دماء بني قُرَيعٍ
إلى القَلْعين أيهما اللبابُ
صبحناهم بأرعن مكفهّرٍ
يدب كأن رايته عقابُ

أخش من الصواهل ذي دويَ
تلوح البيض فيه والحرابُ
فأشعلَ حين حلّ بواردات
وثارَ لنقعه ثَمَّ انتصابُ
صبحناهم بها شُعْث النواصي
ولم يُفتقْ من الصبح الحجابُ
فلم تُغمد سيوف الهند حتى
تعيلت الحليلةُ والكِعابُ
Bitti. Cevherî’nin zikrettiği beyit bu kasidedendir; ancak Eğânî nüshasında onu bulmadım; siyakı, onun sözündeki **كِلابٍ** ile muradın kabile olduğunu, köpeğin çoğulu olmadığını gösterir; bu açıktır; Allah daha iyi bilir.

Ona istidrâk olunanlardandır:
**لغى بشيءٍ**: ona yapıştı da ondan ayrılmadı.
Kuşlar sesleriyle **تَلْغَى**: yani nağme yapar.

**واللَّغْوُ**: bâtıldır; İmam Buhârî’den; âyeti bununla tefsir etti: ﴿**وإذا مَرّوا باللَّغْو**﴾. Ve bu kelimeyi **وألْغَى**: onu bâtıl ve fazla gördü; hesapta **يُلْغَى** olan da böyledir.

**وأَلْغاهُ**: onu iptal etti, düşürdü ve attı. İbn Abbâs’tan rivayet edildi: zorlanan kimsenin boşamasını **أَلْغَى** etti.

**واسْتَلغاهُ**: onu لغو üzere istedi; şairin sözü bundandır:
وإني إذا **اسْتَلْغانيَ** القَوْمُ في السُّرَى
بَرِمْتُ فأَلْفَوْني على السرِّ أَعْجَما

Ve denilir: Senin atın koşuda **لمُلاغِي الجَرْيِ**dir: eğer onun koşusu ciddi bir koşu değilse; dedi:
جَدَّ فلا يَلْهو ولا **يُلاغِي**
Esâs’ta: **المُلاغَاةُ**: şakalaşmadır. O, arkadaşıyla **يُلاغِي** eder; bu **المُلاغَاة** nedir?

**واللّغَى**: sestir, **الوَغَى** gibi; Cevherî onu nakletti; Kitâbü’l-Cîm’de artırdı: Hicaz lügatindedir.

Yoldan ve doğrudan **ولَغَى**: saptı; bu mecazdır.

**واللّغَى**: **الإلْغاءُ**dır; Kitâbü’l-Cîm’de olduğu gibi; onun **المُلْغَى** mânasında olduğunu kasteder. Denilir: **أَلْغَيْته**; o da **لَغًى**dır.

**اللّغَة**ye nisbet: **لُغَوِيٌّ**, damme sonra fetha ile; Sıhâh’ta olduğu gibi **لَغَوِيٌّ** deme.

**واللُّغَى** (damme ile, maksûr): **لُغَةٍ**nin cem‘idir; **بُرةٍ** ve **بُرًى** gibi; Cevherî onu lügatın cem‘lerinde nakletti.

Musanniften şaşılır: onu burada nasıl ihmal etti de hutbenin başında zikretti ve dedi: bedevîlerde belîğlerin mantığı **باللّغَى** iledir; dikkat et.

**واللَّغاةُ**, fetha ile: sestir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D9%88/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

لَاغَاهُ
3 لَاغَاهُ ذ He jested, or joked, with him; inf. n. مُلَاغَاةٌ. (A, TA.) You say, لَاغَاهُ فِى البَيْعِ. (A, TA, art. كيس.)

لَغْوٌ
لَغْوٌ ذ , applied to speech, &c., Nought; of no account; (M, K;) unprofitable. (M.) ― -b2- اليَمِينُ اللَّغْوُ: see KT, voce يَمِينٌ.

اللُّغَةُ
اللُّغَةُ ذ The genuine language of the Arabs; which is the classical language.

لُغَوِىٌّ
لُغَوِىٌّ ذ Of, or relating to, the genuine language of the Arabs. مَعْنًى لُغَوِىٌّ A genuine lexicological meaning.

لُغَيَّةٌ
لُغَيَّةٌ ذ A word of weak authority. (TA, voce جِرَاب, et passim.)

لَاغٍ
لَاغٍ ذ : see مَائِرٌ.

##### Türkçe

لَاغَاهُ
3 **لَاغَاهُ** ذ Onunla şakalaştı yahut onunla latife etti; mastar ismi **مُلَاغَاةٌ**. (A, TA.) Şöyle dersin: **لَاغَاهُ فِى البَيْعِ**. (A, TA, md. **كيس**.)

لَغْوٌ
**لَغْوٌ** ذ , söz vb.ne uygulanır: Hiç; hesaba katılmaz; (M, K;) faydasız. (M.) ― -b2- **اليَمِينُ اللَّغْوُ**: bk. KT, **يَمِينٌ** maddesinde.

اللُّغَةُ
**اللُّغَةُ** ذ Arapların sahih dili; ki o, klasik dildir.

لُغَوِىٌّ
**لُغَوِىٌّ** ذ Arapların sahih diline ait olan yahut onunla ilgili olan. **مَعْنًى لُغَوِىٌّ** Sahih bir lugavî anlam.

لُغَيَّةٌ
**لُغَيَّةٌ** ذ Zayıf otoriteli bir kelime. (TA, **جِرَاب** maddesinde ve muhtelif yerlerde.)

لَاغٍ
**لَاغٍ** ذ : bk. **مَائِرٌ**.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D9%88/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

لَغَا
لَغَا U ( n. ac. لَغْو 1 ),
a.  Spoke.

b.  Was futile.

c.  see infra.

##### Türkçe

لَغَا
لَغَا U (mast. ac. **لَغْو** 1),
a. Konuştu.

b. Boş (faydasız) oldu.

c. Aşağıya bak.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D9%88/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

لغو
لَغَا - يَلْغُوْ - لَغُو - لاغِي - لاغِيَة
لَغَا - يَلْغُوْ + كائن + بكلام أو منطق: يقول باطلاً وهذراً، لا نفع منه ولا يعتد به: ينطق بكلام غير ذي هدف، أو ليس بحق، أوغير مراد، بل مقصود على سبيل التسلية والتفكه
﴿لا تَسْمَعُوا لِهَذَا الْقُرْآنِ وَالْغَوْا فِيهِ﴾: اجعلوا فيه ما هو باطل وغير حق وهذر لا نفع منه
لَغُو - اللَغُو: اسم فعل " لَغَا - يَلْغُوْ ": وهو كذلك بمعنى مفعول: الكلام الباطل وغير الحق والهذر الذي لا نفع منه ولا يعتد به
﴿يتنازعون فيها كأسا لا لغو فيها ولا تأثيم﴾: ليس فيها ما يسبب اللغو والتأثيم: خالية من الأثر المسكر الذي يجعل المرء يلغو ويقول إثماً
لاغي: اسم فاعل من " لَغَا - يَلْغُوْ ": القائل والناطق بالباطل والهذر والساقط والتافه والذي لا يعتد به من الكلام
لاغِيَة: مؤنث " لاغِي ": وهي كذلك فاعل مرة من " لَغَا - يَلْغُوْ ": شيء مراد ومقصود يتصف بأنه هذر وباطل ولا يعتد به
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " عدم فهم الكلام لسوء بالأفهام أو لسوء الكلام نفسه والتكلم بألفاظ وكلمات وأصوات غير مفهومة"،وهي:
بَهِمَ - يَبْهَمُ، صَمَّ - يَصَمًّ، بَكِمَ - يَبْكَمُ، لَغَا - يَلْغُو، عَجَمَ - يَعْجُمُ، فَنِدَ - يَفْنَدُ
لغا - يلغو - ألغوا
 	﴿وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَا تَسْمَعُوا لِهَذَا الْقُرْآنِ وَالْغَوْا فِيهِ لَعَلَّكُمْ تَغْلِبُونَ(26)﴾ فصلت
لَغْوُ - اللغو - باللغو
اللغو : الكلام غير المقصود﴿لا يؤاخذكم الله باللغو في أيمانكم ولكن يؤاخذكم بما كسبت قلوبكم والله غفور حليم(225)﴾ البقرة ﴿لا يؤاخذكم الله باللغو في أيمانكم ولكن يؤاخذكم بما عقدتم الأيمان فكفارته إطعام عشرة مساكين من أوسط ما تطعمون أهليكم أو كسوتهم أو تحرير رقبة فمن لم يجد فصيام ثلاثة أيام ذلك كفارة أيمانكم إذا حلفتم واحفظوا أيمانكم كذلك يبين الله لكم آياته لعلكم تشكرون(89)﴾ اللغو
اللغو : الكلام الذر الشيء وغير ذي نفع	﴿لا يسمعون فيها لغوا إلا سلاما ولهم رزقهم فيها بكرة وعشيا(62)﴾ مريم ﴿لا يسمعون فيها لغوا ولا تأثيما (25)﴾ الواقعة ﴿لا يسمعون فيها لغوا ولا كذابا (35)﴾ النبأ ﴿لا تسمع فيها لاغية (11)﴾ الغاشية
اللغو في الشراب القذى والشوائب غير النافعة	﴿يتنازعون فيها كأسا لا لغو فيها ولا تأثيم(23)﴾ الطور
 	﴿والذين هم عن اللغو معرضون (3)﴾ المؤمنون ﴿وإذا سمعوا اللغو أعرضوا عنه وقالوا لنا أعمالنا ولكم أعمالكم سلام عليكم لا نبتغي الجاهلين(55)﴾ القصص
 	﴿والذين لا يشهدون الزور وإذا مروا باللغو مروا كراما (72)﴾ الفرقان
لاغية
 ﴿لا تسمع فيها لاغية (11)﴾ الغاشية
مختار الصحاح
● [لغا] ل غ ا: لَغَا قال باطلا وبابه عدا وصدِي و ألْغَى الشيء أبطله وألغاه من العدد ألقاه منه و الَّلاغِيةُ اللَّغْوُ قال الله تعالى ﴿لا تسمع فيها لاغية﴾ أي كلمة ذات لغو وهو مثل لابِن وتامر و اللَّغْوُ في الأَيمان مالا يُعقد عليه القلب كقول الإنسان في كلامه لا والله وبلى والله و اللُّغةُ أصلها لُغي أو لُغو وجمعها لُغًى مثل بُرة وبُرًى و لُغَاتٌ أيضا وقال بعضهم سمعت لُغاتَهم بفتح التاء شبَّهها بالتاء التي يُوقف عليها الهاء والنسبة إليها لُغَوِيٌ ولا تقل لَغَوِيٌ
الراغب
لغا
- اللغو من الكلام: ما لا يعتد به، وهو الذي يورد لا عن روية وفكر، فيجري مجرى اللغا، وهو صوت العصافير ونحوها من الطيور، قال أبو عبيدة: لغو ولغا، نحو: عيب وعاب وأنشدهم:
- 407 - عن اللغا ورفث التكلم
(هذا عجز بيت للعجاج، وصدره:
ورب أسراب حجيج كظم
وهو في ديوانه ص 59؛ واللسان (رفث) ؛ ومجاز القرآن 1/70)
يقال: لغيت تلغى. نحو: لقيت تلقى، وقد يسمى كل كلام قبيح لغوا. قال: }لا يسمعون فيها لغوا ولا كذابا﴿[النبأ/35]، وقال:﴾وإذا سمعوا اللغوا أعرضوا عنه﴿[القصص/55]،﴾لا يسمعون فيها لغوا ولا تأثيما﴿[الواقعة/25]، وقال:﴾والذين هم عن اللغو معرضون﴿[المؤمنون/3]، وقوله:﴾وإذا مروا باللغو مروا كراما﴿[الفرقان/72]، أي: كنوا عن القبيح لم يصرحوا، وقيل: معناه: إذا صادفوا أهل اللغو لم يخوضوا معهم. ويستعمل اللغو فيما لا يعتد به، ومنه اللغو في الأيمان. أي: ما لا عقد عليه، وذلك ما يجري وصلا للكلام بضرب من العادة. قال:﴾لا يؤاخذكم الله باللغو في أيمانكم{ [البقرة/225] ومن هذا أخذ الشاعر فقال:
- 408 - ولست بمأخوذ بلغو تقوله * إذا لم تعمد عاقدات العزائم
(البيت للفرزدق من قصيدة قالها في قتل قتيبة بن مسلم، وفيها مدح سليمان بن عبد الملك، ومطلعها:
تحن بزوراء المدينة ناقتي * حنين عجول تبتغي البو رائم
وهو في ديوانه ص 611؛ وطبقات فحول الشعراء 1/336؛ والأغاني 19/14)
وقوله: }لا تسمع فيها لاغية{ [الغاشية/11] أي: لغوا، فجعل اسم الفاعل وصفا للكلام نحو: كاذبة، وقيل: لما لا يعتد به في الدية من الإبل: لغوا، وقال الشاعر:
- 409 - كما ألغيت في الدية الحوارا
(البيت لذي الرمة من قصيدة مطلعها:
نبت عيناك عن طلل بحزوى * عفته الريح وامتنح القطارا
وهو في ديوانه ص 276؛ وأمالي القالي 2/142؛ واللسان (لغا) )
ولغي بكذا. أي: لهج به لهج العصفور بلغاه. أي: بصوته، ومنه قيل للكلام الذي يلهج به فرقة فرقة: لغة.
ملخص اللسان:
1)     لغا: اللَّغْو واللَّغا: السَّقَط وما لا يُعتدّ به من كلام وغيره ولا  يُحصَل منه على فائدة ولا على نفع ، ذلك الشيء لك لَغْوٌ ولَغاً ولَغْوَى،وهو الشيء الذي لا يُعتدّ به ، وشاة  لَغْو ولَغاً: لا يُعتدّ بها في المعاملة، وقد أَلغَى له شاة، وكلُّ ما  أسقط فلم يعتد به مُلْغًى ،
2)      لا يُؤاخِذُكم اللهُ باللَّغْوِ في أَيمانكم؛ اللَّغوُ في  الأَيمان: ما لا يَعْقِدُ عليه القلب مثل قولك لا واللهِ وبلى واللهِ ، اللَّغْوَ ما يجري في الكلام على غير عَقْدٍ
3)      واللَّغْو: النُّطق. يقال: هذه لُغَتهم التي يَلْغُون بها أَي  يَنْطِقُون. ولَغْوى الطيرِ: أَصواتُها. والطيرُ تَلْغَى بأَصْواتِها أَي تَنْغَم.  ، واللُّغة من الأَسماء الناقصة، وأَصلها لُغْوة من لَغا  إِذا تكلم ، واللَّغا: الصوت مثل  الوَغَى. وقال الفراء في قوله تعالى: لا تَسْمَعُوا لهذا القرآن والغَوْا  فيه، قالت كفار قريش: إِذا تَلا محمد القرآن فالغَوْا فيه أَي الغطُوا فيه،  يُبَدَّل أَو يَنسى فَتَغْلِبوه. قال الكسائي: لَغا في القول يَلْغَى،  وبعضهم يقول يَلْغُو، ولَغِيَ يَلغَى، لُغةٌ، ولَغا يَلْغُو لَغْواً: تكلم.
4)      لَغا فلان عن الصواب وعن الطريق إِذا مالَ عنه؛ قاله ابن الأَعرابي، قال: واللُّغَةُ أُخِذَت من  هذا لأَن هؤلاء تكلموا بكلام مالُوا فيه عن لُغةِ هؤلاء الآخرين.
5)      وإِذا  مَرُّوا باللّغْو؛ أَي مَرُّوا بالباطل. ويقال: أَلغَيْت هذه الكلمة أَي  رأَيتها باطلاً أَو فضلاً، وكذلك ما يُلْغَى من الحِساب. وأَلغَيْتُ  الشيء: أَبطلته.، يريد به اللغو؛ المَلْغاة: مَفْعلة مِن اللَّغْو والباطل،
6)      ولَغِيَ بالشيء يَلْغَى لَغاً: لهِجَ. ولَغِيَ بالشراب: أَكثر منه،  ولغِي بالماء يَلغَى به لَغاً: أَكثر منه، وهو في ذلك لا يَرْوَى
7)      ولَغِيَ فلان بفلان  يَلغَى إِذا أُولِعَ به.
لسان العرب
● - لغا: اللَّغْو واللَّغا: السَّقَط وما لا يُعتدّ به من كلام وغيره ولا  يُحصَل منه على فائدة ولا على نفع. التهذيب: اللَّغْو واللَّغا واللَّغْوى  ما كان من الكلام غير معقود عليه. الفراء: وقالوا كلُّ الأَولاد لَغاً  أَي لَغْو إِلا أولاد الإِبل فإِنها لا تُلْغى، قال: قلت وكيف ذلك؟ قال:  لأَنك إِذا اشتريت شاة أَو وليدة معها ولد فهو تبع لها لا ثمن له مسمى  إِلا أَولاد الإِبل، وقال الأَصمعي: ذلك الشيء لك لَغْوٌ ولَغاً ولَغْوَى،  وهو الشيء الذي لا يُعتدّ به.  قال الأَزهري: واللُّغة من الأَسماء الناقصة، وأَصلها لُغْوة من لَغا  إِذا تكلم.  واللَّغا: ما لا يُعدّ من أَولاد الإِبل في دية أَو غيرها لصغرها. وشاة  لَغْو ولَغاً: لا يُعتدّ بها في المعاملة، وقد أَلغَى له شاة، وكلُّ ما  أسقط فلم يعتد به مُلْغًى؛ قال ذو الرمة يهجو هشام بن قيس المَرَئي أَحد  بني امرئ القيس بن زيد مناة:  ويَهْلِكُ وَسْطَها المَرئيُّ لَغْواً،  كما أَلغَيْتَ في الدِّيةِ الحُوارا  عَمِله له جرير، ثم لَقِيَ الفَرَزْدَقُ ذا الرّمة فقال: أَنشِدني شعرك  في المَرَئِيِّ، فأَنشده، فلما بلغ هذا البيت قال له الفرزدق: حَسِّ  أَعِدْ عليَّ، فأَعاد، فقال: لاكَها والله من هو أَشدُّ فكَّين منك. وقوله عز  وجل: لا يُؤاخِذُكم اللهُ باللَّغْوِ في أَيمانكم؛ اللَّغوُ في  الأَيمان: ما لا يَعْقِدُ عليه القلب مثل قولك لا واللهِ وبلى واللهِ. قال  الفراء: كأَن قول عائشة إِنَّ اللَّغْوَ ما يجري في الكلام على غير عَقْدٍ،  قال: وهو أَشبه ما قيل فيه بكلام العرب. قال الشافعي: اللَّغوُ في لسان  العرب الكلام غير المعقود عليه، وجِماعُ اللَّغْو هو الخطأُ إِذا كان  اللَّجاجُ والغضب والعجلة، وعَقْدُ اليمين أَن تثبتها على الشيء بعينه أَن لا  تفعله فتفعله، أَو لتفعلنه فلا تفعله، أَو لقد كان وما كان، فهذا آثم وعليه  الكفارة. قال الأَصمعي: لَغا يَلْغُو إِذا حَلَفَ بيمين بلا اعتقاد،  وقيل: معنى اللَّغْوِ الإِثم، والمعنى لا يؤاخذكم الله بالإِثم في الحَلِف  إِذا كفَّرتم. يقال: لَغَوْتُ باليمين. ولَغا في القول يَلْغُو ويَلْغَى  لَغْواً ولَغِيَ، بالكسر، يَلْغَى لَغاً ومَلْغاةً: أَخطأَ وقال باطلاً؛  قال رؤبة ونسبه ابن بري للعجاج:  ورَبّ أَسْرابِ حَجِيجٍ كُظَّمِ  عن اللَّغا، ورَفَثِ التَّكَلُّمِ  وهو اللَّغْو واللَّغا، ومنه النَّجْوُ والنَّجا لِنَجا الجِلد؛ وأَنشد  ابن بري لعبد المسيح بن عسلة قال:  باكَرْتُه، قَبْلَ أَن تَلْغَى عَصافِرُه،  مُسْتَحْفِياً صاحبي وغيره الحافي  (* قوله «مستحفياً إلخ» كذا بالأصل ولعله مستخفياً، والخافي، بالخاء  المعجمة فيهما أو بالجيم فيهما.)  قال: هكذا روي تَلْغَى عَصافِرُه، قل: وهذا يدل على أَن فعله لَغِيَ،  إِلا أَن يقال إِنه فُتح لحرف الحلق فيكون ماضيه لَغا ومضارعه يَلْغُو  ويَلْغَى، قال: وليس في كلام العرب مثل اللَّغْو واللَّغَى إِلا قولهم  الأَسْوُ والأَسا، أَسَوْتُه أَسْواً وأَساً أَصلحته. واللَّغْو: ما لا  يُعْتَدّ به لقلته أَو لخروجه على غير جهة الاعتماد من فاعله، كقوله تعالى: لا  يُؤاخِذُكم الله باللَّغْوِ في أَيمانكم؛ وقد تكرر في الحديث ذكر لَغْوِ  اليمين، وهو أَن يقولَ لا والله وبلى والله ولا يَعْقِد عليه قَلْبه،  وقيل: هي التي يحلفها الإِنسان ساهياً أَو ناسياً، وقيل: هو اليمين في  المعصية، وقيل: في الغضب، وقيل: في المِراء، وقيل: في الهَزْل، وقيل: اللَّغْو  سُقوط الإثم عن الحالف إِذا كفَّر يمينه يقال: لَغا إِذا تكلم  بالمُطَّرَحِ من القول وما لا يَعْني، وأَلغى إِذا أَسقط. وفي الحديث: والحَمُولةُ  المائرةُ لهم لاغيةٌ أَي مُلغاة لا تُعَدُّ عليهم ولا يُلْزَمُون لها  صدقة، فاعلة بمعنى مفعولة، والمائرةُ من الإِبل التي تَحمِل المِيرة.  واللاغِيةُ: اللَّغْو. وفي حديث سلمان: إِيّاكُم ومَلْغاةَ أَوَّلِ الليلِ،  يريد به اللغو؛ المَلْغاة: مَفْعلة مِن اللَّغْو والباطل، يريد السَّهَر فيه  فإِنه يمنع من قِيام الليل.  وكلمة لاغِيةٌ: فاحشة. وفي التنزيل العزيز: لا تسمع فيها لاغِيةً؛ هو  على النسب أَي كلمة ذات لَغْو، وقيل أَي كلمة قبيحة أَو فاحشة، وقال قتادة  أَي باطلاً ومَأْثماً، وقال مجاهد: شَتْماً، وهو مثل تامِر ولابِن لصاحب  التمر واللبن، وقال غيرهما: اللاَّغِية واللَّواغِي بمعنى اللَّغْوِ مثل  راغِيةِ الإِبل ورَواغِيها بمعنى رُغائها، ونُباحُ الكلب  (* قوله« ونباح  الكلب إلى قوله قال ابن بري» هذا لفظ الجوهري، وقال في التكملة:  واستشهاده بالبيت على نباح الكلب باطل، وذلك أن كلاباً في البيت هو كلاب بن ربيعة  لا جمع كلب، والرواية تلغى بفتح التاء بمعنى تولع.)  لَغْوٌ أَيضاً؛ قال:  وقُلنْا لِلدَّلِيلِ: أَقِمْ إِليهِمْ،  فلا تُلْغَى لِغَيْرِهِمِ كلابُ  أَي لا تُقْتَنَى كلاب غيرهم؛ قال ابن بري وفي الأَفعال:  فَلا تَلْغَى بِغَيرِهِم الرِّكابُ  أَتَى به شاهداً على لَغِيَ بالشيء أُولِع به. واللَّغا: الصوت مثل  الوَغَى. وقال الفراء في قوله تعالى: لا تَسْمَعُوا لهذا القرآن والغَوْا  فيه، قالت كفار قريش: إِذا تَلا محمد القرآن فالغَوْا فيه أَي الغطُوا فيه،  يُبَدَّل أَو يَنسى فَتَغْلِبوه. قال الكسائي: لَغا في القول يَلْغَى،  وبعضهم يقول يَلْغُو، ولَغِيَ يَلغَى، لُغةٌ، ولَغا يَلْغُو لَغْواً: تكلم.  وفي الحديث: مَن قال يوم الجُمعة والإِمامُ يَخْطُبُ لصاحبه صَهْ فقد  لَغا أَي تَكلَّم، وقال ابن شميل: فقد لغا أَي فقد خابَ. وأَلغَيْتُه أَي  خَيَّبْتُه. وفي الحديث: مَن مَسَّ الحَصى فقد لَغا أَي تكلم، وقيل:  عَدَلَ عن الصواب، وقيل: خابَ، والأَصل الأَوَّل. وفي التنزيل العزيز: وإِذا  مَرُّوا باللّغْو؛ أَي مَرُّوا بالباطل. ويقال: أَلغَيْت هذه الكلمة أَي  رأَيتها باطلاً أَو فضلاً، وكذلك ما يُلْغَى من الحِساب. وأَلغَيْتُ  الشيء: أَبطلته. وكان ابن عباس، رضي الله عنهما، يُلْغِي طَلاقَ المُكْرَه أَي  يُبْطِله. وأَلغاه من العدد: أَلقاه منه. واللُّغة: اللِّسْنُ، وحَدُّها  أَنها أَصوات يُعبِّر بها كل قوم عن أَغراضِهم، وهي فُعْلةٌ من لَغَوْت  أَي تكلَّمت، أَصلها لُغْوة ككُرةٍ وقُلةٍ وثُبةٍ، كلها لاماتها واوات،  وقيل: أَصلها لُغَيٌ أَو لُغَوٌ، والهاء عوض، وجمعها لُغًى مثل بُرة  وبُرًى، وفي المحكم: الجمع لُغات ولُغونَ. قال ثعلب: قال أَبو عمرو لأَبي خيرة  يا أَبا خيرةَ سمعتَ لُغاتِهم، فقال أَبو خيرة: وسمعت لُغاتَهم، فقال  أَبو عمرو: يا أَبا خيرة أُريد أَكتَفَ منك جِلداً جِلْدُك قد رقَّ، ولم  يكن أَبو عمرو سمعها، ومن قال لُغاتَهم، بفتح التاء، شبَّهها بالتاء التي  يوقف عليها بالهاء، والنسبة إِليها لُغَوِيّ ولا تقل لَغَوِيٌّ. قال أَبو  سعيد: إِذا أَردت أَن تنتفع بالإِعراب فاسْتَلْغِهم أَي اسمع من لُغاتِهم  من غير مسأَلة؛ وقال الشاعر:  وإِني، إِذا اسْتَلْغانيَ القَوْمُ في السُّرَى،  بَرِمْتُ فأَلفَوْني بسِرِّك أَعْجَما  اسْتَلْغَوْني: أَرادوني على اللَّغْو. التهذيب: لَغا فلان عن الصواب  وعن الطريق إِذا مالَ عنه؛ قاله ابن الأَعرابي، قال: واللُّغَةُ أُخِذَت من  هذا لأَن هؤلاء تكلموا بكلام مالُوا فيه عن لُغةِ هؤلاء الآخرين.  واللَّغْو: النُّطق. يقال: هذه لُغَتهم التي يَلْغُون بها أَي  يَنْطِقُون. ولَغْوى الطيرِ: أَصواتُها. والطيرُ تَلْغَى بأَصْواتِها أَي تَنْغَم.  واللَّغْوَى: لَغَط القَطا؛ قال الراعي:  صُفْرُ المَحاجِرِ لَغْواها مُبَيَّنَةٌ،  في لُجَّةِ الليل، لَمَّا راعَها الفَزَعُ  (* قوله« المحاجر» في التكملة: المناخر.)  وأَنشد الأَزهري صدر هذا البيت:  قَوارِبُ الماء لَغْواها مبينة  فإِما أَن يكون هو أَو غيره. ويقال: سمعت لَغْو الطائر ولَحْنه، وقد  لَغا يَلْغُو؛ وقال ثعلبة بن صُعير:  باكَرْتُهم بسباء جَوْنٍ ذارِعٍ،  قَبْلَ الصَّباح، وقبْلَ لَغْو الطائر  ولَغِيَ بالشيء يَلْغَى لَغاً: لهِجَ. ولَغِيَ بالشراب: أَكثر منه،  ولغِي بالماء يَلغَى به لَغاً: أَكثر منه، وهو في ذلك لا يَرْوَى. قال ابن  سيده: وحملنا ذلك على الواو لوجود ل غ و وعدم ل غ ي. ولَغِيَ فلان بفلان  يَلغَى إِذا أُولِعَ به.  ويقال: إِنَّ فرَسَكَ لمُلاغِي الجَرْيِ إِذا كان جَرْيُه غيرَ جَرْيٍ  جِدٍّ؛ وأَنشد أَبو عمرو:  جَدَّ فَما يَلْهُو ولا يُلاغِي
مقاييس اللغة:
(لغو) اللام والغين والحرف المعتل أصلانِ صحيحان، أحدهما يدلُّ على الشَّيءِ لا يُعتدُّ به، والآخَر على اللَّهَج بالشَّيء.
فالأوَّل اللَّغْو: ما لا يُعتَدُّ به من أولادِ الإبلِ في الدِّيَة. قال العبديّ([3]):
أو مائةٍ تُجعلُ أولادها         لَغْواً *** وعُرْضَ المائةِ الجَلمدِ([4])
يقال منه لغَا يلْغُو لَغْواً. وذلك في لَغْو الأيمان. واللَّغا هو اللَّغو([5]) بعينهِ. قال الله تعالى: ﴿لا يُؤَاخِذُكُمُ اللهُ بِاللَّغْوِ في أَيْمَانِكُمْ﴾ [البقرة 225، المائدة 89]، أي ما لَمْ تَعقِدوه بقلوبكم. والفقهاء يقولون: هو قولُ الرّجل لا والله، وبلَى والله. وقوم يقولون: هو قولُ الرّجُل لسوادٍ مُقْبِلاً: والله إنَّ هذا فلانٌ، يظنُّه إياه، ثم لا يكون كما ظنّ. قالوا: فيمينه لغوٌ، لأنَّه لم يتعمَّد الكذِب.
والثاني قولهم: لَغِيَ بالأمر، إذا لَهِجَ به. ويقال إنَّ اشتقاق اللُّغة منه، أي يَلْهَجُ صاحبُها بها.
القاموس المحيط:
و اللُّغَةُ أصْواتٌ يُعَبِّرُ بها كلُّ قومٍ عن أغْراضِهِم ج لُغاتٌ ولُغُونَ. ولغَا لَغْواً تَكَلَّمَ، وخابَ،و ثَرِيدَتَه: رَوَّاها بالدَّسَمِ. وألْغاهُ: خَيَّبَه. واللَّغْوُ واللَّغَا، كالفَتَى: السَقَطُ، وما لا يُعْتَدُّ به من كلامٍ وغيرِهِ، كاللَّغْوَى، كسَكْرَى والشاةُ لا يُعْتَدُّ بها في المُعامَلَةِ. و " لا يُؤَاخِذُكُمُ اللّهُ باللَّغْوِ " ، أي: بالإِثْمِ في الحَلِفِ إذا كَفَّرْتُمْ. ولَغَى في قوله، كَسَعى ودَعا ورضِيَ لَغاً ولاغِيَةً ومَلْغاةً: أخْطأ. وكلِمةٌ لاغِيةٌ، أي: فاحِشةٌ. واللَّغْوَى: لَغَطُ القَطَا. ولَغِيَ به، كَرَضِيَ، لَغاً: لَهِجَ به، و بالماءِ: أكثَرَ منه وهو لا يَرْوَى مع ذلك. واسْتَلْغِ العَرَبَ: اسْتَمِعْ لُغاتِهِم من غيرِ مَسْأَلَةٍ. وقولُ الجوهرِيِّ لنُباحِ الكَلْبِ: لَغْوٌ، واسْتِشْهادُهُ بالبَيْتِ باطِلٌ. وكِلابٌ في البَيْتِ: ابنُ رَبيعَةَ بنِ عامِرٍ، لا جَمْعُ كَلْبٍ.
تاج العروس:
( واللغة ) بالضم وانما أطلقه اشهرته وان اغتر بغض بالاطلاق
فظن الفتح لغة فلا يعتد بذلك أشار له شيخنا قال ابن سيده اللغة اللسن وحدها أنها ( أصوات يعبر بها كل قوم عن أغراضهم ) وقال غيره هو الكلام المصطلح عليه بين كل قبيل وهى فعلة من لغوت أي تكلمت أصلها لغوة ككرة وقلة وثبة لاماتها كلها واوات وقال الجوهر أصلها لغى أو لغو والهاء عوض زاد أبو البقاء ومصدره اللغو وهو الطرح فالكلام لكثرة الحاجة إليه يرمى به وحذفت الواو تخفيفا ( ج لغات ) قال الجوهرى وقال بعضهم سمعت لغاتهم بفتح التاء وشبهها بالتاء التى يوقف عليها بالهاء انتهى وفى المحكم قال أبو عمرو لابي خيرة سمعت لغاتهم قال وسمعت لغاتهم فقال يا أبا خيرة أريد أكشف منك جلدا جلدك قدرق ولم يكن أبو عمرو
سمعها ( ولغون ) بالضم نقله القالى عن ابن دريد ونقله الجوهرى وابن سيده ( ولغا لغوا تكلم ) ومنه الحديث من قال في الجمعة ضه فقد لغا أي تكلم ( و ) لغا لغوا ( خاب ) وبه فسر ابن شميل حديث الجمعة فقد لغا ( ثريدته ) لغوا ( رواها بالدسم ) كلوغها ( وألغاه خيبه ) رواه أبو داود عن ابن شميل ( واللغو واللغى كالفتى السقط وما لا يعتد به من كلام وغيره ) ولا يحصل منه على فائدة ولا نفع كذا في المحكم وأنشد الجوهرى للعجاج * عن اللغا ورفث التكلم * وقال القالى اللغا واللغو صوت الطائر وكذلك كل صوت مختلط قال الجعدى : كأن قطا العين الذى خلف ضارج * جلاب لغا أصواتها حين تقرب قال الذى لانه أراد الماء ( كاللغوى كسكرى ) وهو ما كان من الكلام غير معقود عليه قاله الازهرى قال ابن برى وليس في كلام العرب مثل اللغو واللغا الا قولهم الا سو والاسا أسوته أسوا وأسا أصلحته * قلت ومثله النجو والنجا للجلد كما سيأتي ( و ) اللغو واللغا ( الشاة لا يعتد بها في المعاملة ) وقد ألغى له شاة وكل ما أسقط فلم يعتد به ملغى قال ذو الرمة : ويهلك وسطها المرئى لغوا * كما ألغيت في الدية الحوارا وفى الصحاح اللغو مالا يعد من أولاد الابل في دية أو غيرها لصغرها وأنشد البيت المذكور قال ابن سيده عمله له جرير فلقى الفرزدق ذاالرمة فقال أنشدني شعرك في المرئى فانشده فلما بلغ هذا البيت قال له الفرزدق حس أعد على فأعاد فقال لاكها والله من هو أشد فكين منك ( و ) معنى قوله تعالى ( لا يؤخذ كم الله باللغو ) في أيمانكم ( أي ) لا يؤاخذ كم ( بالاثم في الحلف إذا كفرتم ) كما في المحكم وفى النهاية اللغو سقوط الاثم عن الحالف إذا كفر يمينه وفى الصحاح اللغو في الايمان مالا يعقد عليه القلب كقول الرجل في كلامه بلى والله ولا والله وفى التهذيب حكاه الفراء عن عاشة رضى الله تعالى عنها قال وهو ما يجرى في الكلام على غير عقد قال وهو أشبه ما قيل فيه من كلام العرب وقال الحر الى اللغو ما تسبق إليه الا لسنة من القول على غير عزم قصد إليه وقال الراغب اللغو من الكلام مالا يعتد به وهو الذى لا يورد عن روية وفكر وهو صوت العصافير ونحوها من الطيور ولغا الرجل تكلم باللغو وهو اختلاط الكلام ويستعمل اللغو فيما لا يعتد به ومنه اللغو في الايمان أي مالا يعقد عليه القلب وذلك ما يجرى وصلا للكلام بضرب من العادد كلا والله وبلى والله قال ومن الفرق اللطيف قول الخليل اللغط كلام بشئ ليس من شأنك والكذب كلام بشئ تغربه والمحال كلام بشئ مستحيل والمستقيم كلام بشئ منتظم واللغو كلام بشئ لم ترده انتهى وفى التهذيب قال الاصمعي ذلك الشئ لك لغوا ولغا ولغوى وهو الشئ الذى لا يعتد به وقال ابن الاعرابي لغا إذا حلف بيمين بلا اعتقاد وفى الصحاح لغا يلغو لغوا أي قال باطلا يقال لغوت باليمين وقال ابن الاثير قيل لغو اليمين هي التى يحلفها الانسان ساهيا أو ناسيا أو هو اليمين في المعصية أو في الغضب أو في المراء أوفى الهزل ( ولغى في قوله كسعى ودعا ورضى ) يلغو لغوا ويلغى الاولى عن الليث ( لغا ولا غية وملغاة ) أي ( أخطأ ) أنشد ابن برى لعبد المسيح بن عسلة : باكرته قبل ان تلغى عصافره * مستحفيا صاحبي وغيره الحافى قال هكذا روى تلغى وهو يدل على ان فعله لغا الا ان يقال فتح لحرف الحلق فيكون ماضيه لغا ومضارعه يلغو ويلغى فاللاغية هنا مصدر بمعنى اللغو كالعاقبة والجمع اللواغى كراغية الابل ورواغيها وفى الحديث والحمولة المائرة لهم لاغية المائرة الابل التى تحمل الميرة ولاغية أي ملغاة لا يلزمون عليها صدقة وفى حديث سلمان اياكم وملغاة أول الليل يريد السهر فيه فانه يمنع من قيام الليل مفعلة من اللغو بمعنى الباطل وقرئ والغوا فيه والغوا فيه بالفتح والضم ( وكلمة لاغية ) أي ( فاحشة ) ومنه قوله تعالى لا تسمع فيها لاغية قال ابن سيده وأراه على النسب أي ذات لغو واليه ذهب الجوهرى وقال هو مثل تامر ولابن لصاحب التمر واللبن وقال الازهرى كلمة لاغية أي قبيحة أو فاحشة وقال قتادة في تفسير الاية أي باطلا وقال مجاهد أي شتما ( واللغوى ) كسكرى ( لغط القطا ) وأنشد ابن سيده للراعي : صفر المناخر لغواها مبينة * في لجة الليل لما راعها الفزع ( ولغى به كرضى لغا ) إذا ( لهج به ) كما في الصحاح والمحكم زاد الراغب لهج العصفور بلغاه ومنه قيل للكلام الذى تلهج به فرقة لغة واشتقاقه من ذلك وفى كتاب الجيم لغى به لغا أولع به ( و ) لغى ( بالماء ) وفى الصحاح بالشراب إذا ( أكثر منه ) زاد ابن سيده ( وهو لا يروى مع ذلك و ) قال أبو سعيد إذا أردت أن تنتفع بالاعراب ف ( استلغ العرب ) أي ( استمع لغاتهم من غير مسألة ) وفى الاساس وإذا أردت ان تسمع من الاعراب فاستلغهم أي استنطقهم فعلى هذا القول السين للطلب ( وقول الجوهرى لنباح الكلب لغو
واستشهاده بالبيت باطل وكلاب في البيت هو ابن ربيعة بن عامر ) بن صعصعة ( لا جمع كلب ) * قلت نصه في الصحاح ونباح الكلب لغو أيضا وقال * فلا تلغى لغيرهم كلاب * أي لا تقتنى كلاب غيرهم كذا وجد بخطه وفى بعض النسخ أي لا تعتني كلاب
غيرهم قال شيخنا والبيت نسبوه لناهض الكلابي وصدره * وقلنا للدليل أقم إليهم * ورواه السيرافى عن أبيه مثل رواية الجوهرى قال وقد غلطوه وقالوا الرواية تلغى بفتح التاء ومعناه تولع * قلت وهكذا هو في نسخ الصحاح بفتح التاء ويروى بغيرهم وأما قول المصنف لا جمع كلب فهو غريب وقال ابن القطاع ولغيت بالشئ لهجت به قال * فلا تلغى بغير هم الركاب * فتأمل وقرأت في كتاب الاغانى لابي الفرج الاصبهاني في ترجمة ناهض ما نصه هو ابن ثومة بن نصيح بن نهيك بن ابام بن جهضم بن شهاب بن أنس بن ربيعة ابن كعب بن أبى بكر بن كلاب شاعر بدوى فصيح اللسان من شعراء الدولة العباسية وكان يقدم البصرة فيكتب عنه شعره وتؤخذ عنه اللغة روى ذلك عنه الرياشى وغيره من البصريين ثم قال أخبرني جعفر بن قدامة الكاتب حدثنى أبو هفان حدثنى غدير بن ناهض بن ثومة الكلابي قال كان شاعر من بنى نمير يقال له رأس الكبش قد هجا عمارة بن عقيل بن بلال بن جرير زمانا فلما وقعت الحرب بيننا وبين غير قال عمارة يحرض كعبا وكلابا ابني ربيعة على بنى نمير : رأيتكما يا ابني ربيعة خرتما * وغردتما والحرب ذات هدير في أبيات أخر قال فار تحلت كلاب حين أتاها هذا الشعر حتى أتوا نميرا وهى بهضبات يقال لهن واردات فقتلوا واجتاحوا وفضحوا نميرا ثم انصرفوا فقال ناهض بن ثومة يجيب عمارة عن قوله : يحضضنا عمارة في نمير * لشغلهم بنا وبه أرابوا سلوا عنا نميرا هل وقعنا * ببرزتها التى كانت تهاب ألم تخضع لهم أسد ودانت * لهم سعد وضبة والرباب ونحن نكرها شعثا عليهم * عليها الشيب منا والشباب رعينا من دماء بنى قريع * الى القلعين أيهما اللباب صبحناهم بأرعن مكفهر * يدب كأن رايته عقاب أخش من الصواهل ذى دوى * تلوح البيض فيه والحراب فاشعل حين حل بواردات * وثار لنقعه ثم انتصاب صبحناهم بها شعث النواصي * ولم يفتق من الصبح الحجاب فلم تغمد سيوف الهند حتى * تعيلت الحليلة والكعاب انتهى والبيت الذى ذكره الجوهرى من هذه القصيدة الا أنى لم أجده فيها في نسخة الاغانى وسياقه دال على ان المراد بكلاب في قوله القبيلة لا جمع كلب وهو ظاهر والله أعلم * ومما يستدرك عليه لغى بشئ لزمه فلم يفارقه والطير تلغى بأصواتها أي تنغ واللغو الباطل عن الامام البخاري وبه فسر الايه وإذا مروا باللغو وألغى هذه الكلمة رآها باطلا وفضلا وكذا ما يلغى من الحساب وألغاه أبطله وأسقطه وألقاه وروى عن ابن عباس انه ألغى طلاق المكره واستلغاه أراده على اللغو ومنه قول الشاعر : وانى إذا استلغانى القوم في السرى * برمت فألفوني على السر أعجما ويقال ان فرسك لملاغى الجرى إذا كان جريه غير جرى جد قال * جد فلا يلهو ولا يلاغى * وفى الاساس الملاغاة المهازلة وهو يلاغى صاحبه وما هذه الملاغاة واللغى الصوت مثل الوغى نقله الجوهرى وزاد في كتاب الجيم هو بلغة الحجاز ولغى عن الطريق وعن الصواب مال وهو مجاز واللغى الالغاء كما في كتاب الجيم يريد انه بمعنى الملغى يقال ألغيته فهو لغى والنسبة الى اللغة لغوى بضم ففتح ولا تقل لغوى كما في الصحاح واللغى بضم مقصور جمع لغة كبرة وبرى نقله الجوهرى في جموع اللغة والعجب من المصنف كيف أهمله هنا وذكره في أول الخطبة فقال منطق البلغاء في البوادى فتنبه واللغاة بالفتح الصوت

##### Türkçe

لغو
**لَغَا** - **يَلْغُوْ** - **لَغُو** - **لاغِي** - **لاغِيَة**
**لَغَا** - **يَلْغُوْ** + bir varlık + söz veya mantık ile: bâtıl ve hezeyan söyler; ondan fayda yoktur ve ona itibar edilmez: hedefi olmayan bir söz söyler; yahut hak değildir; yahut murad edilmiş değildir; bilakis eğlenme ve hoşça vakit geçirme yoluyla kastedilmiştir.
﴿**لا تَسْمَعُوا لِهَذَا الْقُرْآنِ وَالْغَوْا فِيهِ**﴾: onun içine bâtıl olanı, hak olmayanı ve faydası olmayan hezeyanı koyun.

**لَغُو** - **اللَغُو**: “ **لَغَا** - **يَلْغُوْ** ” fiilinin isim-fiilidir; o da mef‘ûl mânasında olarak: bâtıl söz, hak olmayan söz ve faydası olmayan, itibar edilmeyen hezeyandır.
﴿**يتنازعون فيها كأسا لا لغو فيها ولا تأثيم**﴾: onda **اللَغُو** ve günaha sokmayı gerektiren şey yoktur: kişiyi **يَلْغُو** etmeye ve günah söylemeye sevk eden sarhoş edici etkinin bulunmadığı (bir kâse).

**لاغي**: “ **لَغَا** - **يَلْغُوْ** ”dan ism-i fâildir: bâtıl, hezeyan, düşük, bayağı ve sözden itibar edilmeyen şeyi söyleyen ve dile getiren.

**لاغِيَة**: “ **لاغِي** ”nin müennesi; o da “ **لَغَا** - **يَلْغُوْ** ”dan bir defalık fâil (fâil-i merre)dir: hezeyan ve bâtıl olmakla nitelenen ve itibar edilmeyen, murad edilen ve kastedilen bir şey.

Lafız, “anlayışların kötülüğü sebebiyle yahut sözün kendisinin kötülüğü sebebiyle sözün anlaşılmaması ve anlaşılmayan lafızlar, kelimeler ve seslerle konuşma” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**بَهِمَ** - **يَبْهَمُ**، **صَمَّ** - **يَصَمًّ**، **بَكِمَ** - **يَبْكَمُ**، **لَغَا** - **يَلْغُو**، **عَجَمَ** - **يَعْجُمُ**، **فَنِدَ** - **يَفْنَدُ**

**لغا** - **يلغو** - **ألغوا**
﴿**وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَا تَسْمَعُوا لِهَذَا الْقُرْآنِ وَالْغَوْا فِيهِ لَعَلَّكُمْ تَغْلِبُونَ(26)**﴾ فصلت

**لَغْوُ** - **اللغو** - **باللغو**
**اللغو**: kastedilmeyen söz. ﴿**لا يؤاخذكم الله باللغو في أيمانكم ولكن يؤاخذكم بما كسبت قلوبكم والله غفور حليم(225)**﴾ البقرة ﴿**لا يؤاخذكم الله باللغو في أيمانكم ولكن يؤاخذكم بما عقدتم الأيمان فكفارته إطعام عشرة مساكين من أوسط ما تطعمون أهليكم أو كسوتهم أو تحرير رقبة فمن لم يجد فصيام ثلاثة أيام ذلك كفارة أيمانكم إذا حلفتم واحفظوا أيمانكم كذلك يبين الله لكم آياته لعلكم تشكرون(89)**﴾ اللغو

**اللغو**: zer (düşük) söz; şey ve faydasız olan. ﴿**لا يسمعون فيها لغوا إلا سلاما ولهم رزقهم فيها بكرة وعشيا(62)**﴾ مريم ﴿**لا يسمعون فيها لغوا ولا تأثيما (25)**﴾ الواقعة ﴿**لا يسمعون فيها لغوا ولا كذابا (35)**﴾ النبأ ﴿**لا تسمع فيها لاغية (11)**﴾ الغاشية

İçkide **اللغو**: faydasız tortu ve karışıklıklar. ﴿**يتنازعون فيها كأسا لا لغو فيها ولا تأثيم(23)**﴾ الطور

﴿**والذين هم عن اللغو معرضون (3)**﴾ المؤمنون ﴿**وإذا سمعوا اللغو أعرضوا عنه وقالوا لنا أعمالنا ولكم أعمالكم سلام عليكم لا نبتغي الجاهلين(55)**﴾ القصص

﴿**والذين لا يشهدون الزور وإذا مروا باللغو مروا كراما (72)**﴾ الفرقان

**لاغية**
﴿**لا تسمع فيها لاغية (11)**﴾ الغاشية

مختار الصحاح
● [**لغا**] ل غ ا: **لَغَا** bâtıl söyledi; babı **عدا** ve **صدِي**’dir. **ألْغَى** şeyi: onu iptal etti; ve onu sayıdan **ألغاه**: onu ondan attı. **الَّلاغِيةُ**: **اللَّغْوُ**. Allah Teâlâ’nın sözü: ﴿**لا تسمع فيها لاغية**﴾ yani **لغو** sahibi bir kelime; ve bu, **لابِن** ve **تامر** gibidir. **اللَّغْوُ** yeminlerde: kalbin üzerine akit bağlamadığı şeydir; insanın sözünde “لا والله” ve “بلى والله” demesi gibi. **اللُّغةُ**’nin aslı **لُغي** yahut **لُغو**’dur; cem‘i **لُغًى**dır; **بُرة** ve **بُرًى** gibi; ve **لُغَاتٌ** da (vardır). Bazıları dedi ki: onların **لُغاتَهم**’ini **التاء**’yı fetha ile işittim; onu, üzerinde durulduğunda **الهاء** olan **التاء**’ya benzetti. Ona nisbet: **لُغَوِيٌ**’dir; **لَغَوِيٌ** deme.

الراغب
**لغا**
- Sözden **اللغو**: kendisine itibar edilmeyen şeydir; o, düşünme ve fikir olmaksızın getirilen şeydir; böylece **اللغا** mecrasında cereyan eder; o da serçelerin sesi ve onun benzeri kuşlardandır. Ebû Ubeyde dedi: **لغو** ve **لغا**; şu gibi: **عيب** ve **عاب**. Ve onlara şu beyti okudu:
- 407 - عن اللغا ورفث التكلم

( Bu, el-A‘câc’ın bir beytinin ikinci mısraıdır; birinci mısraı:
ورب أسراب حجيج كظم
ve o, divanında s. 59’dadır; ve **اللسان** (**رفث**) ; ve **مجاز القرآن** 1/70 )

Denir: **لغيت** **تلغى**. şu gibi: **لقيت** **تلقى**. Ve her çirkin söz **لغوا** diye adlandırılabilir. Dedi ki: }**لا يسمعون فيها لغوا ولا كذابا**﴿[النبأ/35]، ve dedi ki:﴾**وإذا سمعوا اللغوا أعرضوا عنه**﴿[القصص/55]،﴾**لا يسمعون فيها لغوا ولا تأثيما**﴿[الواقعة/25]، ve dedi ki:﴾**والذين هم عن اللغو معرضون**﴿[المؤمنون/3]، ve onun sözü:﴾**وإذا مروا باللغو مروا كراما**{ [الفرقان/72]، yani: çirkinden kinaye yaptılar, açıkça söylemediler; ve denildi: mânası, **اللغو** ehline rastladıklarında onlarla dalmadılar.

**اللغو**, kendisine itibar edilmeyen şeyde kullanılır; ondan da yeminlerdeki **اللغو** (vardır). yani: üzerine akit olmayan şey; ve bu, sözün devamı olarak bir tür âdetle cereyan eden şeydir. Dedi ki: }**لا يؤاخذكم الله باللغو في أيمانكم**{ [البقرة/225]. Ve bundan şair aldı da dedi:
- 408 - ولست بمأخوذ بلغو تقوله * إذا لم تعمد عاقدات العزائم

( Beyit, el-Ferazdak’ındır; Kuteybe b. Müslim’in öldürülmesi hakkında söylediği bir kasidedendir; içinde Süleyman b. Abdülmelik’i övgü vardır; ve matla‘ı:
تحن بزوراء المدينة ناقتي * حنين عجول تبتغي البو رائم
ve o, divanında s. 611’dedir; ve **طبقات فحول الشعراء** 1/336; ve **الأغاني** 19/14 )

Ve onun sözü: }**لا تسمع فيها لاغية**{ [الغاشية/11] yani: **لغوا**; böylece ism-i fâili, söz için sıfat kıldı; **كاذبة** gibi. Ve denildi: devede diyette kendisine itibar edilmeyen şeye: **لغوا**. Ve şair dedi:
- 409 - كما ألغيت في الدية الحوارا

( Beyit, Zü’r-Rumme’nindir; matla‘ı:
نبت عيناك عن طلل بحزوى * عفته الريح وامتنح القطارا
olan bir kasidedendir; ve o, divanında s. 276’dadır; ve **أمالي القالي** 2/142; ve **اللسان** (**لغا**) )

Ve **ولغي** bununla; yani: serçenin **لغاه**’ı ile lehçelenmesi gibi onunla lehçelendi; yani: sesiyle. Ve bundan, bir fırkanın bir fırkanın lehçelendiği söze: **لغة** denildi.

ملخص اللسان:
1) **لغا**: **اللَّغْو** ve **اللَّغا**: düşkün olan ve sözden ve başkasından kendisine itibar edilmeyen şeydir; ondan bir fayda ve bir menfaat elde edilmez; o şey senin için **لَغْوٌ** ve **لَغاً** ve **لَغْوَى**dır; ve o, kendisine itibar edilmeyen şeydir. Ve **شاة** **لَغْو** ve **لَغاً**: muamelede kendisine itibar edilmeyen (koyun). Ve ona bir koyun **أَلغَى** etti; ve her düşürülüp de kendisine itibar edilmeyen şey **مُلْغًى**dır.

2) **لا يُؤاخِذُكم اللهُ باللَّغْوِ في أَيمانكم**; yeminlerde **اللَّغو**: kalbin üzerine akit bağlamadığı şeydir; “لا واللهِ” ve “بلى واللهِ” demen gibi. **اللَّغْوَ**: sözde akit olmaksızın cereyan eden şeydir.

3) Ve **اللَّغْو**: nutuktur. Denir: bu, onların kendisiyle **يَلْغُون** ettikleri **لُغَتهم**’dir; yani: nutuk ederler. Ve kuşun **لَغْوى**’sı: sesleridir. Ve kuş, sesleriyle **تَلْغَى** eder; yani: nağme yapar. Ve **اللُّغة** eksik isimlerdendir; aslı, **لُغْوة**’dir; **لَغا**’dan, konuştuğu zaman. Ve **اللَّغا**: sestir; **الوَغَى** gibi. Ve el-Ferrâ, Allah Teâlâ’nın sözü hakkında dedi: **لا تَسْمَعُوا لهذا القرآن والغَوْا فيه**: Kureyş kâfirleri dedi ki: Muhammed Kur’ân’ı okuduğunda onun içinde **فالغَوْا** edin; yani: onun içinde gürültü yapın; (böylece) değiştirilir yahut unutur; böylece ona galip gelirsiniz. El-Kisâî dedi: sözde **لَغا** eder, **يَلْغَى**; bazıları **يَلْغُو** der. Ve **لَغِيَ** **يَلغَى**: **لُغةٌ**. Ve **لَغا** **يَلْغُو** **لَغْواً**: konuştu.

4) **لَغا** falan, doğruluktan ve yoldan; ondan meylettiği zaman; bunu İbnü’l-A‘râbî söyledi. Dedi ki: **اللُّغَةُ** bundan alınmıştır; çünkü bunlar, bu diğerlerinin **لُغة**sinden meylettikleri bir sözle konuştular.

5) Ve **باللّغْو** ile geçtikleri zaman; yani bâtıl ile geçtiler. Ve denir: **أَلغَيْت** bu kelimeyi; yani onu bâtıl yahut fazla gördüm; ve yine hesapdan **يُلْغَى** olunan şey (de böyledir). Ve **أَلغَيْتُ** şeyi: onu iptal ettim. — bununla **اللغو** kastediyor; **المَلْغاة**: **اللَّغْو** ve bâtıldan **مَفْعلة** (vezninde).

6) Ve **لَغِيَ** şey ile, **يَلْغَى** **لَغاً**: düşkün oldu (diline doladı). Ve **لَغِيَ** içki ile: ondan çokça aldı. Ve **ولغِي بالماء يَلغَى به لَغاً**: ondan çokça aldı; ve o, bu hâlde susuzluğu gidermez.

7) Ve falan, falan ile **لَغِيَ**; **يَلغَى**: ona tutulduğunda.

● - **لغا**: **اللَّغْو** ve **اللَّغا**: düşkün (değersiz) olan ve söz ve başkasından itibar edilmeyen şey; ondan ne bir fayda ne de bir yarar elde edilir. **التهذيب**: **اللَّغْو** ve **اللَّغا** ve **اللَّغْوى** sözden olup üzerine bağ kurulmamış olan şeydir. **الفراء**: Ve dediler ki: bütün yavrular **لَغاً**dır; yani **لَغْو**dur; deve yavruları müstesna, çünkü onlar **تُلْغى** edilmez. Dedi: Dedim ki: bu nasıl olur? Dedi: çünkü sen bir koyun yahut bir cariye satın aldığında, onunla beraber bir yavru varsa o ona tâbidir; onun için adı konmuş bir bedel yoktur; deve yavruları müstesna. Ve **الأَصمعي** dedi: şu şey senin için **لَغْوٌ** ve **لَغاً** ve **لَغْوَى**dır; o, itibar edilmeyen şeydir.

**الأَزهري** dedi: ve **اللُّغة** eksik isimlerdendir; aslı, konuştuğu zaman **لَغا**’dan **لُغْوة**’dir.

Ve **اللَّغا**: küçüklüğünden dolayı diyet yahut başkasında deve yavrularından sayılmayan şeydir. Ve **شاة لَغْو** ve **لَغاً**: muamelede itibar edilmeyen (koyun); ve ona bir koyun **أَلغَى** etmiştir. Ve her ne düşürülür de ona itibar edilmezse o **مُلْغًى**dır; **ذو الرمة** Hişâm b. Kays el-Mer’î’yi (İmru’ul-Kays b. Zeyd Menât oğullarından birini) hicvederek dedi:

ويَهْلِكُ وَسْطَها المَرئيُّ لَغْواً،
كما أَلغَيْتَ في الدِّيةِ الحُوارا

Bunu ona Cerîr yaptı; sonra el-Ferazdak Zü’r-Rumme ile karşılaştı da dedi: Mer’î hakkında şiirini bana okut. Ona okuttu; bu beyte varınca Ferazdak ona dedi: “حَسِّ” (güzel), bana tekrar et; o da tekrar etti. Dedi: Vallahi onu senden daha şiddetli iki çeneli biri çiğnedi. Ve O’nun (azze ve celle) sözü: **لا يُؤاخِذُكم اللهُ باللَّغْوِ في أَيمانكم**; yeminlerde **اللَّغوُ**: kalbin bağlamadığı şeydir; senin “لا واللهِ” ve “بلى واللهِ” demen gibi. **الفراء** dedi: sanki Âişe’nin sözü: **إِنَّ اللَّغْوَ** konuşmada bir bağ olmaksızın cereyan eden şeydir. Dedi: bu, Arapların sözüyle onda söylenenlerin en benzeridir. **الشافعي** dedi: Arapların dilinde **اللَّغوُ** üzerine bağ kurulmamış sözdür; **اللَّغْو**’nun toplamı, inatlaşma, öfke ve acele olduğu zaman hatadır. Yeminin akdi: onu belirli şey üzerine sabitlemendir: onu yapmayacağına (yemin edip) sonra yapman; yahut mutlaka yapacağına (yemin edip) sonra yapmaman; yahut “oldu” ve “olmadı” (diye yemin etmen); işte bu günahkârdır ve üzerine kefaret vardır. **الأَصمعي** dedi: **لَغا يَلْغُو**; inanç olmaksızın bir yeminle yemin ettiği zaman. Ve denildi ki: **اللَّغْوِ**’nun manası günahtır; mana: kefaret verdiğinizde yemin etmede günah sebebiyle Allah sizi muaheze etmez. Denir: **لَغَوْتُ باليمين**. Ve sözde **لَغا**: **يَلْغُو** ve **يَلْغَى**; **لَغْواً**; ve **لَغِيَ** (kesre ile) **يَلْغَى**; **لَغاً** ve **مَلْغاةً**: hata etti ve bâtıl söyledi; Rü’be dedi ve İbn Berrî onu el-Acçâc’a nisbet etti:

ورَبّ أَسْرابِ حَجِيجٍ كُظَّمِ
عن اللَّغا، ورَفَثِ التَّكَلُّمِ

Ve o, **اللَّغْو** ve **اللَّغا**dır; ondan **النَّجْوُ** ve **النَّجا** (da vardır), derinin kurtulması için **نَجا**’dan. Ve İbn Berrî, Abdülmesîh b. Asle’ye ait olarak şu beyti okuttu; dedi:

باكَرْتُه، قَبْلَ أَن تَلْغَى عَصافِرُه،
مُسْتَحْفِياً صاحبي وغيره الحافي

(* “مستحفياً إلخ” asılda böyle; belki “مستخفياً”dır; ve “الخافي”, ikisinde de mu‘ceme **الخاء** ile yahut ikisinde de **الجيم** ile.)

Dedi: böyle rivayet edildi: **تَلْغَى عَصافِرُه**. De ki: bu, fiilinin **لَغِيَ** olduğuna delalet eder; ancak denilir ki boğaz harfi için fetha edildi; böylece mâzîsi **لَغا** ve muzâri‘si **يَلْغُو** ve **يَلْغَى** olur. Dedi: Arapların sözünde **اللَّغْو** ve **اللَّغَى** gibi olan yoktur; ancak onların “**الأَسْوُ** ve **الأَسا**” demeleri müstesna: **أَسَوْتُه أَسْواً وأَساً**; onu ıslah ettim. Ve **اللَّغْو**: azlığından dolayı yahut failinden güvenme yönü olmaksızın çıkmasından dolayı itibar edilmeyen şeydir; Allah’ın sözü gibi: **لا يُؤاخِذُكم الله باللَّغْوِ في أَيمانكم**. Hadiste **لَغْوِ اليمين** zikri tekrar etmiştir; o, “لا والله” ve “بلى والله” demesidir ve kalbi onu bağlamaz. Ve denildi ki: o, insanın dalgın yahut unutkan olarak ettiği yemindir. Ve denildi ki: o, masiyetteki yemindir. Ve denildi ki: öfkede. Ve denildi ki: münakaşada. Ve denildi ki: şakada. Ve denildi ki: **اللَّغْو**; yemin eden kefaret verdiğinde günahın ondan düşmesidir. Denir: **لَغا**; sözden atılmış olanla ve kendisini ilgilendirmeyenle konuştuğu zaman. Ve **أَلغى**; düşürdüğü zaman. Hadiste: **والحَمُولةُ المائرةُ لهم لاغيةٌ**; yani **مُلغاة**: onlara sayılmaz ve onlar için sadaka yükümlülüğü altına sokulmazlar; “فاعلة” mânâca “مفعولة”dır. Ve **المائرةُ**: azık taşıyan develerdendir; **المِيرة**yi taşır. Ve **اللاغِيةُ**: **اللَّغْو**dur. Selmân hadîsinde: **إِيّاكُم ومَلْغاةَ أَوَّلِ الليلِ**; bununla **اللَّغو**yu kasteder. **المَلْغاة**: **اللَّغْو** ve bâtıldan “مَفْعلة”dir; onda geceyi uyanık geçirmeyi kasteder; çünkü o, gece kıyamına engel olur.

Ve **كلمة لاغِيةٌ**: fahişedir. Ve aziz tenzilde: **لا تسمع فيها لاغِيةً**; nisbet üzerinedir; yani **لَغْو** sahibi bir kelime. Ve denildi ki: yani çirkin yahut fahişe bir kelime. Ve Katâde dedi: yani bâtıl ve günah. Ve Mücâhid dedi: sövme. Ve o, hurma ve sütün sahibine “تامِر” ve “لابِن” gibi tam bir misaldir. Ve başkaları dedi: **اللاَّغِية** ve **اللَّواغِي**; **اللَّغْوِ** mânâsındadır; develerin **راغِية**si ve **رَواغِيها**sı, onların **رُغائها**sı mânâsında olduğu gibi. Ve köpeğin havlaması da **لَغْوٌ**dur; dedi:

وقُلنْا لِلدَّلِيلِ: أَقِمْ إِليهِمْ،
فلا تُلْغَى لِغَيْرِهِمِ كلابُ

Yani onların dışındakilerin köpekleri edinilmez. İbn Berrî dedi ve **الأَفعال**’da:

فَلا تَلْغَى بِغَيرِهِم الرِّكابُ

Onu, bir şeye **لَغِيَ** (ona düşkün oldu) için şahit getirdi. Ve **اللَّغا**: ses; **الوَغَى** gibi. **الفراء** Allah’ın sözü hakkında dedi: **لا تَسْمَعُوا لهذا القرآن والغَوْا فيه**; Kureyş kâfirleri dedi ki: Muhammed Kur’an’ı okuduğu zaman onda **الغَوْا** edin; yani onda gürültü yapın; (böylece) değiştirilir yahut unutur; böylece ona galip gelirsiniz. **الكسائي** dedi: sözde **لَغا يَلْغَى**; bazısı **يَلْغُو** der. Ve **لَغِيَ يَلغَى**: **لُغةٌ**. Ve **لَغا يَلْغُو لَغْواً**: konuştu. Hadiste: “Cuma günü imam hutbe okurken kim arkadaşına ‘صَهْ’ derse, **لَغا** etmiştir”; yani konuşmuştur. İbn Şümeyl dedi: “**فقد لغا**”; yani başarısız olmuştur. Ve “**أَلغَيْتُه**”; yani onu başarısız kıldım. Hadiste: “Kim çakıl taşına dokunursa **لَغا** etmiştir”; yani konuşmuştur. Ve denildi ki: doğrudan saptı. Ve denildi ki: başarısız oldu; asıl olan birincisidir. Ve aziz tenzilde: **وإِذا مَرُّوا باللّغْو**; yani bâtıl ile geçtiler. Ve denir: “bu kelimeyi **أَلغَيْت**”; yani onu bâtıl yahut fazla gördüm; hesapdan **يُلغَى** edilen de böyledir. Ve **أَلغَيْتُ الشيء**: onu iptal ettim. İbn Abbâs, Allah ikisinden razı olsun, zorlanan kimsenin boşamasını **يُلْغِي** ederdi; yani onu iptal ederdi. Ve onu sayıdan **أَلغاه**: onu ondan attı. Ve **اللُّغة**: dildir; onun haddi: her kavmin maksatlarını kendisiyle ifade ettiği seslerdir. Ve o, “**لَغَوْت**”tan “فُعْلة”dir; yani konuştum. Aslı **لُغْوة**’dir; **كُرةٍ** ve **قُلةٍ** ve **ثُبةٍ** gibi; bunların hepsinin lâmı vâvdır. Ve denildi ki: aslı **لُغَيٌ** yahut **لُغَوٌ**dur; **الهاء** bedeldir. Ve onun çoğulu **لُغًى**dır; **بُرة** ve **بُرًى** gibi. Ve **المحكم**’de: çoğul **لُغات** ve **لُغونَ**dur. **ثعلب** dedi: Ebû Amr, Ebû Hayra’ya dedi ki: “Ey Ebû Hayra, onların **لُغاتِهم**’ini işittin.” Ebû Hayra dedi: “Ve onların **لُغاتَهم**’ini işittim.” Ebû Amr dedi: “Ey Ebû Hayra, senden daha kalın bir deri isterim; senin derin inceldi.” Ebû Amr onu işitmemişti. Ve kim “**لُغاتَهم**” derse, **التاء**’yı fetha ile, onu durakta **الهاء** ile durulan **التاء**’ya benzetmiştir,

Ve ona nisbet **لُغَوِيّ**’dir; **لَغَوِيٌّ** deme. Ebû Saʿîd dedi: İ‘râbdan faydalanmak istersen onları **فاسْتَلْغِهم**; yani sormaksızın, onların dillerinden işit. Şair dedi ki:
Ve ben, eğer kavim gece yürüyüşünde beni **اسْتَلْغانيَ** ederse, bıktım da beni senin sırrınla kekeme buldular.
**اسْتَلْغَوْني**: Beni **اللَّغْو** üzerine istediler, demek istedi. **التهذيب**: Falan, doğruluktan ve yoldan **لَغا** ettiğinde, ondan saptı; bunu İbnü’l-Aʿrâbî söyledi; dedi ki: **اللُّغَةُ** bundan alınmıştır; çünkü bunlar, bu diğerlerinin dilinden sapmış oldukları bir sözle konuştular.

Ve **اللَّغْو**: telaffuzdur. Denir: Bu, onların kendisiyle **يَلْغُون** ettikleri dilleridir; yani telaffuz ederler. Ve kuşun **لَغْوى**’sı: onun sesleridir. Ve kuş, sesleriyle **تَلْغَى** eder; yani nağme yapar.

Ve **اللَّغْوَى**: **لَغَط**u **القَطا**’dır; er-Râʿî dedi ki:
Göz çukurları sarı; **لَغْواها**’sı belirgindir,
Gecenin girdabında, korku onu ürküttüğünde.
(* “**المحاجر**” sözü tekmîlede: **المناخر**.)
Ve el-Ezherî bu beytin صدر’ını inşâd etti:
Suyun kayıkları; **لَغْواها**’sı belirgindir.
Artık ya odur ya da başkasıdır. Ve denir: Kuşun **لَغْو**’unu ve **لَحْنه**’ni işittim; ve **لَغا يَلْغُو** etti; ve Saʿlebe b. Ṣuʿayr dedi ki:
Onlara, sabahdan önce ve kuşun **لَغْو**’undan önce,
Koyu renkli, uzun kollu bir içkiyle erkenden vardım.

Ve **لَغِيَ** şey ile **يَلْغَى** ederek **لَغاً**: düşkün oldu. Ve **لَغِيَ** içkiyle: ondan çoğalttı; ve suyla **ولغِي بالماء يَلغَى به لَغاً**: ondan çoğalttı; ve o, bunda iken kanmaz. İbn Sîde dedi: Bunu **الواو** üzerine حمل ettik; **ل غ و**’nun bulunması ve **ل غ ي**’nin bulunmaması sebebiyle. Ve falan, falanla **لَغِيَ** eder **يَلغَى**; ona tutulduğunda.

Ve denir: Senin atın, koşuyu **لمُلاغِي الجَرْيِ**’dir; koşusu, ciddi bir koşu olmayan koşu olduğunda; ve Ebû ʿAmr inşâd etti:
Ciddileşti; artık ne oyalanır ne de **يُلاغِي** eder.

مقاييس اللغة:
(**لغو**) **اللام** ve **الغين** ve illetli harf iki sahih asıldır; bunlardan biri, kendisine itibar edilmeyen şeye delâlet eder; diğeri ise bir şeye lehç (ısrarla meşgul olma) etmeye delâlet eder.
Birincisi: **اللَّغْو**: diyette develerin yavrularından kendisine itibar edilmeyen şey. **العبديّ**([3]) dedi ki:
أو مائةٍ تُجعلُ أولادها         لَغْواً *** وعُرْضَ المائةِ الجَلمدِ([4])
Bundan **لغَا يلْغُو لَغْواً** denir. Bu, yeminlerin **لَغْو**’undadır. **اللَّغا** ise **اللَّغْو**’un bizzat kendisidir([5]). Allah Teâlâ dedi ki: ﴿لا يُؤَاخِذُكُمُ اللهُ بِاللَّغْوِ في أَيْمَانِكُمْ﴾ [البقرة 225، المائدة 89]؛ yani kalplerinizle bağlamadığınız şey. Fakihler derler ki: o, kişinin “لا والله” ve “بلَى والله” sözüdür. Bir kavim de der ki: o, kişinin yaklaşmakta olan bir karaltıya: “والله إنَّ هذا فلانٌ” demesidir; onu o sanır, sonra zannettiği gibi olmaz. Dediler ki: onun yemini **لغوٌ**dur; çünkü yalanı kasdetmemiştir.
İkincisi: onların “**لَغِيَ بالأمر**” sözüdür; onunla lehç ettiğinde. Denir ki **اللُّغة**’nin اشتقاق’ı ondandır; yani sahibi onunla lehç eder.

القاموس المحيط:
Ve **اللُّغَةُ**: her kavmin maksatlarını onunla ifade ettikleri seslerdir; çoğulu **لُغاتٌ** ve **لُغُونَ**. Ve **لغَا لَغْواً**: konuştu; ve boşa çıktı; ve onun **ثَرِيدَتَه**’si: onu yağ ile ıslattı. Ve **ألْغاهُ**: onu boşa çıkardı. Ve **اللَّغْوُ** ve **اللَّغَا**—**الفَتَى** gibi—düşük/atık olan; ve sözden ve başkasından kendisine itibar edilmeyen şey; **كاللَّغْوَى** gibi, **سَكْرَى** gibi; ve muamelede kendisine itibar edilmeyen koyun. Ve “**لا يُؤَاخِذُكُمُ اللّهُ باللَّغْوِ**”: yani kefaret verdiğinizde yemin etmedeki günah ile. Ve **لَغَى في قوله**—**سَعى** ve **دَعا** ve **رضِيَ** gibi—**لَغاً** ve **لاغِيَةً** ve **مَلْغاةً**: hata etti. Ve **كلِمةٌ لاغِيةٌ**: yani çirkin/açık saçık. Ve **اللَّغْوَى**: **لَغَطُ القَطَا**. Ve **لَغِيَ به**—**رَضِيَ** gibi—**لَغاً**: onunla lehç etti. Ve su ile: ondan çoğalttı; bununla beraber yine de kanmaz. Ve **اسْتَلْغِ العَرَبَ**: dillerini, sormaksızın dinle. Ve **الجوهرِيِّ**’nin köpeğin havlaması için “**لَغْوٌ**” sözü ve beyt ile istişhadı bâtıldır. Ve beyitteki **كِلابٌ**: **ابنُ رَبيعَةَ بنِ عامِرٍ**’dir; **كَلْبٍ**’in çoğulu değildir.

تاج العروس:
(**واللغة**) damme iledir; ancak onun إطلاق’ı, şöhreti sebebiyledir; ve إطلاق ile **بغض**’a aldanırsa,
fethi **لغة** sanır; buna itibar edilmez; şeyhimiz buna işaret etti. **ابن سيده** dedi: **اللغة** yalnızca **اللسن**’dir; o da: “(**أصوات يعبر بها كل قوم عن أغراضهم**)”dır. Başkası dedi: o, her kabile arasında üzerinde uzlaşılan sözdür; ve o, “**لغوت**”tan, yani “konuştum”dan bir **فعلة**’dir; aslı **لغوة**’dir; **كرة** ve **قلة** ve **وثبة** gibi; çünkü onların **لام**’ları hep **واو**’lardır. **الجوهر** dedi: aslı **لغى** yahut **لغو**’dur; **الهاء** ise bir bedeldir. **أبو البقاء** ilâve etti: onun masdarı **اللَّغْو**’dur; o da “atmak”tır; söz ise ona çok ihtiyaç sebebiyle atılır; ve hafifletme için **الواو** hazfedildi. (**ج لغات**) **الجوهرى** dedi: ve bazısı dedi ki: “**لغاتهم**”i **التاء**’yı feth ile işittim; ve onu, üzerinde **الهاء** ile durulan **التاء**’ya benzetti; bitti. **المحكم**’de: **أبو عمرو** **ابي خيرة**’ye dedi: “**سمعت لغاتهم**”; dedi ki: “**وسمعت لغاتهم**”; bunun üzerine dedi ki: “يا أبا خيرة, senden derini, senin derin kadar ince bir deri soyayım”; ve **أبو عمرو** onu işitmemişti.
(**ولغون**) damme iledir; bunu **القالى** **ابن دريد**’den nakletti; ve **الجوهرى** ve **ابن سيده** nakletti. (**ولغا لغوا تكلم**) ve ondan hadis: “من قال في الجمعة ضه فقد لغا” yani konuştu. Ve (**و**) **لغا لغوا**: boşa çıktı; ve bununla **ابن شميل** cuma hadisini “فقد لغا”yı tefsir etti. (**ثريدته**) **لغوا**: (**رواها بالدسم**) onu yağ ile ıslattı; onun **لوغها**’sı gibi. (**وألغاه خيبه**) bunu **أبو داود** **ابن شميل**’den rivayet etti. (**واللغو واللغى كالفتى السقط وما لا يعتد به من كلام وغيره**) ondan bir fayda ve yarar elde edilmez; **المحكم**’de böyledir. **الجوهرى** **العجاج**’dan şu beyti şâhid getirdi: * عن اللغا ورفث التكلم * Ve **القالى** dedi: **اللغا** ve **اللغو** kuşun sesidir; ve aynı şekilde her karışık sestir. **الجعدى** dedi:
كأن قطا العين الذى خلف ضارج * جلاب لغا أصواتها حين تقرب
“**الذى**” dedi; çünkü suyu kastetti. (**كاللغوى كسكرى**) o, üzerine akdedilmemiş sözden olan şeydir; bunu **الازهرى** söyledi. **ابن برى** dedi: Arapların كلام’ında **اللغو** ve **اللغا** gibi yoktur; ancak onların “**الا سو**” ve “**الاسا**” sözleri vardır: “**أسوته أسوا وأسا**” yani onu ıslah ettim. Ben derim ki: bunun benzeri, deriye dair **النجو** ve **النجا**’dır; ileride geleceği üzere. (**و**) **اللغو** ve **اللغا**: (**الشاة لا يعتد بها في المعاملة**) muamelede kendisine itibar edilmeyen koyun. Ve ona bir koyun **ألغى** edilmiştir; ve her ne düşürülüp de kendisine itibar edilmeyen şey **ملغى**’dır. **ذو الرمة** dedi:
ويهلك وسطها المرئى لغوا * كما ألغيت في الدية الحوارا
**الصحاح**’ta: **اللغو**, diyette veya başkasında, küçüklüğü sebebiyle develerin yavrularından sayılmayan şeydir. Ve zikredilen beyti şâhid getirdi. **ابن سيده** dedi: onu **جرير** onun için yaptı; sonra **الفرزدق** **ذو الرمة**’ye rastladı; dedi ki: “**المرئى** hakkında şiirini bana oku”; o da okudu; bu beyte varınca **الفرزدق** ona dedi ki: “güzel; tekrar et”; o da tekrar etti; dedi ki: “onu çiğne; vallahi senden daha şiddetli iki çeneli kimse yoktur.” (**و**) Allah Teâlâ’nın “(**لا يؤخذ كم الله باللغو**) في أيمانكم” sözü: (**أي**) “لا يؤاخذ كم” (**بالاثم في الحلف إذا كفرتم**) yani kefaret verdiğinizde yemin etmedeki günah ile; **المحكم**’de böyledir. **النهاية**’de: **اللغو**, yemin edenin, yeminine kefaret verdiğinde günahın düşmesidir. **الصحاح**’ta: yeminlerde **اللغو**, kalbin üzerine akdetmediği şeydir; kişinin sözünde “**بلى والله**” ve “**لا والله**” demesi gibi. **التهذيب**’de: bunu **الفراء** **عاشة**’dan—Allah Teâlâ ondan razı olsun—nakletti; dedi ki: o, akid olmaksızın sözde cereyan eden şeydir. Dedi ki: Arapların كلام’ından onda söylenenlerin en benzeri budur. **الحر الى** dedi: **اللغو**, ona azimle kasdetmeksizin sözden dilin öne geçtiği şeydir. **الراغب** dedi: sözden **اللغو**, kendisine itibar edilmeyen şeydir; o, düşünme ve fikirden doğmayan şeydir; o, serçelerin sesi ve kuşlardan onların benzeridir. Ve kişi **لغا**: **باللغو** konuştu; o, sözün karışmasıdır. Ve **اللغو**, kendisine itibar edilmeyen şeyde kullanılır; ve ondan yeminlerde **اللغو**: kalbin üzerine akdetmediği şey; o da sözün devamı olarak, bir tür alışkanlıkla cereyan eden şeydir: “**كلا والله**” ve “**وبلى والله**”. Dedi ki: latif farklardan biri, **الخليل**’in sözü: **اللغط** senin işin olmayan bir şeyle ilgili sözdür; **الكذب** uydurduğun bir şeyle ilgili sözdür; **المحال** imkânsız bir şeyle ilgili sözdür; **المستقيم** düzenli bir şeyle ilgili sözdür; **اللغو** ise istemediğin bir şeyle ilgili sözdür; bitti. **التهذيب**’de: **الاصمعي** dedi: o şey senin için **لغوا** ve **لغا** ve **لغوى**’dır; o, kendisine itibar edilmeyen şeydir. **ابن الاعرابي** dedi: **لغا**: bir inanç olmaksızın bir yeminle yemin ettiğinde. **الصحاح**’ta: **لغا يلغو لغوا** yani bâtıl söyledi; “**لغوت باليمين**” denir. **ابن الاثير** dedi: denildi ki: **لغو اليمين**, insanın sehven yahut unutarak ettiği yemindir; yahut o, masiyette yahut öfkede yahut çekişmede yahut şakada olan yemindir. (**ولغى في قوله كسعى ودعا ورضى**) **يلغو لغوا**; ve **الليث**’ten birincisi **يلغى** iptal edilir. (**لغا ولا غية وملغاة**) yani (**أخطأ**) hata etti. **ابن برى**, **عبد المسيح بن عسلة**’ye ait şu beyti şâhid getirdi:
باكرته قبل ان تلغى عصافره * مستحفيا صاحبي وغيره الحافى
Dedi ki: böyle rivayet edildi: “**تلغى**”; ve bu, fiilinin **لغا** olduğuna delâlet eder; ancak denilirse ki: boğaz harfi için feth edildi; o halde mâzîsi **لغا**, muzâri‘si **يلغو** ve **يلغى** olur. Buradaki **اللاغية** ise **اللغو** mânâsında masdardır; **العاقبة** gibi. Çoğulu **اللواغى**’dir; develerin **راغية**’si ve **رواغيها**’sı gibi. Hadiste: “والحمولة المائرة لهم لاغية”؛ **المائرة**: azık taşıyan develerdir; ve **لاغية** yani **ملغاة**: onlar üzerine sadaka gerekmez. Ve **سلمان** hadîsinde: “اياكم وملغاة أول الليل” yani gecenin evvelinde uyanık kalmayı kasteder; çünkü o, gece kıyamını engeller; **مفعلة** veznindedir; bâtıl mânâsındaki **اللغو**’dan. Ve “**والغوا فيه**” diye kıraat olundu; feth ile ve damme ile. (**وكلمة لاغية**) yani (**فاحشة**) çirkin/açık saçık. Ve ondan Allah Teâlâ’nın sözü: “لا تسمع فيها لاغية”. **ابن سيده** dedi: onu nisbet üzere görüyorum; yani **ذات لغو**; ve buna **الجوهرى** gitti. Ve dedi ki: o, **تامر** gibidir; ve **لابن** süt sahibi için. **الازهرى** dedi: **كلمة لاغية** yani çirkin yahut açık saçık. **قتادة** âyetin tefsirinde dedi ki: yani bâtıl. **مجاهد** dedi: yani sövme. (**واللغوى**) **كسكرى**: (**لغط القطا**) **القَطَا**’nın gürültüsü. **ابن سيده** **الراعي**’den şunu şâhid getirdi:
صفر المناخر لغواها مبينة * في لجة الليل لما راعها الفزع
(**ولغى به كرضى لغا**) (**إذا**) (**لهج به**) **الصحاح** ve **المحكم**’de olduğu gibi. **الراغب** ilâve etti: serçe **بلغاه** ile lehç eder; ve ondan, bir fırkanın onunla lehç ettiği söze **لغة** denildi; ve onun اشتقاق’ı bundandır. **كتاب الجيم**’de: **لغى به لغا**: ona düşkün oldu. (**و**) **لغى** (**بالماء**) ve **الصحاح**’ta içki ile: (**إذا**) (**أكثر منه**) ondan çoğalttığında. **ابن سيده** ilâve etti: (**وهو لا يروى مع ذلك**) bununla beraber yine de kanmaz. (**و**) **أبو سعيد** dedi: i‘râbdan faydalanmak istersen, (**استلغ العرب**) yani (**استمع لغاتهم من غير مسألة**) sormaksızın dillerini dinle. **الاساس**’ta: ve i‘râbdan işitmek istersen, **فاستلغهم** yani onları konuştur; şu halde bu söze göre **السين** talep içindir. (**وقول الجوهرى لنباح الكلب لغو**)

Onun beyitle istişhâdı bâtıldır; ve beyitteki **كلاب** ise, o, **ابن ربيعة بن عامر ) بن صعصعة (**’dır; **كلب**’in cemi değildir. * Dedim: Onun nassı **الصحاح**’tadır; ve **نباح الكلب** da **لغو**’dur, ayrıca. Ve dedi:
* **فلا تلغى لغيرهم كلاب** *
yani: onların dışındakilerin **كلاب**’ı edinilmez; böylece, hattıyla yazılmış olarak bulundu. Ve bazı nüshalarda: yani onların dışındakilerin **كلاب**’ına itina etme. Şeyhimiz dedi: Beyti **ناهض الكلابي**’ye nisbet ettiler; ve onun صدر’ı:
* **وقلنا للدليل أقم إليهم** *
Ve **السيرافى** onu babasından, **الجوهرى**’nin rivayeti gibi rivayet etti. Dedi: Onu hatalı saydılar ve dediler: rivayet **تلغى**’dır, **التاء**’nın fethiyle; ve manası: **تولع**. * Dedim: **الصحاح** nüshalarında da böyledir, **التاء**’nın fethiyle; ve **بغيرهم** ile rivayet olunur. Müellifin “**كلب**’in cemi yoktur” sözü ise gariptir. **ابن القطاع** dedi: **ولغيت بالشئ**: ona düşkün oldun. Dedi:
* **فلا تلغى بغير هم الركاب** *
Öyleyse düşün. Ve **كتاب الاغانى**’de, **أبي الفرج الاصبهاني**’nin, **ناهض** tercümesinde okudum; onun nassı şudur: O, **ابن ثومة بن نصيح بن نهيك بن ابام بن جهضم بن شهاب بن أنس بن ربيعة ابن كعب بن أبى بكر بن كلاب**’dır; bedevî şair, dili fasih; **الدولة العباسية** şairlerindendir. **البصرة**’ye gelir, onun şiiri yazılırdı; ondan lugat alınırdı. Bunu ondan **الرياشى** ve başkaları, Basralılardan, rivayet etti. Sonra dedi: Bana **جعفر بن قدامة الكاتب** haber verdi; bana **أبو هفان** tahdis etti; bana **غدير بن ناهض بن ثومة الكلابي** tahdis etti; dedi: **بنى نمير**’den bir şair vardı, ona **رأس الكبش** denirdi; **عمارة بن عقيل بن بلال بن جرير**’i bir zaman hicvetmişti. Bizimle **غير** arasında savaş vuku bulunca, **عمارة** **كعب**’ı ve **كلاب**’ı, **ربيعة**’nin iki oğlunu, **بنى نمير**’e karşı kışkırtarak dedi:
**رأيتكما يا ابني ربيعة خرتما * وغردتما والحرب ذات هدير**
başka beyitlerde. Dedi: Bu şiir ona gelince **كلاب** yerinden fırlayıp göçtü; ta ki **نمير**’e geldiler; o, **واردات** denilen tepelerde idi; onları öldürdüler, yağmaladılar ve **نمير**’i rezil ettiler; sonra döndüler. Bunun üzerine **ناهض بن ثومة**, **عمارة**’nın sözüne cevap vererek dedi:
**يحضضنا عمارة في نمير * لشغلهم بنا وبه أرابوا**
**سلوا عنا نميرا هل وقعنا * ببرزتها التى كانت تهاب**
**ألم تخضع لهم أسد ودانت * لهم سعد وضبة والرباب**
**ونحن نكرها شعثا عليهم * عليها الشيب منا والشباب**
**رعينا من دماء بنى قريع * الى القلعين أيهما اللباب**
**صبحناهم بأرعن مكفهر * يدب كأن رايته عقاب**
**أخش من الصواهل ذى دوى * تلوح البيض فيه والحراب**
**فاشعل حين حل بواردات * وثار لنقعه ثم انتصاب**
**صبحناهم بها شعث النواصي * ولم يفتق من الصبح الحجاب**
**فلم تغمد سيوف الهند حتى * تعيلت الحليلة والكعاب**
Bitti. **الجوهرى**’nin zikrettiği beyit bu kasidedendir; ancak ben onu **الاغانى** nüshasında onda bulmadım. Ve onun سياق’ı, onun sözündeki **كلاب** ile muradın, **كلب**’in cemi değil, kabile olduğunu gösterir; ve bu zahirdir. Ve Allah daha iyi bilir. * Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **لغى بشئ**: ona yapıştı da ondan ayrılmadı. Ve kuşlar **تلغى بأصواتها**: yani öter. Ve **اللغو**: bâtıl; **الامام البخاري**’den. Ve onunla âyet tefsir edildi: **وإذا مروا باللغو**. Ve **ألغى هذه الكلمة**: onu bâtıl ve fazla gördü. Ve yine, hesaptan **ما يلغى** böyledir. Ve **ألغاه**: onu iptal etti, düşürdü ve attı. Ve **ابن عباس**’tan rivayet olundu: o, zorlanan kimsenin boşamasını **ألغى** etti. Ve **استلغاه**: onu **اللغو** üzerine istedi. Ve ondandır şairin sözü:
**وانى إذا استلغانى القوم في السرى * برمت فألفوني على السر أعجما**
Ve denir: Senin atın **لملاغى الجرى**’dir; eğer onun koşusu, ciddi koşu değilse. Dedi:
**جد فلا يلهو ولا يلاغى**
Ve **الاساس**’ta: **الملاغاة**: şakalaşmadır; o, arkadaşına **يلاغى** eder. Ve bu **الملاغاة** nedir? Ve **اللغى**: ses; **الوغى** gibi. Onu **الجوهرى** nakletti; ve **كتاب الجيم**’de artırdı: o, **بلغة الحجاز**’dır. Ve **لغى عن الطريق وعن الصواب**: yoldan ve doğrudan saptı; ve o, mecazdır. Ve **اللغى**: **الالغاء**’dır; **كتاب الجيم**’de olduğu gibi; onunla, **الملغى** manasında olduğunu ister. Denir: **ألغيته فهو لغى**. Ve **اللغة**’ye nisbet: **لغوى**’dir; damme sonra fetha ile; ve **لغوى** deme; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve **اللغى** (damme ile, maksûr): **لغة**’nın cemidir; **كبرة** ve **برى** gibi. Onu **الجوهرى**, **جموع اللغة**’da nakletti. Ve müelliften şaşılır: onu burada nasıl ihmal etti de, hutbenin evvelinde zikretti; şöyle dedi: **منطق البلغاء في البوادى**; öyleyse dikkat et. Ve **اللغاة** (fetha ile): sestir.
