# لفت (ل-ف-ت) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%AA
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%81%D8%AA

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Kendini çevirir

- Harfler: ل - ف - ت
- Kur'an'da: 3 geçiş · 3 ayet · 2 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [يَلْتَفِتْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%AA/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%84%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%81%D9%90%D8%AA%D9%92.md) | يَفْتَعِلْ | Kendini çevirir | 2 | 2 | [11:81](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%AA/ayet/11:81.md) |
| [لِتَلْفِتَنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%AA/siga/%D9%84%D9%90%D8%AA%D9%8E%D9%84%D9%92%D9%81%D9%90%D8%AA%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | لِتَفْعِلَنَا | Bizi çevirmen için | 1 | 1 | [10:78](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%AA/ayet/10:78.md) |

## Mücavir kökler — 28 mücavir (39 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [قطع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 17 · Kesinlikle keseceğim
2. [سري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 16 · Akan deredir
3. [ليل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 14 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“, akıp denize giden…
4. [أهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%87%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · Hilal yeni ay demektir
5. [وحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
6. [مضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B6%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Geçip gitmek
7. [وصل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Birleştirirler
8. [لوط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · “Liyat” sıva harcı demektir
9. [حيث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Hayese sürülmüş tarla demektir
10. [مرأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Mer’, “merve”den dönüşmüştür
11. [صبح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Tan demektir
12. [دبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Dübür : Anüs, ense tarafı, arka demektir
13. [صوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Sağanak yağmur demektir
14. [ليس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Bu kelime “late”den dönüşmüştür
15. [قرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Suyun içine konduğu kap veya tulum demektir
16. [وجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Su birikintisidir
17. [أبو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Bab kapı demektir
18. [وعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B9%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Va’id” yağmur bulutu demektir
19. [كبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Yaşlı adamdır
20. [تبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · İnek yavrusu, dana demektir
21. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Murar acı bir ağacın adıdır
22. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
23. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
24. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Saçak demektir
25. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
26. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
27. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ribve, tümsek demektir
28. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Kevn, tepe demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | لفت |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [صرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D9%81.md), [ثني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%86%D9%8A.md), [عطف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%81.md) |
| Zıt Kök | [سدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AF%D8%AF.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin yönünü, özellikle boyun veya yüzü bükerek doğrultusundan başka bir tarafa çevirmek |
| Çekirdek Özet 2 | İlerlemekte olan bilincin geçmişe, geride bırakılana veya asıl hedeften saptıran dış etkenlere yönelmesini engelleme |
| Çekirdek Özet 3 | Hedefe kilitlenmiş bir sistemde dikkat dağılmasını, geçmişe takılı kalmayı ve kararlılık kaybını önleyen istikamet disiplini |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca fiziksel boyun çevirme veya bakma eylemine indirgenerek zihinsel bağlanış ve istikamet kırılmasını gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| لف | Bir şeyi diğerinin üzerine bükme, sarma, katlama, iç içe geçirme veya toplayarak yönünü değiştirme; nitekim [لفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D9%81.md) kökünde sarıp sarmalama ve birbirine geçme, [لفح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%AD.md) kökünde yüzü bürüyüp rengini döndüren sıcaklık, [لفظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%B8.md) kökünde ağız içinden dışarıya doğru fırlatarak yönlendirme bulunur | ت | Kelime sonundaki ت harfi, sarma ve bükme hareketine belirgin bir sınır, anlık bir bükülme çizgisi ve kesin bir dönüş açısı kazandırarak eylemi doğrultudan koparıp yana çevirmeye özelleştirmiştir |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ل | Çoban değneği, üvendire | Bir varlığı belirli bir hatta sevk etme, doğrultu verme, yönlendirme ve çekme gücü |
| ف | Ağız | Açıklık, kenar, boşluğa açılma, yön değiştirme eşiği ve çıkış noktası |
| ت | İşaret, çarpı | Var olan doğrultuyu kesen son nokta, sınırlayıcı im ve dönüm eşiği |
| لفت | Sevk edilen doğrultunun kesilerek eşikten başka bir hatta bükülmesi | Belirli bir istikamette ilerlemekte olan bir varlığın (ل), mevcut ekseninden çıkarak bir kenara veya yana açılması (ف) ve bu sapmanın anlık bir işaret veya eşikle net bir bükülmeye (ت) dönüşmesi hareketi |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kimsenin veya hayvanın boynunu tutarak zorla kendi doğrultusundan başka yöne bükmek; un ve yağı karıştırıp bükerek lapa (asîde) haline getirmek; boynuzları eğri büğrü olmuş teke |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ru’be b. el-Accâc bir beytinde kemikleri kıran ve boyunları büken yırtıcı kuvveti tasvir ederken kökü fiziksel bükme ve döndürme manasında kullanmıştır: ولَفْت كَسّارِ العِظامِ خَضّادْ |
| Erken Arapça kullanım | Huzeyfe b. el-Yemân’ın naklettiği erken rivayette, münafığın Kur’an kelimelerini diliyle eğip bükerek okuyuşu, sığırın otları diliyle kavrayıp bükmesine benzetilmiştir: يَلْفِته بلسانه كما تَلفِت البَقَرة الخَلا بلسانها |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Arapça لفت kökü, Sami dil ailesinde özellikle yön değiştirme, bükme, dolanma ve sarılma çekirdeğini taşıyan köklerle örtüşür. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanında *l-p-t* biçimi doğrudan bir şeyi kavramak, bükerek kendine çekmek veya kucaklamak (İbranice *lapat* לָפַת kökünde görüldüğü üzere sarılmak, yakalayıp bükmek; Hakîmler [16:29](https://lisan.digital/tr/ayet/16:29.md)’da Şimşon’un sütunları kucaklayıp eğmesi) anlam alanıyla temsil edilir. Arapçada kök, genel sarma veya kucaklama eyleminden ziyade boynun, yüzün veya fikrin doğrultusunu kırma ve başka bir tarafa yönlendirme (sarf ve leyy) ekseninde özelleşmiştir. Fonetik açıdan kökün ilk iki harfi olan لف birikimi, Sami dillerinde bir şeyi katlama, sarma ve örtme (*l-p-p*) fikrini korurken, son seslemdeki sert patlamalı diş sesi yönelimde ani bir bükülme ve sınırlanma dinamiğini sağlamıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Compendious Syriac Dictionary, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | لفت ve [فتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%84.md) arasındaki kalb (harf değişimi) ilişkisi | İpi bükmek anlamına gelen [فتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%84.md) ile boynu büküp çevirmek anlamına gelen لفت aynı kök unsurlarını paylaşır; her ikisinde de eksen etrafında döndürme esastır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice *lapat* (לָפַת) | Bir şeyi yakalamak, kavramak, bükerek bürümek ve sarmak anlamlarında düzenli ses ve semantik denklik mevcuttur | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışındaki Afro-Asyatik kollarda doğrulanmış güvenilir bir soydaş tespit edilmedi | Veri bulunamadı |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| لفت | Anlamlı | Bükmek ve yönünden çevirmek | Boynu veya yüzü doğrultusundan yana çevirmek, fikri saptırmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| لتف | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| [فلت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AA.md) | Anlamlı | Kurtulmak, sıyrılmak, birden çıkmak | Bir bağdan veya tutuluştan aniden kurtulup hızla fırlamak | Kur'an'da geçmez |
| [فتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%84.md) | Anlamlı | İpi bükmek, dolamak | İplikleri üst üste bükerek ip yapmak; hedef kökle tam kalb (ters diziliş) oluşturur | Kur'an'da geçer |
| [تلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%84%D9%81.md) | Anlamlı | Helak olmak, bozulup tükenmek | Bir nesnenin bütünlüğünü ve faydasını yitirerek yok olması | Kur'an'da geçmez |
| [تفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%81%D9%84.md) | Anlamlı | Tükürmek, kokusu bozulmak | Ağızdan tükürük veya köpük atmak, kötü koku yaymak | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| لفت | Merkez | Yönü bükerek çevirme | İlerleyen bir doğrultudan boynu veya dikkati anlık olarak geriye/yana çevirme | Bütün gövdeyle dönmeden sadece baş veya zihinle ilgi gösterme |
| [صرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D9%81.md) | Komşu | Bir şeyin yönünü tamamen değiştirme | Nesneyi bir hedeften alıp tamamen başka bir mecraya akıtma | لفت kökünde bükülme ve bakış varken [صرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D9%81.md) kökünde bütüncül bir uzaklaştırma vardır |
| [ثني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%86%D9%8A.md) | Komşu | İkiye katlama, bükme | Bir varlığı kendi üzerine katlayarak yönünü kırma | [ثني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%86%D9%8A.md) katlama ve gizleme ağırlıklıyken لفت yan tarafa yönelme ağırlıklıdır |
| [عطف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%81.md) | Komşu | Eğilme, meyletme | Bir şeye duygu veya bedenle eğilerek yanaşma | [عطف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%81.md) şefkat ve ilgiyle yönelmeyi, لفت ise mevcut hattan kopmayı bildirir |
| [سدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AF%D8%AF.md) | Zıt | Doğru hedefe kilitlenme, sapmama | Hiçbir yana bükülmeden dosdoğru hedefe yönelme ve istikameti koruma | Bükülme ve dikkat dağılmasının tam karşıtı olarak mutlak odaklanma |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | لفت | Yönünden büküp çevirmek, dikkatini yana kaydırmak | Bir şeyi ekseninden çevirme ve geriye bakma anlamını birlikte taşır | Kesin |
| Latince | divertere, retrospicere | Yoldan dönmek, geriye bakmak | *Divertere* yön sapmasını, *retrospicere* ise geriye dönüp bakmayı karşılar; tek kelimede birleşmez | Güçlü |
| İngilizce | to turn aside, to look back, to distract | Yana çevirmek, ardına bakmak, dikkatini dağıtmak | *Turn aside* yönü, *look back* boyun çevirip bakmayı, *distract* zihinsel saptırmayı karşılar | Kesin |
| Almanca | umwenden, zurückblicken, ablenken | Yönünü çevirmek, geriye bakmak, saptırmak | Eylemin hem fiziksel dönme hem de hedeften şaşma ve zihni kaydırma boyutunu verir | Güçlü |
| Fransızca | détourner, se retourner, distraire | Yana döndürmek, arkaya bakmak, dikkatini çekmek | Fiziksel dönme (*se retourner*) ile hedeften caydırma (*détourner*) arasında paylaşılır | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Arabic-English Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| يَلْتَفِتْ | Fiziksel ve zihinsel olarak geride bırakılan yere dönüp bakmama, geçmişe takılmama emri | Helak edilecek kavmi terk ederken kurtulanların ardına bakmaması ve sadece yürüyüşe odaklanması bağlamı (Hûd [11:81](https://lisan.digital/tr/ayet/11:81.md), Hicr [15:65](https://lisan.digital/tr/ayet/15:65.md)) |
| لِتَلْفِتَنَا | İnanç, atalar yolu ve kurulu düzenden zihinsel olarak saptırma, caydırma çabası | Firavun kavminin Hz. Musa ve Harun’u kurulu iktidar ve gelenekten koparmakla suçlaması bağlamı (Yûnus [10:78](https://lisan.digital/tr/ayet/10:78.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İstikamet ve hidayetten sapma | İnsanın hakikat delilini gördükten sonra geleneksel kabullere veya şüphelere meylederek yön değiştirmesi | Kalbin haktan bâtıla meyli ve delilden yüz çevirmesi |
| Fıkıh | Namazda iltifat (sağa sola bakma) | Namaz kılan kişinin başını veya göğsünü kıbleden çevirmesinin namazın sıhhatine ve mekruhluğuna etkisi | Bedenin veya dikkatin ibadet kıblesinden başka tarafa kaydırılması |
| Tefsir | Lût kıssasında geriye bakma yasağı | Helak edilen şehre dönüp bakmama emrinin sadece gözle bakmak mı yoksa geride kalanlara acıma ve bağlılık hissi mi olduğu | Azaba uğrayan fasık topluma yönelik her türlü zihinsel ve duygusal bağın kesilmesi |
| Hadis | Hz. Peygamber’in yürüyüş ve bakış edebi | Rivayetlerde geçen «Döndüğünde bütün vücuduyla dönerdi» ifadesi üzerinden boyun kırarak lakayt biçimde bakınmama ahlakı | Kararlılık, ciddiyet, samimiyet ve parçalı/kaçamak bakıştan uzak durma |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve kulluk istikameti | Zihinsel ve ameli kıbleden sapmama | Odaklanmayı koruma | Hakikate yönelen bilincin geçmiş günah ortamına veya helak edilen sapkınlığa nostaljiyle dönmesini engeller | Kesin |
| İlmi | Metodolojik kararlılık | Hipotezden ve delilden dış etkenlerle sapmama | Yöntem disiplini | Araştırmacının ulaştığı kesin kanıtı terk edip popüler eğilimlere veya önyargılara yönelmesini önler | Güçlü |
| Siyasi | Egemenlik ve meşruiyet mücadelesi | Geleneksel otorite tekelini sarsma | Kurulu düzeni koruma refleksi | İktidar sahiplerinin hakikat davetini siyasi statükoyu yıkma ve saltanatı devirme girişimi sayması | Kesin |
| İktisadi | Üretim ve yatırım rotası | Sermayenin spekülatif veya atıl hedeflere kayması | Verimlilik kontrolü | Üretim hedefinde ilerleyen bir yapının verimsiz, batık veya geçmişe ait rant modellerine yönelmesini önleme | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yörüngeden açısal sapma (vektörel sapma) | Düz bir doğrultuda ilerleyen bir parçacığın dış bir kuvvetle karşılaştığında doğrusal momentumunu yitirip yana doğru açı yapması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Dikkat dağınıklığı ve bilişsel cayma (bilişsel saptırma) | Bireyin veya topluluğun rasyonel bir hedefe yürürken duygusal bağlar, korkular veya geleneksel baskılarla asli hedeften uzaklaşması | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca fiziksel olarak başı veya gözü çevirmek gibi basit bir bedensel refleksle sınırlandırmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | لفت eylemi, bedensel hareketin çok ötesinde; bir inanç sisteminden, zihniyetten, ahlaki hedeften veya yürüyüş disiplininden kopup geride kalana ilgi duymayı ve saptırılmayı kapsar |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Lût kıssasındaki yasağın sadece fiziki bir merak engeli sanılması; oysa oradaki asıl emrin azap ehliyle tüm duygusal, zihinsel ve aidiyet bağlarının koparılması olduğunun gözden kaçırılması |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın istikamet ahlakını; kurtuluş yolunda ilerlerken geçmişe, kokuşmuş düzenlere ve duygusal zaaflara takılı kalmamanın hayatiyetini tek bir kökle ortaya koyması bakımından temeldir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Helak sahnelerinden hicret ve kurtuluş anlarını anlatan Lût kıssası ayetlerinde ve peygamberlerin kurulu düzenle yüzleştiği Yûnus suresindeki tebliğ bağlamında belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hakikate teslimiyetin sadece ileriye doğru adım atmakla tamamlanamayacağını; geride bırakılan batıla karşı zihinsel merak ve merhamet beslemenin bizzat helake ortak olmak anlamına geleceğini fark ettirir |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir cismin, başın veya boynun var olan doğrultusundan zorla veya isteyerek yana doğru bükülmesi, döndürülmesi.
- Soyut anlam: Bir hedefe kilitlenmiş bilincin geçmişe, terk edilen bir duruma veya dıştan gelen bir saptırıcıya yönelerek asli rotasını yitirmesi.
- Sistematik karşılık: Bir sistemin belirlenmiş ana ekseni üzerinde ilerlerken harici bir tork veya ilgi etkisiyle açısal sapmaya uğraması ve hedeften kopması.
- LaTeX modeli: $$\vec{v}_1 = \vec{v}_0 + \Delta \vec{\theta} \quad (\Delta \vec{\theta} \neq 0 \implies \vec{v}_1 \cdot \vec{u} < 1)$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $\vec{v}_0$ hedefe kilitlenmiş ilk hız vektörünü, $\vec{u}$ belirlenen mutlak istikamet birim vektörünü temsil eder. Sisteme etki eden dönme veya bükülme açısı $\Delta \vec{\theta}$ sıfırdan farklı olduğunda yeni yönelim $\vec{v}_1$ eksenden sapar; hedefe olan izdüşüm azalır ve istikamet birliği bozulur. İltifat yasağı, bu açısal sapmanın ($\Delta \vec{\theta} = 0$) sıfıra eşitlenerek hedefe tam kilitlenmenin sürdürülmesini ifade eder.

## Geçtiği ayetler (3 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%81%D8%AA/occurrences?meal=IK

### [Yunus 10:78](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%AA/ayet/10:78.md) — لِتَلْفِتَنَا

قَالُوا أَجِئْتَنَا لِتَلْفِتَنَا عَمَّا وَجَدْنَا عَلَيْهِ آبَاءَنَا وَتَكُونَ لَكُمَا الْكِبْرِيَاءُ فِي الْأَرْضِ وَمَا نَحْنُ لَكُمَا بِمُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Dediler ki: Siz ikiniz; bizi, babalarımızı üzerinde bulduğumuz yoldan çevirmek ve yeryüzünün büyükleri olmak için mi geldiniz? Biz, size inanmıyoruz.

### [Hud 11:81](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%AA/ayet/11:81.md) — يَلْتَفِتْ

قَالُوا يَالُوطُ إِنَّا رُسُلُ رَبِّكَ لَنْ يَصِلُوا إِلَيْكَ فَأَسْرِ بِأَهْلِكَ بِقِطْعٍ مِنَ اللَّيْلِ وَلَا يَلْتَفِتْ مِنْكُمْ أَحَدٌ إِلَّا امْرَأَتَكَ إِنَّهُ مُصِيبُهَا مَا أَصَابَهُمْ إِنَّ مَوْعِدَهُمُ الصُّبْحُ أَلَيْسَ الصُّبْحُ بِقَرِيبٍ

Meal (IK): Dediler ki: Ey Lut; biz Rabbının elçileriyiz. Onlar sana ilişemeyecekler. Bir ara geceleyin ailenle birlikte yola çık. Karının dışında kimse geri kalmasın. Doğrusu onların başına gelecek olan, onun da başına gelecektir. Onların başına gelecek sabahleyindir. Daha sabah yakın değil mi?

### [Hicr 15:65](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%AA/ayet/15:65.md) — يَلْتَفِتْ

فَأَسْرِ بِأَهْلِكَ بِقِطْعٍ مِنَ اللَّيْلِ وَاتَّبِعْ أَدْبَارَهُمْ وَلَا يَلْتَفِتْ مِنْكُمْ أَحَدٌ وَامْضُوا حَيْثُ تُؤْمَرُونَ

Meal (IK): O halde geceleyin bir ara aileni yola çıkar, sen de arkalarından git. Hiç biriniz arkaya bakmasın ve emrolunduğunuz yere doğru yürüyün, demişlerdi.

## Sözlükler (12)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%AA/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب التاء واللام والفاء معهما
ت ل ف، ل ف ت، ف ل ت، ت ف ل، ف ت ل مستعملات
تلف:
التَّلَفُ: عَطَبٌ وهلال في كلِّ شيء، والفعل تَلِفَ يتلَفُ تَلَفاً.
وفي الحديث: القَرَف أَدنَى للتَّلَف، يريد بالقَرَف أمراً يتَّهمُه ويَتَخوَّفُ عاقبتُه.
والمُتْلَفةُ: مَهْواةٌ مُشرِفة على تَلَف، والمَتالف: المَهالِك.
وأتْلَفَ فلان مالَه: أفناه إسرافاً، وقال الفرزدق:
وقومٍ كرامٍ قد نَقَلنا إليهـمُ		قِراهم فأَتْلَفْنا المنايا وأَتلَفُوا
وأَتْلَفْنا المَنايا: وَجَدْناها ذاتَ تَلَفٍ أي ذات إتلاف ووَجَدناها كذلك.
لفت:
اللَّفْتُ: لَيُّ الشيءِ عن جهته كما تَقبِضُ على عُنُق إِنسانٍ فتَلْفِتُه، قال روبة:
ولَفْت كَسّارِ العِظامِ خَضّادْ
واللَّفتُ والفَتْل واحدٌ.
ولَفَتُّ فلاناً عن رأية أي صَرفتُه عنه، ومنه الالتِفات ويقال: لِفْتُ فلانٍ مع فلانٍ، كقولك صَغْوه معه، ولِفتاه شِقّاه.
وفي حديث حُذَيْفَةَ: مِن أقرأ الناسِ للقرآنِ مُنافقٌ لا يَدَعُ منه واواً ولا ألفاً، يَلْفِته بلسانه كما تَلفِت البَقَرة الخَلا بلسانها.
والألفَتُ من التُيُوس: الذي قد اعوَجَّ قَرْناه والتَوَيا.
واللَّفُوتُ: العَسِرُ الخُلُق.
واللَّفيتةُ: مَرَقٌ يُشبه الحَيْس، وقريباً منه.
قال أبو الدُّقَيْش: اللَّفُوت من النِّساء التي لها زوج ووَلَدٌ م زوج آخر، فهي تَلْتَفِتُ إلى الوَلَد.
فلت:
الفَلْتَةُ آخِرُ يومٍ من الشَّهْر الذي يعده الشَّهرُ الحرامُ كآخِر يوم من جُمادَى الآخِرة وذلك أنَّ الرجلَ يَرَى فيه ثأره، فرُبَّما تَوانَى فيه، فإذا كان الغدُ، دَخَلَ الشهر الحَرامُ ففاتَه، فيُسَمَّى ذلك اليوم فَلتةً، قال:
فسائلْ لَقيطاً وأَشـياعَـهـا		ولا تَدَعَنْ واسأَلَنْ جعفَـرا
غَداةَ العروبةِ مـن فَـلـتةٍ		لمن تَرَكُوا الدار والمُحْضَرا
والفَلْتَةُ: الأمر الذي يقع من غير إحكامٍ، يقال: كان ذلك الأمْرُ فَلْتةً مُفاجَأةً.
وأَفْلَتَني فلانٌ أي انفَلَتَ منّي، وأَفلَتَني أيضاً: خَلَّصَني.
وتَفَلَّتَ فلان إلى فلان، وإلى هذا الأمر أي نازعٌ إليه.
وفَرَسٌ فَلَتانٌ صَلَتانٌ أي نَشيط حديد الفؤاد.
وتَفَلَّتَ إلى الشَّرِّ: تعَرَّضَ له، والفَلَتانُ: المُفَلَّتُ إلى الشَّرِّ، والفِلْتانُ جَمْعٌ.
وثَوْبٌ فَلُوتٌ: لايَنْضَمُّ طَرَفاه من صِغَره يُفْلُت من اليد.
وأَفلَتَ فلانٌ بجُرَيْعَةِ الذَّقَن يُضرَبُ مثلاً للرجل يًشرِف على هَلَكةٍ، ثم يُفلِتُ كأنَّه جَرَع الموتَ جَرْعاً ثم أفلَتَ منه.
والإِفلاتُ يكون بمعنى الانفلات لازماً، وقد يكون واقعاً، يقال: افلَتُّه من الهَلَكةِ أي خلَّصْتُه.
تفل:
التَّفْلُ: رَمْيُكَ بالبُزاق، والتُّفل: البُزاقُ نفسه.
والتَّفْلُ: سُوءُ ريحِ جِلْدِ الإنسانِ، ورجلٌ تَفِلٌ، وامرأة تَفِلةٌ مِتْفال.
والتَّتفُل الثعلَبُ.
فتل:
ناقة فَتْلاءُ إذا كان في ذراعِها فَتَلٌ وبانت عن الجنب.
والفَتيل: سَحاةٌ في شَقِّ النَّواة.
وتَفَتَّلَ الشِّعْرُ أي التَوَى بعضُه ببعض.
والفَتْل: لَيُّ الشيءِ كلَيِّكَ الحَبل، وفَتَلَ الفَتيلةَ فَتْلاً.

##### Türkçe

باب **التاء** ve **اللام** ve **الفاء** onlarla birlikte

**ت ل ف**، **ل ف ت**، **ف ل ت**، **ت ف ل**، **ف ت ل** kullanılagelenlerdir.

**تلف**:
**التَّلَفُ**: her şeyde helâk ve ziyan; fiil **تَلِفَ** **يتلَفُ** **تَلَفاً**.
Hadiste: “**القَرَف** **أَدنَى** **للتَّلَف**”; **القَرَف** ile, kendisini itham ettiği ve âkıbetinden korktuğu bir şeyi kasteder.
**المُتْلَفةُ**: helâke nazır bir uçurum; **المَتالف**: helâk yerleri.
“Falanca malını **أتْلَفَ**”: onu israfla yok etti; el-Ferazdak dedi ki:
وقومٍ كرامٍ قد نَقَلنا إليهـمُ		قِراهم فأَتْلَفْنا المنايا وأَتلَفُوا
“**وأَتْلَفْنا المَنايا**”: onu **تَلَف** sahibi, yani itlâf sahibi bulduk ve onu öyle bulduk.

**لفت**:
**اللَّفْتُ**: bir şeyi yönünden çevirmek; tıpkı bir insanın boynunu tutup onu **تَلْفِتُه** etmen gibi; Rûbe dedi ki:
ولَفْت كَسّارِ العِظامِ خَضّادْ
**اللَّفتُ** ile **الفَتْل** birdir.
“Falancayı görüşünden **لَفَتُّ**” yani onu ondan çevirdim; bundan **الالتِفات** (yüz çevirme) gelir. Ve denir ki: “Falancanın falancayla **لِفْتُ**”u”, senin “onunla **صَغْوه**’u” demen gibi; “**ولِفتاه**”: onun iki yanı.
Huzeyfe’nin hadisinde: “Kur’ân’ı insanların en çok okuyanından (biri) münafıktır; ondan ne bir **واواً** ne de bir **ألفاً** bırakmaz; onu diliyle **يَلْفِته** eder, tıpkı ineğin diliyle yeşilliği **تَلفِت** etmesi gibi.”
**والألفَتُ** (teke türünden): iki boynuzu eğrilmiş ve bükülmüş olan.
**واللَّفُوتُ**: huyu zor olan.
**واللَّفيتةُ**: **الحَيْس**’e benzeyen, ona yakın bir çorba.
Ebû’d-Dukayş dedi ki: “Kadınlardan **اللَّفُوت**: kendisinin bir kocası ve başka bir kocadan çocuğu olan; o, çocuğa **تَلْتَفِتُ** eder.”

**فلت**:
**الفَلْتَةُ**: haram ay saydığı ayın, ayın son günü; Cemâdâ’l-Âhira’nın son günü gibi. Bu, (şöyledir ki) kişi onda kan davasını görür; belki onda gevşek davranır; ertesi gün olunca haram ay girer de onu kaçırır; o gün **فَلتةً** diye adlandırılır; dedi ki:
فسائلْ لَقيطاً وأَشـياعَـهـا		ولا تَدَعَنْ واسأَلَنْ جعفَـرا
غَداةَ العروبةِ مـن فَـلـتةٍ		لمن تَرَكُوا الدار والمُحْضَرا
**والفَلْتَةُ**: sağlamlaştırma olmaksızın vuku bulan iş; denir ki: “O iş birdenbire bir **فَلْتةً** idi.”
“Falanca beni **أَفْلَتَني** etti” yani benden sıyrıldı; **أَفلَتَني** ayrıca: beni kurtardı.
“Falanca falancaya ve bu işe **تَفَلَّتَ** etti” yani ona doğru çekişti.
**وفَرَسٌ فَلَتانٌ صَلَتانٌ**: yani çevik, yürekçe keskin.
“Şerre **تَفَلَّتَ** etti”: ona maruz kaldı; **الفَلَتانُ**: şerre doğru salıverilmiş olan; **الفِلْتانُ** bir çoğuldur.
**وثَوْبٌ فَلُوتٌ**: küçüklüğünden iki ucu birleşmeyen; elden sıyrılır.
“Falanca **بجُرَيْعَةِ الذَّقَن** ile **أَفلَتَ** etti”: helâke yaklaşan, sonra sıyrılan adam için darbımesel olarak söylenir; sanki ölümü bir yudum yutmuş, sonra ondan sıyrılmış gibidir.
**والإِفلاتُ** bazen lâzım olarak **الانفلات** manasında olur; bazen de geçişli olur; denir ki: “Onu helâkten **افلَتُّه**” yani onu kurtardım.

**تفل**:
**التَّفْلُ**: senin tükürükle atman; **التُّفل**: tükürüğün kendisi.
**والتَّفْلُ**: insan derisinin kötü kokusu; **ورجلٌ تَفِلٌ**; **وامرأة تَفِلةٌ مِتْفال**.
Tilki **التَّتفُل** eder.

**فتل**:
Bir dişi deve **فَتْلاءُ**: kolunda **فَتَلٌ** olduğunda ve böğürden ayrıldığında.
**والفَتيل**: çekirdeğin yarığında bir lifçik.
“Saç **تَفَتَّلَ** etti” yani bir kısmı bir kısmına dolandı.
**والفَتْل**: ipi bükmen gibi bir şeyi bükmek; ve fitili **فَتَلَ** eder, **فَتْلاً**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%AA/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

اللَفْتُ: اللَيُّ. ولَفَتَ وجهه عني، أي صرفه. ولَفَتَه عن رأيه: صرفه. وتيس ألْفَتُ بيِّن اللَفَتِ، إذا كان ملتوي أحد القرنين على الآخر. والألْفَتُ في كلام تميم: الأعسرُ، وفي كلام قيس: الأحمقُ، مثل الأعْفَتْ. واللَفاتُ: الأحمق العَسِرُ الخُلُقِ. واللَفوتِ من النساء: التي لها زوجٌ ولها ولد في غيره، فهي تُلْفَتُ إلى ولدها. واللَفيتَةُ: الغليظة من العصائد، لأنها تُلْفَتُ أي تُلوى. والتَفَتَ التفاتاً. والتَلَفُّتُ أكثر منه. واللِفتُ: الشَلْجَمُ. واللِفتُ أيضاً: الشِقُّ. يقال: لفتُهُ معه، أي صغْوُهُ. ولفْتاهُ: شقَّاهُ. وقولهم: لا تلتفت لِفْتَ فلان، أي لا تنظر إليه.

##### Türkçe

**اللَفْتُ**: bükme. Ve “yüzünü benden **لَفَتَ**”, yani onu çevirdi. Ve “onu görüşünden **لَفَتَه**”: onu çevirdi. Ve “apaçık **اللَفَتِ** olan **ألْفَتُ** teke”: iki boynuzdan birinin ötekinin üzerine kıvrılmış olması hâlinde. Ve **الألْفَتُ**, Temîm’in sözünde: solak; Kays’ın sözünde: ahmak; **الأعْفَتْ** gibi. Ve **اللَفاتُ**: ahmak, huyu zor olan. Ve kadınlardan **اللَفوتِ**: kendisinin bir kocası olup ondan başkasında bir çocuğu olan; böylece çocuğuna doğru **تُلْفَتُ** edilir. Ve **اللَفيتَةُ**: lapalardan kalın olan; çünkü o **تُلْفَتُ**, yani bükülür. Ve **التَفَتَ** bir **التفاتاً** ile döndü. Ve **التَلَفُّتُ** ondan daha fazladır. Ve **اللِفتُ**: şalgam. Ve **اللِفتُ** ayrıca: yarık. Denir ki: “onu onunla **لفتُهُ**”, yani ona meyletmesi. Ve **لفْتاهُ**: onun iki yarığı. Ve onların sözü: “falancanın **لِفْتَ**’ine bakma”, yani ona bakma.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%AA/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ت ل ف
تلف ، تفل ، لفت ، فلت ، فتل : مستعملة .
تلف : قال الليث : التَّلَفُ عَطَبٌ وهَلاك في كل شيء والفِعل تَلِفَ يَتْلَفُ تَلَفاً .
والعرب تقول : إن من القَرَفِ التَّلَفُ والقَرَفُ مَدَاناةُ الوَباء ، المَتْلَفَةُ مَهْوَاةٌ مُشْرِفة على تَلَفٍ ، والمتَالِفُ المَهالِك ، وأتلَفَ فلان مالَه إتْلافاً إذا أَفْنَاه إسرافاً .
وقال الفرزدق :
وقومٍ كرامٍ قد نقلنا إليهمُ
قِراهم فأَتْلَفْنا المنايا وأَتْلَفُوا
أتلفنا المنايا وَجَدْناها ذاتَ تَلَفٍ أي ذات إتلاف ووجدوها كذلك .
وقال ابن السكيت في قوله : أتلفنا المنايا وأتلفوا أي صَيَّرنا المنايا تلفاً لهم وصيروها لنا تلفاً قال : ويقال : معناه صادفناها تُتْلِفُنا وصادفوها تُتْلِفُهُمْ .
تفل : رُوِي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( لِتَخْرُجِ النساءُ إلى المساجدِ تَفِلاَتٍ ) .
وقال أبو عبيد : التَّفِلَةُ التي ليست بِمُتَطَيِّبَةٍ ، وهي المُنْتِنَةُ الرِّيح .
يقال لها : تَفِلَةٌ ومِتفالٌ ، وقال امرؤ القيس :
إذا ما الضَّجِيعُ ابْتَزَّها مِن ثِيَابها
تميل عليه هَوْنةً غَيرَ مِتْفَالِ
قال : والتَّفْل بالفَمِ لا يكون إلا ومعه شيء مِن الرِّيق ، فإذا كان نفخاً بلا ريق فهو النَّفْثُ .
قال أبو عبيد وقال اليزيدي يقال للثعلب : تَتْفُلُ وتُتْفِلِ وتِتْفِلُ ، قلت : وَسمعتُ غيرَ واحد من الأعراب يقولون : تُفَّل على فُعَّل للثعلب ، وَأَنشدوني بيت امرىء القيس :
وَإِرْخاءُ سِرْحَانٍ وَتَقْرِيبُ تُفَّلٍ
وقَال ابن شميل يقال : ما أصاب فلان من فلان إلا تِفْلاً طفيفاً أي قليلاً .
وفي بعض الحديث : قم من الشمس فإنها تُتْفِلُ الريحَ أي تُنْتِنُها .
وقال أبو النجر :
حتى إذا ما ابيض جرو التُّتْفُلِ
قيل : التُّتْفُل شجيرة يسميها أهل الحجاز شط الذئب لها جِراء مثل جراء القِتَّاء وَهي آخر ما يَيْبَس من الْعُشب ، فإذا جاءَ الصيفُ ابيضَّ .
لفت : قال الفراء في قول الله جلّ وعزّ : ( أَجِئْتَنَا لِتَلْفِتَنَا عَمَّا وَجَدْنَا عَلَيْهِ ءابَاءَنَا ) ( يونس : 78 ) ، قال : اللَّفْتُ الصَّرفُ .
يقال : ما لَفَتَكَ عن فلان أي ما صَرَفَك عنه .
وقال الليث : اللَّفْتُ لَيُّ الشيءِ عن جهته كما تَقْبِض على عُنق إنسان فَتَلْفِتَه ، وأنشد :
ولَفْتنَ لَفْتاتٍ لَهُن خَضَادُ
ولَفَتُّ فلاناً عن رأْيه أي صَرَفْته عنه ، ومنه الالتفات ويقال : لِفْتُ فلانٍ مع فلان ، كقولك صَغْوهُ مَعه ، ولِفْتاهُ شِقَّاه ، وفي حديث حُذَيفَةَ : مِن أَقرأ الناس للقرآن منافق لا يَدَعُ منه واواً ولا ألفاً ، يَلْفتُه بِلِسانه كما تَلْفِتُ البَقَرةُ الخَلاَ بلسانها ، اللَّفْت اللَّيُّ ، يقال : لَفَتَ الشيءَ وفَتَله إذا لَواه وهذا مَقْلُوب ، والسَّلْجَم يقال له اللِّفْتُ ، ولا أدري أَعَرَبِيٌ هو أم لا .
أبو عبيد عن الأصمعي : الألْفَتُ في كلام قيس الأحمق ، والألْفَتُ في كلام تميم الأعْسَرُ .
ثعلب عن ابن الأعرابي : هو الألْفَتُ والألْفَكُ للأعسر ، سُمِّي أَلْفَتَ لأنه يَعْمَل بجانبه الأمْيَل .
وفي صفته ( صلى الله عليه وسلم ) إذا التفت التفت جميعاً ، يقول كان لا يَلْوي عُنقه يمنةً ولا يسرةً ناظراً إلى الشيء وإنما يفعل ذلك الخفيفُ الطائش ، ولكن كان يُقْبِل جميعاً ويُدبِرُ جميعاً .
الليث : الألْفَتُ من التُّيُوس الذي اعوجَّ قرناه والْتَويا ، قال : واللَّفوت العَسِر الخلق .
أبو عبيد عن الكسائي : اللَّفُوتُ من النساء التي لها زوج ولها ولد مِن غيره ، فهي تَلَفَّتُ إلى ولدها .
وفي حديث عمرَ حينَ وَصَفَ نفْسَه بالسياسة فقال : إني لأُرتعُ وأُشبِع وأَنْهَزُ اللَّفُوت وأَضُمُّ العَنودَ وألحِقَ العَطوفَ وأَرْجُزُ العَروضَ .
قال شمر : قال أبو جميل الكلابي :
اللّفُوتُ الناقةُ الضَّجور عند الحَلْب تَلْتَفت إلى الحالب فَتَعَضُّه فَيَنْهزُهَا بيده فَتَدُرّ ، تفْتَدِي باللبن من النَّهزِ .
وأخبرني المنذريُّ عن ثعلبٍ عن ابن الأعرابي قال : قال رجل لابنه : إياك الرَّقوبَ الغَضُوبَ اللَّفتوتَ .
قال : واللَّفوتُ التي عَيْنُها لا تَثبتُ في موضعٍ واحد ، وإنما هَمُّها أن تَغْفُلَ عنها
فتغْمِزَ غيرَك ، والرَّقُوبُ التي تراقبه أن يموت فَترثَه .
ابن السكِّيت : اللَّفِيتةُ : العَصِيدةُ المُغَلَّظَة .
وفي حديث عمر : أنه ذكرَ أمَّه في الجاهلية واتخاذَها له ولأُختٍ له لَفِيتَةً من الهَبيد .
قال أبو عبيدة : اللَّفيتَةُ : ضَربٌ من الطبيخ لا أَقِفُ على حَدِّه وقال : أراه الحَسَاءَ ونحوه .
وقال ابن السكيت : اللَّفيتةُ هي العَصيدةُ المغلَّظة .
قال ويقال : لا تَلْتَفِتْ لِفتْ فلان .
فلت : قلت : رُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أن رجلاً أتاه فقال : يا رسول الله إن أمي افْتُلِتَتْ نَفْسُها فماتتْ ولم تُوصِ أَفَأَتصدَّقُ عنها ؟ فقال : نعم .
قال أبو عبيد قوله : افتُلِتَتْ نَفْسُها يَعْني ماتَتْ فَجْأَة لم تمْرضْ فتُوصِيَ ، ولكنها أُخِذَتْ فَلْتَةً ، وكل أَمْرٍ فُعل على غير تَمَكُّثٍ وتَلَبُّثٍ فقد افْتُلِتَ ، والاسم الفلْتةُ .
ومنه قول عمر في بَيْعَة أَبي بكر أنها كانت فلتَةً ، فَوَقَى الله شَرَّها ، إنما معناه البَغْتةُ ، وإنما عُوجِل بها مُبادَرةً لانتشار الأمر حتى لا يَطْمَع فيها من ليس لها بموضع .
وقال حُصَيب الهذلي :
كانوا خبيئة نَفْسي فافتُلِتَّهم
وكلُّ زادٍ خَبيءٍ قَصْرُه النّفَدُ
قال : افتلتهم : أُخذوا منِّي فلتَة ، زادٌ خَبيءٌ يُضَنُّ به .
وأخبرني المنذري عن أبي الهيثم . قال : كان لِلعَرب في الجاهلية ساعةٌ يقال لها : الفَلْتةُ يُغيرون فيها ، وهِي آخرُ ساعةٍ من آخر يوم من أيام جُمادى الآخرة ، فإذا رأى الشُّجعانُ والفُرسانُ هلالَ رجبٍ قد طلعَ فجأة في آخر ساعة من أيام جمادى الآخرة ، أغاروا تلك الساعة ، وإن كان هلالُ رجب قد طَلَعَ تلك الساعة لأن تلك الساعة من آخر نهار جمادى الآخرة ما لم تغب الشمس وأنشد :
والخَيلُ ساهِمةُ الوجوه
كأنَّما يَقْضِمنَ مِلحاً
صَادَفْنَ مُنْصُلَ ألّةٍ
في فَلتةٍ فَحَوَيْن سَرْحَا
حدثنا عبد الله بن عروة قال : حدثنا يحيى بن حكيم عن سعيد القداح عن إسرائيل بن يونس عن إبراهيم عن إسحاق عن أبي هريرة قال : مر النبي ( صلى الله عليه وسلم ) تحت جِدارٍ مائلٍ فأسرع المشي . فقيل لرسول الله : أسرعتَ المشي فقال : ( إني أكره موت الفَوات ) يعني موت الفُجاءة .
ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال للموتِ الفُجَاءةِ : الموتُ الأبيض والجارف واللاَّفِت والفَاتِل ، يقال : لَفَته الموتُ وفَتلَه وافْتلته وهو الموت الفَواتُ والفُواتُ
هو أَخْذَة الأسَفِ ، وهي الوَحِيُّ ، والموت الأحمر : القَتْلُ بالسيف ، والموتُ الأسود ، هو الغَرَقُ والشَّرَقُ .
أبو عبيد عن الفراء : افْتَلَتَ فلانٌ الكلامَ واقتَرَحَه إذا ارتجله قال : والفَلَتَان والصَّلَتَان من التفلُّتِ والانْصِلات ، يقال ذلك للرجل الشَّديد الصلبِ .
وقال الليث : رجل فلتَانُ نشيطٌ حديدُ الفؤاد ، ويقال : أفلتَ فلانٌ بِجُرَيعَةِ الذَّقَن ، يُضْربُ مثلاً للرجل يُشْرِفُ على هَلَكة ثم يُفْلِتُ كَأَنَّه جَرَعَ الموتَ جَرْعاً ثم أَفلتَ منه ، والإفلاتُ يكون بمعنى الانفِلات لازِماً وقد يكون واقعاً ، يقال : أفلته مِن الهَلَكَةِ أي خَلَّصتُه .
وأنشد ابن السكيت فقال :
وأَفْلَتَني منها حِماري وجُبّتي
جَزَى اللَّهُ خيراً جُبتي وحِماريا
حدثنا السعدي ، قال : حدثنا الرمادي ، قال : حدثنا أبو معاوية ، قال : حدثنا يزيد عن أبي بردة عن أبي موسى قال : قال رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) ( إن الله يُملي للظالم فإِذا أخذه لم يفلته ، ثم قرأ : ( وَكَذالِكَ أَخْذُ رَبِّكَ إِذَا أَخَذَ الْقُرَى وَهِىَ ظَالِمَةٌ ) ( هود : 102 ) . قوله : لم يفلته أي لم ينفلت منه ، ويكون بمعنى لم يفلته أحد أي لم يخلصه شيء .
وروى أبو عبيدة عن أبي زيد من أمثالهم في إفْلات الجبان : أفلتني جُرَيعة الذّقن ، إذا كان قريباً كقرب الجرعة من الذّقن ثم أفلته ، قلت : معنى أفلتني انفلت مني .
وفي حديث ابن عمر : أنه شهد فتح مكة ومعه جمل جَزُور وبُرْدة فلوت .
قال أبو عبيد قوله : بُردةٌ فَلوتٌ أراد أنها صَغيرةٌ لا يَنْضم طرفاها فهي تُفْلِتُ من يده إذا اشتمل بها .
شمر عن ابن الأعرابي : الفَلُوتُ الثوب الذي لا يثبت على صاحبه لِلينه أو خُشونته .
قال وقال ابنُ شميل : يقال لَيس ذلك من هذا الأمر فَلْتٌ أي لا تَنْفَلِتُ منه ، وقد أَفلَتَ فلانٌ وانْفَلَتَ ، ومرّ بنا بَعيرٌ مُنْفَلِتٌ ولا يقال : مُفْلِتٌ ، ورجل فَلَتانٌ أي جريءٌ وامرأة فَلَتانة .
وفي حديث مجلس النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( ولا تُنْثَى فَلَتاتُه ) أي زَلاَّته ، والمعنى أنه لم يكن في مَجْلسه فَلتات تُفْشَى أي تُذكر ، لأنَّ مَجْلسه كان مَصوناً عن السقطات واللَّغو ، إنما كان مَجلسَ ذِكرٍ حَسَن وحِكَم بالغةٍ لا فضولَ فيه .
فتل : قال الليث : الفتْلُ لَيُّ الشيء كليِّك الحَبْل وَكفتل الفَتيلة قال : وناقة فتلاء ، إذا كان في ذِراعها فَتَل . وبُيُون عن الجنب ، وأنشد غيره بيت لَبيد :
خرج من مِرفقيْها كالفَتَل
ويقال : انفتل فلان عن صلاته أي انصرف ، ولفت فلاناً عن رأيه وفتله إذا صَرَفه ولَواهُ ، وقول الله جلّ وعزّ : ( وَلاَ يُظْلَمُونَ فَتِيلاً ) ( النساء : 49 ) . أخبرني المنذري عن الحراني عن ابن السكيت : أنه قال : ( القِطْمِيرُ القِشْرَة الرّقيقة على النواة ، والفتيلُ ما كان في شَقِّ النّواة ) وبه سُمِّيت فَتيلةُ السراج والنقير النُّكْتَةُ في ظَهْرِ النواة .
ويروى عن ابن عباس أنه قال : الفتيل ما يخرج من بين الإصبعين إذا فتلهما .
قلت : وهذه الأشياء تضرب كلها أمثالاً للشيء التافه الحقيرِ القليلِ ، أي لا يُظلمون قَدرَها .
ثعلب عن ابن الأعرابي : قال : الفتَّالُ البُلبل ويقال لصياحه الفَتْل ، وأما الفَتَلُ فهو مصدر فَتِلَتِ الناقة فتْلاً إِذا أملس جِلد إبِطِها فلم يكن فيه عَرَك ولا حازٌ ولا خالعٌ ، وهذا إذا استَرْخَى جِلْد إبطها وتَبَخْبخ .

##### Türkçe

ت ل ف
**تلف** ، **تفل** ، **لفت** ، **فلت** ، **فتل** : kullanımdadır.

**تلف** : **الليث** dedi: **التَّلَفُ** her şeyde bir bozulma ve helâktir; fiil **تَلِفَ يَتْلَفُ تَلَفاً**’dır.
Araplar der ki: **القَرَفِ**ten (bulaşıcı hastalığa yakınlıktan) **التَّلَفُ** vardır; **القَرَفُ** vebaya yakın olmaktır. **المَتْلَفَةُ** helâke bakan yüksek bir uçurumdur. **المتَالِفُ** helâk yerleridir. “Falanca malını **أتلَفَ** onu **إتْلافاً** (itlaf ederek) yok etti” denir; onu israfla tükettiği zaman.
**الفرزدق** dedi:
وقومٍ كرامٍ قد نقلنا إليهمُ
قِراهم فأَتْلَفْنا المنايا وأَتْلَفُوا
“**أتلفنا المنايا**”: ölümleri bulduk, onları **ذاتَ تَلَفٍ** (itlaf edici) bulduk; yani itlaf sahibi; onlar da onu öyle buldular.
**ابن السكيت** “**أتلفنا المنايا وأتلفوا**” sözü hakkında dedi: yani ölümleri onlar için bir **تلف** kıldık, onlar da onu bizim için bir **تلف** kıldılar. Dedi: “Manası: onu bizi itlaf eder halde bulduk, onlar da onu kendilerini itlaf eder halde buldular” da denir.

**تفل** : Peygamber’den (Allah’ın salât ve selâmı üzerine olsun) rivayet edildi: “(Kadınlar mescidlere **تَفِلاَتٍ** olarak çıksınlar.)” dedi.
**أبو عبيد** dedi: **التَّفِلَةُ** güzel koku sürünmemiş olandır; o, kokusu kötü olandır.
Ona **تَفِلَةٌ** ve **مِتفالٌ** denir. **امرؤ القيس** dedi:
إذا ما الضَّجِيعُ ابْتَزَّها مِن ثِيَابها
تميل عليه هَوْنةً غَيرَ مِتْفَالِ
Dedi: Ağızla **التَّفْل** ancak onunla birlikte tükürükten bir şey varken olur; eğer tükürüksüz bir üfleme olursa o **النَّفْثُ**tur.
**أبو عبيد** dedi; **اليزيدي** de dedi: Tilkiye “**تَتْفُلُ** ve **تُتْفِلِ** ve **تِتْفِلُ**” denir. Ben dedim: Bedevilerden birden fazlasını “tilki için **تُفَّل** (فُعَّل vezninde)” derken işittim; bana **امرؤ القيس**’in beytini okudular:
وَإِرْخاءُ سِرْحَانٍ وَتَقْرِيبُ تُفَّلٍ
**ابن شميل** dedi: “Falanca, falancadan ancak azıcık bir **تِفْلاً طفيفاً** (pek az) elde etti” denir.
Bazı hadiste: “Güneşten kalk; çünkü o **تُتْفِلُ الريحَ**” yani onu kokutur (kötü kokutur).
**أبو النجر** dedi:
حتى إذا ما ابيض جرو التُّتْفُلِ
Denildi ki: **التُّتْفُل** Hicaz ehlinin “kurdun şatı” diye adlandırdığı bir çalıcıktır; onun “yavruları” hıyarın yavruları gibi olur; otun en son kuruyanıdır; yaz gelince beyazlar.

**لفت** : **الفراء** Allah’ın (azze ve celle) sözü hakkında: “(Bizi, babalarımızı üzerinde bulduğumuz şeyden **لِتَلْفِتَنَا** diye mi geldin?)” (Yûnus: 78) dedi: **اللَّفْتُ** çevirmedir/saptırmadır.
“Falancadan seni ne **لَفَتَكَ**?” yani seni ondan ne çevirdi? denir.
**الليث** dedi: **اللَّفْتُ** bir şeyi yönünden bükmektir; tıpkı bir insanın boynunu tutup onu **فَتَلْفِتَه** (çevirmen) gibi. Şu beyit okundu:
ولَفْتنَ لَفْتاتٍ لَهُن خَضَادُ
“Falancayı görüşünden **لَفَتُّ**” yani onu ondan çevirdim; bundan **الالتفات** (dönüp bakma) gelir. “Falancanın falancayla **لِفْتُ**u” denir; senin “onun meyli onunladır” demen gibi. **ولِفْتاهُ** onun iki yanı/iki parçasıdır. **حُذَيفَةَ** hadîsinde: “Kur’ân’ı insanların en çok okuyanlarından (biri) münafıktır; ondan ne bir **واواً** ne bir **ألفاً** bırakır; onu diliyle **يَلْفتُه** (büker/çevirir), tıpkı ineğin diliyle otu **تَلْفِتُ** etmesi gibi.” **اللَّفْت** bükmedir; “şeyi **لَفَتَ** etti ve **فَتَله** etti” denir, onu büktüğü zaman; bu ters çevrilmiştir. **السَّلْجَم**a **اللِّفْتُ** denir; Arapça mıdır değil midir bilmiyorum.
**أبو عبيد** **الأصمعي**’den: **الألْفَتُ** Kays’ın sözünde “ahmak”tır; **الألْفَتُ** Temîm’in sözünde “solak”tır.
**ثعلب** **ابن الأعرابي**’den: Solak için **الألْفَتُ** ve **الألْفَكُ**tur. **أَلْفَتَ** diye adlandırıldı; çünkü daha eğik olan yanı ile iş görür.
Onun (sallallahu aleyhi ve sellem) sıfatında: Döndüğü zaman bütünüyle dönerdi; yani bir şeye bakarak boynunu sağa sola bükmezdi; bunu ancak hafif (aklı kıt) şaşkın yapar; fakat o bütünüyle yönelir ve bütünüyle dönerdi.
**الليث**: **الألْفَتُ** tekelerden boynuzları eğrilip bükülen olandır. Dedi: **واللَّفوت** yaratılışı zor/huysuz olandır.
**أبو عبيد** **الكسائي**’den: Kadınlardan **اللَّفُوتُ**, kocası olan ve ondan başka birinden çocuğu bulunan kadındır; o, çocuğuna doğru **تَلَفَّتُ** eder.
Ömer’in, siyasetiyle kendini vasfettiği hadiste: “Ben otlarım ve doyururum; **اللَّفُوت**u dürterim; **العَنودَ**u toplarım; **العَطوفَ**u yetiştiririm; **العَروضَ**u recezlerim.”
**شمر** dedi: **أبو جميل الكلابي** dedi:
**اللّفُوتُ** sağmal sırasında huysuz deve dişisidir; sağana döner de onu ısırır; o da eliyle onu dürter; o da süt verir; dürtmeden süt ile fidye verir.
**المنذري** bana **ثعلب**’den, o da **ابن الأعرابي**’den haber verdi: Bir adam oğluna dedi ki: “Sakın **الرَّقوبَ الغَضُوبَ اللَّفتوتَ** (rakûb, gadûb, leftût) (kadından).”
Dedi: **واللَّفوتُ** gözü bir yerde sabit durmayan; derdi ancak kendisinden gaflet edilmesi, sonra da başkasını ayıplamasıdır. **والرَّقُوبُ** ise, ölmesini gözetlediğin ki miras alasın, olandır.
**ابن السكِّيت**: **اللَّفِيتةُ**: koyulaştırılmış **العَصِيدةُ** (lapası).
Ömer hadîsinde: cahiliyede annesini ve onun kendisi ve bir kız kardeşi için **الهَبيد**den bir **لَفِيتَةً** yapmasını andı.
**أبو عبيدة** dedi: **اللَّفيتَةُ**: bir tür yemek; sınırını/mahiyetini bilmiyorum. Dedi: onu **الحَسَاءَ** ve benzeri sanıyorum.
**ابن السكيت** dedi: **اللَّفيتةُ** koyulaştırılmış **العَصيدةُ**dır.
Dedi: “Falancanın **لِفتْ**ine bakma/iltifat etme” denir.

**فلت** : Ben dedim: Peygamber’den (Allah’ın salât ve selâmı üzerine olsun) rivayet edildi: Bir adam ona geldi ve dedi ki: “Ey Allah’ın elçisi, annemin canı **افْتُلِتَتْ** de öldü; vasiyet etmedi; onun adına sadaka vereyim mi?” O da: “Evet” dedi.
**أبو عبيد** dedi: “**افتُلِتَتْ نَفْسُها**” sözü: yani ansızın öldü; hastalanmadı ki vasiyet etsin; fakat bir **فَلْتَةً** (ansızın) yakalandı. Her iş ki duraksamadan ve beklemeden yapılırsa **افْتُلِتَ** olmuştur; isim **الفلْتةُ**dir.
Bundan Ömer’in Ebû Bekir’in biatı hakkında “o bir **فلتَةً** idi; Allah onun şerrinden korudu” sözü gelir; manası ancak ansızınlıktır; ancak işin yayılmasına karşı aceleyle, ona ehil olmayanın onda tamah etmemesi için, ona koşularak yapılmıştır.
**حُصَيب الهذلي** dedi:
كانوا خبيئة نَفْسي فافتُلِتَّهم
وكلُّ زادٍ خَبيءٍ قَصْرُه النّفَدُ
Dedi: “**افتلتهم**”: benden bir **فلتَة** ile alındılar; gizli azık, kıskanılan (saklanan) azıktır.
**المنذري** bana **أبي الهيثم**’den haber verdi. Dedi: Arapların cahiliyede bir saati vardı; ona **الفَلْتةُ** denirdi; onda baskın yaparlardı. O, Cemâdâ’l-âhire günlerinin son gününün son saatidir. Yiğitler ve süvariler, Receb hilâlini Cemâdâ’l-âhire günlerinin son saatinde ansızın doğmuş görürlerse o saatte baskın yaparlardı; Receb hilâli o saatte doğmuş olsa bile; çünkü o saat, güneş batmadıkça Cemâdâ’l-âhire’nin son gündüzünün sonundandır. Şu beyit okundu:
والخَيلُ ساهِمةُ الوجوه
كأنَّما يَقْضِمنَ مِلحاً
صَادَفْنَ مُنْصُلَ ألّةٍ
في فَلتةٍ فَحَوَيْن سَرْحَا
Bize Abdullah b. Urve rivayet etti; dedi: Bize Yahyâ b. Hakîm, Saîd el-Kaddâh’dan, o İsrail b. Yûnus’tan, o İbrâhîm’den, o İshâk’tan, o Ebû Hureyre’den rivayet etti; dedi: Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) eğik bir duvarın altından geçti de yürüyüşü hızlandırdı. Allah’ın elçisine: “Yürüyüşü hızlandırdın” denildi. Dedi ki: “(Ben **موت الفَوات**’ı kerih görürüm.)” yani ansızın ölümü.
**ثعلب** **ابن الأعرابي**’den: Ansızın ölüme “**الموتُ الأبيض**” ve “**الجارف**” ve “**اللاَّفِت**” ve “**الفَاتِل**” denir. “Ölüm onu **لَفَته** etti ve **فَتلَه** etti ve **افْتلته** etti” denir; o, **الموت الفَواتُ**tur. **الفُواتُ**: keder yakalamasıdır; o da **الوَحِيُّ**dir. Kırmızı ölüm: kılıçla öldürülmedir. Siyah ölüm: boğulma ve nefesin tıkanmasıdır.
**أبو عبيد** **الفراء**’dan: “Falanca sözü **افْتَلَتَ** etti ve onu **اقتَرَحَه** etti” yani onu irticalen söyledi. Dedi: **الفَلَتَان** ve **الصَّلَتَان** **التفلُّتِ** ve **الانْصِلات**tandır; bu, sert katı adama söylenir.
**الليث** dedi: **رجل فلتَانُ**: çevik, yürekli keskin. “Falanca **أفلتَ** **بِجُرَيعَةِ الذَّقَن**” denir; helâke yaklaşan sonra kurtulan adama mesel vurulur; sanki ölümü bir yudum yudum içti, sonra ondan kurtuldu. **الإفلاتُ** bazen lâzım olarak **الانفِلات** manasında olur, bazen geçişli olur; “Onu helâkten **أفلته** ettim” yani onu kurtardım.
**ابن السكيت** şu beyiti okudu:
وأَفْلَتَني منها حِماري وجُبّتي
جَزَى اللَّهُ خيراً جُبتي وحِماريا
Bize es-Sa‘dî rivayet etti; dedi: Bize er-Ramâdî rivayet etti; dedi: Bize Ebû Muâviye rivayet etti; dedi: Bize Yezîd, Ebû Burde’den, o Ebû Mûsâ’dan rivayet etti; dedi: Allah’ın elçisi (sallallahu aleyhi ve sellem) dedi ki: “(Allah zalime mühlet verir; onu yakaladığı zaman onu **لم يفلته** etmez.)” Sonra okudu: “(Rabbinin yakalaması da böyledir; şehirleri yakaladığı zaman, onlar zalim iken.)” (Hûd: 102). “**لم يفلته**” sözü: yani ondan kurtulmaz; “onu kimse kurtarmadı” manasında da olur; yani hiçbir şey onu kurtarmaz.
**أبو عبيدة** Ebû Zeyd’den, onların mesellerinden, korkağın kurtuluşu hakkında rivayet etti: “**أفلتني جُرَيعة الذّقن**”; eğer yudumun çeneye yakınlığı gibi yakın idi de sonra onu kurtardı (kurtuldu). Ben dedim: “**أفلتني**”nin manası: benden kurtuldu.
**ابن عمر** hadîsinde: Mekke fethine şahit oldu; yanında kesimlik bir deve ve **بُرْدة فلوت** vardı.
**أبو عبيد** dedi: “**بُردةٌ فَلوتٌ**” sözüyle, onun küçük olduğunu kastetti; iki ucu birleşmez; o yüzden ona büründüğünde elinden **تُفْلِتُ** eder.
**شمر** **ابن الأعرابي**’den: **الفَلُوتُ** yumuşaklığı veya kabalığı sebebiyle sahibinin üzerinde durmayan elbisedir.
Dedi; **ابنُ شميل** dedi: “Bu işten **فَلْتٌ** değildir” denir; yani ondan kaçıp kurtulunmaz. Falanca **أَفلَتَ** etti ve **انْفَلَتَ** etti. Yanımızdan **بَعيرٌ مُنْفَلِتٌ** geçti; **مُفْلِتٌ** denmez. **رجل فَلَتانٌ**: cesur; **امرأة فَلَتانة**.
Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) meclisi hadîsinde: “(Onun **فَلَتاتُه** **تُنْثَى** edilmez)” yani sürçmeleri. Mana: meclisinde ifşa edilecek, yani anılacak **فَلتات** yoktu; çünkü meclisi düşüklüklerden ve boş sözden korunmuştu; ancak güzel zikir ve üstün hikmet meclisiydi; onda fazlalık yoktu.

**فتل** : **الليث** dedi: **الفتْلُ** bir şeyi bükmektir; ipi bükmen gibi ve fitili bükmen gibi. Dedi: **ناقة فتلاء**: kolunda **فَتَل** olduğu zaman; ve yan taraftan ayrıklık. Başkası Lebîd’in beytini okudu:
خرج من مِرفقيْها كالفَتَل
“Falanca namazından **انفتل** etti” denir; yani döndü/ayrıldı. “Falancayı görüşünden **لفت** etti ve **فتله** etti” denir; yani onu çevirdi ve büktü. Allah’ın (azze ve celle) sözü: “(Onlara **فَتِيلاً** zulmedilmez.)” (Nisâ: 49). **المنذري** bana **الحراني**’den, o da **ابن السكيت**’ten haber verdi: dedi ki: “**القِطْمِيرُ** çekirdeğin üzerindeki ince kabuktur; **الفتيلُ** çekirdeğin yarığında olan şeydir.” Bununla kandilin fitiline **فَتيلةُ السراج** adı verildi. **النقير** çekirdeğin sırtındaki noktacıktır.
İbn Abbâs’tan rivayet edilir: **الفتيل** iki parmağı büküp (fitil yapıp) aralarından çıkan şeydir.
Ben dedim: Bu şeylerin hepsi, değersiz hakir az şeye misal vurulur; yani onların miktarınca zulmedilmez.
**ثعلب** **ابن الأعرابي**’den: dedi: **الفتَّالُ** bülbüldür; ötüşüne de **الفَتْل** denir. **الفَتَلُ** ise, “deve dişisi **فَتِلَتِ** **فتْلاً**”ın masdarıdır; koltuk altı derisi pürüzsüz olup onda ne sürtünme izi, ne kabarıklık, ne de sarkma olmadığı zaman; bu, koltuk altı derisi gevşeyip sarkıp bollaştığı zamandır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%AA/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب اللام والفاء وما يثلثهما)
(لفق)  اللام والفاء والقاف أُصَيلٌ يدلُّ على ملاءمة الأمر. يقال: لَفَقتُ الثّوبَ بالثَّوب لَفْقاً. وهذا لِفْقُ هذا، أي يوائمه. وتَلافَقَ أمرهم: تلاءَم.
(لفك)  اللام والفاء والكاف. يقولون: الألْفَك: الأحْمَق.
(لفم)  اللام والفاء والميم كلمة. يقولون: اللِّفام: ما بلَغَ طرف الأنف من اللِّثام. وتلفَّمت المرأة: ردَّتَ قِناعَها على فَمِها.
(لفا)* اللام والفاء والحرف المعتلُّ أصلٌ صحيح، يدلُّ على انكشافِ شيءٍ وكَشْفِه، ويكون مهموزاً وغير مهموز. يقال: لَفَأَتِ الرّيح السحابّ عن وَجه السَّماء. ولَفَأْتُ اللّحمَ عن العَظْم: كَشَطته، ولفوْتُه، حكاهما أبو بكر([1]). واللَّفاء: التُّراب والقُماش على وجه الأرض. يقال مثلاً: "رضِيَ من الوَفاء باللَّفاء"، أي من وافِرِ حقِّه بالقليل. وألْفَيْتُه: لقِيته ووجدتُه، إلفاء. وتلافيتُه: تدارَكْتُه.
(لفت)  اللام والفاء والتاء كلمةٌ واحدة تدلُّ على اللَّيِّ وصرف الشيء عن جهتهِ المستقيمةِ. منه لَفَتُّ الشَّيءَ: لوَيْتُه. ولفَتُّ فلاناً عن رأيه: صرفْتُه. والألْفَتُ: الرّجل الأعسَر. وهو قياس الباب: واللَّفِيتة: الغَليظة من العَصائد، لأنَّها تُلفَت، أي تُلْوى. وامرأةٌ لَفوت: لها زوجٌ ولها ولدٌ من غيره فهي تلفتُ إلى ولدِها. ومنه الالتفات، وهو أن تَعدِل بوجهك، وكذا التلفّت. قال أبو بكر: ولفَتُّ اللِّحاء من الشَّجرة: قَشَرته([2]).
(لفج)  اللام والفاء والجيم كلمةٌ واحدة. يقولون: المُلْفَج بفتح الفاء: الفقير، وماضِي فعله ألْفَجَ. وهو من نادِرِ الكلام([3]). وأنشد:
جارية شَبَّت شَباباً عُسْلُجا *** في حَِجْر مَنْ لم يكُ عنها مُلفَجا([4])وروي في بعض الحديث مرفوعاً: أيُدالِكُ الرّجلُ المرأةَ؟ قال: نَعَمْ إذا كان مُلفَجاً". والصحيح عن الحسن([5]).
(لفح)  اللام والفاء والحاء كلمةٌ واحدة. يقال: لفَحَتْه النار بحرّها والسَّمومُ، إذا أصابه حَرُّها فتغيَّرَ وجهُهُ. [وأمّا] قولهم: لَفَحَه بالسَّيف لَفْحَةً: ضربه ضربةً خفيفة، فإنّ الأصل فيه النون، هو نَفَحَه.
(لفظ)  اللام والفاء والظاء كلمةٌ صحيحة تدلُّ على طرح الشَّيء؛ وغالب ذلك أن يكون من الفم. تقول: لَفَظَ بالكلام يَلفِظ لَفظاً. ولفظتُ الشّيءَ من فمي. واللاَّفِظَة: الدِّيك، ويقال الرَّحَى، والبحر. وعلى ذلك يُفسَّر قوله:
فأمّا التي سَيْبُها يُرْتجَى *** فأجْوَدُ جُوداً من اللاّفظهْ([6])وهو شيءٌ ملفوظٌ ولَفيظ.
(لفع)  اللام والفاء والعين أُصَيل صحيح يدلُّ على اشتمالِ شيء. وتلفَّعَت المرأة بمِرْطِها: اشتمَلَتْ عليه. ولَفَّع الشَّيبُ رأسه: شمِلَه. وتَلفع الشَّجَر([7]): تجلَّلَ بالخُضْرة. والتفَعَت الأرضُ بالنّبات: اخضَارَّت، ولَفعتُ المزادة: قلبتُها فجعلتُ أَطِبَّتها([8]) في وسطها.
--------------ـــ
([1]) الجمهرة (2: 160).
([2]) الجمهرة (2: 24).
([3]) ونظيره كلمات ثلاث أوردها ابن خالويه في ليس من كلام العرب. وهي أحصن فهو محصن، وأسهب فهو مسهب، واجرأشت الإبل فهي مجرأشة.
([4]) أنشده في المجمل واللسان (لفج).
([5]) يشير إلى أنه من حديث الحسن حين سئل ذلك السؤال. انظر اللسان (لفج، دلك).
([6]) ذكر العيني (1: 572) أن البيت منسوب إلى طرفة.
([7]) في الأصل: "الرجل"، صوابه في المجمل.
([8]) وكذا في اللسان والقاموس، وفي المجمل: "طبتها"، والطبة بالضم والطبابة بالكسر: الجلدة التي تغطى بها الخرز، وهي معترضة مثنية كالإصبع على موضع الخرز.

ـ

##### Türkçe

(لام ve **الفاء** ve ikisini üçleyen(ler) bâbı)

(**لفق**)  **اللام** ve **الفاء** ve **القاف**; işin uygun düşmesine delâlet eden köklü bir asıldır. Denir: **لَفَقتُ الثّوبَ بالثَّوب لَفْقاً**. Ve bu, bunun **لِفْقُ**’udur; yani ona uygun düşer. Ve **تَلافَقَ** onların işi: uygunlaştı.

(**لفك**)  **اللام** ve **الفاء** ve **الكاف**. Derler: **الألْفَك**: ahmak.

(**لفم**)  **اللام** ve **الفاء** ve **الميم** bir kelimedir. Derler: **اللِّفام**: **اللِّثام**’dan burnun ucuna ulaşan şey. Ve kadın **تلفَّمت**: örtüsünü ağzının üzerine geri çevirdi.

(**لفا**)*  **اللام** ve **الفاء** ve illetli harf; sahih bir asıldır; bir şeyin açığa çıkmasına ve onu açığa çıkarmaya delâlet eder; hem hemzeli hem hemzesiz olur. Denir: **لَفَأَتِ الرّيح السحابّ عن وَجه السَّماء**. Ve **لَفَأْتُ اللّحمَ عن العَظْم**: onu kazıdım; ve **لفوْتُه**; ikisini de Ebû Bekir hikâye etti. Ve **اللَّفاء**: yer yüzünün üzerindeki toprak ve kumaş. Mesel olarak denir: "**رضِيَ من الوَفاء باللَّفاء**", yani bol hakkından az ile. Ve **ألْفَيْتُه**: ona rastladım ve onu buldum; **إلفاء**. Ve **تلافيتُه**: onu telâfi ettim.

(**لفت**)  **اللام** ve **الفاء** ve **التاء**; doğrultusundan düz olan yönünden bir şeyi bükmeye ve çevirmeye delâlet eden tek bir kelimedir. Ondan: **لَفَتُّ الشَّيءَ**: onu büktüm. Ve **لفَتُّ فلاناً عن رأيه**: onu çevirdim. Ve **الألْفَتُ**: solak adam. Ve o, bâbın kıyasıdır. Ve **اللَّفِيتة**: **العَصائد**’in kalın olanı; çünkü o **تُلفَت**; yani bükülür. Ve **امرأةٌ لَفوت**: onun bir kocası vardır ve ondan başkasından bir çocuğu vardır; böylece çocuğuna yönelir. Ondan **الالتفات**: yüzünle dönmendir; ve yine **التلفّت**. Ebû Bekir dedi: Ve **لفَتُّ اللِّحاء من الشَّجرة**: onu soydum.

(**لفج**)  **اللام** ve **الفاء** ve **الجيم** tek bir kelimedir. Derler: **المُلْفَج** (fâ’nın fethasıyla): fakir; fiilinin mâzîsi **ألْفَجَ**’dır. Ve o, sözün nâdirindendir. Ve şu beyit okunmuştur:
جارية شَبَّت شَباباً عُسْلُجا *** في حَِجْر مَنْ لم يكُ عنها مُلفَجا
Ve bazı hadiste merfû olarak rivayet edildi: "**أيُدالِكُ الرّجلُ المرأةَ؟ قال: نَعَمْ إذا كان مُلفَجاً**". Ve sahih olan, Hasan’dan olandır.

(**لفح**)  **اللام** ve **الفاء** ve **الحاء** tek bir kelimedir. Denir: **لفَحَتْه النار بحرّها والسَّمومُ**; yani onun harareti ona isabet etti de yüzü değiştiği zaman. [Ama] onların sözü: **لَفَحَه بالسَّيف لَفْحَةً**: onu hafif bir vuruşla vurdu; bunun aslı **النون**’dadır; o, **نَفَحَه**’dir.

(**لفظ**)  **اللام** ve **الفاء** ve **الظاء**; bir şeyi atmaya delâlet eden sahih bir kelimedir; bunun çoğu, ağızdan olmasıdır. Dersin: **لَفَظَ بالكلام يَلفِظ لَفظاً**. Ve **لفظتُ الشّيءَ من فمي**. Ve **اللاَّفِظَة**: horoz; ve değirmen taşı ve deniz denir. Ve bunun üzerine şu sözü tefsir edilir:
فأمّا التي سَيْبُها يُرْتجَى *** فأجْوَدُ جُوداً من اللاّفظهْ
Ve o, **ملفوظٌ** bir şeydir ve **لَفيظ**.

(**لفع**)  **اللام** ve **الفاء** ve **العين**; bir şeyin kuşatılmasına delâlet eden sahih köklü bir asıldır. Kadın **تلفَّعَت** **بمِرْطِها**: onunla kuşandı. Ve **لَفَّع الشَّيبُ رأسه**: onu kapladı. Ve **تَلفع الشَّجَر**: yeşillikle büründü. Ve yer **التفَعَت** bitkiyle: yeşerdi; ve **لَفعتُ المزادة**: onu çevirdim de **أَطِبَّتها**’sını ortasına koydum.

--------------ـــ
([1]) Cemhere (2: 160).
([2]) Cemhere (2: 24).
([3]) Ve benzeri, İbn Hâlaveyh’in “Arapların sözünden değildir”de zikrettiği üç kelimedir. Ve onlar: **أحصن فهو محصن**; ve **أسهب فهو مسهب**; ve **اجرأشت الإبل فهي مجرأشة**.
([4]) Onu el-Mücmel’de ve Lisân’da (**لفج**) maddesinde okuttu.
([5]) Bunun, kendisine o soru sorulduğunda Hasan’ın hadisi olduğuna işaret eder. Lisân’a bak: (**لفج**، **دلك**).
([6]) el-‘Aynî (1: 572) beytin Tarafe’ye nispet edildiğini zikretti.
([7]) Asılda: "**الرجل**"; doğrusu el-Mücmel’dedir.
([8]) Lisân ve Kâmûs’ta da böyledir; el-Mücmel’de: "**طبتها**"; ve **الطبة** (zamm ile) ve **الطبابة** (kesr ile): boncuğun örtüldüğü deridir; boncuğun yerine parmak gibi enine, iki katlı bir şekilde konulandır.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%AA/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- يقال: لفته عن كذا: صرفه عنه. قال تعالى: ﴿قال أجئتنا لتلفتنا﴾ [يونس/ 87] أي: تصرفنا، ومنه: التفت فلان: إذا عدل عن قبله بوجهه، وامرأة لفوت: تلفت من زوجها إلى ولدها من غيره، واللفيتة: ما يغلظ من العصيدة (العصيدة: دقيق يلت بالسمن ويطبخ. وقيل: اللفيتة: مرقة تشبه الحيس. انظر: اللسان (لفت) و (عصد) ؛ والمجمل 3/811).

##### Türkçe

- Denilir: **لفته عن كذا**: onu ondan çevirdi. Yüce Allah dedi ki: ﴿قال أجئتنا لتلفتنا﴾ [يونس/ 87] yani: bizi çevirirsin; ve ondandır: **التفت** falan: yüzüyle kıblesinden saptığı zaman; ve **امرأة لفوت**: kocasından, ondan başkasından olan çocuğuna döner; ve **اللفيتة**: **العصيدة**den kalınlaşan şey ( **العصيدة**: içyağıyla yoğrulan ve pişirilen un. Ve denildi: **اللفيتة**: **الحيس**e benzeyen bir çorba. Bak: **اللسان** (**لفت**) ve (**عصد**) ; ve **المجمل** 3/811).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%AA/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ل ف ت
تلفّت نحو الحيّ حتى وجدتني وجعت من الإصغاء ليتاً وأخدعا ومالي إليه ملتفت ومتلفّت وإذا أخبرك فلا تلفتت لفته أو تطلع طلعه وأخذ بعنقه فلفته ولفتّ ردائي على عنقي‏:‏ عطفته‏.‏
ولفتّ الدقيق بالسمن‏:‏ عصدته واتخذت لفيتةً‏:‏ عصيدةً‏.‏
ولفته مع فلان‏:‏ صغوه ولفتاه‏.‏
وطبخ لفتيّةً‏:‏ سلجميّة‏.‏
وقال بعض الأعاريب‏:‏ إلى طاهرٍ عسّفت كلّ تنوفة فيافٍ كلون السّخت ما تنبت اللّفتا ولولا رجائي جود كفيك لم أزر سرخس ولا طوساً ولم أنزل الدّشتا ورجل ألفت‏:‏ أحول‏.‏
وتيسٌ ألفت‏:‏ ملتوي القرنين‏.‏
ومن المجاز‏:‏ لفتّه عن رأيه‏:‏ صرفته‏.‏
وفلان يلفت الكلام لفتاً‏:‏ يرسله على عواهنه لا يبالي كيف جاء‏.‏
ولفت اللحاء عن العود‏:‏ قشره‏.‏

##### Türkçe

ل ف ت
**تلفّت**: mahalleye doğru döndü durdu; nihayet beni buluncaya kadar; ve **ليتاً** ve **أخدعا** dinlemekten acıdım. Ve benim ona doğru ne **ملتفت** ne de **متلفّت** (bir dönüşüm) vardır. Ve eğer sana haber verirse, onun **لفته**sine (dönüşüne) yahut onun **طلعه**sine (bakışına) **تلفتت** etme. Ve onun boynundan tuttu; onu **فلفته** (büktü/çevirdi). Ve ridâmı boynumun üzerine **لفتّ** ettim: onu büktüm/döndürdüm.

Ve **ولفتّ الدقيق بالسمن**: onu **عصدته** ettim; ve bir **لفيتةً** edindim: bir **عصيدةً**.

Ve onu falanla birlikte **ولفته**: onun **صغوه**su ve onun **لفتاه**ı.

Ve bir **لفتيّةً** pişirdi: bir **سلجميّة**.

Ve bazı bedevîler dedi ki:
“Bir **طاهرٍ**e doğru her bir **تنوفة**yi zorladım; **فيافٍ** (çöller) **السّخت**ın rengi gibi; **اللّفتا** bitirmez.
Ve eğer iki elinin cömertliğini umuş olmasaydım, ne **سرخس**’ı ne **طوساً**’ı ziyaret ederdim ve ne de **الدّشتا**’ya inerdim.”

Ve **رجل ألفت**: şaşı.

Ve **تيسٌ ألفت**: iki boynuzu bükülmüş.

Mecazdan: **لفتّه عن رأيه**: onu (görüşünden) çevirdim/saptırdım.

Ve falan, sözü **يلفت** eder, **لفتاً**: onu gelişigüzel salar; nasıl geldiğine aldırmaz.

Ve **ولفت اللحاء عن العود**: onu soydu.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%AA/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

لَفَتَ وجهَه عن القوم: صَرَفَه، والْتَفَتَ التِفاتاً،
والتَّلَفُّتُ أَكثرُ منه.
وتَلَفَّتَ إِلى الشيء والْتَفَتَ إِليه: صَرَفَ وجْهَه إِليه؛ قال: أَرَى المَوْتَ، بَيْنَ السَّيْفِ والنِّطْع، كامِناً،
يُلاحِظُنِي من حيثُ ما أَتَلَفَّتُ
وقال:
فلما أَعادَتْ من بعيدٍ بنَظْرةٍ
إِليَّ الْتِفاتاً، أَسْلَمَتْها المَحاجِرُ
وقوله تعالى: ولا يَلْتَفِتْ منكم أَحَدٌ إِلاّ امرأَتَك؛ أُمِرَ بتَرْكِ الالْتِفاتِ، لئلا يرى عظيمَ ما يَنْزلُ بهم من العذاب. وفي الحديث في صفته، صلى الله عليه وسلم: فإِذا الْتَفَتَ، الْتَفَتَ جميعاً؛ أَراد أَنه لا يُسارِقُ النَّظَرَ؛ وقيل: أَراد لا يَلْوي عُنُقَه يَمْنةً ويَسْرةً إِذا نظَر إِلى الشيءِ، وإِنما يَفْعَلُ ذلك الطائشُ الخَفيفُ، ولكن كان يُقْبِلُ جميعاً ويُدْبِرُ جميعاً.
وفي الحديث: فكانتْ مِنِّي لَفْتةٌ؛ هي المَرَّة الواحدة من الالْتِفاتِ. واللَّفْتُ: اللَّيُّ.
ولَفَتَه يَلْفِتُه لَفْتاً: لواه على غير جهته؛ وقيل: اللَّيُّ هو أَن تَرْمِيَ به إِلى جانبك. ولَفَتَه عن الشيء يَلْفِتُه لَفْتاً: صَرفه. الفراء في قوله، عز وجل: أَجِئْتَنا لتَلْفِتَنا عمَّا وَجَدْنا عليه آباءَنا؟ اللَّفْتُ: الصَّرْفُ؛ يقال: ما لَفَتَك عن فلانٍ أَي ما صَرَفَك عنه؟واللَّفْتُ: لَيُّ الشيءِ عن جهتِه، كما تَقْبِضُ على عُنُق إِنسانٍ فتَلْفِتُه؛ وأَنشد:
ولفَتْنَ لَفْتاتٍ لَهُنَّ خَضادُ
ولَفَتُّ فلاناً عن رأْيه أَي صَرَفْتُه عنه، ومنه الالْتِفاتُ. وفي حديث حُذيفة: إِنَّ مِن أَقْرَإِ الناسِ للقرآن مُنافِقاً لا يَدَعُ منه واواً ولا أَلِفاً، يَلْفِتهُ بلسانه كما تَلْفِتُ البَقرةُ الخَلى بلسانها؛ اللَّفْتُ: اللَّيُّ. ولَفَتَ الشيءَ، وفَتَلَه إِذا لواه، وهذا مقلوب. يقال: فلان يَلْفِتُ الكلامَ لَفْتاً أَي يُرْسِلُه ولا يُبالي كيف جاء. والمعنى أَنه يَقْرَأَه من غير رَوِيَّةٍ، ولا تَبَصُّرٍ وتعَمُّدٍ للمأْمور به، غيرَ مُبالٍ بِمَتْلُوِّه كيف جاء، كما تَفْعَلُ البقرةُ بالحَشيش إِذا أَكَلَتْه. وأَصلُ اللَّفْتِ: لَيُّ الشيء عن الطريقة المستقيمة. وفي الحديث: إِنَّ اللهَ يُبْغِضُ البَليغَ من الرجال الذي يَلْفِتُ الكلامَ كما تَلْفِتُ البقرةُ الخَلى بلسانها؛ يقال: لَفَتَه يَلْفِتُه إِذا لواه وفَتَلَه؛ ولَفَتَ عُنُقَه: لواها.
اللحياني: ولِفْتُ الشيءِ شِقُّه، ولِفْتاه: شِقَّاه؛ واللِّفْتُ: الشِّقُّ؛ وقد أَلْفَته وتَلَفَّته. ولِفْتُه مَعَك أَي صَغْوُه. وقولهم: لا يُلْتَفَتُ لِفْتُ فلانٍ أَي لا يُنْظَرُ إِليه.
واللَّفُوتُ من النساء: التي تُكْثِرُ التَّلَفُّتَ؛ وقيل: هي التي يموت زوجها أَو يطلقها ويَدَعُ عليها صِبْياناً، فهي تُكثِر التَّلَفُّتَ إِلى صِبْيانها؛ وقيل: هي التي لها زوج، ولها ولد من غيره، فهي تَلَفَّتُ إِلى ولَدها. وفي الحديث: لا تَتَزَوَّجَنَّ لَفُوتاً؛ هي التي لها ولد من زوج آخر، فهي لا تزال تَلْتَفِتُ إِليه وتَشْتَغِلُ به عن الزَّوْج. وفي حديث الحجاج أَنه قال لامرأَة: إِنكِ كَتُونٌ لفوتٌ أَي كثيرة التَّلَفُّتِ إِلى الأَشياء. وقال ثعلب: اللَّفُوتُ هي التي عَيْنُها لا تَثْبُتُ في موضع واحد، إِنما هَمُّها أَن تَغْفُلَ عنها، فتَغْمِز غيركَ؛ وقيل: هي التي فيها الْتِواءٌ وانْقِباضٌ؛ وقال عبد الملك بن عُمَيْر: اللَّفُوتُ التي إِذا سمعتْ كلامَ الرجُل التَفَتَتْ إِليه؛ ابن الأَعرابي قال: قال رجل لابْنِه إِيَّاكَ والرَّقُوبَ الغَضُوبَ القَطُوبَ اللَّفُوتَ؛ الرَّقُوبُ: التي تُراقِبُه أَن يموتَ فَترِثَه. وفي حديث عمر، رضي الله عنه، حين وصَفَ نَفْسَه بالسياسة، فقال: إِني لأُرْبِعُ، وأُشْبِعُ، وأَنْهَزُ اللَّفُوتَ
(* قوله «وأَنهز اللفوت» الذي في النهاية وأَردَّ اللفوت. وكتب بهامشها: وفي رواية وأَنهز اللفوت.)، وأَضُمُّ العَنُودَ، وأُلْحِقَ العَطُوفَ، وأَزْجُرُ العَرُوضَ. قال أَبو جَميلٍ الكِلابيّ: اللَّفُوتُ الناقةُ الضَّجُورُ عند الحَلَبِ، تَلْتَفِتُ إِلى الحالِبِ فتَعَضُّه، فيَنْهَزُها بيده فَتَدِرُّ، وذلك لتَفْتَدِيَ باللَّبن من النَّهْزِ، وهو الضَّرْبُ، فَضَرَبها مثلاً للذي يَسْتَعْصِي ويَخْرُج عن الطاعَة. والمُتَلَفَّتَةُ: أَعْلى عَظْمِ العاتِقِ مما يَلي الرَّأْسَ. والأَلْفَتُ: القَوِيُّ اليَدِ الذي يَلْفِتُ مَنْ عالجَه أَي يَلْويه. والأَلْفَتُ والأَلْفَكُ في كلام تَميم: الأَعْسَرُ، سمي بذلك لأَنه يَعْملُ بجانِبه الأَمْيَل؛ وفي كلام قيس: الأَحْمَقُ، مِثْلُ الأَعْفَتِ، والأُنْثَى: لَفْتاءُ.
وكُّلُّ ما رَمَيْتَهُ لِجانِبكَ: فقدْ لَفَتَّه.
واللَّفاتُ أَيضاً: الأَحْمَقُ.
واللَّفُوتُ: العَسِرُ الخُلُق.
الجوهري: واللَّفاتُ الأَحْمَقُ العَسِرُ الخُلُق.
ولَفَتَ الشيءَ يَلْفِتهُ لَفْتاً: عَصَدَه، كما يُلْفَتُ الدقيقُ بالسَّمْن وغيره.
واللَّفِيتَةُ: أَن يُصَفَّى ماءُ الحَنْظَلِ الأَبْيَضِ، ثم تُنْصَبَ به البُرْمةُ، ثم يُطْبَخَ حتى يَنْضَجَ ويَخْثُر، ثم يُذَرَّ عليه دقيقٌ؛ عن أَبي حنيفة. واللَّفِيتَةُ: العَصِيدة المُغَلَّظةُ؛ وقيل: هي مَرَقة تُشْبهُ الحَيْسَ؛ وقيل: اللَّفْتُ كالفَتْلِ، وبه سميت العصيدة لَفِيتَةً، لأَنها تُلْفَتُ أَي تُفْتَلُ وتُلْوَى. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: أَنه ذَكَرَ أَمره في الجاهلية، وأَن أُمه اتَّخَذتْ لهم لَفِيتَةً من الهَبِيدِ؛ قال أَبو عبيد: اللَّفِيتَةُ العَصِيدة المُغَلَّظةُ، وقيل: هي ضَرْبٌ من الطَّبيخ، لا أَقِفُ على حَدِّه؛ وقال: أُراه الحِساءَ ونحْوَه. والهَبِيدُ: الحَنْظَلُ.
وتَيْسٌ أَلْفَتُ: مُعْوَجُّ القَرْنَيْن. الليث: والأَلْفَتُ من التُّيوسِ الذي اعْوَجَّ قَرْناه والتَوَيا. وتَيْسٌ أَلْفَتُ: بَيِّن اللَّفَتِ إِذا كان مُلْتَوِيَ أَحَدِ القَرْنَيْنِ على الآخر. ابن سيده: واللِّفْتُ، بالكسر، السَّلْجم؛ الأَزهري: السَّلْجَمُ يقال له اللِّفْتُ، قال: ولا أَدْرِي أَعَرَبيٌّ هو أَم لا؟
ولَفَتَ اللِّحَاءَ عن الشَّجر لَفْتاً. وحكى ابن الأَعرابي عن العُقَيْلي: وعَدْتَني طَيْلَساناً ثم لَفَتَّ به فلاناً أَي أَعْطَيْتَه إِياه.ولِفْتٌ: موضع؛ قال مَعْقِلُ بن خُوَيْلدٍ:
نَزِيعاً مُحْلِباً من آلِ لِفْتٍ
لحَيٍّ، بين أَثْلَة، فالنِّجَامِ
وفي الحديث: ذِكرُ ثَنِيَّةِ لِفْتٍ؛ وهي بين مكة والمدينة، قال ابن الأَثير: واخْتُلِفَ في ضَبْطه الفاء، فسُكِّنَتْ وفُتِحَتْ، ومنهم من كسر اللام مع السكون.

##### Türkçe

**لَفَتَ** yüzünü kavimden çevirdi: onu çevirdi; ve **الْتَفَتَ** **التِفاتاً** (döndü),
ve **التَّلَفُّتُ** ondan daha çoktur.

Ve **تَلَفَّتَ** şeye doğru ve **الْتَفَتَ** ona: yüzünü ona çevirdi; dedi ki:
“Ölümü, kılıç ile deri yaygı arasında, gizlenmiş görüyorum,
Ben nereye **أَتَلَفَّتُ** (dönüp bakarsam), oradan beni gözetliyor.”

Ve dedi ki:
“Uzakta bir bakışla yeniden döndürdüğünde
Bana doğru bir **الْتِفاتاً** (dönüş), göz çukurları onu teslim etti.”

Ve Yüce Allah’ın sözü: “Ve sizden hiç kimse dönüp bakmasın, ancak karın(ın) hariç”; emrolundu
**الالْتِفاتِ**i terk etmekle, ta ki onlara azaptan inen büyük şeyi görmesin. Ve hadiste onun
sıfatında, صلى الله عليه وسلم: “Artık ne zaman **الْتَفَتَ** (dönüp baktıysa), bütünüyle **الْتَفَتَ** (döndü)”; murad etti
ki o bakışı çalmaz; ve denildi: murad etti ki boynunu sağa
ve sola bükmez, bir şeye baktığı zaman; bunu ancak hafif, şaşkın olan yapar; fakat
bütünüyle yönelir ve bütünüyle dönerdi.

Ve hadiste: “Benden bir **لَفْتةٌ** oldu”; o, **الالْتِفاتِ**ten bir defadır. Ve **اللَّفْتُ**: bükmedir.

Ve **لَفَتَه يَلْفِتُه لَفْتاً**: onu kendi yönü dışında büktü; ve denildi: bükme, şudur ki
onu kendi yanına doğru atmandır. Ve **لَفَتَه عن الشيء يَلْفِتُه لَفْتاً**: onu çevirdi.
Ferrâ, Yüce ve Celîl olanın sözü hakkında: “Bize geldin de bizi, üzerinde bulduğumuz şeyden
babalarımız(ın yolun)dan **لتَلْفِتَنا** (çevirmek) için mi?” **اللَّفْتُ**: çevirmedir; denir: “Seni falancadan ne **لَفَتَك** (çevirdi)?” yani seni ondan ne çevirdi? Ve **اللَّفْتُ**: şeyin kendi yönünden bükülmesidir; tıpkı bir insanın boynunu tutup da onu **فتَلْفِتُه** (bükmen) gibi; ve inşad etti:
“Ve onlar, kendilerine **خَضادُ** olan **لَفْتاتٍ** (büküşler) ile büktüler.”

Ve “Falancayı görüşünden **لَفَتُّ**” yani onu ondan çevirdim; bundan da **الالْتِفاتُ** gelir. Ve
Huzeyfe hadîsinde: “Şüphesiz Kur’ân’ı okuyan insanların en okuyucularından bir münafık vardır; ondan bir **واواً** da bir **أَلِفاً** da bırakmaz; onu diliyle **يَلْفِتهُ** (büker), tıpkı ineğin kuru otu diliyle **تَلْفِتُ** (bükmesi) gibi”; **اللَّفْتُ**: bükmedir. Ve **لَفَتَ** şeyi ve **فَتَلَه**: onu büktüğü zaman; bu ters çevrilmiştir.
Denir: “Falanca sözü **يَلْفِتُ** **لَفْتاً**” yani onu salar ve nasıl geldiğine aldırmaz.
Mana şudur ki: onu düşünmeden, basiret olmadan ve emrolunana kasıtlı yönelme olmadan okur;
okuduğuna nasıl geldiğine aldırmaksızın; tıpkı ineğin
otu yediği zaman yaptığı gibi. Ve **اللَّفْتِ**in aslı: şeyin dosdoğru yoldan bükülmesidir.
Ve hadiste: “Şüphesiz Allah, erkeklerden beliğ olanı, sözü
tıpkı ineğin kuru otu diliyle **تَلْفِتُ** (bükmesi) gibi **يَلْفِتُ** (büken)i buğzeder”; denir: **لَفَتَه يَلْفِتُه** onu büktüğü zaman ve **فَتَلَه**; ve **لَفَتَ عُنُقَه**: onu büktü.

Lihyânî: **ولِفْتُ الشيءِ** onun yarığıdır, ve **ولِفْتاه**: iki yarığıdır; ve **اللِّفْتُ**:
yarıktır; ve onu **أَلْفَته** ve **تَلَفَّته**. Ve “**ولِفْتُه مَعَك**” yani ona meyletmesidir. Ve onların sözü: “Falancanın **لِفْتُ**una bakılmaz” yani ona bakılmaz.

Ve kadınlardan **اللَّفُوتُ**: **التَّلَفُّتَ**i çok yapan; ve denildi: o, kocası ölen yahut onu boşayan ve üzerinde çocuklar bırakan kadındır; o da çocuklarına
doğru **التَّلَفُّتَ**i çok yapar; ve denildi: o, kocası olan, fakat ondan başka birinden çocuğu olan kadındır; o da çocuğuna doğru **تَلَفَّتُ** eder. Ve hadiste: “Sakın **لَفُوتاً** ile evlenmeyin”; o, başka bir kocadan çocuğu olan kadındır; o da ona doğru durmadan **تَلْتَفِتُ** eder ve onunla meşgul olup kocadan alıkoyar. Ve Haccâc hadîsinde, bir kadına dediği rivayet edildi: “Sen **كَتُونٌ** **لفوتٌ**sun” yani eşyalara doğru **التَّلَفُّتِ**i çok olan. Ve Sa‘leb dedi: **اللَّفُوتُ**, gözü bir yerde sabit durmayan kadındır; onun derdi ancak ondan gafil olunmasıdır, böylece başkasını göz kırpar; ve denildi: onda bir **الْتِواءٌ** ve bir **انْقِباضٌ** vardır; ve Abdülmelik b. Umeyr dedi: **اللَّفُوتُ**, erkek sözünü işittiği zaman ona doğru **التَفَتَتْ** (dönen) kadındır; İbnü’l-A‘râbî dedi: bir adam oğluna dedi: “Sakın **الرَّقُوبَ** **الغَضُوبَ** **القَطُوبَ** **اللَّفُوتَ**tan”; **الرَّقُوبُ**: onun ölmesini gözetleyen, böylece ona mirasçı olan kadındır. Ve Ömer hadîsinde, رضي الله عنه, kendisini siyasetle vasfettiği zaman, dedi ki: “Şüphesiz ben **أُرْبِعُ** ve **أُشْبِعُ**,
ve **أَنْهَزُ اللَّفُوتَ**
(* ‘**وأَنهز اللفوت**’ ki Nihâye’de olan ‘**وأَردَّ اللفوت**’tur.
Ve kenarına yazıldı: Bir rivayette ‘**وأَنهز اللفوت**’.) , ve **أَضُمُّ العَنُودَ**, ve **أُلْحِقَ العَطُوفَ**, ve **أَزْجُرُ العَرُوضَ**.” Ebû Cemîl el-Kilâbî dedi: **اللَّفُوتُ**,
sağım sırasında huysuz olan dişi devedir; sağana doğru **تَلْتَفِتُ** eder de onu ısırır;
o da eliyle onu **فَتَدِرُّ** (sütü akıtır) diye **فَيْنْهَزُها** (dürter); bu, dürtmeden süt ile fidye vermesidir; ve o
**النَّهْزِ**dir, o da vuruştur; böylece onu, karşı gelen ve itaattan çıkan kimseye misal yaptı.

Ve **المُتَلَفَّتَةُ**: başa bitişik olan omuz kemiğinin üst tarafıdır.

Ve **الأَلْفَتُ**: eli güçlü olan, uğraştığı kimseyi **يَلْفِتُ** (büken) yani onu büken.

Ve **الأَلْفَتُ** ve **الأَلْفَكُ**, Temîm’in sözünde: solak; ona bu ad verildi, çünkü daha eğik olan yanı ile iş görür; Kays’ın sözünde: ahmak; **الأَعْفَتِ** gibi; ve dişisi: **لَفْتاءُ**.

Ve yanına doğru attığın her şey: onu **لَفَتَّه** (bükmüş/çevirmiş) oldun.

Ve **اللَّفاتُ** da: ahmaktır.

Ve **اللَّفُوتُ**: huysuz tabiatlıdır.

Cevherî: ve **اللَّفاتُ** huysuz tabiatlı ahmaktır.

Ve **لَفَتَ الشيءَ يَلْفِتهُ لَفْتاً**: onu yoğurdu; tıpkı unun
sadeyağ ve başkasıyla **يُلْفَتُ** (yoğrulması) gibi.

Ve **اللَّفِيتَةُ**: beyaz **الحَنْظَلِ**in suyunun süzülmesi, sonra
tencerenin onunla kurulması, sonra pişirilip olgunlaşıncaya ve koyulaşıncaya kadar kaynatılması, sonra üzerine un serpilmesidir;
Ebû Hanîfe’den. Ve **اللَّفِيتَةُ**: koyulaştırılmış **العَصِيدة**dir; ve denildi: o, **الحَيْسَ**e benzeyen bir çorbadır; ve denildi: **اللَّفْتُ** **الفَتْلِ** gibidir; ve bununla **العصيدة**ya **لَفِيتَةً** adı verildi; çünkü o **تُلْفَتُ** yani bükülür ve burulur. Ve Ömer hadîsinde, رضي الله عنه:
cahiliyede işini zikretti ve annesinin onlara **الهَبِيدِ**den bir **لَفِيتَةً** yaptığını; Ebû Ubeyd dedi: **اللَّفِيتَةُ** koyulaştırılmış **العَصِيدة**dir; ve denildi: o, bir tür pişmiş yemektir, sınırına vâkıf olmuyorum; ve dedi: onu, çorba ve benzeri görüyorum. Ve **الهَبِيدُ**: **الحَنْظَلُ**dür.

Ve **تَيْسٌ أَلْفَتُ**: iki boynuzu eğri. Leys: ve tekelerden **الأَلْفَتُ**, boynuzları eğrilip bükülen kimsedir. Ve **تَيْسٌ أَلْفَتُ**: bir boynuzunun diğerinin üzerine bükülmüş olması halinde, **اللَّفَتِ**i açık olan.

İbn Sîde: ve **اللِّفْتُ**, kesre ile, şalgamdır; Ezherî: şalgama **اللِّفْتُ** denir; dedi: onun Arapça olup olmadığını bilmiyorum.

Ve **لَفَتَ اللِّحَاءَ عن الشَّجر لَفْتاً**: kabuğu ağaçtan soydu. Ve İbnü’l-A‘râbî, Ukaylî’den nakletti: “Bana bir **طَيْلَساناً** vadettin, sonra onunla falancayı **لَفَتَّ** ettin” yani onu ona verdin. Ve **لِفْتٌ**: bir yerdir; Ma‘kıl b. Huveylid dedi:
“Âl-i **لِفْتٍ**den, bir hayya karşı, süt sağan bir sürgün olarak,
**أَثْلَة** ile **النِّجَام** arasında.”

Ve hadiste: **ثَنِيَّةِ لِفْتٍ**in zikri; o, Mekke ile Medine arasındadır; İbnü’l-Esîr dedi: **الفاء**ın harekesi hakkında ihtilaf edildi; sükûn verildi ve fetha verildi; ve onlardan kimi, sükûn ile birlikte **اللام**ı kesreledi.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%AA/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ل ف ت * * اللِّفْتُ * اللَّيُّ وبابه ضرب وفي حديث حُذيفة رضي الله عنه ﴿إن مِنْ أقرإ الناس للقرآن مُنافقا لا يدَعُ منه واوا ولا ألفا يلفته بلسانه كما تلفت البقرة الخلى بلسانها﴾ و * لَفَتَ * وجهه عنه صرفه و * لَفَتَهُ * عن رأيه صرفه وبابه ضرب و * الْتَفَتَ الْتِفاتاً * و * التَّلَفُّتُ * أكثر منه

##### Türkçe

* ل ف ت * * **اللِّفْتُ** * bükme; ve babı **ضرب**’dır. Ve Huzeyfe رضي الله عنه hadîsinde: ﴿Kur’ân’ı okuyanların en çok okuyanlarından, münafık olanı vardır; ondan ne bir **واوا** ne de bir **ألفا** bırakmaz; onu diliyle **يلفته**; tıpkı ineğin kuru otu diliyle **تلفت** etmesi gibi.﴾ Ve * **لَفَتَ** * yüzünü ondan çevirdi, onu çevirdi. Ve * **لَفَتَهُ** * onu görüşünden çevirdi, onu çevirdi; ve babı **ضرب**’dır. Ve * **الْتَفَتَ الْتِفاتاً** * ve * **التَّلَفُّتُ** * ondan daha çoktur.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%AA/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

لفته يلفته  لفتا:  لواه  على غير جهته. واللفت: لي الشيء عن جهته، كما تقبض على عنق إنسان فتلفته. يقال: اللفت: الصرف، يقال: لفته عن الشىء يلفته لفتا:  صرفه  قال الفراء- في قوله عز وجل:  أجئتنا لتلفتنا عما وجدنا عليه آباءنا  -: اللفت: الصرف، يقال: ما لفتك عن فلان? أي ما صرفك عنه? وقيل: اللى، أن ترمى به إلى جانبك. ومن المجاز: لفته  عن رأيه:  صرفه،  ومنه الألتفات، والتلفت  لكن الثاني أكثر من الأول. وتلفت إلى الشىء والتفت إليه: صرف وجهه إليه، قال:
  أرى الموت بين السيف والنطع كامنا                      يلاحظني من حيث ما أتـلـفـت وقال:
  فلما أعادت من بعيد بنظرة                      إلى التفاتا أسلمتها المحاجر

  وقوله تعالى:  ولا يلتفت منكم أحد إلا امرأتك  أمر بترك الالتفات؛ لئلا يرى عظيم ما ينزل بهم من العذاب، وفي الحديث -في صفته صلى الله عليه وسلم-:  فإذا التفت التفت جميعا  أراد أنه لا يسارق النظر، وقيل: أراد لا يلوى عنقه يمنة ويسرة إذا نظر إلى الشىء، وإنما يفعل ذلك الطائش الخفيف، ولكن كان يقبل جميعا، ويدبر جميعا. من المجاز: لفت  اللحاء عن الشجر  ، وعبارة الأساس: عن العود  : قشره  وفي الصحاح: وفي حديث حذيفة  إن من أقرإ الناس للقرآن منافقا لا يدع منه واوا ولا ألفا، يلفته بلسانه كما تلفت البقرة الخلى بلسانها  هكذا نص الجوهري، والذي في الغربيبن للهروى  من أقرإ الناس منافق  وفي التذيب للأزهرى بخطه:  من أقرإ الناس منافق  يقال: فلان يلفت الكلام لفتا، أي يرسله ولا يبالي كيف جاء المعنى، وهو مجاز. لفت  الريش على السهم: وضعه  حالة كونه  غير متلائم، بل كيف اتفق، نقله الصاغاني.  واللفت، بالكسر:  نبات معروف، كما في المصباح، ويقال له: السلجم  ، قاله الفارابي والجوهري، وقال الأزهري: لم أسمعه من ثقة، ولا أدري أعربي أم لا، قال شيخنا: وصرح ابن الكتبي في كتابه  ما لا يسع الطبيب جهله  بأنه نبطى. اللفت  : شق الشىء وصغوه  أي جانبه، وسيأتي. اللفت  : البقرة  ، عن ثعلب. اللفت  : الحمقاء  اللفت  : حياء اللبؤة  ، نقله الصاغاني. اللفت  : ثنية جبل قديد بين الحرمين  الشريفين، هكذا ضبطه القاضي عياض في شرح مسلم، وهو رواية الحافظ ابن الحسين بن سراج،  ويفتح  هو رواية القاضي أبي على الصدفي، ورواها بالتحريك أيضا عن جماعة، وأنشد الأبى في إكمال الإكمال:
  مررنا بلفت والثريا كأنهـا                      قلائد در حل عنها خضابها

   والألفت من التيس: الملتوى أحد قرنية  على الآخر، وهو بين اللفت، كما في الصحاح. الألفت: القوى اليد الذي يلفت من عالجه، أي يلويه. والألفت والألفك في كلام تميم  : الأعسر، سمى بذلك لأنه يعمل بجانبه الأميل. في كلام قيس  : الأحمق  مثل الأعفت، والأنثى لفتاء.  كاللفات، كسحاب  وهو الأحمق العسر الخلق، كما هو نص الصحاح. ووجدت في الهامش ما نصه: ذكر أبو عبيد في المصنف: الهفاة واللفاة، بتخفيف الفاء، يكتبان بالهاء؛ لأن الوقف عليهما بالهاء، وسيأتي زيادة الكلام في ه ف ت.  واللفوت  ، كصبور، من النساء:  امرأة لها زوج، و  لها  ولد من غيره  فهي تلفت إلى ولدها، وتشتغل به عن الزوج، وفي حديث الحجاج  أنه قال لامرأة: إنك كتون لفوت  ، أي كثيرة التلفت إلى الأشياء. وقال عبد الملك بن عمير: اللفوت: التي إذا سمعت كلام الرجل التفتت إليه، وفي حديث عمر، رضى الله عنه، حين وصف نفسه بالسياسة فقال: إني لأربع وأشبع، وأنهز اللفوت، وأضم العنود، وألحق العطوف، وأزجر العروض. اللفوت  : العسر الخلق  ، وقد تقدم عن الصحاح ما يخالفه. وقال أبو جميل الكلابي: اللفوت  : الناقة الضجور عند الحلب  تلتفت إلى الحالب فتعضه، فينهزها بيده فتدر، وذلك إذا مات ولدها، فتدر؛ تفتدى باللبن من النهز، وهو الضرب. فضربها مثلا للذي يستعصى ويخرج عن الطاعة. عن ثعلب: اللفوت  : التي لا تثبت عينها في موضع واحد، وإنما همها أن تغفل  أنت  عنها فتغمز غيرك  . وبه فسر قول رجل لابنه: إياك والرقوب الغضوب القطوب اللفوت.  واللفتاء:  هي الحولاء اللفتاء أيضا:  العنز  التي  اعوج قرناها  ، وتيس ألفت كذلك، وقد تقدم. لفت الشىء لفتا: عصده، كما يلفت الدقيق بالسمن وغيره.  اللفيتة  : أن يصفى ماء الحنظل الأبيض، ثم تنصب به البرمة، ثم يطبخ حتى ينضج ويخثر، ثم يذر عليه دقيق. عن أبي حنيفة، وفي حديث عمر، رضي الله عنه،  أنه ذكر أمره في الجاهلية، وأن أمه اتخذت لهم لفيتة من الهبيد  قال ابن الأثير وغيره: اللفيتة:  العصيدة المغلظة  ، والهبيد: الحنظل، وهكذا قاله أبو عبيد. هي  مرقة تشبه الحيس  ، وقيل: اللفت كالفتل، وبه سميت العصيدة لفيتة؛ لأنها تلفت أي تفتل وتلوى.  وهو يلقت  الكلام لفتا، أي يرسله ولا يبالي كيف جاء المعنى. ويقال: يلفت الراعي  الماشية  لفتا،  أي يضربها  و  لا يبالي أيها أصاب، و  منه قولهم:  هو لفتة، كهمزة  ، أي كثير اللفت.
 ومما يستدرك عليه: المتلفتة: أعلى عظام العاتق مما يلى الرأس، كذا في لسان العرب.

##### Türkçe

**لفته** **يلفته** **لفتا**: Onu, kendi yönü dışında büktü/döndürdü.

Ve **اللفت**: Bir şeyi kendi yönünden bükmek; nitekim bir insanın boynuna tutunursun da onu **تلفته** (bükersin/döndürürsün). Denir ki: **اللفت**: Çevirme/saptırma; denir ki: **لفته** onu şeyden **يلفته** **لفتا**: Onu çevirdi/saptırdı. **الفراء** dedi ki –Aziz ve Celil olanın şu sözü hakkında: **أجئتنا لتلفتنا عما وجدنا عليه آباءنا**–: **اللفت**: Çevirme/saptırmadır; denir ki: “Seni falandan ne **لفتك**?” yani “Seni ondan ne çevirdi/saptırdı?” Ve denildi ki: Bükme; onu kendi yanına doğru atmandır. Mecazdan: **لفته** onu görüşünden: Onu çevirdi/saptırdı; bundan **الألتفات** ve **التلفت** (vardır); fakat ikincisi birinciden daha çoktur. Ve **تلفت** şeye ve **التفت** ona: Yüzünü ona çevirdi; dedi ki:

  Ölümü kılıç ile deri yaygı arasında gizlenmiş görüyorum
                      Nerede **أتـلـفـت** (dönsem) beni gözetler

Ve dedi ki:

  Uzaklardan bir bakışla geri döndürünce
                      Bir **التفاتا** (dönüşe) göz çukurları onu teslim etti

Ve Yüce sözü: **ولا يلتفت منكم أحد إلا امرأتك**: İltifatı terk etmeyi emretti; onlara inecek azabın büyüklüğünü görmesin diye. Ve hadiste –onun صلى الله عليه وسلم vasfında–: **فإذا التفت التفت جميعا**: Muradı, bakışı gizlice çalmamasıdır; ve denildi ki: Muradı, bir şeye baktığında boynunu sağa sola bükmemesidir; bunu ancak şaşkın hafif (kimse) yapar; fakat o, bütünüyle yönelir ve bütünüyle dönerdi. Mecazdan: **لفت** kabuğu ağaçtan; ve **الأساس**’ın ibaresi: daldan: Onu soydu. Ve **الصحاح**’ta: Ve **حذيفة** hadîsinde: “Kur’ân’ı insanlardan en çok okuyanlardan (öylesi vardır ki) münafıktır; ondan ne bir **واوا** ne de bir **ألفا** bırakır; diliyle onu **يلفته** (büküp çevirir), tıpkı ineğin diliyle **الخلى**’yı büküp çevirmesi gibi.” Bu, **الجوهري**’nin nassı böyledir. **الغريبين**’de **الهروي**’ye göre olan ise: “İnsanlardan en çok okuyanlardan (öylesi vardır ki) münafıktır.” Ve **التهذيب**’de **الأزهري**’nin kendi hattıyla: “İnsanlardan en çok okuyanlardan (öylesi vardır ki) münafıktır.” Denir ki: Falan, sözü **يلفت** **لفتا**; yani onu salar/akıtır ve mananın nasıl geldiğine aldırmaz; bu mecazdır. **لفت** tüyü oka: Onu, uyumlu olmaksızın; bilakis nasıl denk geldiyse öyle, yerleştirdi; bunu **الصاغاني** nakletti. Ve **اللفت** (kesre ile): Bilinen bir bitkidir; **المصباح**’ta olduğu gibi; ona **السلجم** denir; bunu **الفارابي** ve **الجوهري** söyledi. **الأزهري** dedi ki: Onu güvenilir birinden işitmedim; Arapça mı değil mi bilmiyorum. Şeyhimiz dedi ki: **ابن الكتبي** kitabı **ما لا يسع الطبيب جهله**’de onun Nabatî olduğunu açıkça söyledi. **اللفت**: Bir şeyi yarmak ve onun **صغوه**’su, yani yanı; ileride gelecektir. **اللفت**: İnek; **ثعلب**’den. **اللفت**: Ahmak kadın. **اللفت**: Dişi aslanın hayâsı; **الصاغاني** nakletti. **اللفت**: İki Harem-i şerif arasında **قديد** dağının bir geçidi; bunu **القاضي عياض** Müslim şerhinde böyle ضبط etti; bu, **الحافظ ابن الحسين بن سراج** rivayetidir; “fetha ile” ise **القاضي أبي على الصدفي** rivayetidir; onu harekeli olarak da bir cemaatten rivayet etti. Ve **الأبي** “İkmâlü’l-İkmâl”de inşad etti:

  **لفت**’ten geçtik; Süreyya sanki
                      Boyası çözülmüş inci gerdanlıklarıydı

Ve **الألفت** (teke)den: İki boynuzundan birinin ötekine doğru eğri/bükük olan; o, **اللفت** (eğrilik) arasındadır; **الصحاح**’ta olduğu gibi. **الألفت**: Eli kuvvetli olan; kendisiyle uğraşanı **يلفت** eder; yani onu büker. Ve **الألفت** ve **الألفك** Temîm’in sözünde: Solak; daha eğik olan yanı ile iş gördüğü için böyle adlandırıldı. Kays’ın sözünde: Ahmak; **الأعفت** gibi; dişisi **لفتاء**. **كاللفات** (سحاب vezninde): Huysuz ahmak; **الصحاح**’ın nassı böyledir. Ve kenarda şunu buldum: **أبو عبيد** “المصنف”te zikretti: **الهفاة** ve **اللفاة**, fâ’nın hafifletilmesiyle; **الهاء** ile yazılırlar; çünkü ikisi üzerinde vakıf **الهاء** iledir; **ه ف ت**’de sözün ziyadesi gelecektir. Ve **اللفوت** (صبور vezninde), kadınlardan: Kocası olan ve ondan başkasından çocuğu bulunan kadın; o, çocuğuna **تلفت** eder ve onunla meşgul olup kocadan uzaklaşır. Ve **الحجاج** hadîsinde: Bir kadına dedi ki: “Sen **كتون لفوت**’sun”; yani şeylere çokça **التلفت** eden. Ve **عبد الملك بن عمير** dedi ki: **اللفوت**: Adamın sözünü işittiğinde ona **التفتت** eden (kadın). Ve **عمر** hadîsinde, رضي الله عنه, siyasetiyle kendini vasfettiği vakit dedi ki: “Ben elbette yumuşak davranır ve doyururum; **اللفوت**’u dürterim; **العنود**’u toplarım; **العطوف**’u yetiştiririm; ve **العروض**’u azarlarım.” **اللفوت**: Huysuz; ve **الصحاح**’tan bunun aksine olan daha önce geçti. Ve **أبو جميل الكلابي** dedi ki: **اللفوت**: Sağım sırasında huysuz deve; sağana döner de onu ısırır; o da eliyle onu dürter, o da süt verir; bu, yavrusu öldüğü zaman olur; o, dürtmeden (nehz) kurtulmak için süt verir; nehz, vurmaktır. Böylece onu, inat eden ve itaattan çıkan kimseye misal yaptı. **ثعلب**’den: **اللفوت**: Gözü bir yerde sabit durmayan; bilakis onun derdi, senin ondan gafil olmandır da başkasını dürtmesidir. Bununla, bir adamın oğluna sözü tefsir edildi: “Sakın **الرقوب الغضوب القطوب اللفوت** (olan)dan.” Ve **اللفتاء**: Şaşı (kadın)dır. **اللفتاء** ayrıca: Boynuzları eğri olan keçi; ve **تيس ألفت** de böyledir; daha önce geçti. **لفت** şeyi **لفتا**: Onu yoğurdu; nitekim un, sadeyağ ve başkasıyla **يلفت** edilir. **اللفيتة**: Beyaz **الحنظل** suyunun süzülmesi; sonra onunla tencerenin dikilmesi (kurulması); sonra pişirilip olgunlaşıncaya ve koyulaşıncaya kadar kaynatılması; sonra üzerine un serpilmesi. **أبو حنيفة**’den. Ve **عمر** hadîsinde, رضي الله عنه: Cahiliyede işini zikretti; annesinin onlar için **الهبيد**’den bir **لفيتة** yaptığını (söyledi). **ابن الأثير** ve başkaları dedi ki: **اللفيتة**: Katılaştırılmış **العصيدة**; ve **الهبيد**: **الحنظل**’dır; **أبو عبيد** de bunu böyle söyledi. O, **الحيس**’e benzeyen bir çorbadır. Ve denildi ki: **اللفت** **الفتل** gibidir; bununla **العصيدة**’ye **لفيتة** adı verildi; çünkü o **تلفت** edilir; yani bükülür ve burulur. Ve o, sözü **يلقت** **لفتا** eder; yani onu salar ve mananın nasıl geldiğine aldırmaz. Ve denir ki: Çoban, davarı **يلفت** **لفتا** eder; yani onu döver ve hangisine isabet ettiğine aldırmaz. Ve bundan onların sözü: “O, **لفتة** (همزة vezninde)dir”; yani çokça **اللفت** edendir.

Ve kendisine istidrâk edilenlerdendir: **المتلفتة**: Baş tarafına bitişik olan omuz kemiğinin en üst kemikleri; **لسان العرب**’da böyle.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%AA/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

لَفَتَهُ
1 لَفَتَهُ ذ , aor. لَفِتَ , (K,) inf. n. لَفْتٌ, (S,) He twisted, wrung, or turned, him, or it, (S, K), in a way different from his, or its, [proper] direction: as when you grasp a man's throat, and twist or wring it. (TA.) ― -b2- تِلْفِتُ البَقَرَةُ الخَلَى بِلِسَانِهَا [The cow turns about the fresh herb with her tongue]. (S, from a trad.) [For الخَلَا, as in copies of the S, I have substituted الخَلَى. To this action is likened a hypocrite's reading of the Kur-لn.] ― -b3- لَفَتَهُ He twisted, or wrung, his neck, and broke it; as also عَفَتَهُ and حَفَتَهُ. (Az, in TA, art. حفت.) ― -b4- لَفَتَهُ المَوْتُ Death took him away suddenly; as also فَلَتَهُ. (T, TA, art. فلت) ― -b5- لَفَتَهُ, aor. لَفِتَ , inf. n. لَفْتٌ, He turned him aside, to the right or left. (Msb.) ― -b6- لَفَتَهُ عِنِ الشَّىْءِ aor. لَفِتَ , inf. n. لَفْتٌ, He turned away, averted, or diverted, him from the thing. (TA.) So in the Kur, x., 79. (Fr.) ― -b7- مَا لَفَتَكَ عَنْ فُلَانٍ What hath turned thee away, or averted thee, or diverted thee, from such a one (Fr.) ― -b8- لَفَتَهُ عَنْ رَأْيِهِ (tropical:) He turned him from his opinion. (S, K.) ― -b9- لَفَتَ وَجْهَهُ عَنِّى He turned away, or averted, his face from me. (S.) ― -b10- لَفَتَ المَاشِيَةَ, aor. لَفِتَ , (inf. n. لَفْتٌ, TA,) He beat the camels or sheep or goats, not caring which of them he struck. (K.) ― -b11- لَفَتَ الْكَلَامَ, aor. لَفِتَ , inf. n. لَفْتٌ, (tropical:) He sent forth, or uttered, words, without caring what might be the meaning. (TA.) -A2- لَفَتَ شَيْئًا, [aor. لَفِتَ ,] inf. n. لَفْتٌ, He stirred a thing about and over, like as flour is stirred about and over with clarified butter, &c. (TA.) [See لَفِيتَةٌ.] ― -b2- لَفَتَ اللِّحَآءَ عَنِ الشَّجَرِ He removed, or pulled off, the peel, or rind, from the trees: (K:) or, accord. to the A, عَنِ العُودِ from the twig, or branch. (TA.) ― -b3- لَفَتَ الرِّيشَ عَلَى السَّهْمِ He put the feathers upon the arrow not so that they were well-composed, or equal, or even, or uniform, (غَيْرَ مُتَلَائِمٍ [i. e., not so that they were what is termed لُؤَام,]) but as they happened to be. (K.)

5 تَلَفَّتَ see 8.

التفت
8 التفت ذ and ↓ تلفّت, (S, K,) [He looked aside, or about,] the latter of which signifies more than the former, (S,) are from لَفَتَهُ عَنْ رَأْيِهِ: (K:) you say, التفت اِلَى الشَّىْءِ, and اِلَيْهِ ↓ تلفّت, He turned his face towards the thing. (TA.) ― -b2- [Hence, ما التفت اِلَيْهِ He regarded not him or it; he paid no regard, or attention, to him or it. (The lexicons, &c., passim.)] ― -b3- التفت بِوَجْهِهِ يَمِينًا وَشِمَالًا He turned his face to the right and left. (Msb.)

لِفْتٌ
لِفْتٌ ذ The half of a thing; syn. شقٌّ: and its side; syn. صِغْوٌ: (S, K;) i. e., جَانِبٌ. (TA.) ― -b2- لَا تَلْتَفِتْ لِفْتَ فُلَانٍ Look not towards such a one. (S.) -A2- A cow, or bull; syn. بَقَرَةٌ. (K.) -A3- A woman who is stupid, foolish, or of little sense. (K.) See also أَلْفَتُ. -A4- The vulva of a lioness. (K.) -A5- [A name now given in Egypt to the Brassica napus of Linn., a edulis; (Delile, Flor. Aeg., No. 597;) the rape;] i. q. سَلْجَمٌ [a name given in Egypt to the Brassica napus of Linn., β oleifera: (Delile, ubi supra, No. 598:)] (S, K:) Az. says, “ I have not heard it from any person confided in for accuracy, and know not whether it be Arabic or not: ” (TA:) Ibn-El-Kubbee asserts it to be a Nabathean word. (MF.)

لَفَتٌ
لَفَتٌ ذ The having one of his horns twisted upon, or over, the other. Said of a he-goat. (S.)

لُفَتَةٌ
لُفَتَةٌ ذ A man who beats (much TA) his camels or sheep or goats, not caring which of them he strikes. (K.)

لَفَاتٌ
لَفَاتٌ ذ : see أَلْفَتُ.

لَفُوتٌ
لَفُوتٌ ذ A woman who looks aside much, or often, at things. (TA.) ― -b2- A woman who, when she hears a man speak, looks aside towards him. ('Abd-el-Melik Ibn-'Omar.) ― -b3- A woman whose eye does not remain fixed towards one place, the object of whose care is that thou shouldst be heedless of her, and that she may make signs with her eyes, or the like, to another. (Th, K.) ― -b4- A woman who has a husband, and who has a child by another husband, (S, K,) and who therefore turns her regard much towards her child, (S,) and is occupied by him so as to be diverted from her husband. (TA.) ― -b5- A she-camel that is unquiet (ضَجُورٌ) on the occasion of her being milked, (K,) that looks aside at the milker, and bites him; wherefore he strikes her with his hand, and thereupon she yields her milk: this is the case when her young one has died: whence this epithet is proverbially applied to him who is disobedient. (TA.) ― -b6- Difficult, or stubborn, of disposition. (K.) But in the S is said what is at variance with this. (TA.) See لَفَاتٌ, mentioned with أَلْفَتُ, ― -b7- Accord. to some, A woman in whom is crookedness and contraction; expl. by التى فيها التواء وانقباض. (TA.) ― -b8- A woman went to calumniate, or slander. (A in art. خفت.)

لَفِيتَةٌ
لَفِيتَةٌ ذ [A certain kind of gruel] made by straining water [or juice, or a decoction,] of the white colocynth, then putting it into a stone cookingpot, and cooking it until it has become thoroughly done and thickened, and then sprinkling flour upon it: (AHn:) or thickened عَصِيدَة: (IAth, K:) or thick عصيدة (S) of هَبِيد, i. e. حَنْظَل, [or colocynth]: (TA:) so called because it is stirred about and over لِأَنَّهَا تُلْفَتُ أَىْ تُلْوَى: (S:) [see لَفَتَ شَيْئًا:] or broth resembling حَيْس: (K:) i. q. عَفِيتَةٌ. (TA, art. عفت.) [See also وَطِيئَة.]

أَلْفَتُ
أَلْفَتُ ذ Strong-handed, who hoists, or wrings, him who strives, or grapples, with him. (TA.) ― -b2- A he-goat having crooked horns. (TA.) لَفْتَاءُ A she-goat having crooked horns. (K.) ― -b3- A he-goat having one of his horns twisted (S, K) upon, or over the other. (S.) ― -b4- لَفْتَاءُ A woman having distorted eyes; syn. حَوْلَاءُ. (K.) ― -b5- أَلْفَتُ (in the dial. of Keys, S) Stupid; foolish; of little sense; (S, K;) like أَعْفَتُ (S) [and أَعْفَكُ]: fem. لَفْتَاءُ: [see also لِفْتٌ:] so too ↓ لَفَاتٌ: (K:) or this signifies stupid, foolish, or of little sense, and of difficult, or stubborn disposition: (S:) [see also لَفُوتٌ:] or, accord. to A 'Obeyd, as mentioned in a marginal note in a copy of the S, ↓ لَفَاتٌ and its syn. هَفَاتٌ are correctly written لَفَاةٌ and هَفَاةٌ, for in a case of pause they are pronounced لَفَاهْ and هَفَاهْ: see هَفَاتٌ. (TA.) ― -b6- (In the dial. of Temeem, S,) Left-handed; who works with the left hand; (S, K;) as also أَلْفَكُ. (TA.)

المُتَلَفِّتَةُ
المُتَلَفِّتَةُ ذ The highest bone in the place where the head joins the neck. (L.)

##### Türkçe

**لَفَتَهُ**
1 **لَفَتَهُ** ذ, muzâri‘i **لَفِتَ**, (K,) mastar ismi **لَفْتٌ**, (S,) O, onu (S, K), kendi, yahut onun [asıl] yönünden farklı bir tarzda büktü, burdu veya çevirdi: senin bir adamın boğazını kavrayıp onu bükmen yahut burman gibi. (TA.) ― -b2- **تِلْفِتُ البَقَرَةُ الخَلَى بِلِسَانِهَا** [İnek taze otu diliyle çevirir]. (S, bir rivayetten.) [S’nin nüshalarında olduğu gibi **الخَلَا** yerine **الخَلَى**’yı ikame ettim. Bu fiile münafığın Kur’ân okuması benzetilmiştir.] ― -b3- **لَفَتَهُ** Boynunu büktü yahut burdu ve onu kırdı; **عَفَتَهُ** ve **حَفَتَهُ** dahi böyledir. (Az, TA’da, **حفت** maddesinde.) ― -b4- **لَفَتَهُ المَوْتُ** Ölüm onu ansızın alıp götürdü; **فَلَتَهُ** dahi böyledir. (T, TA, **فلت** maddesi) ― -b5- **لَفَتَهُ**, muzâri‘i **لَفِتَ**, mastar ismi **لَفْتٌ**, O, onu sağa yahut sola çevirdi. (Msb.) ― -b6- **لَفَتَهُ عِنِ الشَّىْءِ** muzâri‘i **لَفِتَ**, mastar ismi **لَفْتٌ**, O, onu şeyden çevirdi, uzaklaştırdı yahut saptırdı. (TA.) Kur’ân’da da böyledir, x., 79. (Fr.) ― -b7- **مَا لَفَتَكَ عَنْ فُلَانٍ** Seni falancadan ne çevirdi, yahut ne uzaklaştırdı, yahut ne saptırdı? (Fr.) ― -b8- **لَفَتَهُ عَنْ رَأْيِهِ** (mecaz:) O, onu görüşünden çevirdi. (S, K.) ― -b9- **لَفَتَ وَجْهَهُ عَنِّى** Yüzünü benden çevirdi yahut benden uzaklaştırdı. (S.) ― -b10- **لَفَتَ المَاشِيَةَ**, muzâri‘i **لَفِتَ**, (mastar ismi **لَفْتٌ**, TA,) O, develeri yahut koyunları yahut keçileri dövdü; hangisine vurduğuna aldırmaksızın. (K.) ― -b11- **لَفَتَ الْكَلَامَ**, muzâri‘i **لَفِتَ**, mastar ismi **لَفْتٌ**, (mecaz:) O, sözler salıverdi yahut sözler söyledi; mananın ne olabileceğine aldırmaksızın. (TA.)

-A2- **لَفَتَ شَيْئًا**, [muzâri‘i **لَفِتَ**,] mastar ismi **لَفْتٌ**, O, bir şeyi, unun sade yağ ile vb. karıştırılıp çevrilmesi gibi, karıştırıp çevirdi. (TA.) [Bkz. **لَفِيتَةٌ**.] ― -b2- **لَفَتَ اللِّحَآءَ عَنِ الشَّجَرِ** O, ağaçlardan kabuğu soydu yahut çekip çıkardı: (K:) yahut A’ya göre, **عَنِ العُودِ** daldan yahut budaktan. (TA.) ― -b3- **لَفَتَ الرِّيشَ عَلَى السَّهْمِ** O, tüyleri oka, iyi düzenlenmiş, yahut eşit, yahut düzgün, yahut yeknesak olacak şekilde değil (**غَيْرَ مُتَلَائِمٍ** [yani, **لُؤَام** denilen şey üzere olmayacak şekilde]), fakat rast geldiği gibi yerleştirdi. (K.)

5 **تَلَفَّتَ**: 8’e bak.

**التفت**
8 **التفت** ذ ve aşağıdaki **تلفّت**, (S, K,) [O, yana yahut etrafa baktı,] ikincisi birinciden daha fazlasını ifade eder, (S,) bunlar **لَفَتَهُ عَنْ رَأْيِهِ**’dendir: (K:) şöyle dersin: **التفت اِلَى الشَّىْءِ**, ve **اِلَيْهِ** ↓ **تلفّت**, O, yüzünü şeye çevirdi. (TA.) ― -b2- [Bundan: **ما التفت اِلَيْهِ** O, ona (yahut ona) itibar etmedi; ona (yahut ona) aldırış yahut dikkat göstermedi. (Sözlükler vb., muhtelif yerlerde.)] ― -b3- **التفت بِوَجْهِهِ يَمِينًا وَشِمَالًا** Yüzünü sağa ve sola çevirdi. (Msb.)

**لِفْتٌ**
**لِفْتٌ** ذ Bir şeyin yarısı; eş anlamlısı **شقٌّ**: ve onun yanı; eş anlamlısı **صِغْوٌ**: (S, K;) yani **جَانِبٌ**. (TA.) ― -b2- **لَا تَلْتَفِتْ لِفْتَ فُلَانٍ** Falancanın tarafına bakma. (S.)

-A2- Bir inek yahut boğa; eş anlamlısı **بَقَرَةٌ**. (K.)
-A3- Ahmak, budala yahut aklı az bir kadın. (K.) **أَلْفَتُ**’a da bak.
-A4- Dişi aslanın ferci. (K.)
-A5- [Mısır’da şimdi Linn.’in Brassica napus’u, a edulis için verilen bir ad; kolza;] **سَلْجَمٌ** ile aynı (Mısır’da Linn.’in Brassica napus’u, β oleifera için verilen bir ad): (S, K:) Az. der ki: “Onu doğruluğuna güvenilen hiçbir kimseden işitmedim ve Arapça mı değil mi bilmem:” (TA:) İbn-El-Kubbee onun Nabatî bir kelime olduğunu ileri sürer. (MF.)

**لَفَتٌ**
**لَفَتٌ** ذ Boynuzlarından birinin ötekinin üzerine yahut ötekinin üstünden bükülmüş olması. Erkek keçi hakkında söylenir. (S.)

**لُفَتَةٌ**
**لُفَتَةٌ** ذ Develerini yahut koyunlarını yahut keçilerini (TA’da: çokça) döven, hangisine vurduğuna aldırmayan adam. (K.)

**لَفَاتٌ**
**لَفَاتٌ** ذ: **أَلْفَتُ**’a bak.

**لَفُوتٌ**
**لَفُوتٌ** ذ Eşyalara çokça yahut sık sık yana bakan kadın. (TA.) ― -b2- Bir adamın konuştuğunu işittiğinde ona doğru yana bakan kadın. ('Abd-el-Melik Ibn-'Omar.) ― -b3- Gözü bir yere sabit kalmayan; senin ondan gafil olmanı gözeten ve gözleriyle yahut benzeriyle bir başkasına işaret edebilen kadın. (Th, K.) ― -b4- Kocası olan ve başka bir kocadan çocuğu bulunan, (S, K,) bu sebeple bakışını çocuğuna çokça çeviren, (S,) onunla meşgul olup kocasından saptırılan kadın. (TA.) ― -b5- Sağılırken huzursuz (**ضَجُورٌ**) olan; sağana yana bakan ve onu ısıran dişi deve; bu yüzden o, eliyle ona vurur, bunun üzerine o sütünü verir: bu, yavrusu öldüğü zaman olur: buradan bu sıfat, itaatsiz olana darbımesel olarak uygulanır. (TA.) ― -b6- Huysal olmayan yahut inatçı tabiatlı. (K.) Lâkin S’de bununla çelişen şey söylenmiştir. (TA.) **أَلْفَتُ** ile birlikte zikredilen **لَفَاتٌ**’a bak, ― -b7- Bazılarına göre, kendisinde eğrilik ve büzülme bulunan kadın; **التى فيها التواء وانقباض** ile açıklanır. (TA.) ― -b8- İftira etmeye yahut karalamaya giden kadın. (A, **خفت** maddesinde.)

**لَفِيتَةٌ**
**لَفِيتَةٌ** ذ [Bir tür bulamaç]; beyaz Ebu Cehil karpuzunun suyunu [yahut özünü, yahut kaynatmasını] süzüp, sonra onu taş bir tencereye koyarak, iyice pişip koyulaşıncaya kadar pişirmek, sonra üzerine un serpmekle yapılan: (AHn:) yahut koyulaştırılmış **عَصِيدَة**: (IAth, K:) yahut **هَبِيد**’den, yani **حَنْظَل**’dan [yahut Ebu Cehil karpuzundan] kalın **عصيدة**: (TA:) **لِأَنَّهَا تُلْفَتُ أَىْ تُلْوَى** yani karıştırılıp çevrildiği için böyle adlandırılmıştır: (S:) [bkz. **لَفَتَ شَيْئًا**:] yahut **حَيْس**’e benzeyen çorba: (K:) **عَفِيتَةٌ** ile aynı. (TA, **عفت** maddesi.) [Bkz. ayrıca **وَطِيئَة**.]

**أَلْفَتُ**
**أَلْفَتُ** ذ Güçlü elli; onunla boğuşan yahut güreşen kimseyi kaldıran yahut buran. (TA.) ― -b2- Eğri boynuzlu erkek keçi. (TA.) **لَفْتَاءُ** Eğri boynuzlu dişi keçi. (K.) ― -b3- Boynuzlarından biri ötekinin üzerine yahut ötekinin üstünden bükülmüş erkek keçi. (S, K) (S.) ― -b4- **لَفْتَاءُ** Gözleri çarpık kadın; eş anlamlısı **حَوْلَاءُ**. (K.) ― -b5- **أَلْفَتُ** (Keys lehçesinde, S) Ahmak; budala; aklı az; (S, K;) **أَعْفَتُ** (S) [ve **أَعْفَكُ**] gibidir: müennesi **لَفْتَاءُ**: [bkz. ayrıca **لِفْتٌ**:] aynı şekilde aşağıdaki **لَفَاتٌ**: (K:) yahut bu, ahmak, budala yahut aklı az ve huysal olmayan yahut inatçı tabiatlı demektir: (S:) [bkz. ayrıca **لَفُوتٌ**:] yahut A 'Obeyd’e göre, S’nin bir nüshasının kenar notunda zikredildiği üzere, aşağıdaki **لَفَاتٌ** ve onun eş anlamlısı **هَفَاتٌ** doğru olarak **لَفَاةٌ** ve **هَفَاةٌ** diye yazılır; zira vakıf halinde **لَفَاهْ** ve **هَفَاهْ** diye telaffuz edilirler: **هَفَاتٌ**’a bak. (TA.) ― -b6- (Temîm lehçesinde, S,) Solak; sol eliyle iş gören; (S, K;) **أَلْفَكُ** dahi böyledir. (TA.)

**المُتَلَفِّتَةُ**
**المُتَلَفِّتَةُ** ذ Başın boyna birleştiği yerdeki en yüksek kemik. (L.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%AA/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

لَفَتَ
لَفَتَ I ( n.ac. لَفْت 1 ),
a.  Turned, rolled about;   twisted, wrung.

b.  [ acc. &  'An ], Turned, diverted from; averted, turned away from ( his face ); stripped off ( bark ).

c.  Broke the neck of.

d.  Beat at random.

e.  Spoke at random.

f.  [ acc. &  'Ala ], Put upon at random ( feathers ).

g.  Stirred up.

تَلَفَّتَ
تَلَفَّتَ V
a.  [ Ila ], Turned towards; looked, gazed upon, at; regarded, paid attention to; took care of.

اِلْتَفَتَ
اِلْتَفَتَ VIII ,
a.  see V .

b.  [ Bi ], Moved, turned about ( face ).

لَفْتَة
لَفْتَة 1t , ( pl. لَفَتَات ),
a.  Turn.

b.  Side-glance.

لِفْت
لِفْت 2 ,
a.  Half.

b.  Turnip; rape.

c.  Bull; cow.

d.  Foolish woman.

لِفْتِيَّة
لِفْتِيَّة 2yit ,
a.  Dish of turnips.

لَفَت
لَفَت 4 ,
a.  Lefthandedness; ambidexterity.

b.  The having a twisted horn.

لُفَتَة
لُفَتَة 9t ,
a.  One cruel to animals.

أَلْفَتُ
أَلْفَتُ 14 , ( pl. لُفْت 3 ),
a.  Left-handed.

b.  Having crooked horns ( ram ).

c.  Strong-handed.

d.  see 22 .

لَفَاْت
لَفَاْت 22 , ( pl. لُفُت 10 ),
a.  Stubborn; foolish.

لَفُوْت
لَفُوْت 26 ,
a.  Stubborn.

b.  Ogler; immodest ( woman ).

لَفْتَآءُ
لَفْتَآءُ 42 ,
a.  fem. of أَلْفَتُ 14 .

b.  see 2 (d) .

اِلْتَفَتَ
N. Ac. اِلْتَفَتَ VIII ,
a.  Attention; regard; care, solicitude.

b.  Abrupt digression, change of subject.

لَا تَلْتَفِت لِفْتَهُ
لَا تَلْتَفِت لِفْتَهُ
a.  Do not heed him.

##### Türkçe

**لَفَتَ**
**لَفَتَ** I (isim-fiil **لَفْت** 1),
a. Döndürdü, etrafında yuvarladı; büktü, sıktı.

b. [mef‘ûl ile ve **'An**], -den çevirdi, -den saptırdı; (yüzünü) -den çevirdi, -den yüz çevirdi; (kabuğu) soydu.

c. Boynunu kırdı.

d. Rastgele vurdu.

e. Rastgele konuştu.

f. [mef‘ûl ile ve **'Ala**], (tüyleri) rastgele üzerine koydu.

g. Kışkırttı.

**تَلَفَّتَ**
**تَلَفَّتَ** V
a. [**Ila**], -e doğru döndü; -e baktı, -e göz dikti; -i gözetti, -e dikkat etti; -e ihtimam gösterdi.

**اِلْتَفَتَ**
**اِلْتَفَتَ** VIII,
a. V’ye bak.

b. [**Bi**], (yüz) hareket etti, döndü.

**لَفْتَة**
**لَفْتَة** 1t, (çoğulu **لَفَتَات**),
a. Dönüş.

b. Yan bakış.

**لِفْت**
**لِفْت** 2,
a. Yarım.

b. Şalgam; kolza.

c. Boğa; inek.

d. Ahmak kadın.

**لِفْتِيَّة**
**لِفْتِيَّة** 2yit,
a. Şalgam yemeği.

**لَفَت**
**لَفَت** 4,
a. Solaklık; iki ellilik.

b. Bükük boynuzlu olma.

**لُفَتَة**
**لُفَتَة** 9t,
a. Hayvanlara karşı zalim olan (kimse).

**أَلْفَتُ**
**أَلْفَتُ** 14, (çoğulu **لُفْت** 3),
a. Solak.

b. (Koç) eğri boynuzlu olan.

c. Eli güçlü.

d. 22’ye bak.

**لَفَاْت**
**لَفَاْت** 22, (çoğulu **لُفُت** 10),
a. İnatçı; ahmak.

**لَفُوْت**
**لَفُوْت** 26,
a. İnatçı.

b. Süzen; hayâsız (kadın).

**لَفْتَآءُ**
**لَفْتَآءُ** 42,
a. **أَلْفَتُ** 14’ün müennesi.

b. 2 (d)’ye bak.

**اِلْتَفَتَ**
İsim-fiil **اِلْتَفَتَ** VIII,
a. Dikkat; itibar; özen, ihtimam.

b. Ani sapma, konu değişikliği.

**لَا تَلْتَفِت لِفْتَهُ**
**لَا تَلْتَفِت لِفْتَهُ**
a. Ona aldırma.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%AA/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

لفت
لَفَتَ - يَلْفِتُ - الْتَفَتَ - يَلْتَفِتُ
لَفَتَ - يَلْفِتُ + كائن + كائناً + عن وجهة حركته: لوى وصرف حركته لجهة يريدها: أثر عليه بقوة فجعله يغير اتجاه حركته من وضعها الأصلي إلى وضع جديد يريده هو
الْتَفَتَ - يَلْتَفِتُ: على وزن " افتعل " من " لَفَتَ - يَلْفِتُ ": يقوم بفعل " لَفَتَ - يَلْفِتُ " بشكل ذاتي: يغير اتجاه حركته من وضعها الأصلي إلى وضع جديد يريده هو بدافع ذاتي ومن غير مؤثر خارجي: يؤثر على نفسه بقوة ذاتية ليغير اتجاه حركته من وضعها الأصلي إلى وضع جديد يريده هو
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التأثير على جريان الفعل بحائل يغير اتجاهه ليخطئ هدفه" ، وهي:
ثَبَرَ - يَثْبُرُ، صَرَفَ - يَصْرِفُ، لاتَ - يَلِيْتُ، لَفَتَ - يَلْفِتُ، سَحَرَ - يَسْحَرُ، لَحَدَ - يَلْحَدُ
لَفَتَ - يَلْفِتُ
 	﴿قالوا أجئتنا لتلفتنا عما وجدنا عليه آباءنا وتكون لكما الكبرياء في الأرض وما نحن لكما بمؤمنين(78)﴾ يونس
التفت - يلتفت
 ﴿قالوا يالوط إنا رسل ربك لن يصلوا إليك فأسر بأهلك بقطع من الليل ولا يلتفت منكم أحد إلا امرأتك إنه مصيبها ما أصابهم إن موعدهم الصبح أليس الصبح بقريب(81)﴾ هود ﴿فأسر بأهلك بقطع من الليل واتبع أدبارهم ولا يلتفت منكم أحد وامضوا حيث تؤمرون(65)﴾ الحجر
مختار الصحاح
● [لفت] ل ف ت: اللِّفْتُ اللَّيُّ وبابه ضرب وفي حديث حُذيفة رضي الله عنه ﴿إن مِنْ أقرإ الناس للقرآن مُنافقا لا يدَعُ منه واوا ولا ألفا يلفته بلسانه كما تلفت البقرة الخلى بلسانها﴾ و لَفَتَ وجهه عنه صرفه و لَفَتَهُ عن رأيه صرفه وبابه ضرب و الْتَفَتَ الْتِفاتاً و التَّلَفُّتُ أكثر منه
الراغب
لفت
- يقال: لفته عن كذا: صرفه عنه. قال تعالى: }قال أجئتنا لتلفتنا{ [يونس/ 87] أي: تصرفنا، ومنه: التفت فلان: إذا عدل عن قبله بوجهه، وامرأة لفوت: تلفت من زوجها إلى ولدها من غيره، واللفيتة: ما يغلظ من العصيدة (العصيدة: دقيق يلت بالسمن ويطبخ. وقيل: اللفيتة: مرقة تشبه الحيس. انظر: اللسان (لفت) و (عصد) ؛ والمجمل 3/811).
ملخص اللسان
1.    لَفَتَ وجهَه عن القوم: صَرَفَه، والْتَفَتَ التِفاتاً،  والتَّلَفُّتُ أَكثرُ منه.  وتَلَفَّتَ إِلى الشيء والْتَفَتَ إِليه: صَرَفَ وجْهَه إِليه
2.     لَفْتةٌ؛ هي المَرَّة الواحدة من  الالْتِفاتِ.
3.     واللَّفْتُ: اللَّيُّ.  ولَفَتَه يَلْفِتُه لَفْتاً: لواه على غير جهته؛ وأَصلُ اللَّفْتِ: لَيُّ الشيء عن الطريقة المستقيمة
4.     ولِفْتُ الشيءِ شِقُّه، ولِفْتاه: شِقَّاه؛ واللِّفْتُ:  الشِّقُّ؛
5.     والمُتَلَفَّتَةُ: أَعْلى عَظْمِ العاتِقِ مما يَلي الرَّأْسَ.  والأَلْفَتُ: القَوِيُّ اليَدِ الذي يَلْفِتُ مَنْ عالجَه أَي يَلْويه
6.    ولَفَتَ الشيءَ يَلْفِتهُ لَفْتاً: عَصَدَه، كما يُلْفَتُ الدقيقُ  بالسَّمْن وغيره
لسان العرب
● -   لفت: لَفَتَ وجهَه عن القوم: صَرَفَه، والْتَفَتَ التِفاتاً،  والتَّلَفُّتُ أَكثرُ منه.  وتَلَفَّتَ إِلى الشيء والْتَفَتَ إِليه: صَرَفَ وجْهَه إِليه؛ قال:  أَرَى المَوْتَ، بَيْنَ السَّيْفِ والنِّطْع، كامِناً،  يُلاحِظُنِي من حيثُ ما أَتَلَفَّتُ  وقال:  فلما أَعادَتْ من بعيدٍ بنَظْرةٍ  إِليَّ الْتِفاتاً، أَسْلَمَتْها المَحاجِرُ  وقوله تعالى: ولا يَلْتَفِتْ منكم أَحَدٌ إِلاّ امرأَتَك؛ أُمِرَ  بتَرْكِ الالْتِفاتِ، لئلا يرى عظيمَ ما يَنْزلُ بهم من العذاب. وفي الحديث في  صفته، صلى الله عليه وسلم: فإِذا الْتَفَتَ، الْتَفَتَ جميعاً؛ أَراد  أَنه لا يُسارِقُ النَّظَرَ؛ وقيل: أَراد لا يَلْوي عُنُقَه يَمْنةً  ويَسْرةً إِذا نظَر إِلى الشيءِ، وإِنما يَفْعَلُ ذلك الطائشُ الخَفيفُ، ولكن  كان يُقْبِلُ جميعاً ويُدْبِرُ جميعاً.  وفي الحديث: فكانتْ مِنِّي لَفْتةٌ؛ هي المَرَّة الواحدة من  الالْتِفاتِ. واللَّفْتُ: اللَّيُّ.  ولَفَتَه يَلْفِتُه لَفْتاً: لواه على غير جهته؛ وقيل: اللَّيُّ هو أَن  تَرْمِيَ به إِلى جانبك. ولَفَتَه عن الشيء يَلْفِتُه لَفْتاً: صَرفه.  الفراء في قوله، عز وجل: أَجِئْتَنا لتَلْفِتَنا عمَّا وَجَدْنا عليه  آباءَنا؟ اللَّفْتُ: الصَّرْفُ؛ يقال: ما لَفَتَك عن فلانٍ أَي ما صَرَفَك  عنه؟واللَّفْتُ: لَيُّ الشيءِ عن جهتِه، كما تَقْبِضُ على عُنُق إِنسانٍ  فتَلْفِتُه؛ وأَنشد:  ولفَتْنَ لَفْتاتٍ لَهُنَّ خَضادُ  ولَفَتُّ فلاناً عن رأْيه أَي صَرَفْتُه عنه، ومنه الالْتِفاتُ. وفي  حديث حُذيفة: إِنَّ مِن أَقْرَإِ الناسِ للقرآن مُنافِقاً لا يَدَعُ منه  واواً ولا أَلِفاً، يَلْفِتهُ بلسانه كما تَلْفِتُ البَقرةُ الخَلى بلسانها؛  اللَّفْتُ: اللَّيُّ. ولَفَتَ الشيءَ، وفَتَلَه إِذا لواه، وهذا مقلوب.  يقال: فلان يَلْفِتُ الكلامَ لَفْتاً أَي يُرْسِلُه ولا يُبالي كيف جاء.  والمعنى أَنه يَقْرَأَه من غير رَوِيَّةٍ، ولا تَبَصُّرٍ وتعَمُّدٍ  للمأْمور به، غيرَ مُبالٍ بِمَتْلُوِّه كيف جاء، كما تَفْعَلُ البقرةُ  بالحَشيش إِذا أَكَلَتْه. وأَصلُ اللَّفْتِ: لَيُّ الشيء عن الطريقة المستقيمة.  وفي الحديث: إِنَّ اللهَ يُبْغِضُ البَليغَ من الرجال الذي يَلْفِتُ  الكلامَ كما تَلْفِتُ البقرةُ الخَلى بلسانها؛ يقال: لَفَتَه يَلْفِتُه إِذا  لواه وفَتَلَه؛ ولَفَتَ عُنُقَه: لواها.  اللحياني: ولِفْتُ الشيءِ شِقُّه، ولِفْتاه: شِقَّاه؛ واللِّفْتُ:  الشِّقُّ؛ وقد أَلْفَته وتَلَفَّته. ولِفْتُه مَعَك أَي صَغْوُه. وقولهم: لا  يُلْتَفَتُ لِفْتُ فلانٍ أَي لا يُنْظَرُ إِليه.  واللَّفُوتُ من النساء: التي تُكْثِرُ التَّلَفُّتَ؛ وقيل: هي التي يموت  زوجها أَو يطلقها ويَدَعُ عليها صِبْياناً، فهي تُكثِر التَّلَفُّتَ  إِلى صِبْيانها؛ وقيل: هي التي لها زوج، ولها ولد من غيره، فهي تَلَفَّتُ  إِلى ولَدها. وفي الحديث: لا تَتَزَوَّجَنَّ لَفُوتاً؛ هي التي لها ولد من  زوج آخر، فهي لا تزال تَلْتَفِتُ إِليه وتَشْتَغِلُ به عن الزَّوْج. وفي  حديث الحجاج أَنه قال لامرأَة: إِنكِ كَتُونٌ لفوتٌ أَي كثيرة  التَّلَفُّتِ إِلى الأَشياء. وقال ثعلب: اللَّفُوتُ هي التي عَيْنُها لا تَثْبُتُ  في موضع واحد، إِنما هَمُّها أَن تَغْفُلَ عنها، فتَغْمِز غيركَ؛ وقيل: هي  التي فيها الْتِواءٌ وانْقِباضٌ؛ وقال عبد الملك بن عُمَيْر: اللَّفُوتُ  التي إِذا سمعتْ كلامَ الرجُل التَفَتَتْ إِليه؛ ابن الأَعرابي قال: قال  رجل لابْنِه إِيَّاكَ والرَّقُوبَ الغَضُوبَ القَطُوبَ اللَّفُوتَ؛  الرَّقُوبُ: التي تُراقِبُه أَن يموتَ فَترِثَه. وفي حديث عمر، رضي الله عنه،  حين وصَفَ نَفْسَه بالسياسة، فقال: إِني لأُرْبِعُ، وأُشْبِعُ،  وأَنْهَزُ اللَّفُوتَ  (* قوله «وأَنهز اللفوت» الذي في النهاية وأَردَّ اللفوت.  وكتب بهامشها: وفي رواية وأَنهز اللفوت.)، وأَضُمُّ العَنُودَ، وأُلْحِقَ  العَطُوفَ، وأَزْجُرُ العَرُوضَ. قال أَبو جَميلٍ الكِلابيّ: اللَّفُوتُ  الناقةُ الضَّجُورُ عند الحَلَبِ، تَلْتَفِتُ إِلى الحالِبِ فتَعَضُّه،  فيَنْهَزُها بيده فَتَدِرُّ، وذلك لتَفْتَدِيَ باللَّبن من النَّهْزِ، وهو  الضَّرْبُ، فَضَرَبها مثلاً للذي يَسْتَعْصِي ويَخْرُج عن الطاعَة.  والمُتَلَفَّتَةُ: أَعْلى عَظْمِ العاتِقِ مما يَلي الرَّأْسَ.  والأَلْفَتُ: القَوِيُّ اليَدِ الذي يَلْفِتُ مَنْ عالجَه أَي يَلْويه.  والأَلْفَتُ والأَلْفَكُ في كلام تَميم: الأَعْسَرُ، سمي بذلك لأَنه  يَعْملُ بجانِبه الأَمْيَل؛ وفي كلام قيس: الأَحْمَقُ، مِثْلُ الأَعْفَتِ،  والأُنْثَى: لَفْتاءُ.  وكُّلُّ ما رَمَيْتَهُ لِجانِبكَ: فقدْ لَفَتَّه.  واللَّفاتُ أَيضاً: الأَحْمَقُ.  واللَّفُوتُ: العَسِرُ الخُلُق.  الجوهري: واللَّفاتُ الأَحْمَقُ العَسِرُ الخُلُق.  ولَفَتَ الشيءَ يَلْفِتهُ لَفْتاً: عَصَدَه، كما يُلْفَتُ الدقيقُ  بالسَّمْن وغيره.  واللَّفِيتَةُ: أَن يُصَفَّى ماءُ الحَنْظَلِ الأَبْيَضِ، ثم تُنْصَبَ  به البُرْمةُ، ثم يُطْبَخَ حتى يَنْضَجَ ويَخْثُر، ثم يُذَرَّ عليه دقيقٌ؛  عن أَبي حنيفة. واللَّفِيتَةُ: العَصِيدة المُغَلَّظةُ؛ وقيل: هي مَرَقة  تُشْبهُ الحَيْسَ؛ وقيل: اللَّفْتُ كالفَتْلِ، وبه سميت العصيدة  لَفِيتَةً، لأَنها تُلْفَتُ أَي تُفْتَلُ وتُلْوَى. وفي حديث عمر، رضي الله عنه:  أَنه ذَكَرَ أَمره في الجاهلية، وأَن أُمه اتَّخَذتْ لهم لَفِيتَةً من  الهَبِيدِ؛ قال أَبو عبيد: اللَّفِيتَةُ العَصِيدة المُغَلَّظةُ، وقيل: هي  ضَرْبٌ من الطَّبيخ، لا أَقِفُ على حَدِّه؛ وقال: أُراه الحِساءَ  ونحْوَه. والهَبِيدُ: الحَنْظَلُ.  وتَيْسٌ أَلْفَتُ: مُعْوَجُّ القَرْنَيْن. الليث: والأَلْفَتُ من  التُّيوسِ الذي اعْوَجَّ قَرْناه والتَوَيا. وتَيْسٌ أَلْفَتُ: بَيِّن  اللَّفَتِ إِذا كان مُلْتَوِيَ أَحَدِ القَرْنَيْنِ على الآخر.  ابن سيده: واللِّفْتُ، بالكسر، السَّلْجم؛ الأَزهري: السَّلْجَمُ يقال  له اللِّفْتُ، قال: ولا أَدْرِي أَعَرَبيٌّ هو أَم لا؟  ولَفَتَ اللِّحَاءَ عن الشَّجر لَفْتاً. وحكى ابن الأَعرابي عن  العُقَيْلي: وعَدْتَني طَيْلَساناً ثم لَفَتَّ به فلاناً أَي أَعْطَيْتَه  إِياه.ولِفْتٌ: موضع؛ قال مَعْقِلُ بن خُوَيْلدٍ:  نَزِيعاً مُحْلِباً من آلِ لِفْتٍ  لحَيٍّ، بين أَثْلَة، فالنِّجَامِ  وفي الحديث: ذِكرُ ثَنِيَّةِ لِفْتٍ؛ وهي بين مكة والمدينة، قال ابن  الأَثير: واخْتُلِفَ في ضَبْطه الفاء، فسُكِّنَتْ وفُتِحَتْ، ومنهم من كسر  اللام مع السكون.
مقاييس اللغة:
(لفت) اللام والفاء والتاء كلمةٌ واحدة تدلُّ على اللَّيِّ وصرف الشيء عن جهتهِ المستقيمةِ. منه لَفَتُّ الشَّيءَ: لوَيْتُه. ولفَتُّ فلاناً عن رأيه: صرفْتُه. والألْفَتُ: الرّجل الأعسَر. وهو قياس الباب: واللَّفِيتة: الغَليظة من العَصائد، لأنَّها تُلفَت، أي تُلْوى. وامرأةٌ لَفوت: لها زوجٌ ولها ولدٌ من غيره فهي تلفتُ إلى ولدِها. ومنه الالتفات، وهو أن تَعدِل بوجهك، وكذا التلفّت. قال أبو بكر: ولفَتُّ اللِّحاء من الشَّجرة: قَشَرته([2]).
القاموس المحيط:
لَفَتَه يَلْفِتُهُ لَوَاه، وصَرَفَه عن رَأيِهِ، ومنه الالْتفاتُ والتَّلَفُّتُ، واللِّحاءَ عن الشَّجَرِ قَشَرَه،
والرِّيشَ على السَّهْمِ: وضَعَه غيرَ مُتَلائِمٍ، بل كيفَ اتَّفَقَ. واللِّفْتُ، بالكسر: السَّلْجَمُ، وشِقُّ الشيءَ وصِغْوُهُ، والبَقرةُ، والحَمْقاءُ، وحَياءُ اللَّبُؤَةِ، وثَنِيَّةُ جَبَلِ قُدَيْدٍ بينَ الحرمَيْنِ، ويُفْتَحُ.
والْأَلْفَتُ من التَّيْسِ: المُلْتَوِي أحدُ قَرْنَيْهِ، والْأَعْسَرُ، والْأَحْمَقُ، كاللَّفاتِ، كسَحابٍ. واللَّفوتُ: امرأةٌ لها زَوْجٌ ووَلَدٌ من غيرِه، والعَسِرُ الخُلُقِ، والناقةُ الضَّجُورُ عند الحَلْبِ، والتي لا تَثْبُتُ عَيْنُها في مَوْضِعٍ واحدٍ، وإنَّما هَمُّها أن تَغْفُلَ عنها فَتَغْمِزَ غيرَكَ. واللَّفْتاءُ: الحَوْلاءُ، والعَنْزُ اعْوَجَّ قَرْناها. واللَّفيتةُ: العَصيدَةُ المُغَلَّظَةُ، أو مَرَقَةٌ تُشْبِهُ الحَيْسَ. وهو يَلْفِتُ الماشِيةَ، أي: يَضْرِبُها، لا يُبالي أيَّها أصابَ. وهو لُفَتَةٌ، كهُمَزَةٍ.
تاج العروس:
ل - ف - ت
" لَفَتَهُ يَلْفِتُهُ " لَفْتاً : " لَوَاهُ " علَى غيرِ جِهَتِه . واللَّفْتُ : لَيُّ الشَّيْءِ عن جِهَتِه كما تَقْبِضُ على عُنُقِ إِنسان فَتَلْفِتَه . يُقالُ : اللَّفْتُ : الصَّرْفُ يقال : لَفَتَهُ عن الشَّىْءِ يَلْفِتُه لَفْتاً : " صَرَفَهُ " قال الفرّاءُ - في قوله عزّ وجلّ : " أَجِئْتَنَا لِتَلْفِتَنَا عَمّا وَجَدْنَا عَلَيْهِ آباءَنَا " - : اللَّفْتُ : الصَّرْفُ يقال : ما لَفَتَكَ عن فُلانٍ ؟ أَي ما صَرَفَك عَنْه ؟ وقِيل : اللَّىُّ أَنْ تَرْمِىَ بهِ إِلى جانِبِكَ . ومن المَجازِ : لَفَتَهُ " عن رَأْيِهِ : " صَرَفَه " ومنه الألْتِفَاتُ والتَّلَفُّتُ " لكنّ الثانيَ أَكثرُ من الأَوّل . وتَلَفَّتَ إِلى الشَّىْءِ والْتَفَتَ إِليه : صرفَ وَجْهَهُ إِليه قال :
أَرى الموْتَ بينَ السَّيفِ والنَّطْع كامِناً ... يُلاحِظُنِي مِنْ حيْثُ ما أَتَلَفَّتُ وقال :
فَلمّا أَعَادَتْ مِنْ بَعِيدِ بِنَظْرَةِ ... إِلَىَّ الْتِفاتاً أَسْلَمَتْها المَحَاجِرُ
وقوله تعالى : " ولا يَلْتَفِتْ مِنْكُمْ أَحَدٌ إِلا امْرَأَتَكَ " أُمِرَ بِتَرْكِ الالتِفَاتِ ؛ لئَلاّ يَرَى عَظِيمَ ما ينزلُ بهم من العَذابِ وفي الحديث - في صفته صلّى الله عليه وسلّم - : " فإِذا الْتَفَت الْتَفَتَ جَمِيعاً " أَراد أَنه لا يُسَارِقُ النَّظَر وقِيلَ : أَراد لا يَلْوِى عُنُقَه يَمْنَةً ويَسْرَةً إِذا نَظَر إِلى الشَّىْءِ وإِنما يَفْعَلُ ذلك الطَّائِشُ الخفيفُ ولكن كان يُقْبِلُ جَمِيعاً ويُدْبِرُ جَمِيعاً . من المَجَاز : لَفَتَ " اللِّحاءَ عَنِ الشَّجَرِ " وعبارة الأَساس : عن العُودِ " : قَشَرَهُ " وفي الصّحاح : وفي حديث حُذَيْفَةَ " إِنَّ مِنْ أَقْرَإِ النّاسِ للْقُرْآنِ مُنَافِقاً لا يَدَعُ منهُ واواً ولا أَلفِاً يَلْفِتُه بِلِسانِه كما تَلْفِتُ البَقَرَةُ الخَلَى بِلسَانِها " هكذا نصّ الجوهريّ والّذي في الغَرِبيبن للهَرَوِىّ " مِن أَقْرإِ النَّاس مُنَافِقٌ " وفي التذيب للأَزهرىّ بخطّه : " مِن أَقْرَإِ الناسِ مُنافِقٌ " يُقال : فلانٌ يَلْفِتُ الكلامَ لَفْتاً أَي يُرْسِلُه ولا يُبالِي كيفَ جاءَ المَعْنَى وهو مَجاز . لَفَتَ " الرِّيشَ عَلَى السَّهْمِ : وَضَعَهُ " حالةَ كونِه " غَيْرَ مُتَلائِمٍ بلْ كَيْفَ اتَّفَقَ نقله الصاغانيّ . " واللِّفْتُ بالكسر : " نَبَاتٌ معروفٌ كما في المِصْبَاح ويقالُ له : السَّلْجَمُ " قاله الفارابيّ والجَوْهَرِيّ وقال الأَزهريّ : لم أَسمَعْه من ثِقةِ ولا أَدْرِي أَعَرَبيٌّ أَم لا قالَ شيخنا : وصرَّحَ ابنُ الكُتْبِيّ في كِتَابِه " ما لا يَسَعُ الطَّبِيبَ جَهْلُه " بأَنَّه نَبِطىٌّ . اللِّفْتُ " : شِقُّ الشَّىْءِ وصَغْوُهُ " أَي جَانِبُه وسيأْتي . اللِّفْتُ " : البَقَرَةُ " عن ثَعلبٍ . اللِّفْتُ " : الحَمْقَاءُ " اللِّفْتُ " : حَيَاءُ اللَّبُؤَةِ " نقله الصاغانيّ . اللِّفْتُ " : ثَنِيَّةُ جَبَلِ قُدَيْد بينَ الحَرَمَيْنِ " الشَّرِيفَيْن هكذا ضَبطَه القاضي عِياضٌ في شَرْحِ مُسْلِم وهو رِوايةُ الحافظ ابنِ الحُسَيْنِ بن سِرَاج " ويُفْتَحُ " هو رِواية القاضي أَبي علىٍّ الصَّدَفِيّ ورواها بالتَّحرِيكِ أَيضاً عن جَماعة وأَنْشَد الأُبِّىّ في إِكْمالِ الإِكْمَال :
مَرَرْنا بِلَفْتٍ والثُّرَيّا كَأَنَّها ... قَلائدُ دُرٍّ حُلَّ عنها خِضَابُها
" والأَلْفَتُ من التَّيْسِ : المُلْتَوِى أَحَدُ قَرْنَيْةِ " علَى الآخَرِ وهو بَيِّنُ اللَّفَتِ كما في الصّحاح . الأَلْفَتُ : القوىُّ اليَدِ الذي يَلْفِتُ مَنْ عالَجَه أَي يَلْوِيهِ . والأَلْفَتُ والأَلْفَكُ في كلامِ تَمِيمٍ " : الأَعْسَرُ سُمِّىَ بذلك لأَنَّه يَعْمَلُ بجانِبِه الأَمْيَل . في كَلام قَيْس " : الأَحْمَقُ " مثل الأَعْفَت والأُنثَى لَفْتاءُ . " كاللَّفَاتِ كسَحاب " وهو الأَحْمَقُ العَسِرُ الخُلُقِ كما هو نصُّ الصّحاح . ووجَدْتُ في الهامِشِ ما نَصّه : ذكر أَبو عُبيد في المُصَنّف : الهَفَاةُ واللَّفَاةُ بتخفيف الفاءِ يُكتبانِ بالهاءِ ؛ لأَن الوَقْفَ عليهما بالهاءِ وسيأْتي زيادة الكلام في ه ف ت . " واللَّفُوتُ " كصَبُورٍ من النّساءِ : " امرأَةٌ لها زَوْجٌ و " لَها " وَلَدٌ من غَيْره " فهي تَلَفَّتُ إلى وَلَدِها وتَشْتَغِل به عن الزَّوْجِ وفي حديث الحَجّاج " أَنَّهُ قال لامرأَةِ : إِنَّك كَتُونٌ لَفُوتٌ " أَي كَثِيرَةُ التَّلَفُّتِ إِلى الأَشْياءِ . وقال عبدُ المَلِك بن عُمَيْرِ : اللَّفُوتُ : التي إذا سَمِعَتْ كَلامَ الرَّجُلِ التَفَتَتْ إِلْيه وفي حديث عُمرَ رضى الله عنه حين وَصفَ نفسَه بالسِّياسة فقال : إِنّي لأُربع وأُشْبِعُ وأَنْهَزُ اللَّفُوتَ وأَضُمُّ العَنُودَ وأُلْحِقُ العَطُوفَ وأَزْجُرُ العَرُوضَ . اللَّفُوتُ " : العَسِرُ الخُلُقِ " وقد تقدم عن الصّحاح ما يُخَالِفُه . وقال أَبو جَميل الكِلابيّ : اللَّفُوتُ " : النَّاقةُ الضَّجُورُ عندَ الحَلَبِ " تَلْتَفِتُ إِلى الحَالِبِ فَتَعضُّهُ فَينْهَزُها بيَدِه فَتَدُرٌّ وذلك إِذا ماتَ وَلدُها فَتَدُرّ ؛ تَفْتَدِى باللَّبَن من النَّهْزِ وهو الضَّرْبُ . فضَرَبَها مَثلاً للّذي يَسْتَعْصِى ويَخْرُج عن الطَّاعة . عن ثَعْلَبٍ : اللَّفُوتُ " : التي لا تَثْبُتُ عَيْنُها في مَوْضعٍ واحِدٍ وإِنما هَمُّها أَن تَغْفُلَ " أَنتَ " عنها فتَغْمِزَ غَيْرَك " . وبه فُسِّر قولُ رجل لابنِه : إِيّاك والرَّقُوبَ الغَضُوبَ القَطُوبَ اللَّفُوتَ . " واللَّفْتَاءُ : " هي الحَوْلاءُ اللَّفْتَاءُ أَيضاً : " العَنْزُ " التي " اعْوَجَّ قَرْنَاها " وتَيْسٌ أَلْفَتُ كذلك وقد تقدّم . لَفَتَ الشىءَ لَفْتاً : عَصَدَهُ كما يُلْفَتُ الدَّقِيقُ بالسَّمْنِ وغيرِه . " اللَّفِيتَةُ " : أَن يُصِفَّى ماءُ الحَنْظَلِ الأَبْيضِ ثُمّ تُنْصَبَ به البُرْمَةُ ثم يُطْبَخَ حتى يَنْضَجَ ويخْثُرَ ثم يُذَرَّ عليه دَقيقٌ . عن أَبي حنيفةَ وفي حديث عُمرَ رضي الله عنه " أَنَّه ذكَر أَمرَهُ في الجاهليّة وأَنَّ أُمَّه اتَّخَذَتْ لَهمْ لَفِيتَةً من الهَبِيدِ " قال ابنُ الأَثيرِ وغيرُه : اللَّفِيتَةُ : " العصِيدَةُ المُغَلَّظَةُ " والهَبِيدُ : الحَنْظَلُ وهكذا قالَه أَبو عُبيد . هي " مَرقَةٌ تُشْبِهُ الحَيْسَ " وقيل : اللَّفْتُ كالفَتْلِ وبه سُمِّيَت العَصِيدَةُ لَفِيتَةً ؛ لأَنّها تُلْفَتُ أَي تُفْتَلُ وتُلْوَى . " وهو يَلْقِتُ " الكَلامَ لَفْتِاً أَي يُرْسِلُه ولا يُبالِي كيفَ جَاءَ المعنَى . ويُقال : يَلْفِتُ الرّاعِي " المَاشِيَةَ " لَفْتاً " أَيْ يَضْرِبُها " و " لا يُبالِي أَيّها أَصَابَ و " منه قولهم : " هو لُفتَةٌ كهُمَزَةٍ " أَي كَثِيرُ اللَّفْتِ
ومما يستدرك عليه : المُتَلَفَّتَةُ : أَعْلَى عِظامِ العاتِق مما يَلِى الرأْسَ كذا في لسان العرب

##### Türkçe

لفت
**لَفَتَ** - **يَلْفِتُ** - **الْتَفَتَ** - **يَلْتَفِتُ**
**لَفَتَ - يَلْفِتُ** + bir varlık + bir varlığı + hareketinin yönünden: hareketini istediği yöne doğru büktü ve çevirdi: ona kuvvetle tesir etti de, hareketinin yönünü aslî durumundan, kendisinin istediği yeni bir duruma değiştirmesini sağladı.
**الْتَفَتَ - يَلْتَفِتُ**: “**افتعل**” vezninde, “**لَفَتَ - يَلْفِتُ**”den: “**لَفَتَ - يَلْفِتُ**” fiilini özsel biçimde yapar: dış bir etkileyen olmaksızın ve özsel bir saikle, hareketinin yönünü aslî durumundan, kendisinin istediği yeni bir duruma değiştirir: hareketinin yönünü aslî durumundan, kendisinin istediği yeni bir duruma değiştirmek için, özsel bir kuvvetle kendi üzerinde etkide bulunur.
Ve lafız, “bir engelle fiilin akışına etki edip onun yönünü değiştirerek hedefini şaşırtmak” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**ثَبَرَ - يَثْبُرُ**، **صَرَفَ - يَصْرِفُ**، **لاتَ - يَلِيْتُ**، **لَفَتَ - يَلْفِتُ**، **سَحَرَ - يَسْحَرُ**، **لَحَدَ - يَلْحَدُ**

**لَفَتَ - يَلْفِتُ**
 	﴿“Dediler ki: ‘Bizi, babalarımızı üzerinde bulduğumuz şeyden çevirmek için mi geldin ve yeryüzünde büyüklük ikinizin olsun diye mi? Biz ikinize inanacak değiliz.’(78)”﴾ Yûnus

**التفت - يلتفت**
 ﴿“Dediler ki: ‘Ey Lût! Biz Rabbinin elçileriyiz; sana asla ulaşamayacaklar. Aileni gecenin bir parçasında yürüt; sizden hiç kimse dönüp bakmasın; ancak karın müstesna: onlara isabet eden ona da isabet edecektir. Onların vaadi sabah vaktidir; sabah yakın değil mi?’(81)”﴾ Hûd ﴿“Aileni gecenin bir parçasında yürüt; arkalarından git; sizden hiç kimse dönüp bakmasın; emrolunduğunuz yere doğru yürüyün.”(65)﴾ Hicr

Muhtârü’s-Sıhâh
● [**لفت**] ل ف ت: **اللِّفْتُ** bükmedir; kapısı **ضرب**tır. Ve Huzeyfe رضى الله عنه hadîsinde: ﴿“Kur’ân’ı okuyanların en çok okuyanlarından birisi münafık olur; ondan ne bir **واوا** ne de bir **ألفا** bırakır; diliyle onu büker; tıpkı ineğin diliyle taze otu bükmesi gibi.”﴾ Ve **لَفَتَ** yüzünü onlardan çevirdi: onu çevirdi. Ve **لَفَتَهُ** onu görüşünden çevirdi: onu çevirdi; kapısı **ضرب**tır. Ve **الْتَفَتَ** **الْتِفاتاً**; ve **التَّلَفُّتُ** ondan daha fazladır.

Râgıb
لفت
- Denilir ki: **لفته عن كذا**: onu ondan çevirdi. Yüce Allah dedi ki: }**قال أجئتنا لتلفتنا**{ [Yûnus/ 87] yani: bizi çeviresin diye. Ve ondan: **التفت فلان**: yüzüyle kıblesinden saptığı zaman. Ve **امرأة لفوت**: kocasından, ondan olmayan çocuğuna doğru dönüp bakan kadın. Ve **اللفيتة**: **العصيدة**den kalınlaşan şey ( **العصيدة**: içyağıyla yoğrulan ve pişirilen un. Ve denildi ki: **اللفيتة**: **الحيس**e benzeyen bir çorba. Bak: **اللسان** (**لفت**) ve (**عصد**) ; ve **المجمل** 3/811).

Lisân özeti
1. **لَفَتَ** yüzünü kavimden: onu çevirdi; ve **الْتَفَتَ** **التِفاتاً**; ve **التَّلَفُّتُ** ondan daha fazladır. Ve **تَلَفَّتَ** şeye doğru ve **الْتَفَتَ** ona: yüzünü ona çevirdi.
2. **لَفْتةٌ**; o, **الالْتِفاتِ**ın bir defasıdır.
3. Ve **اللَّفْتُ**: bükmedir. Ve **لَفَتَه يَلْفِتُه لَفْتاً**: onu kendi yönünden başka bir yöne büktü; ve **اللَّفْتِ**in aslı: şeyi dosdoğru yoldan bükmektir.
4. Ve **لِفْتُ** şeyin: onun yarığıdır; ve **لِفْتاه**: iki yarığıdır; ve **اللِّفْتُ**: yarıktır.
5. Ve **المُتَلَفَّتَةُ**: başa bitişik olan omuz kemiğinin en üstüdür. Ve **الأَلْفَتُ**: eli kuvvetli olan, uğraştığını büken (yani onu büken) kimsedir.
6. Ve **لَفَتَ** şeyi **يَلْفِتهُ لَفْتاً**: onu **عَصَدَه**; tıpkı unun içyağı ve başkasıyla **يُلْفَتُ** edilmesi gibi.

Lisânü’l-ʿArab
● - **لفت**: **لَفَتَ** yüzünü kavimden: onu çevirdi; ve **الْتَفَتَ** **التِفاتاً**; ve **التَّلَفُّتُ** ondan daha fazladır. Ve **تَلَفَّتَ** şeye doğru ve **الْتَفَتَ** ona: yüzünü ona çevirdi; dedi ki:
أَرَى المَوْتَ، بَيْنَ السَّيْفِ والنِّطْع، كامِناً،  يُلاحِظُنِي من حيثُ ما أَتَلَفَّتُ
Ve dedi ki:
فلما أَعادَتْ من بعيدٍ بنَظْرةٍ  إِليَّ الْتِفاتاً، أَسْلَمَتْها المَحاجِرُ
Ve Yüce Allah’ın sözü: **ولا يَلْتَفِتْ منكم أَحَدٌ إِلاّ امرأَتَك**; **الالْتِفاتِ**ı terk etmekle emrolundu; ta ki onlara inen azabın büyüklüğünü görmesin. Ve hadiste, onun sıfatında, صلى الله عليه وسلم: “**فإِذا الْتَفَتَ، الْتَفَتَ جميعاً**”; onun, bakışı çalmadığını kastetti; ve denildi ki: bir şeye baktığında boynunu sağa sola bükmez; bunu ancak şaşkın, hafif kimse yapar; fakat o bütünüyle yönelir ve bütünüyle dönerdi. Ve hadiste: “**فكانتْ مِنِّي لَفْتةٌ**”; o, **الالْتِفاتِ**ın bir defasıdır. Ve **اللَّفْتُ**: bükmedir. Ve **لَفَتَه يَلْفِتُه لَفْتاً**: onu kendi yönünden başka bir yöne büktü; ve denildi ki: bükme, onu yanına doğru atmandır. Ve **لَفَتَه عن الشيء يَلْفِتُه لَفْتاً**: onu çevirdi. Ferrâ, عز وجل’nin sözü hakkında: **أَجِئْتَنا لتَلْفِتَنا عمَّا وَجَدْنا عليه آباءَنا؟**: **اللَّفْتُ**: çevirmedir; denilir ki: “Seni falandan ne **لَفَتَ** etti?” yani: seni ondan ne çevirdi? Ve **اللَّفْتُ**: şeyi yönünden bükmektir; tıpkı bir insanın boynunu tutup onu **تَلْفِتُه** etmen gibi; ve inşad etti:
ولفَتْنَ لَفْتاتٍ لَهُنَّ خَضادُ
Ve “Falancayı görüşünden **لَفَتُّ** ettim” yani onu ondan çevirdim; ve ondan **الالْتِفاتُ**. Ve Huzeyfe hadîsinde: “Kur’ân’ı okuyanların en çok okuyanlarından birisi münafık olur; ondan ne bir **واواً** ne de bir **أَلِفاً** bırakır; diliyle onu **يَلْفِتهُ** eder; tıpkı ineğin diliyle taze otu **تَلْفِتُ** etmesi gibi”; **اللَّفْتُ**: bükmedir. Ve **لَفَتَ** şeyi ve **فَتَلَه**: onu büktüğü zaman; bu ters çevrilmiştir. Denilir ki: “Falanca sözü **يَلْفِتُ** eder **لَفْتاً**” yani onu salar ve nasıl geldiğine aldırmaz. Mana: onu düşünmeden, basiret göstermeden ve emrolunana kasıtlı yönelmeden okur; okuduğunun nasıl geldiğine aldırmaz; tıpkı ineğin otu yiyince yaptığı gibi. Ve **اللَّفْتِ**in aslı: şeyi dosdoğru yoldan bükmektir. Ve hadiste: “Allah, erkeklerden beliğ olup sözü **يَلْفِتُ** eden kimseye buğzeder; tıpkı ineğin diliyle taze otu **تَلْفِتُ** etmesi gibi”; denilir ki: **لَفَتَه يَلْفِتُه**: onu büktüğü ve **فَتَلَه** ettiği zaman; ve **لَفَتَ** boynunu: onu büktü. Lihyânî: **ولِفْتُ الشيءِ** onun yarığıdır; **ولِفْتاه**: iki yarığıdır; **واللِّفْتُ**: yarıktır; ve onu **أَلْفَته** etti ve **تَلَفَّته** etti. Ve “**ولِفْتُه مَعَك**” yani onun sana meyli. Ve onların sözü: “Falancanın **لِفْتُ**üne bakılmaz” yani ona bakılmaz. Ve kadınlardan **اللَّفُوتُ**: çok **التَّلَفُّتَ** eden; ve denildi ki: kocası ölen yahut onu boşayan ve üzerinde çocuklar bırakan kadındır; o da çocuklarına çok **التَّلَفُّتَ** eder; ve denildi ki: kocası olan ve ondan olmayan çocuğu bulunan kadındır; o da çocuğuna **تَلَفَّتُ** eder. Ve hadiste: “**لا تَتَزَوَّجَنَّ لَفُوتاً**”; o, başka bir kocadan çocuğu olan kadındır; ona doğru sürekli **تَلْتَفِتُ** eder ve onunla meşgul olup kocadan uzaklaşır. Ve Haccâc hadîsinde: bir kadına dedi ki: “Sen **كَتُونٌ لفوتٌ**sun” yani eşyalara çok **التَّلَفُّتِ** eden. Ve Saʿleb dedi ki: **اللَّفُوتُ**, gözü bir yerde sabit durmayan kadındır; onun derdi ancak, senin ondan gafil olmandır da başkasını dürtmesidir; ve denildi ki: onda bir bükülme ve büzülme vardır; ve Abdülmelik b. ʿUmeyr dedi ki: **اللَّفُوتُ**, bir erkeğin sözünü işittiğinde ona **التَفَتَتْ** eden kadındır. İbnü’l-Aʿrâbî dedi ki: bir adam oğluna dedi ki: “Sakın **الرَّقُوبَ الغَضُوبَ القَطُوبَ اللَّفُوتَ**tan”; **الرَّقُوبُ**: onun ölmesini gözetleyip de ona mirasçı olmak isteyen. Ve Ömer hadîsinde, رضى الله عنه, kendisini siyasetle vasfettiği vakit dedi ki: “Ben elbette **أُرْبِعُ** ederim, **أُشْبِعُ** ederim, **أَنْهَزُ اللَّفُوتَ** (* ‘**وأَنهز اللفوت**’ ifadesi, Nihâye’de olan ‘**وأَردَّ اللفوت**’tur. Ve kenarına yazıldı: Bir rivayette ‘**وأَنهز اللفوت**’.) , **أَضُمُّ العَنُودَ**, **أُلْحِقَ العَطُوفَ**, **أَزْجُرُ العَرُوضَ**.” Ebû Cemîl el-Kilâbî dedi ki: **اللَّفُوتُ**, sağım sırasında huysuz devedir; sağana doğru **تَلْتَفِتُ** eder de onu ısırır; o da eliyle onu **يَنْهَزُها** eder de süt verir; bu, sütü **النَّهْزِ**den (o da vuruştur) fidye vermesi içindir; böylece onu, itaatten çıkan ve inat eden kimseye misal yaptı. Ve **المُتَلَفَّتَةُ**: başa bitişik olan omuz kemiğinin en üstüdür. Ve **الأَلْفَتُ**: eli kuvvetli olan, uğraştığını büken (yani onu büken) kimsedir. Ve **الأَلْفَتُ** ve **الأَلْفَكُ**, Temîm’in sözünde: solak; ona bu ad verildi, çünkü daha meyilli olan yanı ile iş görür. Kays’ın sözünde: ahmak; **الأَعْفَتِ** gibi; dişisi: **لَفْتاءُ**. Ve yanına attığın her şey: onu **لَفَتَّه** etmişsindir. Ve **اللَّفاتُ** da: ahmak. Ve **اللَّفُوتُ**: huysuz tabiatlı. Cevherî: **واللَّفاتُ**: ahmak, huysuz tabiatlıdır. Ve **لَفَتَ** şeyi **يَلْفِتهُ لَفْتاً**: onu **عَصَدَه**; tıpkı unun içyağı ve başkasıyla **يُلْفَتُ** edilmesi gibi. Ve **اللَّفِيتَةُ**: beyaz **الحَنْظَلِ** suyunun süzülmesi, sonra onunla tencerenin kurulması, sonra olgunlaşıp koyulaşıncaya kadar pişirilmesi, sonra üzerine un serpilmesi; Ebû Hanîfe’den. Ve **اللَّفِيتَةُ**: kalınlaştırılmış **العَصِيدة**; ve denildi ki: **الحَيْسَ**e benzeyen bir çorbadır; ve denildi ki: **اللَّفْتُ** **الفَتْلِ** gibidir; bununla **العصيدة**ya **لَفِيتَةً** adı verildi; çünkü o **تُلْفَتُ** edilir, yani bükülür ve çevrilir. Ve Ömer hadîsinde, رضى الله عنه: cahiliyede işini zikretti ve annesinin onlar için **الهَبِيدِ**den bir **لَفِيتَةً** yaptığını; Ebû Ubeyd dedi ki: **اللَّفِيتَةُ** kalınlaştırılmış **العَصِيدة**dır; ve denildi ki: bir tür pişmiş yemektir; sınırını tespit edemiyorum; ve dedi ki: onu, çorba ve benzeri görüyorum. Ve **الهَبِيدُ**: **الحَنْظَلُ**dür. Ve **تَيْسٌ أَلْفَتُ**: iki boynuzu eğri. Leys: **الأَلْفَتُ** keçilerden, iki boynuzu eğrilip bükülen. Ve **تَيْسٌ أَلْفَتُ**: **اللَّفَتِ**i açık olan; bir boynuzunun diğerinin üzerine bükülmüş olması halinde. İbn Sîde: **واللِّفْتُ** (kesre ile): şalgam; Ezherî: şalgama **اللِّفْتُ** denir; dedi ki: onun Arapça olup olmadığını bilmiyorum. Ve **لَفَتَ** kabuğu ağaçtan **لَفْتاً**: soydu. İbnü’l-Aʿrâbî, el-ʿUqaylî’den nakletti: “Bana bir **طَيْلَساناً** vadettin, sonra onunla falancayı **لَفَتَّ** ettin” yani onu ona verdin. Ve **لِفْتٌ**: bir yer; Maʿqil b. Huveylid dedi ki:
نَزِيعاً مُحْلِباً من آلِ لِفْتٍ  لحَيٍّ، بين أَثْلَة، فالنِّجَامِ
Ve hadiste: **ثَنِيَّةِ لِفْتٍ**in zikri; o, Mekke ile Medine arasındadır. İbnü’l-Esîr dedi ki: **الفاء**sının ضبط’unda ihtilaf edildi; sükûn verildi ve fetha verildi; ve onlardan kimi, sükûn ile birlikte **اللام**ı kesreledi.

Maqâyîsü’l-luğa:
(**لفت**) **اللام** ve **الفاء** ve **التاء** tek bir kelimedir; bükmeye ve şeyi dosdoğru yönünden çevirmeye delalet eder. Ondan: **لَفَتُّ الشَّيءَ**: onu büktüm. Ve **لفَتُّ فلاناً عن رأيه**: onu görüşünden çevirdim. Ve **الألْفَتُ**: solak adam. Bu, babın kıyasıdır. Ve **واللَّفِيتة**: **العَصائد**in kalın olanıdır; çünkü o **تُلفَت** edilir, yani bükülür. Ve **امرأةٌ لَفوت**: kocası vardır ve ondan olmayan çocuğu vardır; o da çocuğuna **تلفتُ** eder. Ve ondan **الالتفات**: yüzünle dönmendir; ve aynı şekilde **التلفّت**. Ebû Bekir dedi ki: **ولفَتُّ اللِّحاء من الشَّجرة**: onu soydum([2]).

el-Kâmûsü’l-muhît:
**لَفَتَه يَلْفِتُهُ**: onu büktü; ve onu görüşünden çevirdi; ve ondan **الالْتفاتُ** ve **التَّلَفُّتُ**; ve kabuğu ağaçtan: onu soydu.
Ve oku üzerindeki tüyü: onu uyumsuz, bilakis nasıl denk geldiyse öyle yerleştirdi. Ve **اللِّفْتُ** (kesre ile): şalgam; ve şeyin yarığı ve meyli; ve inek; ve ahmak kadın; ve dişi aslanın hayâsı; ve iki harem arasında, Kudeyd dağının geçidi; ve fetha ile de gelir.
Ve **الْأَلْفَتُ** tekeden: iki boynuzundan birinin bükülmüş olanı; ve solak; ve ahmak; **اللَّفاتِ** gibi; **سَحابٍ** gibi. Ve **اللَّفوتُ**: kocası olup ondan olmayan çocuğu bulunan kadın; ve huysuz tabiatlı; ve sağım sırasında huysuz deve; ve gözü bir yerde sabit durmayan, derdi ancak senin ondan gafil olmandır da başkasını dürtmesidir. Ve **اللَّفْتاءُ**: şaşı (çapraz gözlü); ve boynuzları eğrilen keçi. Ve **اللَّفيتةُ**: kalınlaştırılmış **العَصيدَة**; yahut **الحَيْسَ**e benzeyen bir çorba. Ve o, davarı **يَلْفِتُ** eder; yani: onu döver; hangisine isabet ettiğine aldırmaz. Ve o, **لُفَتَةٌ**dir; **هُمَزَةٍ** gibi.

Tâcü’l-ʿArûs:
ل - ف - ت
“**لَفَتَهُ يَلْفِتُهُ**” **لَفْتاً**: “**لَوَاهُ**” onu kendi yönünden başka bir yöne. Ve **اللَّفْتُ**: şeyi yönünden bükmektir; tıpkı bir insanın boynunu tutup onu **فَتَلْفِتَه** etmen gibi. Denilir ki: **اللَّفْتُ**: çevirmedir; denilir ki: **لَفَتَهُ عن الشَّىْءِ يَلْفِتُه لَفْتاً**: “**صَرَفَهُ**” onu çevirdi. Ferrâ dedi ki, عزّ وجلّ’nin sözü hakkında: “**أَجِئْتَنَا لِتَلْفِتَنَا عَمّا وَجَدْنَا عَلَيْهِ آباءَنَا**”: **اللَّفْتُ**: çevirmedir; denilir ki: “Seni falandan ne **لَفَتَكَ** etti?” yani seni ondan ne çevirdi? Ve denildi ki: bükme, onu yanına doğru atmandır. Ve mecazdan: onu “**عن رَأْيِهِ**” çevirdi: “**صَرَفَه**”; ve ondan **الألْتِفَاتُ** ve **التَّلَفُّتُ**; fakat ikincisi birinciden daha fazladır. Ve **تَلَفَّتَ** şeye doğru ve **الْتَفَتَ** ona: yüzünü ona çevirdi; dedi ki:
أَرى الموْتَ بينَ السَّيفِ والنَّطْع كامِناً ... يُلاحِظُنِي مِنْ حيْثُ ما أَتَلَفَّتُ
Ve dedi ki:
فَلمّا أَعَادَتْ مِنْ بَعِيدِ بِنَظْرَةِ ... إِلَىَّ الْتِفاتاً أَسْلَمَتْها المَحَاجِرُ
Ve Yüce Allah’ın sözü: “**ولا يَلْتَفِتْ مِنْكُمْ أَحَدٌ إِلا امْرَأَتَكَ**”; **الالتِفَاتِ**ı terk etmekle emrolundu; ta ki onlara inen azabın büyüklüğünü görmesin. Ve hadiste, onun sıfatında صلّى الله عليه وسلّم: “**فإِذا الْتَفَت الْتَفَتَ جَمِيعاً**”; onun, bakışı çalmadığını kastetti. Ve denildi ki: bir şeye baktığında boynunu sağa sola bükmez; bunu ancak şaşkın, hafif kimse yapar; fakat o bütünüyle yönelir ve bütünüyle dönerdi. Mecazdan: “**لَفَتَ اللِّحاءَ عَنِ الشَّجَرِ**” ve Esâs’ın ibaresi: “**عن العُودِ**”: “**قَشَرَهُ**” onu soydu. Ve Sıhâh’ta: Huzeyfe hadîsinde: “Kur’ân’ı okuyanların en çok okuyanlarından birisi münafık olur; ondan ne bir **واواً** ne de bir **أَلفِاً** bırakır; diliyle onu **يَلْفِتُه** eder; tıpkı ineğin diliyle taze otu **تَلْفِتُ** etmesi gibi”; Cevherî’nin metni böyledir; Herevî’nin **الغَرِيبين**’inde olan: “**مِن أَقْرإِ النَّاس مُنَافِقٌ**”; Ezherî’nin **التذيب**’inde kendi hattıyla: “**مِن أَقْرَإِ الناسِ مُنافِقٌ**”. Denilir ki: “Falanca sözü **يَلْفِتُ** eder **لَفْتاً**” yani onu salar ve nasıl geldiğine aldırmaz; mana mecazdır. “Oku üzerindeki tüyü **لَفَتَ**: onu yerleştirdi”; “uyumsuz halde, bilakis nasıl denk geldiyse” Sâğânî’den naklen. “**واللِّفْتُ** (kesre ile): bilinen bir bitki” **المِصْبَاح**’ta olduğu gibi; ona “**السَّلْجَمُ**” denir; bunu Fârâbî ve Cevherî söyledi. Ezherî dedi ki: onu güvenilir birinden işitmedim; onun Arapça mı değil mi bilmiyorum. Şeyhimiz dedi ki: İbnü’l-Kutbî, “**ما لا يَسَعُ الطَّبِيبَ جَهْلُه**” kitabında onun Nabatî olduğunu açıkça söyledi. **اللِّفْتُ**: şeyin yarığı ve meyli; yani yanı; ileride gelecek. **اللِّفْتُ**: inek; Saʿleb’den. **اللِّفْتُ**: ahmak kadın. **اللِّفْتُ**: dişi aslanın hayâsı; Sâğânî nakletti. **اللِّفْتُ**: iki şerefli harem arasında Kudeyd dağının geçidi; Kadı İyâz bunu **شرح مسلم**’de böyle ضبط etti; bu, hâfız İbnü’l-Hüseyn b. Sirâc’ın rivayetidir. “Ve fetha ile de gelir”; bu, Kadı Ebû ʿAlî es-Sadefî’nin rivayetidir; onu, bir cemaatten harekeli olarak da rivayet etti. Übbî, **إِكْمالِ الإِكْمَال**’de inşad etti:
مَرَرْنا بِلَفْتٍ والثُّرَيّا كَأَنَّها ... قَلائدُ دُرٍّ حُلَّ عنها خِضَابُها
“**والأَلْفَتُ من التَّيْسِ**: iki boynuzundan birinin diğerinin üzerine bükülmüş olanı”; Sıhâh’ta olduğu gibi, **اللَّفَتِ**i açık olan. **الأَلْفَتُ**: eli kuvvetli olan, uğraştığını büken (yani onu büken) kimsedir. Ve **الأَلْفَتُ** ve **الأَلْفَكُ**, Temîm’in sözünde: solak; ona bu ad verildi, çünkü daha meyilli olan yanı ile iş görür. Kays’ın sözünde: ahmak; **الأَعْفَت** gibi; dişisi **لَفْتاءُ**. “**كاللَّفَاتِ كسَحاب**”; o, ahmak, huysuz tabiatlıdır; Sıhâh’ın nassı böyledir. Ve kenarda, metni şu olanı buldum: Ebû Ubeyd **المُصَنّف**’te **الهَفَاةُ** ve **اللَّفَاةُ** ( **الفاء** hafifletilerek) **الهاء** ile yazılır dedi; çünkü ikisi üzerinde vakıf **الهاء** iledir; ve **ه ف ت**’te sözün ziyadesi gelecek. “**واللَّفُوتُ**” kadınlardan, **صَبُورٍ** gibi: “kocası olan ve ondan olmayan çocuğu bulunan kadın”; o da çocuğuna **تَلَفَّتُ** eder ve onunla meşgul olup kocadan uzaklaşır. Ve Haccâc hadîsinde: bir kadına dedi ki: “Sen **كَتُونٌ لَفُوتٌ**sun” yani eşyalara çok **التَّلَفُّتِ** eden. Ve Abdülmelik b. ʿUmeyr dedi ki: **اللَّفُوتُ**: bir erkeğin sözünü işittiğinde ona **التَفَتَتْ** eden. Ve Ömer hadîsinde, رضى الله عنه, kendisini siyasetle vasfettiği vakit dedi ki: “Ben elbette **لأُربع** ederim ve **أُشْبِعُ** ederim ve **أَنْهَزُ اللَّفُوتَ** ve **أَضُمُّ العَنُودَ** ve **أُلْحِقُ العَطُوفَ** ve **أَزْجُرُ العَرُوضَ**.” **اللَّفُوتُ**: huysuz tabiatlı; Sıhâh’tan bununla çelişen şey geçti. Ebû Cemîl el-Kilâbî dedi ki: **اللَّفُوتُ**: sağım sırasında huysuz deve; sağana doğru **تَلْتَفِتُ** eder de onu ısırır; o da eliyle onu **فَينْهَزُها** eder de süt verir; bu, yavrusu öldüğü zaman süt vermesi içindir; sütü **النَّهْزِ**den (o da vuruştur) fidye verir. Böylece onu, itaatten çıkan ve inat eden kimseye misal yaptı. Saʿleb’den: **اللَّفُوتُ**: gözü bir yerde sabit durmayan; derdi ancak, “sen”in ondan gafil olmandır da başkasını dürtmesidir. Bununla, bir adamın oğluna sözü tefsir edildi: “Sakın **الرَّقُوبَ الغَضُوبَ القَطُوبَ اللَّفُوتَ**tan.” “**واللَّفْتَاءُ**”: şaşıdır. **اللَّفْتَاءُ** ayrıca: boynuzları eğrilen keçidir; ve **تَيْسٌ أَلْفَتُ** da böyledir; daha önce geçti. **لَفَتَ** şeyi **لَفْتاً**: onu **عَصَدَهُ**; tıpkı unun içyağı ve başkasıyla **يُلْفَتُ** edilmesi gibi. “**اللَّفِيتَةُ**”: beyaz **الحَنْظَلِ** suyunun süzülmesi, sonra onunla tencerenin kurulması, sonra olgunlaşıp koyulaşıncaya kadar pişirilmesi, sonra üzerine un serpilmesi; Ebû Hanîfe’den. Ve Ömer hadîsinde, رضى الله عنه: cahiliyede işini zikretti ve annesinin onlar için **الهَبِيدِ**den bir **لَفِيتَةً** yaptığını. İbnü’l-Esîr ve başkaları dedi ki: **اللَّفِيتَةُ**: “kalınlaştırılmış **العصِيدَةُ**”; ve **الهَبِيدُ**: **الحَنْظَلُ**; Ebû Ubeyd’in dediği de böyledir. O, “**الحَيْسَ**e benzeyen bir çorbadır”; ve denildi ki: **اللَّفْتُ** **الفَتْلِ** gibidir; bununla **العَصِيدَةُ**ya **لَفِيتَةً** adı verildi; çünkü o **تُلْفَتُ** edilir, yani bükülür ve çevrilir. “Ve o, sözü **يَلْقِتُ** eder **لَفْتِاً**” yani onu salar ve nasıl geldiğine aldırmaz. Ve denilir ki: çoban davarı “**يَلْفِتُ** eder **لَفْتاً**” yani onu döver; “ve hangisine isabet ettiğine aldırmaz”; ve ondan onların sözü: “O, **لُفتَةٌ كهُمَزَةٍ**” yani çok **اللَّفْتِ** eden.
Ve üzerine istidrâk edilenlerdendir: **المُتَلَفَّتَةُ**: başa bitişik olan omuz kemiklerinin en üstü; Lisânü’l-ʿArab’da böyle.
