# لفت — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%AA/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%81%D8%AA/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لفت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%AA.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: لفت

لَفَتَ وجهَه عن القوم: صَرَفَه، والْتَفَتَ التِفاتاً،
والتَّلَفُّتُ أَكثرُ منه.
وتَلَفَّتَ إِلى الشيء والْتَفَتَ إِليه: صَرَفَ وجْهَه إِليه؛ قال: أَرَى المَوْتَ، بَيْنَ السَّيْفِ والنِّطْع، كامِناً،
يُلاحِظُنِي من حيثُ ما أَتَلَفَّتُ
وقال:
فلما أَعادَتْ من بعيدٍ بنَظْرةٍ
إِليَّ الْتِفاتاً، أَسْلَمَتْها المَحاجِرُ
وقوله تعالى: ولا يَلْتَفِتْ منكم أَحَدٌ إِلاّ امرأَتَك؛ أُمِرَ بتَرْكِ الالْتِفاتِ، لئلا يرى عظيمَ ما يَنْزلُ بهم من العذاب. وفي الحديث في صفته، صلى الله عليه وسلم: فإِذا الْتَفَتَ، الْتَفَتَ جميعاً؛ أَراد أَنه لا يُسارِقُ النَّظَرَ؛ وقيل: أَراد لا يَلْوي عُنُقَه يَمْنةً ويَسْرةً إِذا نظَر إِلى الشيءِ، وإِنما يَفْعَلُ ذلك الطائشُ الخَفيفُ، ولكن كان يُقْبِلُ جميعاً ويُدْبِرُ جميعاً.
وفي الحديث: فكانتْ مِنِّي لَفْتةٌ؛ هي المَرَّة الواحدة من الالْتِفاتِ. واللَّفْتُ: اللَّيُّ.
ولَفَتَه يَلْفِتُه لَفْتاً: لواه على غير جهته؛ وقيل: اللَّيُّ هو أَن تَرْمِيَ به إِلى جانبك. ولَفَتَه عن الشيء يَلْفِتُه لَفْتاً: صَرفه. الفراء في قوله، عز وجل: أَجِئْتَنا لتَلْفِتَنا عمَّا وَجَدْنا عليه آباءَنا؟ اللَّفْتُ: الصَّرْفُ؛ يقال: ما لَفَتَك عن فلانٍ أَي ما صَرَفَك عنه؟واللَّفْتُ: لَيُّ الشيءِ عن جهتِه، كما تَقْبِضُ على عُنُق إِنسانٍ فتَلْفِتُه؛ وأَنشد:
ولفَتْنَ لَفْتاتٍ لَهُنَّ خَضادُ
ولَفَتُّ فلاناً عن رأْيه أَي صَرَفْتُه عنه، ومنه الالْتِفاتُ. وفي حديث حُذيفة: إِنَّ مِن أَقْرَإِ الناسِ للقرآن مُنافِقاً لا يَدَعُ منه واواً ولا أَلِفاً، يَلْفِتهُ بلسانه كما تَلْفِتُ البَقرةُ الخَلى بلسانها؛ اللَّفْتُ: اللَّيُّ. ولَفَتَ الشيءَ، وفَتَلَه إِذا لواه، وهذا مقلوب. يقال: فلان يَلْفِتُ الكلامَ لَفْتاً أَي يُرْسِلُه ولا يُبالي كيف جاء. والمعنى أَنه يَقْرَأَه من غير رَوِيَّةٍ، ولا تَبَصُّرٍ وتعَمُّدٍ للمأْمور به، غيرَ مُبالٍ بِمَتْلُوِّه كيف جاء، كما تَفْعَلُ البقرةُ بالحَشيش إِذا أَكَلَتْه. وأَصلُ اللَّفْتِ: لَيُّ الشيء عن الطريقة المستقيمة. وفي الحديث: إِنَّ اللهَ يُبْغِضُ البَليغَ من الرجال الذي يَلْفِتُ الكلامَ كما تَلْفِتُ البقرةُ الخَلى بلسانها؛ يقال: لَفَتَه يَلْفِتُه إِذا لواه وفَتَلَه؛ ولَفَتَ عُنُقَه: لواها.
اللحياني: ولِفْتُ الشيءِ شِقُّه، ولِفْتاه: شِقَّاه؛ واللِّفْتُ: الشِّقُّ؛ وقد أَلْفَته وتَلَفَّته. ولِفْتُه مَعَك أَي صَغْوُه. وقولهم: لا يُلْتَفَتُ لِفْتُ فلانٍ أَي لا يُنْظَرُ إِليه.
واللَّفُوتُ من النساء: التي تُكْثِرُ التَّلَفُّتَ؛ وقيل: هي التي يموت زوجها أَو يطلقها ويَدَعُ عليها صِبْياناً، فهي تُكثِر التَّلَفُّتَ إِلى صِبْيانها؛ وقيل: هي التي لها زوج، ولها ولد من غيره، فهي تَلَفَّتُ إِلى ولَدها. وفي الحديث: لا تَتَزَوَّجَنَّ لَفُوتاً؛ هي التي لها ولد من زوج آخر، فهي لا تزال تَلْتَفِتُ إِليه وتَشْتَغِلُ به عن الزَّوْج. وفي حديث الحجاج أَنه قال لامرأَة: إِنكِ كَتُونٌ لفوتٌ أَي كثيرة التَّلَفُّتِ إِلى الأَشياء. وقال ثعلب: اللَّفُوتُ هي التي عَيْنُها لا تَثْبُتُ في موضع واحد، إِنما هَمُّها أَن تَغْفُلَ عنها، فتَغْمِز غيركَ؛ وقيل: هي التي فيها الْتِواءٌ وانْقِباضٌ؛ وقال عبد الملك بن عُمَيْر: اللَّفُوتُ التي إِذا سمعتْ كلامَ الرجُل التَفَتَتْ إِليه؛ ابن الأَعرابي قال: قال رجل لابْنِه إِيَّاكَ والرَّقُوبَ الغَضُوبَ القَطُوبَ اللَّفُوتَ؛ الرَّقُوبُ: التي تُراقِبُه أَن يموتَ فَترِثَه. وفي حديث عمر، رضي الله عنه، حين وصَفَ نَفْسَه بالسياسة، فقال: إِني لأُرْبِعُ، وأُشْبِعُ، وأَنْهَزُ اللَّفُوتَ
(* قوله «وأَنهز اللفوت» الذي في النهاية وأَردَّ اللفوت. وكتب بهامشها: وفي رواية وأَنهز اللفوت.)، وأَضُمُّ العَنُودَ، وأُلْحِقَ العَطُوفَ، وأَزْجُرُ العَرُوضَ. قال أَبو جَميلٍ الكِلابيّ: اللَّفُوتُ الناقةُ الضَّجُورُ عند الحَلَبِ، تَلْتَفِتُ إِلى الحالِبِ فتَعَضُّه، فيَنْهَزُها بيده فَتَدِرُّ، وذلك لتَفْتَدِيَ باللَّبن من النَّهْزِ، وهو الضَّرْبُ، فَضَرَبها مثلاً للذي يَسْتَعْصِي ويَخْرُج عن الطاعَة. والمُتَلَفَّتَةُ: أَعْلى عَظْمِ العاتِقِ مما يَلي الرَّأْسَ. والأَلْفَتُ: القَوِيُّ اليَدِ الذي يَلْفِتُ مَنْ عالجَه أَي يَلْويه. والأَلْفَتُ والأَلْفَكُ في كلام تَميم: الأَعْسَرُ، سمي بذلك لأَنه يَعْملُ بجانِبه الأَمْيَل؛ وفي كلام قيس: الأَحْمَقُ، مِثْلُ الأَعْفَتِ، والأُنْثَى: لَفْتاءُ.
وكُّلُّ ما رَمَيْتَهُ لِجانِبكَ: فقدْ لَفَتَّه.
واللَّفاتُ أَيضاً: الأَحْمَقُ.
واللَّفُوتُ: العَسِرُ الخُلُق.
الجوهري: واللَّفاتُ الأَحْمَقُ العَسِرُ الخُلُق.
ولَفَتَ الشيءَ يَلْفِتهُ لَفْتاً: عَصَدَه، كما يُلْفَتُ الدقيقُ بالسَّمْن وغيره.
واللَّفِيتَةُ: أَن يُصَفَّى ماءُ الحَنْظَلِ الأَبْيَضِ، ثم تُنْصَبَ به البُرْمةُ، ثم يُطْبَخَ حتى يَنْضَجَ ويَخْثُر، ثم يُذَرَّ عليه دقيقٌ؛ عن أَبي حنيفة. واللَّفِيتَةُ: العَصِيدة المُغَلَّظةُ؛ وقيل: هي مَرَقة تُشْبهُ الحَيْسَ؛ وقيل: اللَّفْتُ كالفَتْلِ، وبه سميت العصيدة لَفِيتَةً، لأَنها تُلْفَتُ أَي تُفْتَلُ وتُلْوَى. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: أَنه ذَكَرَ أَمره في الجاهلية، وأَن أُمه اتَّخَذتْ لهم لَفِيتَةً من الهَبِيدِ؛ قال أَبو عبيد: اللَّفِيتَةُ العَصِيدة المُغَلَّظةُ، وقيل: هي ضَرْبٌ من الطَّبيخ، لا أَقِفُ على حَدِّه؛ وقال: أُراه الحِساءَ ونحْوَه. والهَبِيدُ: الحَنْظَلُ.
وتَيْسٌ أَلْفَتُ: مُعْوَجُّ القَرْنَيْن. الليث: والأَلْفَتُ من التُّيوسِ الذي اعْوَجَّ قَرْناه والتَوَيا. وتَيْسٌ أَلْفَتُ: بَيِّن اللَّفَتِ إِذا كان مُلْتَوِيَ أَحَدِ القَرْنَيْنِ على الآخر. ابن سيده: واللِّفْتُ، بالكسر، السَّلْجم؛ الأَزهري: السَّلْجَمُ يقال له اللِّفْتُ، قال: ولا أَدْرِي أَعَرَبيٌّ هو أَم لا؟
ولَفَتَ اللِّحَاءَ عن الشَّجر لَفْتاً. وحكى ابن الأَعرابي عن العُقَيْلي: وعَدْتَني طَيْلَساناً ثم لَفَتَّ به فلاناً أَي أَعْطَيْتَه إِياه.ولِفْتٌ: موضع؛ قال مَعْقِلُ بن خُوَيْلدٍ:
نَزِيعاً مُحْلِباً من آلِ لِفْتٍ
لحَيٍّ، بين أَثْلَة، فالنِّجَامِ
وفي الحديث: ذِكرُ ثَنِيَّةِ لِفْتٍ؛ وهي بين مكة والمدينة، قال ابن الأَثير: واخْتُلِفَ في ضَبْطه الفاء، فسُكِّنَتْ وفُتِحَتْ، ومنهم من كسر اللام مع السكون.

### Türkçe

**لَفَتَ** yüzünü kavimden çevirdi: onu çevirdi; ve **الْتَفَتَ** **التِفاتاً** (döndü),
ve **التَّلَفُّتُ** ondan daha çoktur.

Ve **تَلَفَّتَ** şeye doğru ve **الْتَفَتَ** ona: yüzünü ona çevirdi; dedi ki:
“Ölümü, kılıç ile deri yaygı arasında, gizlenmiş görüyorum,
Ben nereye **أَتَلَفَّتُ** (dönüp bakarsam), oradan beni gözetliyor.”

Ve dedi ki:
“Uzakta bir bakışla yeniden döndürdüğünde
Bana doğru bir **الْتِفاتاً** (dönüş), göz çukurları onu teslim etti.”

Ve Yüce Allah’ın sözü: “Ve sizden hiç kimse dönüp bakmasın, ancak karın(ın) hariç”; emrolundu
**الالْتِفاتِ**i terk etmekle, ta ki onlara azaptan inen büyük şeyi görmesin. Ve hadiste onun
sıfatında, صلى الله عليه وسلم: “Artık ne zaman **الْتَفَتَ** (dönüp baktıysa), bütünüyle **الْتَفَتَ** (döndü)”; murad etti
ki o bakışı çalmaz; ve denildi: murad etti ki boynunu sağa
ve sola bükmez, bir şeye baktığı zaman; bunu ancak hafif, şaşkın olan yapar; fakat
bütünüyle yönelir ve bütünüyle dönerdi.

Ve hadiste: “Benden bir **لَفْتةٌ** oldu”; o, **الالْتِفاتِ**ten bir defadır. Ve **اللَّفْتُ**: bükmedir.

Ve **لَفَتَه يَلْفِتُه لَفْتاً**: onu kendi yönü dışında büktü; ve denildi: bükme, şudur ki
onu kendi yanına doğru atmandır. Ve **لَفَتَه عن الشيء يَلْفِتُه لَفْتاً**: onu çevirdi.
Ferrâ, Yüce ve Celîl olanın sözü hakkında: “Bize geldin de bizi, üzerinde bulduğumuz şeyden
babalarımız(ın yolun)dan **لتَلْفِتَنا** (çevirmek) için mi?” **اللَّفْتُ**: çevirmedir; denir: “Seni falancadan ne **لَفَتَك** (çevirdi)?” yani seni ondan ne çevirdi? Ve **اللَّفْتُ**: şeyin kendi yönünden bükülmesidir; tıpkı bir insanın boynunu tutup da onu **فتَلْفِتُه** (bükmen) gibi; ve inşad etti:
“Ve onlar, kendilerine **خَضادُ** olan **لَفْتاتٍ** (büküşler) ile büktüler.”

Ve “Falancayı görüşünden **لَفَتُّ**” yani onu ondan çevirdim; bundan da **الالْتِفاتُ** gelir. Ve
Huzeyfe hadîsinde: “Şüphesiz Kur’ân’ı okuyan insanların en okuyucularından bir münafık vardır; ondan bir **واواً** da bir **أَلِفاً** da bırakmaz; onu diliyle **يَلْفِتهُ** (büker), tıpkı ineğin kuru otu diliyle **تَلْفِتُ** (bükmesi) gibi”; **اللَّفْتُ**: bükmedir. Ve **لَفَتَ** şeyi ve **فَتَلَه**: onu büktüğü zaman; bu ters çevrilmiştir.
Denir: “Falanca sözü **يَلْفِتُ** **لَفْتاً**” yani onu salar ve nasıl geldiğine aldırmaz.
Mana şudur ki: onu düşünmeden, basiret olmadan ve emrolunana kasıtlı yönelme olmadan okur;
okuduğuna nasıl geldiğine aldırmaksızın; tıpkı ineğin
otu yediği zaman yaptığı gibi. Ve **اللَّفْتِ**in aslı: şeyin dosdoğru yoldan bükülmesidir.
Ve hadiste: “Şüphesiz Allah, erkeklerden beliğ olanı, sözü
tıpkı ineğin kuru otu diliyle **تَلْفِتُ** (bükmesi) gibi **يَلْفِتُ** (büken)i buğzeder”; denir: **لَفَتَه يَلْفِتُه** onu büktüğü zaman ve **فَتَلَه**; ve **لَفَتَ عُنُقَه**: onu büktü.

Lihyânî: **ولِفْتُ الشيءِ** onun yarığıdır, ve **ولِفْتاه**: iki yarığıdır; ve **اللِّفْتُ**:
yarıktır; ve onu **أَلْفَته** ve **تَلَفَّته**. Ve “**ولِفْتُه مَعَك**” yani ona meyletmesidir. Ve onların sözü: “Falancanın **لِفْتُ**una bakılmaz” yani ona bakılmaz.

Ve kadınlardan **اللَّفُوتُ**: **التَّلَفُّتَ**i çok yapan; ve denildi: o, kocası ölen yahut onu boşayan ve üzerinde çocuklar bırakan kadındır; o da çocuklarına
doğru **التَّلَفُّتَ**i çok yapar; ve denildi: o, kocası olan, fakat ondan başka birinden çocuğu olan kadındır; o da çocuğuna doğru **تَلَفَّتُ** eder. Ve hadiste: “Sakın **لَفُوتاً** ile evlenmeyin”; o, başka bir kocadan çocuğu olan kadındır; o da ona doğru durmadan **تَلْتَفِتُ** eder ve onunla meşgul olup kocadan alıkoyar. Ve Haccâc hadîsinde, bir kadına dediği rivayet edildi: “Sen **كَتُونٌ** **لفوتٌ**sun” yani eşyalara doğru **التَّلَفُّتِ**i çok olan. Ve Sa‘leb dedi: **اللَّفُوتُ**, gözü bir yerde sabit durmayan kadındır; onun derdi ancak ondan gafil olunmasıdır, böylece başkasını göz kırpar; ve denildi: onda bir **الْتِواءٌ** ve bir **انْقِباضٌ** vardır; ve Abdülmelik b. Umeyr dedi: **اللَّفُوتُ**, erkek sözünü işittiği zaman ona doğru **التَفَتَتْ** (dönen) kadındır; İbnü’l-A‘râbî dedi: bir adam oğluna dedi: “Sakın **الرَّقُوبَ** **الغَضُوبَ** **القَطُوبَ** **اللَّفُوتَ**tan”; **الرَّقُوبُ**: onun ölmesini gözetleyen, böylece ona mirasçı olan kadındır. Ve Ömer hadîsinde, رضي الله عنه, kendisini siyasetle vasfettiği zaman, dedi ki: “Şüphesiz ben **أُرْبِعُ** ve **أُشْبِعُ**,
ve **أَنْهَزُ اللَّفُوتَ**
(* ‘**وأَنهز اللفوت**’ ki Nihâye’de olan ‘**وأَردَّ اللفوت**’tur.
Ve kenarına yazıldı: Bir rivayette ‘**وأَنهز اللفوت**’.) , ve **أَضُمُّ العَنُودَ**, ve **أُلْحِقَ العَطُوفَ**, ve **أَزْجُرُ العَرُوضَ**.” Ebû Cemîl el-Kilâbî dedi: **اللَّفُوتُ**,
sağım sırasında huysuz olan dişi devedir; sağana doğru **تَلْتَفِتُ** eder de onu ısırır;
o da eliyle onu **فَتَدِرُّ** (sütü akıtır) diye **فَيْنْهَزُها** (dürter); bu, dürtmeden süt ile fidye vermesidir; ve o
**النَّهْزِ**dir, o da vuruştur; böylece onu, karşı gelen ve itaattan çıkan kimseye misal yaptı.

Ve **المُتَلَفَّتَةُ**: başa bitişik olan omuz kemiğinin üst tarafıdır.

Ve **الأَلْفَتُ**: eli güçlü olan, uğraştığı kimseyi **يَلْفِتُ** (büken) yani onu büken.

Ve **الأَلْفَتُ** ve **الأَلْفَكُ**, Temîm’in sözünde: solak; ona bu ad verildi, çünkü daha eğik olan yanı ile iş görür; Kays’ın sözünde: ahmak; **الأَعْفَتِ** gibi; ve dişisi: **لَفْتاءُ**.

Ve yanına doğru attığın her şey: onu **لَفَتَّه** (bükmüş/çevirmiş) oldun.

Ve **اللَّفاتُ** da: ahmaktır.

Ve **اللَّفُوتُ**: huysuz tabiatlıdır.

Cevherî: ve **اللَّفاتُ** huysuz tabiatlı ahmaktır.

Ve **لَفَتَ الشيءَ يَلْفِتهُ لَفْتاً**: onu yoğurdu; tıpkı unun
sadeyağ ve başkasıyla **يُلْفَتُ** (yoğrulması) gibi.

Ve **اللَّفِيتَةُ**: beyaz **الحَنْظَلِ**in suyunun süzülmesi, sonra
tencerenin onunla kurulması, sonra pişirilip olgunlaşıncaya ve koyulaşıncaya kadar kaynatılması, sonra üzerine un serpilmesidir;
Ebû Hanîfe’den. Ve **اللَّفِيتَةُ**: koyulaştırılmış **العَصِيدة**dir; ve denildi: o, **الحَيْسَ**e benzeyen bir çorbadır; ve denildi: **اللَّفْتُ** **الفَتْلِ** gibidir; ve bununla **العصيدة**ya **لَفِيتَةً** adı verildi; çünkü o **تُلْفَتُ** yani bükülür ve burulur. Ve Ömer hadîsinde, رضي الله عنه:
cahiliyede işini zikretti ve annesinin onlara **الهَبِيدِ**den bir **لَفِيتَةً** yaptığını; Ebû Ubeyd dedi: **اللَّفِيتَةُ** koyulaştırılmış **العَصِيدة**dir; ve denildi: o, bir tür pişmiş yemektir, sınırına vâkıf olmuyorum; ve dedi: onu, çorba ve benzeri görüyorum. Ve **الهَبِيدُ**: **الحَنْظَلُ**dür.

Ve **تَيْسٌ أَلْفَتُ**: iki boynuzu eğri. Leys: ve tekelerden **الأَلْفَتُ**, boynuzları eğrilip bükülen kimsedir. Ve **تَيْسٌ أَلْفَتُ**: bir boynuzunun diğerinin üzerine bükülmüş olması halinde, **اللَّفَتِ**i açık olan.

İbn Sîde: ve **اللِّفْتُ**, kesre ile, şalgamdır; Ezherî: şalgama **اللِّفْتُ** denir; dedi: onun Arapça olup olmadığını bilmiyorum.

Ve **لَفَتَ اللِّحَاءَ عن الشَّجر لَفْتاً**: kabuğu ağaçtan soydu. Ve İbnü’l-A‘râbî, Ukaylî’den nakletti: “Bana bir **طَيْلَساناً** vadettin, sonra onunla falancayı **لَفَتَّ** ettin” yani onu ona verdin. Ve **لِفْتٌ**: bir yerdir; Ma‘kıl b. Huveylid dedi:
“Âl-i **لِفْتٍ**den, bir hayya karşı, süt sağan bir sürgün olarak,
**أَثْلَة** ile **النِّجَام** arasında.”

Ve hadiste: **ثَنِيَّةِ لِفْتٍ**in zikri; o, Mekke ile Medine arasındadır; İbnü’l-Esîr dedi: **الفاء**ın harekesi hakkında ihtilaf edildi; sükûn verildi ve fetha verildi; ve onlardan kimi, sükûn ile birlikte **اللام**ı kesreledi.
