# لفج (ل-ف-ج) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%AC
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%81%D8%AC

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ل - ف - ج
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 8 sözlük

## Sözlükler (8)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%AC/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الجيم واللام والفاء معهما
ل ف ج، ج ل ف، ل ج ف، ف ل ج، ف ج ل، ج ف ل مستعملات
لفج:
المُلفجُ، قال رؤية:
أحسابُهم في العُسرِ والإلفاجِ
شِيبت بعذبٍ طيِّبِ المِـزاج
جلف:
الجَلفُ أخفى من الجَرف وأشد استئصالاَ، تقول: جَلَفُ ظُفره عن إصبعه.
ورجلٌ جاف في خِلقته وأخلاقه.
ورجلٌ مُجَلَّفٌ: قد جَلَّفه الدَّهر إذا أتى على ماله، ومُجَرَّفٌ أيضاً.
والجَلائفُ: السِّنون القحطة، واحدتها جَليفة.
والجِلفُ من النَّخل: الذكر الذي يلقح بطلعه ويقال له: الفُحالُ.
والجِلفُ: كل ظرفٍ ووعاءٍ.
لجف:
اللَّجفُ: الحفرُ في جنبِ الكناس ونحوه، والاسم: اللَّجَفُ.
واللَّجافُ: ما أشرفَ على الغار من صخرةٍ أو غيره ناتئٍ من الجبل، وربَّما جُعلَ ذلك فوق الباب.
واللَّجفُ أيضاً: مَلجأُ السَّيلِ وهو مَحبِسُه.
فلج:
الفَلَجُ: الماء الجاري من العين ونَحوه، وعين فَلَجٌ، ماء فَلَجٌ، قال العجّاج:
تذكَّرا عَيناً رَواءً فَلَجا
والفَلَجُ في الأسنان: تباعدُ ما بين الثَّنايا والرَّباعيات، وصاحبهُ أفلجُ، فإن تُكُلِّفَ فهو التَّفليجُ.
وأما الفرقُ فسعةٌ ما بين الثَّنيَّتين خاضَّةً.
والفَلَجُ في الرِّجلين: تباعد ما بين القدمين آجِراً.
وفَلاليجُ السَّواد: قُراها الواحدةُ فَلُّوجَةٌ.
والفالِجُ: الحمل ذو السَّنامين الضَّخم، من المكرانيّةِ. والفالِجُ: مِكيال ضخمٌ.
وفَلَجتُ الشَّيءَ: قسمته.
والفالِجُ في القِمار: القامِرُ.
والفالِجُ: رِيحٌ تأخذ الإنسان، يرتعشُ منها، وصاحبهُ مَفلُوجٌ.
والفُلجُ: الظََّّفر بمن تُخاصِمهُ.
وفَلَجَت حُجَّتكَ، وفلجت على صاحبِك.
وأمرٌ مُفلَّجٌ: ليس بمستقيمٍ.
والأفلجُ: الذي في يديه اعوجاجُ، والأفحَجُ: الذي في رجليهِ اعوِجاجُ.
والفَليجةُ: الشُّقَّةُ من بُيُوتِ الأعراب، قال:
تشتَّى غير مُشتمِلٍ بثـوبِ		سوى خَلِّ الفليجةِ بالخِلال
وفلجتُ الجِزيةَ القارئ، يقلح الكتب أي يكتبها، قال ابن مُقبل:
توضَّحنَ في علياء قفرٍ كأنها		صَحائِفُ فَلُّوجٍ تعرضنَ تاليا
فجل:
الفُجلُ: أرومة نباتٍ يكون لآكله جُشاءٌ خبيثٌ، وإياه عنى بقوله: وهو مُجهّز السفينة يهجو رجلاً:
أشبهُ شيءٍ بجُشاءِ الفَجلِ
ثِقلاَ على ثقلٍ وأيُّ ثِقلِ
جفل:
جَفَلتُ اللَّحمَ عن العظم، والشَّحمَ عن الجِلدِ، والطِّينَ عن الأرضِ.
والرِّيحُ تَجفِلُ السَّحاب الخفيف من الجَهام، أي تستخفُّه فتمضي به، واسمٌ ذلك السَّحابِ الجَفلُ.
وقال قائلٌ: إني لآتي البحر فأجده قد جَفلَ سمكاً كثيراً، أي ألقاهُ على السّاحلِ.
والجُفالُ من السَّحابِ ومن الكلاءِ: ما جفَّ وانطرد للرِّيحِ.
والجُفال والجُفُولُ: سرعة عَدوِ، وجَفَل الظَّليمُ، وأجفَلَ أجودُ، قال:
إذا الحرُّ جفَّل صِيرانها
وانجفل اللَّيلُ والظِّلُّ: ذهب، وانجفل القوم انجِفالاً، إذا هربوا بسرعةٍ، وانجفلتِ الشجرةُ إذا هبَّت بها ريحٌ شديدة فقعرتها والجُفالةُ من الناس: جماعةٌ جاءوا أو ذهبوا.
والجُفالُ: الشَّعرُ الكثير، قال ذو الرُمَّة:
على المَتنين مُنسدِلاً جُفالا
والجُفالُ من الصُّوفِ: ما طال وحسن ودقَّ.
يقالُ: عليه جُفالةٌ من الصُّوفِ.
والإجفيلُ: الجَبانُ. وجَفَّلَ الفَزَع الإبل تجفيلاً، فَجَفَلَت جُفُولاً، إذا شَرَدَت نادَّ، وجَفلتِ النَّعامةُ

##### Türkçe

باب **الجيم** ve **اللام** ve **الفاء** onlarla birlikte

**ل ف ج**، **ج ل ف**، **ل ج ف**، **ف ل ج**، **ف ج ل**، **ج ف ل** kullanılagelenlerdir.

**لفج**:
**المُلفجُ**، Ru’ye dedi:
“Onların soyları darlıkta ve **الإلفاجِ**’dedir
Tatlı, hoş mizaçlı bir (şey) ile ağartıldı”

**جلف**:
**الجَلفُ** **الجَرف**’ten daha gizlidir ve daha şiddetli kökünden sökmedir; dersin ki: “Tırnağını parmağından **جَلَفُ** etti (soydu).”
Ve yaratılışında ve ahlâkında kaba bir adam.
Ve **مُجَلَّفٌ** bir adam: zaman onu **جَلَّفه** ettiğinde, yani malının üzerine geldiğinde; ve **مُجَرَّفٌ** da.
Ve **الجَلائفُ**: kıtlık yıllarıdır; onun bir tanesi **جَليفة**’dir.
Ve hurmadan **الجِلفُ**: salkımıyla dölleyen erkek; ona **الفُحالُ** denir.
Ve **الجِلفُ**: her kap ve kap-kacak.

**لجف**:
**اللَّجفُ**: **الكناس**’ın yan tarafında ve benzerinde kazmadır; isim: **اللَّجَفُ**.
Ve **اللَّجافُ**: mağaranın üzerine taş veya dağdan çıkıntı yapan başka bir şeyden yükselen (şey); bazen bu kapının üstüne yapılır.
Ve **اللَّجفُ** ayrıca: selin sığınağıdır; o, onun hapsedildiği yerdir.

**فلج**:
**الفَلَجُ**: pınardan ve benzerinden akan sudur; ve **عين فَلَجٌ** (bir pınar), **ماء فَلَجٌ** (bir su). el-Acçâc dedi:
“Bir pınarı hatırladılar; bol, **فَلَجا**”
Ve dişlerde **الفَلَجُ**: **الثَّنايا** ile **الرَّباعيات** arasının ayrık olmasıdır; sahibi **أفلجُ**’dir; eğer zorla yaptırılırsa o **التَّفليجُ**’dir.
Fark ise, özellikle iki **الثَّنيَّتين** arasındaki genişliktir.
Ve iki ayakta **الفَلَجُ**: iki ayak arasının ayrık olmasıdır, içe doğru.
Ve **فَلاليجُ السَّواد**: onun köyleridir; bir tanesi **فَلُّوجَةٌ**’dir.
Ve **الفالِجُ**: iki hörgüçlü iri yük (hayvanı), **المكرانيّةِ**’dendir. Ve **الفالِجُ**: iri bir ölçektir.
Ve “Bir şeyi **فَلَجتُ**”: onu böldüm.
Ve kumarda **الفالِجُ**: kumarbazdır.
Ve **الفالِجُ**: insanı tutan bir rüzgârdır; ondan titrer; sahibi **مَفلُوجٌ**’dur.
Ve **الفُلجُ**: çekiştiğin kimseye karşı zaferdir.
Ve “Senin hüccetin **فَلَجَت**” ve “arkadaşına karşı **فلجت**.”
Ve **مُفلَّجٌ** bir iş: düzgün değildir.
Ve **الأفلجُ**: ellerinde eğrilik olan; ve **الأفحَجُ**: ayaklarında eğrilik olan.
Ve **الفَليجةُ**: bedevîlerin evlerinden bir bölmedir. Dedi:
“Kışlar; bir elbiseye bürünmüş olmaksızın,
Sadece **الفليجةِ**’nin yarığını kazıklarla (tutarak)”
Ve “**الجِزيةَ القارئ**’i **فلجتُ**”: kitapları **يقلح** eder, yani onları yazar. İbn Mukbil dedi:
“Çorak bir yerin yüksekliğinde belirginleştiler; sanki onlar,
Okuyan birine arz olunan **فَلُّوجٍ** sahifeleridir”

**فجل**:
**الفُجلُ**: yiyenine kötü bir geğirti olan bir bitkinin köküdür; onunla, gemiyi donatanın bir adamı hicvederek söylediği şeyi kastetti:
“**الفَجلِ** geğirtisine en çok benzeyen şey,
Ağırlık üstüne ağırlık; ne ağırlık!”

**جفل**:
“Eti kemikten, yağı deriden, çamuru yerden **جَفَلتُ**.”
Ve rüzgâr, hafif bulutu **الجَهام**’dan **تَجفِلُ** eder; yani onu hafif görür de onunla gider; o bulutun adı **الجَفلُ**’dür.
Ve bir söyleyen dedi: “Ben denize gelirim de onu çok balık **جَفلَ** etmiş bulurum”; yani onu sahile atmıştır.
Ve buluttan ve ottan **الجُفالُ**: kuruyup rüzgârla sürüklenen şeydir.
Ve **الجُفال** ve **الجُفُولُ**: koşunun süratidir; ve devekuşu **جَفَل** etti; ve **أجفَلَ** daha iyidir. Dedi:
“Har (sıcak) onun yavrularını **جفَّل** edince”
Ve gece ve gölge **انجفل** etti: gitti. Ve kavim **انجِفالاً** **انجفل** etti: hızlıca kaçtıklarında. Ve ağaç, şiddetli bir rüzgâr ona estiğinde ve onu kökünden söktüğünde **انجفلت** olur. Ve insanlardan **الجُفالةُ**: gelen veya giden bir topluluktur.
Ve **الجُفالُ**: çok saçtır. Zü’r-Rumme dedi:
“İki omuz üzerinde sarkmış **جُفالا**”
Ve yünden **الجُفالُ**: uzayan, güzelleşen ve incelen şeydir.
Denir ki: “Onun üzerinde yünden bir **جُفالةٌ** vardır.”
Ve **الإجفيلُ**: korkaktır. Ve korku develeri **تجفيلاً** **جَفَّلَ** etti; böylece **جُفُولاً** **فَجَفَلَت**: ürküp kaçtıklarında. Ve devekuşu **جَفلتِ** …

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%AC/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

ألَفَجَ الرجل، أي أفْلَسَ. قال رؤبة:
أحْسابُكُمْ في العُسْرِ والإلْفاجِ
شيبَتْ بِعَذْبٍ طَيّب المِزاجِ
فهو مُلْفَجٌ بفتح الفاء. وقال:
جاريةٌ شَبَّتْ شَباباً عَسْلَجاً
في حَجْرِ من لم يَكُ عنها مُفْلَجا

##### Türkçe

**ألَفَجَ** adam; yani iflâs etti. Rü’be dedi ki:
Sizin soy-soplarınız darlıkta ve **الإلْفاجِ**’da
Tatlı, mizacı hoş bir şeyle ağardı
O hâlde o, **مُلْفَجٌ**’dir; **الفاء**’nın fethasıyla. Ve dedi ki:
Bir câriye ki, bal gibi bir gençlik ile gençleşti
Kendisinden **مُفْلَجا** olmayanın kucağında

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%AC/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ج ل ف
جلف ، جفل ، لجف ، لفج ، فلج . فجل : مستعْملات .
لفج : سُئِلَ الحَسنُ عن الرَّجلُ يُدالِكُ أهْلَه ، قال : لا بَأْسَ به إذا كان مُلْفَجاً .
أبو عَبيد عن أبي عمرو : أَلفَجَ الرَّجُلُ ، فهو مُلْفَجٌ ، إذا كان ذَهَبَ مالُه .
وقال أبو عُبيد : المُلْفِجُ المُعْدِمُ الَّذي لا شَيْء له ، وأنشد :
أَحسابُكُم في العُسْرِ والألفاجِ
شِيَبتْ بَعذْبٍ طَيِّب المِزَاجِ
وأخبرني الإياديّ عن شمر عن ابن الأعرابيّ والمنذريّ عن ثعلب عنه أنه قال : كلامُ العرب كُلّه على ( أَفْعَل ) ، وهو ( مُفْعِل ) إلا في ثلاثةَ أحرف : ألْفَجَ فهو مُلْفَج ، وأَحْصَنَ فهو مُحْصَن ، وأَسْهَبَ فهو مُسْهَبٌ .
وقال أبو زيد : أَلْفَجَنِي إلى ذلك الاضْطِرار إلْفَاجاً ، ورجُلٌ مُلْفَجٌ ، تَضْطَره الحاجَةُ إلى من لَيْس لذلك بأَهْل .
وقال أبو عمرو : اللَّفْج الذُّلّ .
فجل : ثعلب عن ابن الأعْرابيّ : الفاجل الْقَامِر .
وقال اللّيث : الفُجْلُ أَرُومَةُ نباتٍ ، وإياه عَنَى بقوله : وهو مُجَهّز السَّفينة يهجو رَجلاً :
أَشْبَهُ شيءٍ بجُشَاءِ الفُجْلِ
ثِقْلاً على ثِقْلٍ وأيُّ ثِقْلِ
جلف : قال اللَّيث : الجَلفُ أَخْفَى من الجَرْف وأَشَدُّ استِئصالاً ، تقول : جَلَفْتُ ظُفْرَه عن إِصْبعه .
ورجُل مُجَلَّف ، قد جَلَّفه الدّهر أي أَتَى على ماله ، وهو أيضاً مُجَرَّف ، والجَلائِف السّنون ، واحدها جَليفة .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : أَجْلَفَ الرّجل إذا نَحَّى الْجُلافَ عن رأْس الْجُنْبُخة ، والجُلاف : الطّين .
الحرَّانِيّ عن ابن السكّيت قال : الْجَلْفُ مصْدر جَلَفْت أي قَشَرْت ، يقال : جَلفْتُ الطِّينَ عن رَأْس الدَّنّ .
قال : والجِلْف : الأعْرابيُّ الْجافي ، والجِلْفُ : بَدَنُ الشَّاة بلا رَأْسٍ ولا قَوَائِم .
أخبرني المنذريّ عن أَبي الهيثمْ ، يقال للسَّنَةِ الشَّدِيدة التي تَضُرُّ بالأموال سَنَةٌ جالِفَة ، وقد جَلَفَتُهُم وزمان جالف وجارف .
قال : والْجِلْفُ في كلام العرب : الدَّنُّ وجمعه : جُلُوف . وأنشد :
بَيْتُ جُلُوفٍ طيِّبٌ ظِلُّهُ
فيه ظِباءٌ ودَواخِيلُ خُوصْ
الظّباء : جمع الظَّبْية ، وهي الْجُرَيِّبُ الصَّغير يكون وعاء للمسك والطِّيب .
قال : ويقال للرَّجُل إذا جَفَا : فلانٌ جِلْفٌ جَافٍ .
قال : وإذا كان المالُ لا سِمَنَ له ولا ظَهْر ولا بَطْن يَحْمل ، قيل : هو كالجِلْف .
وقال غيره : الجِلْفُ أَسْفَلُ الدَّنِّ إذا انكَسر .
وقال اللَّيث : الجِلْفُ : فُحَّالُ النَّخْلِ الذي يُلَقَّحُ بطَلَعة .
الأصمعيّ : طَعنَةُ جالفة إذا قشرت الجِلْدَ ولم تَدخُل الْجوف ، وخُبْزٌ مَجْلوف ، وهو الذي أَحْرَقه التَّنُّور فلَزِقَ به قُشُوره .
وأمَّا قول قَيْس بن الْخطيم يَصف امرأة :
كأنَّ لَبَّاتِها تَبَدَّدَها
هَزْلَى جَرادٍ أَجْوافُه جُلُف
فإن شبَّه الحُلِيَّ الذي على لبَّيتها ، بجرادٍ لا رُؤوس لها ، ولا قَوائم . وقال : الجُلُفُ جمع جَليف ، وهو الذي قُشِر .
وذهب ابنُ السّكّيت إلى المعنى الأوَّل ، قال : ويقال أصابَتْهُم جَليفَةٌ عظيمة : إذا اجْتَلَفَت أموالَهم ، وهم قوم مُجْتَلِفون .
أبو عُبيد : الْمُجَلَّفُ : الذي قد ذَهب ماله ، والْجَالِفَةُ : السنة التي تَذهَبُ بالمال ، وقال الفَرزدق :
مِن الْمال إلا مُسْحَتٌ أو مُجَلَّف
والجِلْف : الخُبز اليابس بلا أُدْم .
أخبرني محمد بن إسحاق السَّعْدِيّ قال : حدثنا يحيى بن أبي طالب قال : حدثنا أبو داود الطيالسيّ قال : أخبرنا حُرَيث بن السَّائب قال : حدثنا الحسَن قال : حدثنا حُمران بنُ أبان ، عن عثمان بن عَفّان قال : قال رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) ( كلُّ شَيْءٍ سوى جِلْفِ الطّعام ، وظِلّ بيت ، وثَوب يَسْتُره فَضْل ) :
قال شمر ، قال ابنُ الأعرابيّ : الجِلْفَةُ والْقِرْفَةُ والجِلْفُ من الخُبْز : الغليظُ اليابس الذي ليس بمأْدوم ولا يابسِ لَيِّن كالْخَشب ونحوه . وأنشد :
القَفْرُ خَيْرٌ من مَبِيتٍ بِتُّه
بجُنوب زَخَّةَ عند آلِ مُعارِكِ
جاءوا بِجِلْفٍ من شعير يابس
بَيْني وبين غُلامهم ذي الْحارِكِ
لجف : قال الليث : اللَّجْفُ الحَفْرُ في جَنْب الكِناس ونحوه ، والاسم : اللَّجَف .
قال : واللَّجَفُ أيضاً : مَلْجأُ السَّيْل ، وهو مَحْبِسُه .
قال : واللِّجاف ما أشْرَفَ على الْغار من صَخْرة أو غير ذلك ناتٍ من الْجَبل ، وربما جُعِلَ كذلك فوق الباب .
أبو عُبيد عن الأصمعيّ : التَّلَجُّفُ الْحفْرُ في نواحي البئر .
وقال العجاج :
إذَا انْتَحى مُعْتَقِماً أو لَجَّفاً
قال : واللَّجَيفُ من السِّهام الذي نَصْلُه عَريض .
شكّ أبو عُبيد في اللَّجيف . قلت : وحُقَّ له أَن يَشُكَّ فيه ؛ لأنَّ الصواب فيه ( النَّجيفُ ) بالنُّون ، وهو من السِّهام العريض النّصْل ، وجَمْعه نُجفُ . ومنه قول أبي كبير الهُذَلي :
نُجفٌ بَذَلْتُ لها خَوَافِيَ ناهِضِ
أبو عُبيد عن الأصمعيّ : اللَّجَفَ سُرَّةُ الْوادي ، قال ويقال : بِئْرُ فلان مُتَلّجِّفة .
وأنشد شمر :
لو أَنَّ سَلْمَى وَرَدَتْ ذَاتَ اللَّجَافْ
لَقَصَّرَتْ ذناذِنَ الثَّوْبِ الضَّافْ
وقال ابن شُميل : أَلْجافُ الرَّكيَّة : ما أَكل الماءُ من نواحي أَصْلها وإن لم يأْكلها وكانت مُسْتَوية الأسْفل فليس لها لِجْف .
وقال يونس : لَجَفَ .
ويقال : اللَّجَفُ ما حضر الماءُ من أعلى الرَّكيَّة وأَسْفِلها ، فصار مثل الغار .
فلج : قال الليث : الْفَلَجُ الماءُ الجارِي من العَين .
وقال العجاج :
تَذكَّرا عَيناً رَوَاءً فَلَجا
أي جَارية ، يقال : عَيْنٌ فَلَجٌ ، وماءُ فَلَجٌ .
وأنشدهُ أبو نصر :
تذكرا عينا رِوى وفلجا
الروى : الكثير .
وقال أبو عبيد : الْفَلَجُ النَّهْر .
وقال الأعشى :
فما فَلَجٌ يسْقى جَداولَ صَعْنَبَى
له مَشْرَعٌ سَهْلٌ إلى كلِّ مَوْردِ
وفي حديث عُمَر : أنَّه بَعثَ حُذَيفَة ، وعُثمان بن جُنيف ، إلى السّواد ، فَفَلجا الْجِزْيَة على أَهْله .
قال أبو عُبيد : قال الأصْمَعيّ قوله : فَلَجا ، يعني قَسَما الجزية عليهم .
قال : وأَصْلُ ذلك من الفِلْج ، وهو المكْيال الذي يُقال له الْفالِج .
قال : وأَصْلُه سُرْيانيُّ ، يقال له بالسُّريانية : فَالغاء ، فعرِّب ، فقيل : فالِجٌ وفلْجٌ .
وقال الْجَعْدِيُّ يَصِفُ الخَمر :
أُلْقِيَ فيها فِلْجانِ من مسْك دا
رِينَ وفِلْجٌ من فُلْفُلٍ ضَرِمِ
قال : وإنَّما سمَّى القِسْمة بالْفِلْج ؛ لأنَّ خراجَهم كان طعاماً .
قال أبو عُبيد : فهذا الْفِلْج ، فأما الفُلْجُ بضَمِّ الفاء ، فهو أن يَفْلُجَ الرَّجلُ أَصْحابَه ، يعلوهم ويفُوقُهُم ، يقال منه : فَلَجَ يَفْلُجُ فَلْجاً وفُلْجاً .
والفَلَجُ : تباعد ما بين الأسْنان ، ورجل أَفْلجَ ، إذا كان في أَسْنانه تَفَرُّق ، وهو التَّفْلِيج أيضاً .
أبو عُبيد ، عن الأصمعي : والأفْلَجُ الذي اعْوِجاجه في يديه فإذا كان في رِجْلَيه ، فهو أَفْجَج ، والفَلِيجَةُ : شُقَّةٌ من شُقَق الْخِباء . قال الأصمعيّ : ولا أَدْري أيْن تكون ؟
قال عُمر بن لَجأ :
تَمَشَّى غير مُشْتَمِل بثوْبٍ
سِوَى خَلِّ الفَلِيجَة بالخِلالِ
وقال الأصمعيّ : فَلَجَ فلانٌ على فُلان ، وقد أَفْلَجَهُ الله عليه فُلْجاً وفُلوجاً ، والمَفْلوجُ : صاحِبُ الفَالج ، وقد فُلِجَ .
وقال : الْفَلَج : الْفَحج في السَّاقين ، والْفَلَجُ في الثَّنِيَّتَيْن .
قال : وأَصْلُ الْفَلج النِّصْفُ من كُلِّ شيء ، ومنه يقال : ضَرَبه الفَالِج ، ومنه قولهم : كُرٌّ بالفالج وهو نصْفُ الكُرِّ الكبير .
والْفَالِج : الْجَمل ذو السَّنامَيْن ، والجميع الفَوَالج .
شَمِر : فَلَجْتُ المال بينهم ، أي قَسَمْته ، وقال أبو دُوَاد :
فَفَريق يُفَلِّجُ اللَّحْمَ نِيئاً
وفَريقٌ لطابخيه قُتَارُ
ويقال : هو يَفْلُجُ الأمر أي يَنْظُر فيه ، ويَقْسِمُه ويُدَبِّرُه . وقال ابن طُفيل :
تَوَضَّحْن في عَلياءِ قَفْرٍ كأَنَّها
مهارِيقُ فَلُّوجٍ يُعارِضْن تَاليا
قال خالدُ بن جَنْبَةَ : الفَلُّوجُ الكاتِب .
ثعلب عن ابن الأعرابي : فَلَجَ سَهْمُه وأَفْلَج ، وهو الفُلْجُ والفَلْجُ قال : والفَلْجُ والْفُلْجُ : الْقَمَر والفَلْجُ . الْقَسْمُ . وفَلْج : اسم بَلَد . قُلت : ومنه قيل لِطَريقٍ يَأْخُذُ من طريق البصرة إلى اليمامة ، طريقُ بطن فَلْج ، وقال الشاعر :
وإن الذي حانَتْ بفلج دِماؤُهم
هُمُ الْقَومُ كُلُّ القومِ يا أُمَّ خالِدِ
وقال الليث : فَلالِيج السَّوَاد قُراها ، الواحدة فَلُّوجة ، قال : وأَمْرٌ مُفَلَّجٌ : ليس بمُسْتَقيمٍ على جهته ، والفَلَجُ : تبَاعُد ما بين الثَّنايا والرَّباعيات خِلْقَةً ، فإن تُكُلِّفَ فهو التَّفْليج ، قال : والفَلَجُ : تباعُد الْقَدَمين أُخُراً .
وقال أبو زيد : يقال للرجل إذا وَقَع في أَمْرٍ قد كان عنه بمَعزل : كنت عن هذا الأمْر فَالِجَ بنَ خَلاَوة يا فَتى .
أبو عُبيد : عن الأصمعي : أنا منه فالجُ ابن خَلاَوة أي أنا بَرِيءٌ منه ، ومثله لا نَاقَةَ لي فيها ولا جَمل وقد قاله أبو زيد ، رواه شِمر لابن هانىء عنه .
جفل : قال الليث : الْجَفْلُ : السَّفينَةُ ، والجُفول السُّفُن . قلت : لم أسمع الْجَفْل بهذا المعْنى لِغَير الليث ، والْجفْلُ : السَّحابُ الذي قد هَراقَ ماءَه ، فخفَّ رَوَاحه .
وقال الليث جَفَلَتُ اللَّحْمَ من الْعظم ، والشَّحْمَ عن الجلْد ، والطِّينَ عن الأرض .
قلت : والمعروف بهذا المعنى جَلَفْتُ ، وكأَنَّ الْجَفلَ مَقْلوبٌ بمنزلة جَذَبْتُ وجَبَذْتُ .
وقال الليث : الرِّيحُ يجفِلُ السَّحابَ الخفيف من الْجَهام ، أي تَسْتَخفُّه فَتَمْضي به ، واسم ذلك السَّحاب : الْجَفْلُ .
قال ويقال : إنِّي لآتي البحر فأَجده قد جَفَل سَمَكاً كثيراً ، أي ألقاهُ على السَّاحل .
وفي الحديث أنَّ البَحر جَفَل سمكاً ، أي ألقاه ورمى به . وقال ابن شُميل : جَفَلْتُ المتاعَ بعضَه على بعض ، أي رميته بعضه على بعض .
وقال أبو زيد : سَحَيْتُ الطيرَ وجَفَلته إذا جَرَفْتَه .
وفي حديث أبي قَتَادة : أنه كانَ مع النَّبي ( صلى الله عليه وسلم ) في سَفَر ، فَنَعَسَ على ظَهْر بَعيره حتى كادَ يَنْجفل فدعَمتْه ، معنى قوله : يَنْجَفل ، أي يَنْقَلب .
وقال أبو النجم يصف إبِلاً :
يَجْفِلُها كلُّ سنامٍ مِجْفَلِ
لَأْياً بِلَأْيٍ في الْمراغ الْمُسهِلِ
يريد : يَقْلِبُها سَنامُها من ثِقلِه إذا تمرَّغت ، ثم أَرادَت الاستواء ، قَلَبَها ثِقْلُ أَسْنِمَتِها .
والجُفول : سُرْعَةُ الذَّهابِ والنُّدودُ في الأَرْض ، يقال : جَفَلت الإبل جُفولاً ، إذا شَرَدَت نادَّة ، وجَفَلت النَّعامَةُ ، ورجلٌ إجْفِيل ، إذا كان نَفوراً جباناً وجَفَّلَ الفزعُ الإبِلَ تجفيلاً ، فجفلت جُفولاً . وقال : إذا الحرُّ جَفَّلَ صِيرَانَها . وانْجَفَل القوم انجفالاً ، إِذا هَربوا بسُرعة . وانْجَفَلت الشَّجرة ، إذا هَبَّت بها ريح شَديدة فَقَعَرتْها .
والْجُفَالُ من الشَّعْر : المجتمِعُ الكَثِير ، وقال ذو الرمة يصف شَعر امرأة :
وأسْودَ كالأَسَاوِدِ مُسْبَكِرّاً
على الْمَتْنَيْن مُنْسَدِلاً جُفَالاً
وقال أبو عُبيد : الْجِفْلُ : تَصْليعُ الْفيل . وقد قاله الكسائيّ ، وقد جَفَل الفيلُ يَجْفِلُ ، إذا رَاثَ ، قال : وشَعْرٌ جُفَالٌ أي مُنْتَفِشٌ ، ويقال لِرَغْوة القِدر : جُفَال .
ورُوِي عن رؤْبة أنَّه كان يَقْرأ : ( فَأَمَّا الزَّبَدُ فَيَذْهَبُ جُفَآءً ) ( الرعد : 17 ) .
وفي كلام الأعراب ، فيما حُكِيَ عن البهائم : أن الضّائِنَةَ قالت : أُجَرُّ جُفَالاً ، وأُحْلَبُ كُثَباً ثُفَالاً ، ولم تَرَ مِثْلي مالاً :
وقال أبو زيد : يقال : إِنه لجافِلُ الشَّعر ، إذا شَعِثَ وَتَنصَّبَ شَعْرُه تَنَصُّباً ، قد جَفَلَ شَعْرُه يَجْفِلُ جُفُولاً .
وقال الليث : جَفَلَ الظَّليم ، وأَجْفَل ، إذا شَرَدَ فَذَهَبَ ، وما أَدْري ما الَّذي جَفَّلها ؟ أَي نَفَّرها ، قال : والجَفَّالَةُ من الناس : جماعَةٌ ذَهَبوا وجاؤوا .

##### Türkçe

ج ل ف
**جلف** ، **جفل** ، **لجف** ، **لفج** ، **فلج** . **فجل** : kullanılmış olanlar.

**لفج** : **الحَسنُ**’e, adamın ailesiyle ovuşması hakkında soruldu; dedi ki: “Eğer **مُلْفَجاً** ise bunda bir beis yoktur.”
Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: Adam **أَلفَجَ** eder; o da **مُلْفَجٌ** olur; malı gitmiş ise.
Ebû Ubeyd dedi ki: **المُلْفِجُ**; hiçbir şeyi olmayan yoksul kimsedir. Ve şu beyit okundu:
أَحسابُكُم في العُسْرِ والألفاجِ
شِيَبتْ بَعذْبٍ طَيِّب المِزَاجِ
Ve bana **الإياديّ** Şemr’den, o da İbnü’l-A‘râbî’den; ve **المنذريّ** Sa‘leb’den, o da ondan haber verdi ki şöyle demiş: Arapların sözü bütünüyle (**أَفْعَل**) üzerinedir; o da (**مُفْعِل**)dir; ancak üç harfte müstesna: **أَلْفَجَ**; o **مُلْفَج**’dir; **أَحْصَنَ**; o **مُحْصَن**’dır; **أَسْهَبَ**; o **مُسْهَبٌ**’dir.
Ebû Zeyd dedi ki: Beni o zarurete **أَلْفَجَنِي** etti; **إلْفَاجاً**; ve **مُلْفَجٌ** bir adam: ihtiyacın onu, buna ehil olmayan kimseye mecbur etmesidir.
Ebû Amr dedi ki: **اللَّفْج** zillet (aşağılık).

**فجل** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الفاجل** kumarbazdır.
Leys dedi ki: **الفُجْلُ** bir bitkinin köküdür; ve şu sözüyle onu kastetmiştir: gemiyi donatırken bir adamı hicvederek:
أَشْبَهُ شيءٍ بجُشَاءِ الفُجْلِ
ثِقْلاً على ثِقْلٍ وأيُّ ثِقْلِ

**جلف** : Leys dedi ki: **الجَلفُ** **الجَرْف**’ten daha gizlidir ve kökünden sökmede daha şiddetlidir; dersin ki: “Tırnağını parmağından **جَلَفْتُ**.”
Ve **مُجَلَّف** bir adam: zaman onu **جَلَّفه** etmiştir; yani malının üzerine gelmiştir; o aynı zamanda **مُجَرَّف**’tir. Ve **الجَلائِف** yıllardır; tekili **جَليفة**’dir.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Adam **أَجْلَفَ** eder; **الْجُلافَ**’ı **الْجُنْبُخة** başından uzaklaştırdığı zaman; **الجُلاف**: çamurdur.
**الحرَّانِيّ** İbnü’s-Sikkît’ten dedi ki: **الْجَلْفُ**; “**جَلَفْتُ**”ün masdarıdır; yani “soydum”; denir ki: “Çamuru küpün başından **جَلفْتُ**.”
Dedi ki: **الجِلْف**; kaba (katı) bedevîdir. Ve **الجِلْفُ**: başsız ve ayaksız koyun gövdesidir.
Bana **المنذريّ** Ebû’l-Heysem’den haber verdi: Mallara zarar veren şiddetli yıla **سَنَةٌ جالِفَة** denir; “Onları **جَلَفَتُهُم**” (yani mallarını götürdü) denir; ve **زمان جالف** ve **جارف** (mal götüren zaman).
Dedi ki: Arapların sözünde **الْجِلْفُ**: küptür; çoğulu: **جُلُوف**. Ve şu beyit okundu:
بَيْتُ جُلُوفٍ طيِّبٌ ظِلُّهُ
فيه ظِباءٌ ودَواخِيلُ خُوصْ
**الظّباء**: **الظَّبْية**’nin çoğuludur; o, misk ve güzel koku için kap olan küçük **الْجُرَيِّبُ**’dir.
Dedi ki: Adam kaba davrandığında ona: “Falanca **جِلْفٌ جَافٍ**” denir.
Dedi ki: Malın ne semeni (yağı) ne sırtı ne de taşıyacak karnı olursa: “O, **الجِلْف** gibidir” denir.
Başkası dedi ki: **الجِلْفُ**; kırıldığı zaman küpün alt kısmıdır.
Leys dedi ki: **الجِلْفُ**; bir tomurcukla aşılanan hurma erkeğidir.
Asma‘î: Deriyi soyup içeri girmeyen darbeye **طَعنَةُ جالفة** denir. Ve **خُبْزٌ مَجْلوف**: tandırın yakıp da kabuklarını ona yapıştırdığı ekmektir.
Kays b. el-Hatîm’in, bir kadını vasfederken sözüne gelince:
كأنَّ لَبَّاتِها تَبَدَّدَها
هَزْلَى جَرادٍ أَجْوافُه جُلُف
O, gerdanlığının üzerindeki süsü; başları ve ayakları olmayan çekirgeye benzetmiştir. Dedi ki: **الجُلُفُ**; **جَليف**’in çoğuludur; o da soyulmuş olandır.
İbnü’s-Sikkît birinci manaya gitti; dedi ki: “Onlara büyük bir **جَليفَةٌ** isabet etti” denir; mallarını **اجْتَلَفَت** ettiği zaman; ve onlar **مُجْتَلِفون** bir kavimdir.
Ebû Ubeyd: **الْمُجَلَّفُ**; malı gitmiş olandır. Ve **الْجَالِفَةُ**: malı götüren yıldır. Ferazdak dedi ki:
مِن الْمال إلا مُسْحَتٌ أو مُجَلَّف
Ve **الجِلْف**: katıksız kuru ekmektir.
Bana Muhammed b. İshak es-Sa‘dî haber verdi; dedi: Yahyâ b. Ebî Tâlib bize rivayet etti; dedi: Ebû Dâvûd et-Tayâlisî bize rivayet etti; dedi: Hureys b. es-Sâib bize haber verdi; dedi: Hasan bize rivayet etti; dedi: Humrân b. Ebân bize, Osman b. Affân’dan rivayet etti; dedi ki: Resûlullah ( صلى الله عليه وسلم ) dedi ki: “(**كلُّ شَيْءٍ سوى جِلْفِ الطّعام ، وظِلّ بيت ، وثَوب يَسْتُره فَضْل**)”.
Şemr dedi: İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الجِلْفَةُ** ve **الْقِرْفَةُ** ve ekmekten **الجِلْف**: katı, kuru; katıksız olan; odun ve benzeri gibi yumuşak kuru olmayan (şey)dir. Ve şu beyit okundu:
القَفْرُ خَيْرٌ من مَبِيتٍ بِتُّه
بجُنوب زَخَّةَ عند آلِ مُعارِكِ
جاءوا بِجِلْفٍ من شعير يابس
بَيْني وبين غُلامهم ذي الْحارِكِ

**لجف** : Leys dedi ki: **اللَّجْفُ**; inin yan tarafında ve benzerinde kazmadır; isim: **اللَّجَف**.
Dedi ki: **اللَّجَفُ** ayrıca: selin sığınağıdır; o, onun hapsedildiği yerdir.
Dedi ki: **اللِّجاف**; mağaranın üstüne taş veya başka bir şeyden dağdan çıkıntı yapan şeydir; bazen kapının üstüne de böyle yapılır.
Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: **التَّلَجُّفُ**; kuyunun kenarlarında kazmadır.
A‘câc dedi ki:
إذَا انْتَحى مُعْتَقِماً أو لَجَّفاً
Dedi ki: **اللَّجَيفُ**; okların, ucu geniş olanıdır.
Ebû Ubeyd **اللَّجيف** hakkında şüphe etti. Dedim ki: Onun şüphe etmesi yerindedir; çünkü doğrusu onda (**النَّجيفُ**) **النون** iledir; o, ucu geniş oklarındandır; çoğulu **نُجفُ**’tur. Ondan Ebû Kebîr el-Hüzelî’nin sözü:
نُجفٌ بَذَلْتُ لها خَوَافِيَ ناهِضِ
Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: **اللَّجَفَ**; vadinin göbeğidir. Dedi ki: “Falancanın kuyusu **مُتَلّجِّفة**” denir.
Şemr şu beyiti okudu:
لو أَنَّ سَلْمَى وَرَدَتْ ذَاتَ اللَّجَافْ
لَقَصَّرَتْ ذناذِنَ الثَّوْبِ الضَّافْ
İbn Şümeyl dedi ki: **أَلْجافُ الرَّكيَّة**: suyun, dibinin kenarlarından yediği şeydir; eğer yememişse ve altı düz ise onun **لِجْف**’i yoktur.
Yûnus dedi ki: **لَجَفَ**.
Ve denir ki: **اللَّجَفُ**; suyun, kuyunun üstünden ve altından hazır bulunduğu şeydir; böylece mağara gibi olur.

**فلج** : Leys dedi ki: **الْفَلَجُ**; kaynaktan akan sudur.
A‘câc dedi ki:
تَذكَّرا عَيناً رَوَاءً فَلَجا
Yani: akan; denir ki: **عَيْنٌ فَلَجٌ** ve **ماءُ فَلَجٌ**.
Ebû Nasr onu şöyle okudu:
تذكرا عينا رِوى وفلجا
**الروى**: çok olan.
Ebû Ubeyd dedi ki: **الْفَلَجُ** nehirdir.
A‘şâ dedi ki:
فما فَلَجٌ يسْقى جَداولَ صَعْنَبَى
له مَشْرَعٌ سَهْلٌ إلى كلِّ مَوْردِ
Ömer’in hadisinde: Huzeyfe’yi ve Osman b. Huneyf’i Sevâd’a gönderdi; sonra onun halkına cizyeyi **فَفَلجا** etti.
Ebû Ubeyd dedi ki: Asma‘î dedi ki: “**فَلَجا**” sözü; yani cizyeyi onlara paylaştırdılar.
Dedi ki: Bunun aslı **الفِلْج**’dendir; o, **الْفالِج** denilen ölçektir.
Dedi ki: Aslı Süryânîdir; Süryânîce ona **فَالغاء** denir; sonra Arapçalaştırıldı; **فالِجٌ** ve **فلْجٌ** denildi.
Câ‘dî, şarabı vasfederken dedi ki:
أُلْقِيَ فيها فِلْجانِ من مسْك دا
رِينَ وفِلْجٌ من فُلْفُلٍ ضَرِمِ
Dedi ki: Paylaştırmaya **الْفِلْج** adını ancak şu sebeple verdi: onların haracı yiyecekti.
Ebû Ubeyd dedi ki: İşte bu **الْفِلْج**’dir. أما **الفُلْجُ** (fâ’nın dammesiyle) ise: adamın arkadaşlarını **يَفْلُجَ** etmesidir; onlara üstün gelir ve onları geçer; ondan: **فَلَجَ يَفْلُجُ فَلْجاً وفُلْجاً** denir.
Ve **الفَلَجُ**: dişler arasının uzak olmasıdır; ve **أَفْلجَ** bir adam: dişlerinde ayrıklık olduğu zaman; o, **التَّفْلِيج** de olur.
Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: **الأفْلَجُ**; eğriliği ellerinde olandır; eğer ayaklarında ise o **أَفْجَج**’dir. Ve **الفَلِيجَةُ**: çadır parçalarından bir parçadır. Asma‘î dedi ki: Nerede olur, bilmiyorum.
Ömer b. Lecâ dedi ki:
تَمَشَّى غير مُشْتَمِل بثوْبٍ
سِوَى خَلِّ الفَلِيجَة بالخِلالِ
Asma‘î dedi ki: Falanca falancaya karşı **فَلَجَ** etti; Allah onu ona karşı **أَفْلَجَهُ** etti; **فُلْجاً** ve **فُلوجاً**. Ve **المَفْلوجُ**: **الفَالج** sahibi olandır; ve **فُلِجَ** edilmiştir.
Dedi ki: **الْفَلَج**: bacaklarda **الْفَحج**’dır; ve **الْفَلَجُ** iki ön dişte (aralık)tır.
Dedi ki: **الْفَلج**’in aslı her şeyin yarısıdır; ondan “Ona **الفَالِج** vurdu” denir; ve ondan onların sözü: “**كُرٌّ بالفالج**”; o, büyük kurr’un yarısıdır.
Ve **الْفَالِج**: iki hörgüçlü devedir; çoğulu **الفَوَالج**.
Şemr: Malı aralarında **فَلَجْتُ**; yani onu böldüm. Ebû Duvâd dedi ki:
فَفَريق يُفَلِّجُ اللَّحْمَ نِيئاً
وفَريقٌ لطابخيه قُتَارُ
Ve denir ki: O, işi **يَفْلُجُ** eder; yani ona bakar, onu böler ve onu tedbir eder. İbn Tufeyl dedi ki:
تَوَضَّحْن في عَلياءِ قَفْرٍ كأَنَّها
مهارِيقُ فَلُّوجٍ يُعارِضْن تَاليا
Hâlid b. Cenbe dedi ki: **الفَلُّوجُ** kâtiptir.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Oku **فَلَجَ** etti ve **أَفْلَج** etti; o **الفُلْجُ** ve **الفَلْجُ**’dür. Dedi ki: **الفَلْجُ** ve **الْفُلْجُ**: ay’dır; ve **الفَلْجُ**: paydır. Ve **فَلْج**: bir beldenin adıdır. Dedim ki: Ondan, Basra yolundan Yemâme’ye giden yola “**طريقُ بطن فَلْج**” denilmiştir. Şair dedi ki:
وإن الذي حانَتْ بفلج دِماؤُهم
هُمُ الْقَومُ كُلُّ القومِ يا أُمَّ خالِدِ
Leys dedi ki: **فَلالِيج السَّوَاد**; onun köyleridir; tekili **فَلُّوجة**. Dedi ki: **أَمْرٌ مُفَلَّجٌ**: kendi yönü üzere düzgün olmayan iştir. Ve **الفَلَجُ**: yaratılıştan, iki ön diş ile dört dişler arasının uzak olmasıdır; eğer zorlanırsa o **التَّفْليج**’dir. Dedi ki: **الفَلَجُ**: iki ayağın arkadan ayrık olmasıdır.
Ebû Zeyd dedi ki: Adam, kendisinden uzak olduğu bir işe düştüğünde ona: “Bu işten **فَالِجَ بنَ خَلاَوة** idin, ey delikanlı” denir.
Ebû Ubeyd: Asma‘î’den: “Ben ondan **فالجُ ابن خَلاَوة**’yım”; yani ben ondan berîyim. Bunun benzeri: “Bu işte benim ne devem var ne de erkek devem”; Ebû Zeyd de bunu söylemiştir; Şemr onu İbn Hânî’den, o da ondan rivayet etti.

**جفل** : Leys dedi ki: **الْجَفْلُ** gemidir; **الجُفول** gemilerdir. Dedim ki: Leys’ten başkası için **الْجَفْلُ**’ü bu manada işitmedim. Ve **الْجفْلُ**: suyunu boşaltmış buluttur; böylece gidişi hafifler.
Leys dedi ki: Eti kemikten, yağı deriden, çamuru yerden **جَفَلَتُ**.
Dedim ki: Bu manada bilinen **جَلَفْتُ**’tür; sanki **الْجَفلَ** ters çevrilmiş olup **جَذَبْتُ** ve **جَبَذْتُ** menzilesindedir.
Leys dedi ki: Rüzgâr, **الْجَهام**’dan hafif bulutu **يجفِلُ** eder; yani onu hafif görür de onunla gider; o bulutun adı: **الْجَفْلُ**.
Dedi ki: “Ben denize gelirim de onu çok balık **جَفَل** etmiş bulurum”; yani onu sahile atmıştır.
Hadiste: Denizin balığı **جَفَل** ettiği (geçti); yani onu atmış ve onunla fırlatmıştır. İbn Şümeyl dedi ki: Eşyayı bir kısmını bir kısmı üzerine **جَفَلْتُ**; yani onu bir kısmını bir kısmı üzerine attım.
Ebû Zeyd dedi ki: Kuşu **سَحَيْتُ** ettim ve onu **جَفَلته** ettim; onu **جَرَفْتَه** ettiğim zaman.
Ebû Katâde hadîsinde: Nebî ( صلى الله عليه وسلم ) ile bir seferde idi; devesinin sırtında uyukladı; neredeyse **يَنْجفل** edecekti; ben onu destekledim. “**يَنْجَفل**” sözünün manası: devrilir.
Ebû’n-Necm, develeri vasfederken dedi ki:
يَجْفِلُها كلُّ سنامٍ مِجْفَلِ
لَأْياً بِلَأْيٍ في الْمراغ الْمُسهِلِ
İster: hörgücü, ağır oluşundan, yuvarlandığında sonra doğrulmak istediğinde onu çevirir; hörgüçlerinin ağırlığı onu devirmiş olur.
**الجُفول**: hızlı gitmek ve yerde ürküp kaçmaktır. Denir ki: Develer **جَفَلت** eder **جُفولاً**; ürküp kaçtıkları zaman. Ve devekuşu **جَفَلت** eder. Ve **إجْفِيل** bir adam: ürkek, korkak olduğu zaman. Ve korku develeri **جَفَّلَ** eder **تجفيلاً**; böylece **جفلت** eder **جُفولاً**. Dedi ki: “Sıcak onların sürülerini **جَفَّلَ** ettiği zaman.” Ve kavim **انْجَفَل** eder **انجفالاً**; hızlıca kaçtıkları zaman. Ve ağaç **انْجَفَلت** eder; şiddetli rüzgâr estiğinde onu kökünden söktüğü zaman.
**الْجُفَالُ** saçtan: toplanmış, çok olandır. Zû’r-Rumme, bir kadının saçını vasfederken dedi ki:
وأسْودَ كالأَسَاوِدِ مُسْبَكِرّاً
على الْمَتْنَيْن مُنْسَدِلاً جُفَالاً
Ebû Ubeyd dedi ki: **الْجِفْلُ**: filin dışkılamasıdır. Kisâî de bunu söylemiştir. Fil **جَفَل** eder **يَجْفِلُ**; dışkıladığı zaman. Dedi ki: **شَعْرٌ جُفَالٌ**; yani kabarmış. Ve tencerenin köpüğüne **جُفَال** denir.
Rü’be’den rivayet edildi ki o şöyle okurdu: (**فَأَمَّا الزَّبَدُ فَيَذْهَبُ جُفَآءً**) (الرعد: 17).
Arapların sözünde, hayvanlardan hikâye edilende: koyun dedi ki: “Ben **جُفَالاً** sürüklenirim; ve **كُثَباً ثُفَالاً** sağılırım; benim gibisini mal olarak görmedin.”
Ebû Zeyd dedi ki: Denir ki: “O, saçça **جافِلُ**’dir”; saçı dağınık olup dikildiği zaman; saçı **جَفَلَ** etmiştir, **يَجْفِلُ** eder **جُفُولاً**.
Leys dedi ki: Devekuşu **جَفَلَ** etti ve **أَجْفَل** etti; ürküp kaçtığı zaman. Ve “Onu ne **جَفَّلها** etti?” bilmem; yani onu ürküttü. Dedi ki: İnsanlardan **الجَفَّالَةُ**: gidip gelen bir topluluktur.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%AC/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب اللام والفاء وما يثلثهما)
(لفق)  اللام والفاء والقاف أُصَيلٌ يدلُّ على ملاءمة الأمر. يقال: لَفَقتُ الثّوبَ بالثَّوب لَفْقاً. وهذا لِفْقُ هذا، أي يوائمه. وتَلافَقَ أمرهم: تلاءَم.
(لفك)  اللام والفاء والكاف. يقولون: الألْفَك: الأحْمَق.
(لفم)  اللام والفاء والميم كلمة. يقولون: اللِّفام: ما بلَغَ طرف الأنف من اللِّثام. وتلفَّمت المرأة: ردَّتَ قِناعَها على فَمِها.
(لفا)* اللام والفاء والحرف المعتلُّ أصلٌ صحيح، يدلُّ على انكشافِ شيءٍ وكَشْفِه، ويكون مهموزاً وغير مهموز. يقال: لَفَأَتِ الرّيح السحابّ عن وَجه السَّماء. ولَفَأْتُ اللّحمَ عن العَظْم: كَشَطته، ولفوْتُه، حكاهما أبو بكر([1]). واللَّفاء: التُّراب والقُماش على وجه الأرض. يقال مثلاً: "رضِيَ من الوَفاء باللَّفاء"، أي من وافِرِ حقِّه بالقليل. وألْفَيْتُه: لقِيته ووجدتُه، إلفاء. وتلافيتُه: تدارَكْتُه.
(لفت)  اللام والفاء والتاء كلمةٌ واحدة تدلُّ على اللَّيِّ وصرف الشيء عن جهتهِ المستقيمةِ. منه لَفَتُّ الشَّيءَ: لوَيْتُه. ولفَتُّ فلاناً عن رأيه: صرفْتُه. والألْفَتُ: الرّجل الأعسَر. وهو قياس الباب: واللَّفِيتة: الغَليظة من العَصائد، لأنَّها تُلفَت، أي تُلْوى. وامرأةٌ لَفوت: لها زوجٌ ولها ولدٌ من غيره فهي تلفتُ إلى ولدِها. ومنه الالتفات، وهو أن تَعدِل بوجهك، وكذا التلفّت. قال أبو بكر: ولفَتُّ اللِّحاء من الشَّجرة: قَشَرته([2]).
(لفج)  اللام والفاء والجيم كلمةٌ واحدة. يقولون: المُلْفَج بفتح الفاء: الفقير، وماضِي فعله ألْفَجَ. وهو من نادِرِ الكلام([3]). وأنشد:
جارية شَبَّت شَباباً عُسْلُجا *** في حَِجْر مَنْ لم يكُ عنها مُلفَجا([4])وروي في بعض الحديث مرفوعاً: أيُدالِكُ الرّجلُ المرأةَ؟ قال: نَعَمْ إذا كان مُلفَجاً". والصحيح عن الحسن([5]).
(لفح)  اللام والفاء والحاء كلمةٌ واحدة. يقال: لفَحَتْه النار بحرّها والسَّمومُ، إذا أصابه حَرُّها فتغيَّرَ وجهُهُ. [وأمّا] قولهم: لَفَحَه بالسَّيف لَفْحَةً: ضربه ضربةً خفيفة، فإنّ الأصل فيه النون، هو نَفَحَه.
(لفظ)  اللام والفاء والظاء كلمةٌ صحيحة تدلُّ على طرح الشَّيء؛ وغالب ذلك أن يكون من الفم. تقول: لَفَظَ بالكلام يَلفِظ لَفظاً. ولفظتُ الشّيءَ من فمي. واللاَّفِظَة: الدِّيك، ويقال الرَّحَى، والبحر. وعلى ذلك يُفسَّر قوله:
فأمّا التي سَيْبُها يُرْتجَى *** فأجْوَدُ جُوداً من اللاّفظهْ([6])وهو شيءٌ ملفوظٌ ولَفيظ.
(لفع)  اللام والفاء والعين أُصَيل صحيح يدلُّ على اشتمالِ شيء. وتلفَّعَت المرأة بمِرْطِها: اشتمَلَتْ عليه. ولَفَّع الشَّيبُ رأسه: شمِلَه. وتَلفع الشَّجَر([7]): تجلَّلَ بالخُضْرة. والتفَعَت الأرضُ بالنّبات: اخضَارَّت، ولَفعتُ المزادة: قلبتُها فجعلتُ أَطِبَّتها([8]) في وسطها.
--------------ـــ
([1]) الجمهرة (2: 160).
([2]) الجمهرة (2: 24).
([3]) ونظيره كلمات ثلاث أوردها ابن خالويه في ليس من كلام العرب. وهي أحصن فهو محصن، وأسهب فهو مسهب، واجرأشت الإبل فهي مجرأشة.
([4]) أنشده في المجمل واللسان (لفج).
([5]) يشير إلى أنه من حديث الحسن حين سئل ذلك السؤال. انظر اللسان (لفج، دلك).
([6]) ذكر العيني (1: 572) أن البيت منسوب إلى طرفة.
([7]) في الأصل: "الرجل"، صوابه في المجمل.
([8]) وكذا في اللسان والقاموس، وفي المجمل: "طبتها"، والطبة بالضم والطبابة بالكسر: الجلدة التي تغطى بها الخرز، وهي معترضة مثنية كالإصبع على موضع الخرز.

ـ

##### Türkçe

(لام ve فاء ve ikisini üçleyenlerin bâbı)
(**لفق**)  **اللام** ve **الفاء** ve **القاف**; işin uygun düşmesine delâlet eden köklü bir asıldır. Denir: elbiseyi elbiseye **لَفَقتُ**; **لَفْقاً**. Ve bu, bunun **لِفْقُ**’udur; yani ona uygun düşer. Ve onların işi **تَلافَقَ**: uyuştu.

(**لفك**)  **اللام** ve **الفاء** ve **الكاف**. Derler: **الألْفَك**: ahmak.

(**لفم**)  **اللام** ve **الفاء** ve **الميم** bir kelimedir. Derler: **اللِّفام**: **اللِّثام**’dan burnun ucuna ulaşan şey. Ve kadın **تلفَّمت**: örtüsünü ağzının üzerine geri çevirdi.

(**لفا**)* **اللام** ve **الفاء** ve illetli harf; sahih bir asıldır; bir şeyin açığa çıkmasına ve onu açığa çıkarmaya delâlet eder; hem hemzeli hem hemzesiz olur. Denir: rüzgâr bulutu göğün yüzünden **لَفَأَتِ**. Ve eti kemikten **لَفَأْتُ**: onu sıyırdım; ve onu **لفوْتُ**; ikisini de Ebû Bekir nakletti([1]). Ve **اللَّفاء**: yer yüzünün üzerindeki toprak ve kumaş. Mesel olarak denir: “**رضِيَ من الوَفاء باللَّفاء**”; yani bol hakkından az ile. Ve onu **ألْفَيْتُه**: ona rastladım ve onu buldum; **إلفاء**. Ve onu **تلافيتُه**: onu telâfi ettim.

(**لفت**)  **اللام** ve **الفاء** ve **التاء**; doğrultusundan şeyi bükmeye ve çevirmeye delâlet eden tek bir kelimedir. Ondan: şeyi **لَفَتُّ**: onu büktüm. Ve falanı görüşünden **لفَتُّ**: onu çevirdim. Ve **الألْفَتُ**: solak adam. Ve o, bâbın kıyasıdır. Ve **اللَّفِيتة**: **العَصائد**’in kalın olanı; çünkü o **تُلفَت**; yani bükülür. Ve **لَفوت** bir kadın: onun bir kocası vardır ve ondan başkasından bir çocuğu vardır; böylece çocuğuna yönelir. Ondan **الالتفات**; o da yüzünle dönmendir; aynı şekilde **التلفّت**. Ebû Bekir dedi: ve ağacın kabuğunu **لفَتُّ**: onu soydum([2]).

(**لفج**)  **اللام** ve **الفاء** ve **الجيم** tek bir kelimedir. Derler: fâ’nın fethasıyla **المُلْفَج**: fakir; fiilinin mâzîsi **ألْفَجَ**. Ve o, sözün nâdirindendir([3]). Ve şu beyit okundu:
جارية شَبَّت شَباباً عُسْلُجا *** في حَِجْر مَنْ لم يكُ عنها مُلفَجا([4])
Ve bazı hadiste merfû‘ olarak rivayet olundu: “Erkek kadını **يُدالِكُ** eder mi?” dedi: “Evet; eğer **مُلفَجاً** ise.” Ve sahih olan, Hasan’dan olandır([5]).

(**لفح**)  **اللام** ve **الفاء** ve **الحاء** tek bir kelimedir. Denir: ateş onu hararetiyle ve **السَّمومُ** (yakıcı rüzgâr) [onu] **لفَحَتْه**; yani onun harareti ona isabet etti de yüzü değişti. [Ama] onların “kılıçla ona **لَفَحَه**; **لَفْحَةً**: ona hafif bir vuruşla vurdu” sözleri ise; aslında onda **النون** vardır; o, **نَفَحَه**’dır.

(**لفظ**)  **اللام** ve **الفاء** ve **الظاء**; bir şeyi atmaya delâlet eden sahih bir kelimedir; bunun çoğu ağızdan olur. Dersin: sözle **لَفَظَ**; **يَلفِظ**; **لَفظاً**. Ve şeyi ağzımdan **لفظتُ**. Ve **اللاَّفِظَة**: horoz; ve değirmen taşı denir; ve deniz. Ve bunun üzerine şu sözü tefsir edilir:
فأمّا التي سَيْبُها يُرْتجَى *** فأجْوَدُ جُوداً من اللاّفظهْ([6])
Ve o, **ملفوظٌ** bir şeydir ve **لَفيظ**.

(**لفع**)  **اللام** ve **الفاء** ve **العين**; bir şeyin kuşatmasına delâlet eden sahih köklü bir asıldır. Kadın örtüsüyle **تلفَّعَت**: onunla kuşandı. Ve ak saç başını **لَفَّع**: onu kapladı. Ve **تَلفع الشَّجَر**([7]): yeşillikle büründü. Ve yer bitkiyle **التفَعَت**: yeşerdi; ve su tulumunu **لَفعتُ**: onu çevirdim de **أَطِبَّتها**’sını([8]) ortasına koyar oldum.

--------------ـــ
([1]) el-Cemhere (2: 160).
([2]) el-Cemhere (2: 24).
([3]) Benzeri, İbn Hâleveyh’in “Arapların كلامı değildir”de zikrettiği üç kelimedir. O da: **أحصن**; o hâlde **محصن**; ve **أسهب**; o hâlde **مسهب**; ve develer **اجرأشت**; o hâlde onlar **مجرأشة**.
([4]) el-Mücmel ve el-Lisân’da (لفج) onu okudu.
([5]) Bunun, o sorunun sorulduğu vakit Hasan’ın hadisi olduğuna işaret eder. el-Lisân’a bak: (لفج، دلك).
([6]) el-Aynî (1: 572) beytin Tarfâ’ya nispet edildiğini zikretti.
([7]) Asılda: “**الرجل**”; doğrusu el-Mücmel’dedir.
([8]) el-Lisân ve el-Kâmûs’ta da böyledir; el-Mücmel’de: “**طبتها**”; ve **الطبة** (damme ile) ve **الطبابة** (kesra ile): boncuğun üstünün örtüldüğü deridir; o, boncuğun yerine parmak gibi enlemesine katlanmış bir hâlde duran bir deridir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%AC/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

اللُّفْجُ
(* قوله «اللفج» كذا بالأصل مضبوطاً.): مَجْرى
السَّيْلِ.وأَلْفَجَ الرّجُلُ: أَفْلَسَ. وأَلْفَجَ الرَّجلُ: لَزِقَ بالأَرضِ من كَرْبٍ أَو حاجةٍ.
وقيل: المُلْفَجُ الذي يُحْوَجُ إِلى أَن يَسْأَلَ مَن ليس لذلك بأَهْلٍ؛ وقيل: المُلْفَجُ الذي أَفْلَسَ وعليه دين. وجاء رجل إِلى الحسن، فقال: أُيُدالِكُ الرجُلُ امْرَأَتَه؟ أَي يُماطِلُها بمَهْرِها، قال: نعم إِذا كان مُلْفَجاً، وفي رواية: لا بأْس به إِذا كان مُلْفَجاً أَي يُماطِلُها بمَهْرِها إِذا كان فقيراً. قال ابن الأَثير: المُلْفِجُ، بكسر الفاء، أَيضاً: الذي أَفْلَسَ وعليُ الدين. وجاء في الحديث: أَطْعِمُوا مُلْفَجِيكُمْ، المُلْفَجُ، بفتح الفاء: الفقير. ابن دريد: أَلْفَجَ، فهو مُلْفَجٌ، وهذا أَحد ما جاء على أَفْعَلَ، فهو مُفْعَلٌ وهو نادر مخالف للقياس الموضوع. وقد اسْتَلْفَجَ؛ قال:
ومُسْتَلْفِجٍ يَبْغِي المَلاجِئَ نفسَه،
يعوذُ بِجَنْبَيْ مَرْخةٍ وجَلائِل
(* قوله «الملاجئ نفسه» كذا بالأصل مضبوطاً؛ وبهامش الأصل بخط السيد مرتضى: وقرأت في شرح أَبي سعيد السكري لعبد مناف بن ربع الهذلي: ومستلفج يبغي الملاجي لنفسه.)
وأَلْفَجَ الرجلُ، فهو مُلْفَجٌ، إِذا ذهب مالُه. أَبو عبيد: المُلْفَجُ المُعْدِمُ الذي لا شيء له؛ وأَنشد:
أَحْسابُكُم في العُسْرِ والإِلْفاجِ،
شِيبَتْ بعَذْبٍ طَيِّبِ المِزاجِ
فهو مُلْفَجٌ، بفتح الفاء. ابن الأَعرابي: كلام العرب أَفْعَلَ، فهو مُفْعِلٌ إِلا ثلاثة أَحرف: أَلْفَجَ فهو مُلْفَجٌ، وأَحْصَنَ فهو مُحْصَنٌ، وأَسْهَبَ فهو مُسْهَبٌ، فهذه الثلاثة جاءَت بالفتح نوادِر؛ قال الشاعر: جاريةٌ شَبَّتْ شَباباً عُسْلُجا،
في حَجْرِ مَنْ لم يَكُ عنها مُلْفَجا
أَبو زيد: أَلْفَجَني إِلى ذلك الاضطرارُ إِلْفاجاً.
أَبو عمرو: اللَّفْجُ الذُّلُّ.

##### Türkçe

**اللُّفْجُ**
(*Onun “**اللفج**” sözü: asılda böyle ضبط edilmiş.): selin yatağı/akış yolu. Ve **أَلْفَجَ** adam: iflâs etti. Ve **أَلْفَجَ** adam: bir sıkıntıdan yahut bir ihtiyaçtan dolayı yere yapıştı.

Ve denildi: **المُلْفَجُ** o kimsedir ki, buna, buna ehil olmayan kimseden istemeye muhtaç olunur; ve denildi: **المُلْفَجُ** o kimsedir ki iflâs etmiştir ve üzerinde borç vardır. Ve bir adam **الحسن**’e geldi, dedi ki: Adam, karısını mı **يُدالِكُ** eder? yani onu, mehrinde oyalayıp geciktirir mi? dedi: Evet, eğer **مُلْفَجاً** ise. Ve bir rivayette: Sakınca yoktur, eğer **مُلْفَجاً** ise; yani fakir ise, mehrinde onu oyalayıp geciktirir. İbnü’l-Esîr dedi: **المُلْفِجُ**, fânın kesriyle, ayrıca: iflâs etmiş ve üzerinde borç olan kimsedir. Ve hadiste geldi: “**أَطْعِمُوا مُلْفَجِيكُمْ**”; **المُلْفَجُ**, fânın fethiyle: fakir. İbn Düreyd: **أَلْفَجَ**; o hâlde o **مُلْفَجٌ**’dur; ve bu, **أَفْعَلَ** üzere gelip de o **مُفْعَلٌ** olan şeylerden biridir; ve o, konulmuş kıyasa muhalif, nadirdir. Ve muhakkak **اسْتَلْفَجَ** etmiştir; dedi ki:

Ve **مُسْتَلْفِجٍ** ki sığınakları kendisi için arar,
**مَرْخةٍ**’nin iki yanı ve büyük ağaçlar ile sığınır.

(*Onun “**الملاجئ نفسه**” sözü: asılda böyle ضبط edilmiş; ve aslın kenarında seyyid Murtazâ’nın hattıyla: Ebû Saîd es-Sükerî’nin, Abd Menâf b. Rub‘ el-Hüzelî şerhinde okudum: “Ve **مستلفج** ki sığınakları kendisi için arar.”)

Ve **أَلْفَجَ** adam, o hâlde o **مُلْفَجٌ**’dur; malı gittiği zaman. Ebû Ubeyd: **المُلْفَجُ**; hiçbir şeyi olmayan yoksul kimsedir; ve inşâd etti:

Sizin soy-soplarınız darlıkta ve **الإِلْفاجِ**’da,
Tatlı, iyi karışımlı bir su ile ağartıldı.

O hâlde o, fânın fethiyle, **مُلْفَجٌ**’dur. İbnü’l-A‘râbî: Arapların sözü: **أَفْعَلَ**; o hâlde o **مُفْعِلٌ**’dir; üç harf müstesna: **أَلْفَجَ**; o hâlde o **مُلْفَجٌ**’dur; ve **أَحْصَنَ**; o hâlde o **مُحْصَنٌ**’dır; ve **أَسْهَبَ**; o hâlde o **مُسْهَبٌ**’dir; şu üçü feth ile, nadirler olarak gelmiştir; şair dedi ki:

Bir câriye ki gençlikçe büyüdü, kaygan,
Kendisinden dolayı **مُلْفَجا** olmayanın kucağında.

Ebû Zeyd: **أَلْفَجَني** beni, o zaruret, buna **إِلْفاجاً** (ile) sevk etti.
Ebû Amr: **اللَّفْجُ** zillettir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%AC/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

ألفج  الرجل، إذا  أفلس، فهو مفلج، بفتح الفاء، نادر  مخالف للقياس الموضوع؛ قاله ابن دريد، لأن اسم الفاعل فيه ورد على صيغة اسم المفعول. ونقل الجوهري عن ابن الأعرابي: كلام العرب أفعل فهو مفعل إلا ثلاثة أحرف: ألفج فهو ملفج، وأحصن فهو محصن، وأسهب فهو مسهب؛ فهذه الثلاثة جاءت بالفتح نوادر. قلت: وقال ابن القطاع في كتاب الأبنية وكل فعل على أفعل، فاسم الفاعل منه مفعل بكسر العين، إلا أربعة أحرف جاءت نوادر على مفعل، بفتح العين: أحصن الرجل فهو محصن، زألفج فهو ملفج، وأسهب في الكلام فهو مسهب، وأسهم فهو مسهم إذا أكثر. وفي كتاب التوسعة لابن السكيت: رجل ملفج وملفج، للفقير، ورجل مسهب ومسهب، للكثير الكلام. وقد سبق في  سهب  مزيد البيان، فانظره إن كنت من فرسان الميدان. وألفج الرجل وألفج: لزق بالأرض من كرب أو حاجة. وقيل: الملفج: الذي أفلس وعليه دين. وجاء رجل إلى الحسن فقال: أيدالك الرجل امرأته? أي يماطلها بمهرها. قال: نعم، إذا كان ملفجا. وفي رواية: لا بأس به إذا كان ملفجا، أي يماطلها بمهرها إذا كان فقيرا. قال ابن الأثير: الملفج، بكسر الفاء، أيضا: الذي أفلس وعليه الدين  وجاء في الحديث:  أطعموا ملفجيكم  أي فقراءكم، وقرأت في شرح ديوان هذيل لأبي سعيد السكري: قال أبو عمرو الشيباني: الملفج: المسكين. وقد ألفج الرجل. وفي الحديث:  أطعموا ملفجيكم  . وفي اللسان:  وألفج الرجل، فهو ملفج: إذا ذهب ماله. قال أبو عبيد: الملفج: المعدم الذي لا شيء له. وأنشد:
  أحسابكم في العسر والإلفاج
  شيبت بعذب طيب المزاج فهو ملفج، بفتح الفاء. قلت: هو لرؤبة، نسبه الجوهري. وفي شرح ديوان هذيل:
  عطاؤكم في العسر والإلفاج
  ليس بتعذير ولا إزلاج عن أبي عمرو:  اللفج: الذل  .  والإلفاج: الإلجاء  والإحواج بالسؤال  إلى غير أهله  فهو ملفج. قال أبو زيد: ألفجني إلى ذلك الاضطرار إلفاجا. قد استلفج. و  المستلفج: الملفج  ، أي فالسين والتاء زائدتان، كما في يستجيب ويجيب. قال عبد مناف بن ربع الهذلي:
  ومستلفج يبغي الملاجي لنفسه                      يعوذ بجنبي مرخة لنفـسـه قال أبو سعيد السكري: المستلفج: المضطر،  والذاهب الفؤاد فرقا  ، أي خوفا. المستلفج أيضا:  اللاصق بالأرض هزالا  ، أو كربا أو حاجة، كالملفج. ومما يستدرك عليه: اللفج: مجرى السيل.

##### Türkçe

**ألفج** adam: iflas ettiğinde; o, **مفلج**’dir; **الفاء**’nın fethasıyla; nadirdir, konulmuş kıyasa muhaliftir; bunu İbn Düreyd söylemiştir; çünkü onda ism-i fâil, ism-i mef‘ûl sîgası üzere vârid olmuştur.

Cevherî, İbnü’l-A‘râbî’den nakletti: Arapların sözü: her **أفعل** (babı) için o **مفعل**’dir; ancak üç harf (kelime) müstesna: **ألفج**; o hâlde **ملفج**; ve **أحصن**; o hâlde **محصن**; ve **أسهب**; o hâlde **مسهب**; şu üçü fetha ile nadirler olarak gelmiştir.

Dedim: İbnü’l-Kattâ‘ da **كتاب الأبنية**’de dedi ki: Her fiil **أفعل** üzere olursa, ondan ism-i fâil **مفعل**’dir, **العين**’in kesriyle; ancak dört harf (kelime) nadirler olarak **مفعل** üzere gelmiştir, **العين**’in fethasıyla: **أحصن** adam; o hâlde **محصن**; ve **زألفج**; o hâlde **ملفج**; ve **أسهب** sözde; o hâlde **مسهب**; ve **أسهم**; o **مسهم**’dir, çoğalttığında.

İbnü’s-Sikkît’in **كتاب التوسعة**’sinde: **رجل ملفج وملفج**; fakir için; ve **رجل مسهب ومسهب**; çok sözlü için.

Daha önce **سهب**’de daha fazla açıklama geçti; onu gör, eğer meydanın süvarilerinden isen.

Ve **ألفج** adam ve **ألفج**: sıkıntıdan yahut ihtiyaçtan yere yapıştı.

Ve denildi: **الملفج**: iflas eden ve üzerinde borç bulunan kimsedir.

Bir adam Hasan’a geldi de dedi: **أيدالك** adam karısını? Yani onu mehrinde oyalıyor mu. Dedi: Evet, **ملفجا** olduğunda.

Bir rivayette: onda bir beis yoktur, **ملفجا** olduğunda; yani fakir olduğunda onu mehrinde oyalıyor.

İbnü’l-Esîr dedi: **الملفج**; **الفاء**’nın kesriyle; ayrıca: iflas eden ve üzerinde borç bulunan kimsedir. Ve hadiste geldi: **أطعموا ملفجيكم**; yani fakirlerinizi.

Ebû Saîd es-Sukkerî’nin Hüzeyl divanı şerhinde okudum: Ebû Amr eş-Şeybânî dedi: **الملفج**: miskindir. Ve adam **ألفج** etmiştir.

Ve hadiste: **أطعموا ملفجيكم**.

Ve **اللسان**’da: “Ve adam **ألفج** etti; o hâlde **ملفج**’dir: malı gittiğinde.” Ebû Ubeyd dedi: **الملفج**: hiçbir şeyi olmayan yoksuldur. Ve şu beyit okundu:

  أحسابكم في العسر والإلفاج

**شيبت**: **بعذب طيب المزاج**; o hâlde **ملفج**’dir; **الفاء**’nın fethasıyla. Dedim: O, Ru’be’nindir; Cevherî onu ona nisbet etti.

Hüzeyl divanı şerhinde:

  عطاؤكم في العسر والإلفاج
  ليس بتعذير ولا إزلاج

Ebû Amr’dan: **اللفج**: zillet. Ve **الإلفاج**: ilcâ (mecbur bırakma) ve ehli olmayanlara soru ile ihtiyaca sevk etmedir; o hâlde **ملفج**’dir.

Ebû Zeyd dedi: Beni o zarurete **ألفجني** etti; **إلفاجا**. **استلفج** etmiştir. Ve **المستلفج**: **الملفج**’dir; yani **السين** ve **التاء** ziyadedir; **يستجيب** ve **يجيب**’de olduğu gibi.

Abd Menâf b. Rab‘ el-Hüzelî dedi:

  ومستلفج يبغي الملاجي لنفسه                      يعوذ بجنبي مرخة لنفـسـه

Ebû Saîd es-Sukkerî dedi: **المستلفج**: muztardır; ve korkudan kalbi gitmiş olandır; yani korku sebebiyle.

**المستلفج** ayrıca: zayıflıktan yere yapışan; yahut sıkıntıdan veya ihtiyaçtan; **الملفج** gibi.

Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: **اللفج**: selin akacağı mecra.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%AC/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

٤
4 أَلْفَجَ ذ and أُلْفِجَ He (a man) clave to the ground by reason of sorrow, grief, or solicitude, or of want. (L.) ― -b2- الفج, inf. n. اِلْفَاجٌ, He, or it, constrained, compelled, or necessitated, a person, to have recourse to one, or to others, not of his family; (K;) constrained him to beg of such. (L.) ― -b3- أَلْفَجَنِى اِلَى ذٰلِكَ الاِضْطِرَارُ Necessity constrained me to have recourse to that. (AZ.) ― -b4- أَلْفَجَ, [not أُلْفِجَ, as might be thought from the signification of the part. n. مُلْفَجٌ,] (inf. n. اِلْفَاجٌ; S;) and ↓ استلفج; (L:) He became a bankrupt; syn. أَفْلَسَ: (S, K:) he was, or became, poor: (TA:) he became destitute, possessing nothing. (A 'Obeyd.)

استلفج
10 استلفج ذ : see 4. ― -b2- Also, He was, or became, constrained to have recourse to a thing: or was in need. (TA.)

لَفْجٌ
لَفْجٌ ذ Abasement; abjectness. (IAar, K.)

لُفْجٌ
لُفْجٌ ذ The channel of a torrent. (L.)

مُلْفَجٌ
مُلْفَجٌ ذ (S, K) and ↓ مُلْفِجٌ (ISk) and ↓ مُسْتَلْفَجٌ (K) or مُسْتَلْفِجٌ (as in the L.) A man in a state of bankruptcy: a bankrupt; syn. مُفْلِسٌ: (S, K:) or the former, poor: (ISk:) or a bankrupt and in debt: (IAth:) or destitute; possessing nothing: (A 'Obeyd:) the first extr. [with respect to rule], (S, K,) like مُحْصَنٌ from أَحْصَنَ, and مُسْهَبَ from أَسْهَبَ. (S.) [See مُسْهَبٌ.]

مُلْفِجٌ
مُلْفِجٌ ذ : see مُلْفَجٌ.

مُسْتَلْفَجٌ
مُسْتَلْفَجٌ ذ , (as in the K,) or ↓ مُسْتَلْفِجٌ, (as in the L [and this latter I think the correct mode of writing the word in all the senses here explained, for I do not find it noted as extr. with respect to rule like مُلْفَجٌ,]) [part. n. of 10, q. v.: and] i. q. مُلْفَجٌ, q. v. (K.) ― -b2- One whose heart forsakes him, or fails him, by reason of fear, or fright. (K.) ― -b3- Cleaving to the ground by reason of emaciation, (K,) or of sorrow, grief, or solicitude, or of want; as also ملفج [i. e. مُلْفِجٌ and مُلْفَجٌ: see 4]. (TA.)

مُسْتَلْفِجٌ
مُسْتَلْفِجٌ ذ : see مُسْتَلْفَجٌ.

##### Türkçe

٤
4 **أَلْفَجَ** ذ ve **أُلْفِجَ** O (bir adam), keder, üzüntü yahut kaygı sebebiyle, yahut yokluk sebebiyle yere yapıştı. (L.) ― -b2- **الفج**, mastar ismi **اِلْفَاجٌ**, O, yahut o (şey), bir kimseyi, kendisine yahut ailesinden olmayan başkalarına başvurmaya zorladı, mecbur etti yahut zarurî kıldı; (K;) onu böylelerinden dilenmeye zorladı. (L.) ― -b3- **أَلْفَجَنِى اِلَى ذٰلِكَ الاِضْطِرَارُ** Zaruret beni buna başvurmaya zorladı. (AZ.) ― -b4- **أَلْفَجَ**, [**مُلْفَجٌ** ism-i mef‘ûlünün anlamından zannedilebileceği gibi **أُلْفِجَ** değil,] (mastar ismi **اِلْفَاجٌ**; S;) ve ↓ **استلفج**; (L:) O iflâs etmiş oldu; eş anlamlısı **أَفْلَسَ**: (S, K:) o, fakir idi yahut fakir oldu: (TA:) o, hiçbir şeye sahip olmayarak yoksun oldu. (A 'Obeyd.)

**استلفج**
10 **استلفج** ذ : 4’e bak. ― -b2- Ayrıca, o, bir şeye başvurmaya zorlanmış idi yahut zorlanmış oldu: yahut ihtiyaç içinde idi. (TA.)

**لَفْجٌ**
**لَفْجٌ** ذ Alçalma; aşağılık olma. (IAar, K.)

**لُفْجٌ**
**لُفْجٌ** ذ Bir selin yatağı. (L.)

**مُلْفَجٌ**
**مُلْفَجٌ** ذ (S, K) ve ↓ **مُلْفِجٌ** (ISk) ve ↓ **مُسْتَلْفَجٌ** (K) yahut **مُسْتَلْفِجٌ** (L’de olduğu gibi) İflâs hâlinde olan bir adam: iflâs etmiş; eş anlamlısı **مُفْلِسٌ**: (S, K:) yahut birincisi, fakir: (ISk:) yahut iflâs etmiş ve borçlu: (IAth:) yahut yoksun; hiçbir şeye sahip olmayan: (A 'Obeyd:) birincisi, (S, K,) kaide bakımından şâz, **أَحْصَنَ**’dan **مُحْصَنٌ** gibi ve **أَسْهَبَ**’dan **مُسْهَبَ** gibi. (S.) [**مُسْهَبٌ**’e bak.]

**مُلْفِجٌ**
**مُلْفِجٌ** ذ : **مُلْفَجٌ**’e bak.

**مُسْتَلْفَجٌ**
**مُسْتَلْفَجٌ** ذ , (K’de olduğu gibi,) yahut ↓ **مُسْتَلْفِجٌ**, (L’de olduğu gibi [ve burada açıklanan bütün mânalarda kelimenin yazılışının doğru tarzının bu ikincisi olduğunu zannediyorum; zira onu, **مُلْفَجٌ** gibi kaide bakımından şâz olarak kaydedilmiş bulmuyorum,]) [10’un ism-i fâili, ona bak: ve] **مُلْفَجٌ** ile aynı (i. q.), ona bak. (K.) ― -b2- Korku yahut dehşet sebebiyle kalbi onu terk eden, yahut ona yetmeyen kimse. (K.) ― -b3- Zayıflık sebebiyle, (K,) yahut keder, üzüntü yahut kaygı sebebiyle, yahut yokluk sebebiyle yere yapışan; ayrıca **ملفج** [yani **مُلْفِجٌ** ve **مُلْفَجٌ**: 4’e bak]. (TA.)

**مُسْتَلْفِجٌ**
**مُسْتَلْفِجٌ** ذ : **مُسْتَلْفَجٌ**’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%AC/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

لَفَجَ
لَفَجَ أَلْفَجَ IV ,
a.  Was destitute, penniless.

b.  Reduced to misery, beggared.

c.  [ acc. &  Ila ], Constrained, drove to have recourse to.

اِسْتَلْفَجَ
اِسْتَلْفَجَ X ,
a.  see IV (a) .

لَفْج
لَفْج 1 ,
a.  Misery, destitution; abasement.

لُفْج
لُفْج 3 ,
a.  Channel ( of a torrent ).

أَلْفَجَ
N. P. أَلْفَجَ IV ,  N. P. اِسْتَلْفَجَ X ,
a.  Destitute, penniless; bankrupt.

##### Türkçe

**لَفَجَ**
**لَفَجَ** **أَلْفَجَ** IV ,
a. Yoksun idi, parasız idi.

b. Sefalete düşürdü, dilenci etti.

c. [ acc. & Ila ], Zorladı, başvurmaya sevk etti.

**اِسْتَلْفَجَ**
**اِسْتَلْفَجَ** X ,
a. IV (a)’ya bak.

**لَفْج**
**لَفْج** 1 ,
a. Sefalet, yoksunluk; alçalma.

**لُفْج**
**لُفْج** 3 ,
a. (Bir selin) kanalı.

**أَلْفَجَ**
N. P. **أَلْفَجَ** IV , N. P. **اِسْتَلْفَجَ** X ,
a. Yoksun, parasız; iflas etmiş.
