# لفح (ل-ف-ح) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%AD
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%81%D8%AD

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Yalayarak yakar

- Harfler: ل - ف - ح
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [تَلْفَحُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%AD/siga/%D8%AA%D9%8E%D9%84%D9%92%D9%81%D9%8E%D8%AD%D9%8F.md) | تَفْعَلُ | Yalayarak yakar | 1 | 1 | [23:104](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%AD/ayet/23:104.md) |

## Mücavir kökler — 3 mücavir (5 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [كلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 19 · Kavrulanlar
2. [وجه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Yüz demektir
3. [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Ateş demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | لفح |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [نفح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AD.md), [حرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%82.md), [شوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%A7.md) |
| Zıt Kök | [برد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%AF.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Sıcaklığın, alevin veya sam rüzgarının doğrudan yüze çarpıp deriyi sıyırarak yakması ve rengini değiştirmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Cehennem azabının bedenin en şerefli ve dışa dönük uzvu olan yüzü doğrudan kaplayıp kavurması |
| Çekirdek Özet 3 | Isının ve cezanın ani, çarpıcı ve yüzey tahrip edici temas etkisi |
| Kritik Hata Riski | Kökün sıradan bir yanma veya dokunma olarak algılanıp yüze çarpan alevin deriyi soyucu ve yüzün suretini bozucu şiddetinin gözden kaçırılması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| لف | Bütünsel sarma, çevreleme, bükerek üzerine geçirme ve katlama; nitekim [لفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D9%81.md) kökünde birbirine sarılma, [لفت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%AA.md) kökünde yüzü çevirme, [لفظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%B8.md) kökünde ağızdan bir şeyi dışa savurma ve [لفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D9%8A.md) kökünde bir şeyle karşılaşma anlamları bulunur | ح | Sıkıştırma, yakıcılık ve sürtünme hissi veren boğaz harfi eklenerek sarma eylemi yakıcı bir sıcaklığın ve alev dalgasının yüze çarpıp kavurması biçiminde özelleşmiştir |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Hareketi belirli bir hedefe doğru yönlendiren ve sevk eden dışsal itici gücü simgeler |
| ف | Ağız; söz, açıklık, kenar | Yüz bölgesini, açıkta duran ön yüzeyi ve nefes/üfleme açıklığını temsil eder |
| ح | Çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Çarpışma anındaki sınır etkisini, kuşatmayı ve yakıcı sürtünme bariyerini ifade eder |
| لفح | Dışarıdan yönelen alevin açık olan yüzey ve yüze hızla çarpıp onu sınırlarından kavrayarak sarması | Yakıcı sıcaklığın veya alevin hedefe doğru hızla yönelip açıkta kalan yüzeyi ve yüzü bir bariyer gibi sararak kavurma hareketini tamamlar |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çöl sam rüzgarının (es-semûm), kavurucu güneşin veya şiddetli ateş alevinin özellikle insanın yüzüne ve bedeninin üst kısımlarına hızla çarpıp deriyi kavurması ve rengini değiştirmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem bedevi kullanımında rüzgarın kavurucu sıcaklığı ve yüzü yakan alevi tarif edilirken kullanılmıştır; nitekim el-Esmaî ve İbnü'l-A'râbî sıcak rüzgarın esişi için لفح, soğuk rüzgarın esişi için [نفح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AD.md) ayrımını bu dönem kullanımlarına dayandırır |
| Erken Arapça kullanım | Güneşin ve ateş alevinin yüze çarpıp deriyi değiştirmesi anlamında kullanılmıştır; ayrıca hafif kılıç darbesine veya yüze dokunup geçen darbelere de lügatte bu kökten isim verilmiştir |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.

### Sami etimolojik katman

Arapça لفح kökü, merkezi Sami dillerinde özellikle sıcak havanın, alevin ve rüzgarın yüzeyi yalayarak çarpması semantiğiyle korunmuştur. İbranice ve Aramice katmanlarında doğrudan aynı üçlü kök morfolojisi yerine, hava akımı ve üfleme bildiren *npḥ / n-p-ḥ (Arapça [نفح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AD.md) ile eş asıllı) veya sıcaklıkla kavurma bildiren biçimler görülür. Arapçada ل ve ن değişimiyle [نفح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AD.md) ile لفح arasında fonetik bir kutuplaşma gerçekleşmiş; لفح özellikle yakıcı, kavurucu ve tahrip edici sıcak rüzgara ve aleve tahsis edilirken, [نفح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AD.md) daha çok serin esintiye, koku yayılmasına veya hafif dokunuşa hasredilmiştir. Kökün Afro-Asyatik düzlemdeki ilksel çekirdeği hava akımının bir yüzeyle temasındaki sürtünme ve yakıcılık dinamiğidir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | لفح ile [نفح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AD.md) arasındaki fonetik ve semantik ayrışma | Arapçada ل harfinin yönlendirici ve kuşatıcı tabiatı sebebiyle kök yakıcı alevin ve sam yelinin yüze doğrudan çarpıp sarmasına tahsis edilmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Batı ve Güney Sami üfleme ve yakıcı rüzgar kökleri | İbranicede naphaḥ (üflemek, körüklemek) ile akraba olup Arapçada yanal bir özelleşmeyle alevin yüze çarpması manasını kazanmıştır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik hava akımı ve yakıcılık ses yansımalı çekirdekleri | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, David Cohen.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| لفح | Anlamlı | Sıcaklığın ve alevin yüze çarpıp yakması | Ateşin veya sıcak rüzgarın yüzün derisini kavurması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [لحف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%81.md) | Anlamlı | Bütünüyle örtmek, bürümek ve ısrarla istemek | Örtünün bedeni sarması; istemede ısrar edip sarılmak | Kur'an'da geçer; ortak örtme/kaplama çekirdeği |
| [فلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD.md) | Anlamlı | Yarıp kurtulmak, zafere ulaşmak ve toprağı işlemek | Engeli aşarak başarıya, felaha ve kurtuluşa ermek | Kur'an'da geçer; harflerin kalb yoluyla dönüşümü |
| [فحل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D9%84.md) | Anlamlı | Eril güç, damızlık ve üstün cins | Güçlü, üretken ve soyu sürdüren erkek canlı | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'meldir |
| [حلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%81.md) | Anlamlı | Bağlanmak, yemin etmek ve antlaşmak | İki tarafın birbirine sadakatle kenetlenmesi | Kur'an'da geçer; kuşatıcı bağ anlamı |
| [حفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D9%84.md) | Anlamlı | Toplanmak, özen göstermek ve dolup taşmak | Sütün memede veya suyun havuzda birikmesi, kalabalık | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'meldir |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| لفح | Merkez | Yüzeyin alevle kavrulması | Sıcaklığın doğrudan yüze çarpıp deriyi sıyırarak ve rengi bozarak yakmasıdır | Isının cepheden, ani ve biçim bozucu teması |
| [نفح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AD.md) | Komşu | Esinti ve dokunuş | لفح yakıcı sıcaklığa, [نفح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AD.md) ise genellikle serinliğe, hafif dokunuşa veya koku yayılmasına mahsustur | Azabın en ufak esintisi veya temasını bildirir |
| [حرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%82.md) | Komşu | Ateşte yanma | [حرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%82.md) nesnenin tutuşup için için veya tamamen kül olmasını ifade ederken, لفح alevin yüzeyi yalamasıdır | Maddenin kimyasal olarak ateşle tahrip olması |
| [شوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%A7.md) | Komşu | Yüzeyin kavrulup soyulması | [شوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%A7.md) derinin pişip sıyrılmasını bildirirken, لفح alev dalgasının yüze çarpma anındaki kavuruculuğudur | Isının deriyi kebap edercesine pişirmesi |
| [برد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%AF.md) | Zıt | Soğukluk ve serinlik | Ateşin ve kavurucu sıcaklığın tam zıddı olarak hararetin yokluğunu ifade eder | Isının ve alevin teskin olması, üşütücülük |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | لفح | Sıcaklığın ve alevin yüze çarpıp kavurması | Alevin doğrudan yüze vurarak deriyi soyması ve rengini değiştirmesi | Kesin |
| Latince | adurere, lambere flamma | Yalayarak yakmak, yüzeyini kavurmak | Flamma lambens (yalayan alev) temas hareketini, adurere ise yüzey yanığını karşılar | Güçlü |
| İngilizce | to scorch, to sear, to singe | Yalayarak yakmak, kavurmak | Yüzeyin ani ve şiddetli ısıyla kavrulmasını verir; rüzgarın yüze çarpma hissini to sear tam yansıtır | Güçlü |
| Almanca | versengen, sengen | Yalayarak yakmak, dağlamak | Alevin veya aşırı sıcağın cismin yüzeyini kavurup rengini değiştirmesini karşılar | Güçlü |
| Fransızca | brûler superficiellement, roussir | Yüzeyini yakmak, alevle yalamak | Yüzü kavuran sıcak dalgasının deriyi değiştirmesi boyutunu kısmen karşılar | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| تَلْفَحُ (Geniş/Şimdiki Zaman Fiili) | Ateşin ve alevin yüzleri doğrudan yalayarak yakması, kavurması ve sureti bozması | Cehennem ehlinin yüzlerinin ateş dalgasıyla kavrulup dişlerinin açıkta kalmasını (kâlihûn) anlatan eskatolojik tasvir (Mü'minûn [23:104](https://lisan.digital/tr/ayet/23:104.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret ahvali ve cehennem azabının cismaniyeti | Azabın doğrudan insan onurunun ve kimliğinin simgesi olan yüze yönelmesi ve bu cezanın hakiki bedensel tesiri | Yüzün kavrulup biçimsizleşmesi üzerinden adaletin ve cezanın tecellisi |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
| Tefsir | Mü'minûn 104 tefsirinde yüzlerin ateşle karşılaşması | Alevin yüze çarpması neticesinde dudakların büzülüp derinin soyulması ve dişlerin sırıtarak kalması (kuluḥ) | Ateşin sadece yakması değil, insan çehresini ve kimliğini tahrip edici şiddeti |
| Hadis | Güneş tutulması (küsûf) ve cehennem tasvirleri | Güneş tutulması namazında cehennemin yaklaştırılması üzerine alevinin sıcağından geri çekilme rivayeti | Ateşin temas etmeden de yayılan kavurucu hararet ve alev dalgası |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Uhrevi karşılık ve hesaplaşma | En yüksek benlik ve kibir uzvu olan yüzün zilletle kavrulması | Amellerin sonucunun bedenin en görünür yerinde tescili | Dünyada hakikate karşı kibirle yüz çevirenlerin yüzlerinin alevle silinmesi | Güçlü |
| İlmi | Termodinamik ve radyasyonla ısı transferi | Konveksiyon ve radyasyon yoluyla yüzeye ani ısı şoku transferi | Sıcaklık gradyanının derinin en üst katmanında ani doku yıkımı yapması | Isının doğrudan iletim yerine ışıma ve sıcak hava dalgasıyla yüzeyi kavurması | Güçlü |
| Siyasi | Hükümranlık ve kamusal şeref | İktidarın meşruiyet kaybı ve kamusal onurun tahribi | Kibrin kamusal alanda görünür bir biçimde çökertilmesi | Yüzün kavrulması, siyasi ve ahlaki haysiyetin bütünüyle iptalidir | Muhtemel |
| İktisadi | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Termal radyasyon şoku (Flash fire / Thermal wavefront) | Bir patlama veya alev cephesinin yüzey boyunca hızla ilerleyerek koruyucu sınır katmanını aniden tahrip etmesi süreci | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kamusal kimlik yıkımı (Defacement / Degradation) | Bireyin benliğini, şerefini ve cemiyet içindeki tanınırlığını sağlayan simgesel yüzünün dışsal bir etkiyle travmatik biçimde silinmesi | Muhtemel |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece sıradan bir dokunma, hafif yanma veya genel bir sıcaklık hissi olarak çevirmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök sadece yanmayı değil, özellikle alevin veya kavurucu sam yelinin insanın en nazik, kimliğini taşıyan yüz bölgesine vurup derisini büzüştürmesini ve çehreyi tanınmaz hale getirmesini ifade eder |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Cehennem tasvirinin getirdiği psikolojik ve bedensel dehşetin sıradanlaşması; ayetteki (Mü'minûn [23:104](https://lisan.digital/tr/ayet/23:104.md)) devam eden kâlihûn (yüzleri büzüşmüş, dişleri açıkta kalmış) ifadesiyle olan mantıksal nedensellik bağının kopması |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ceza tasvirlerinde kullanılan fiillerin gelişi güzel olmadığını, her birinin azabın temas ettiği uzva ve temas biçimine özel seçildiğini gösterir; لفح doğrudan yüze vuran alev cephesini resmeder |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ahiret tasvirleri, cehennem ehlinin bedensel ve psikolojik aşağılanmasını konu edinen eskatolojik ayetlerde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kur'an'daki yakma ve ateş fiillerinin (ihrâk, nâr, sa'îr, şevâ) eş anlamlı olduğu zannını yıkar; bu fiilin yüzün morfolojisini değiştiren ani sıcaklık dalgasına mahsus olduğunu ortaya koyar |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Kavurucu sam yelinin, güneşin veya alev dalgasının doğrudan yüze ve üst bedene vurup deriyi sıyırarak rengini ve biçimini değiştirmesi.
- Soyut anlam: Dışsal ve yakıcı bir şiddetin, varlığın en görünür, saygın ve kimliğini temsil eden cephesini hedef alarak onu tanınmaz hale getirmesi, zillet ve tahribat dalgası.
- Sistematik karşılık: Termal ve ahlaki sınırın tek hamlede çökertilerek yüzeyin kimliksizleştirilmesi.
- LaTeX modeli: $$F \xrightarrow{\Delta Q,\, \vec{v}} S \implies \Delta S_{\text{ext}} \to 0$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $F$ harici alev veya kavurucu sıcaklık cephesini temsil eder. $\vec{v}$ yönelmiş akış vektörü altında aktarılan ani termal enerji miktarı $\Delta Q$, açıkta bulunan dış yüzeye yani yüze ($S$) çarpar. Bu ani çarpma sonucunda yüzeyin koruyucu ve biçimsel dış katmanı ($\Delta S_{\text{ext}}$) tahrip olarak sıfıra yaklaşır; yani çehrenin bütünlüğü bozularak dişler ve kemik yapısı açıkta kalır.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%81%D8%AD/occurrences?meal=IK

### [Müminun 23:104](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%AD/ayet/23:104.md) — تَلْفَحُ

تَلْفَحُ وُجُوهَهُمُ النَّارُ وَهُمْ فِيهَا كَالِحُونَ

Meal (IK): Ateş onların yüzlerini yalar, dişleri sırıtıp kalır.

## Sözlükler (12)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%AD/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء واللام والفاء معهما
ح ل ف، ح ف ل، ف ح ل، ف ل ح، ل ف ح، ل ح ف كلهن مستعملات
حلف:
الحَلْفُ والحَلِفُ لغتان، في القَسَم، الواحدة حَلْفة، ويقال: مَحْلُوفةً بالله ما قال ذاكَ، يُنصَبُ على ضمير يحلف بالله محلوفةً أي قَسَماً فالمحلوفة هي القَسَم، قال النابغة:
فاصبَحْتُ لا ذو الصَّعْن عني مكذِّبٌ		ولا حَلِفي على البَـرءاةِ نـافـع
ورجل حَلاّف وحَلافّة كثير الحَلْف. واستَحْلفْتُه بالله ما فَعَل ذاكَ.
وحالَفَ فلانٌ فلاناً، فهو حَليفُه، وبينَهما حِلْفٌ لأنَّهُما تَحالَفا بالأَيْمانِ أنْ يَفيَ كُلٌّ لكُلٍّ، فلمّا لَزِمَ ذلكَ عندهم في الأحلاف التي في العشائر والقبائل صارَ كلُّ شيءٍ لَزِمَ شيئاً لم يُفارقْه حَليفَه، حتى يقال: فلانٌ حَليفُ الجُود ِوحليف الإكثار وحليف الإقلال، وأنشد:
وشَريكَيْنِ في كثير من الما		لِ وكانا مُحالِفَي إقـلال
وأَحْلَفَ الغُلامُ: جاوَزَ رِهاق الحُلُمِ، فهو مُحْلِف، قال بعضهم: أخْلَفَ بالخاء.
والحَلْفاء: نباتٌ حَمْلُه قَصَبُ النَّشّاب، الواحدة حَلَفَة والجميع الحَلَف، وقياسُه: قَصْباء وقَصَبة وقَصَب، وطَرْفاء وطَرَفة وطَرَف، وشَجْراء وشَجَرة وشَجَر سواء.
لحف:
اللَّحْفُ: تَغطيتُكَ الشيءَ باللِّحاف، لَحَفْتُ فلاناً لِحافاً: أَلبَسْتُه إيّاه.
واللِّحاف: اللباس الذي فوق سائر اللبِّاس، ولَحَّفْتُ لِحافاً وهو جَعْلُكَهُ، وتَلَحَّفْتِ لِحافاً: اتَّخَذْتُه لنفسي والتَحْفَتُ مثلُه، وقال طرفة:
يَلْحَفُونَ الأرضَ هُدّابَ الأُزُرْ
أي يجُرّونَها على الأرض.
والمِلْحفةُ: المُلاءَة التَحَفْتَ بها.
والإلحافُ في المسألة: الإلحاح وقال?: نسأل الناس إلحافاً ونأكُلُه إسرافاً.
فلح:
الفلاحُ، والفَلَحُ لغة، البقاء في الخَير، وفَلاحُ الدَّهْر: بَقاؤه.
وحَيَّ على الفَلاح أي: هَلُمَّ على بقاء الخير، وفي الشر فَلَحٌ، قال:
أخْبَرَ المُخبِرُ عنكم أنَّكـم		يَوْمَ فَيْفِ الرِّيح أُبْتُم بالفَلَحْ
أريد به الفَلاحُ فقَصَرَ، وقد يَطْرَحون الألفَ من الفلاح والواوَ من الكُفُوف فيقولون: كُفُف احتياجاً إلى القوافي، ولا يَتَغَيَّرُ المعنى.
والفَلَحُ: الشَّقُّ في الشَّفَة في وَسَطِها، رجلٌ أَفْلَحُ وامرأةٌ فَلْحاءُ دونَ العَلَم. وقَوْلهُم:
إنَّ الحَديدَ بالحَديدِ يُفْلَحُ
أيْ يُفَرَّج لأحَدهما بالآخَر حتى يَخْرُجَ من مضيق موضِعه، أو يُقْطَعَ به أي: يُشَقَّ أحدُهما.
والفَلاّحوُن: الزَّرَاعُون.
والفَلاحُ: السَّحُورُ، أي من تَسَحَّرَ بَقِيَتْ له قُوَّة يومِه.
والفَلاّح: المُكاري وإنما قيل له فلاّح تشبيها بالأكّار، قال:
وفَلاّحٌ يَسْوقُ له حِمارا
لفـــــــــح:
لَفَحَتْه النّارُ أي أصابَتْ وَجْهَه وأعالي جَسَده فأَحْرَقَتْ، والسَّمُومُ تَلْفَحُ الإنسانَ.
واللُّفّاحُ: شَيءٌ أصفر مثلُ الباذنجان طيِّبُ الرِّيح.
فحل:
الفُحُول والفُحُولةُ جَمْعُ الفَحْل، والفِحْلةُ: افتِحالُ الإنسان فَحْلاً لدَوابِّه، قال:
نحن افتَحَلْنا جُهْدَنا لم نَأْتَلِهْ
والاستِفحالُ خَطَأٌ، وإنّما الاستِفحالُ على ما بَلَغَني من أهل كابُل عن عُلُوجها أنّهم إذا وَجَدوا رجلاً من العرب جسيماً جميلاً خَلَّوْا بينه وبينَ نسائهم رجاءَ أنْ يُولَدَ فيهم مثلُه.
وفَحْلٌ فَحيلٌ: كريم المُنْتَجَب.
والفَحْل: الحَصير، سُمِّيَ به لأنّه يُعْمَلُ من سَعَفِ النّخْل من الفَحْل، ويقال للنّخْلة الذَّكَر الذي يُلْقَحُ به حوائل النخل فُحّالة، والجميع فُحّال.
واستَفْحَلَ الأمرُ: عَظُمَ واشتَدَّ.
حفل:
حَفَلَ الماءُ حُفُولاً وحَفْلاً أي: اجتمع في مَحْفِلهِ أي مجتمعِه، والمَحْفِل: المَجْلِس، وقد حَفَلُوا أي اجتمعوا، وهو المجتمع في غير مَجْلِسٍ أيضاً، واحتَفَلوا أي: اجْتَمَعُوا، ويقال: تَعالَوا بأجمعكم الأحْفَلَى يُريد الجماعة، قال:
نحن في المَشْتاةِ ندعو الأحَفْلَىَ		لا تَرَى الآدِبَ فينا يَنْتَـقِـرْ
ومن روى بالجيم فانه يُريد الجُفالة من الناس أي الجَماعة.
وشاةٌ حافِل قد حَفَلَتْ حُفُولاً إذا اجتمع لبَنُها في ضَرْعِها وكثر، ويجمع حُفَّل وحَوافِل.
والحَفْل: المُبالاة، وما أحْفِل: ما أُبالي، قال لبيد:
فمَتَى أَهلِكْ فلا أَحفِـلُـه		بَجَلِي الآنَ من العَيْش بَجَلْ
والتَّحفيلُ: التَّزيين، والتَّحَفُّل: التَزَيُّن، وتَحَفَّلي أي: تَزَيَّني.

##### Türkçe

**حاء** ve **لام** ve **فاء** babı, onlarla birlikte

**ح ل ف**، **ح ف ل**، **ف ح ل**، **ف ل ح**، **ل ف ح**، **ل ح ف**: hepsi kullanımdadır.

**حلف**:
**الحَلْفُ** ve **الحَلِفُ** iki lehçedir; yemin hakkında. Bir tanesi **حَلْفة**’dir. Ve denir ki: “Allah’a **مَحْلُوفةً** (yemin olsun) o bunu söylemedi”; Allah’a yemin eden bir zamirin üzerine mansup olur: “Allah’a **محلوفةً**” yani bir yemin; böylece **المحلوفة** yemin demektir. **النابغة** dedi ki:
فاصبَحْتُ لا ذو الصَّعْن عني مكذِّبٌ		ولا حَلِفي على البَـرءاةِ نـافـع

Ve **حَلاّف** ve **حَلافّة** adam: çok **الحَلْف** eden. Ve “Allah’a yemin ettirdim” demektir: “Allah’a, o bunu yapmadı” diye onu yemin ettirdim.

Ve falan, falanla **حالَفَ** etti; o da onun **حَليف**’idir. Ve ikisi arasında **حِلْف** vardır; çünkü ikisi yeminlerle karşılıklı yeminleştiler: her biri her biri için vefa göstersin diye. Sonra bu, onlarda aşiretler ve kabilelerdeki ittifaklarda yerleşince, bir şeye bağlanıp ondan ayrılmayan her şeye onun **حَليف**’i denir; hatta denir ki: falan **حَليفُ الجُود** ve **حليف الإكثار** ve **حليف الإقلال**. Ve şu beyit okunmuştur:
وشَريكَيْنِ في كثير من الما		لِ وكانا مُحالِفَي إقـلال

Ve **أَحْلَفَ** delikanlı: ergenlik **رِهاق الحُلُم**’unu geçti; o **مُحْلِف**’tir. Bazıları dedi ki: **أخْلَفَ** ( **خاء** ile).

Ve **الحَلْفاء**: bir bitkidir; onun taşıdığı, ok kamışı kamışı gibidir. Bir tanesi **حَلَفَة**’dir; hepsi **الحَلَف**’tır. Ve onun kıyası: **قَصْباء** ve **قَصَبة** ve **قَصَب**; ve **طَرْفاء** ve **طَرَفة** ve **طَرَف**; ve **شَجْراء** ve **شَجَرة** ve **شَجَر** eşittir.

**لحف**:
**اللَّحْفُ**: senin bir şeyi **اللِّحاف** ile örtmendir. “Falanı **لِحافاً** **لَحَفْتُ**”: onu onunla giydirdim.

Ve **اللِّحاف**: diğer bütün giysilerin üstündeki giysidir. Ve “**لِحافاً** **لَحَّفْتُ**” o da onu yapmandır. Ve “**لِحافاً** **تَلَحَّفْتُ**”: onu kendim için edindim; ve **التَحْفَتُ** da onun gibidir. **طرفة** dedi ki:
يَلْحَفُونَ الأرضَ هُدّابَ الأُزُرْ
yani onları yerde sürüklüyorlar.

Ve **المِلْحفةُ**: onunla **التَحَفْتَ** ettiğin örtüdür.

Ve meselede **الإلحافُ**: ısrardır. Ve dedi?: “İnsanlardan **إلحافاً** isteriz ve onu **إسرافاً** yeriz.”

**فلح**:
**الفلاحُ** ve **الفَلَحُ** bir lehçedir: hayırda kalıcılık. Ve **فَلاحُ الدَّهْر**: onun kalıcılığıdır.

Ve “**حَيَّ على الفَلاح**” yani: hayrın kalıcılığına gel. Ve şerde de **فَلَحٌ** vardır. Dedi ki:
أخْبَرَ المُخبِرُ عنكم أنَّكـم		يَوْمَ فَيْفِ الرِّيح أُبْتُم بالفَلَحْ
Bununla **الفَلاحُ**’ı kastetti; kısalttı. Ve bazen kafiyelere ihtiyaçtan **الفلاح**’tan **ألف**’i ve **الكُفُوف**’tan **واو**’yu atarlar da “**كُفُف**” derler; mana değişmez.

Ve **الفَلَحُ**: dudağın ortasındaki yarıktır. **أَفْلَحُ** adam ve **فَلْحاءُ** kadın; alamet olmaksızın. Ve onların sözü:
إنَّ الحَديدَ بالحَديدِ يُفْلَحُ
yani ikisinden biri, diğeriyle açılır; ta ki yerinin darlığından çıksın; yahut onunla kesilir, yani ikisinden biri yarılır.

Ve **الفَلاّحوُن**: çiftçilerdir.

Ve **الفَلاحُ**: sahurdur; yani sahur yapanın gününün kuvveti kalır.

Ve **الفَلاّح**: kiracı (hayvan kiralayan)dır; ona ancak **الأكّار**’a benzetilerek **فلاّح** denmiştir. Dedi ki:
وفَلاّحٌ يَسْوقُ له حِمارا

**لفـــــــــح**:
“**لَفَحَتْه** ateş”: yani yüzüne ve bedeninin üst kısımlarına isabet etti de yaktı. Ve **السَّمُومُ** insanı **تَلْفَحُ** eder.

Ve **اللُّفّاحُ**: patlıcan gibi sarı bir şeydir; güzel kokuludur.

**فحل**:
**الفُحُول** ve **الفُحُولةُ**, **الفَحْل**’in cemidir. Ve **الفِحْلةُ**: insanın binekleri için kendine **فَحْلاً** seçmesidir. Dedi ki:
نحن افتَحَلْنا جُهْدَنا لم نَأْتَلِهْ

Ve **الاستِفحالُ** hatadır; ancak **الاستِفحالُ**, bana **كابُل** ehlinin onların **عُلُوج**’larından naklettiğine göre şudur: Araplardan iri, güzel bir adam bulduklarında, onunla kadınlarının arasını serbest bırakırlar; onda onun benzerinin doğması ümidiyle.

Ve **فَحْلٌ فَحيلٌ**: soylu, seçkin nesep sahibi.

Ve **الفَحْل**: hasırdır; ona bu ad verilmiştir; çünkü hurma erkeğinin **سَعَف**’ından yapılır. Ve hurma dişilerini aşılamakla aşılanan erkek hurmaya **فُحّالة** denir; hepsi **فُحّال**’dır.

Ve “iş **استَفْحَلَ** etti”: büyüdü ve şiddetlendi.

**حفل**:
“Su **حَفَلَ** eder **حُفُولاً** ve **حَفْلاً**”: yani **مَحْفِل**’inde, yani toplanma yerinde toplandı. Ve **المَحْفِل**: meclistir. Ve “**حَفَلُوا**”: toplandılar. Ve o, meclis dışında da topluluktur. Ve “**احتَفَلوا**”: yani toplandılar. Ve denir ki: “Hepiniz gelin, **الأحْفَلَى**”; topluluğu ister. Dedi ki:
نحن في المَشْتاةِ ندعو الأحَفْلَىَ		لا تَرَى الآدِبَ فينا يَنْتَـقِـرْ
Ve **جيم** ile rivayet eden kimse, insanlardan **الجُفالة**’yi, yani topluluğu ister.

Ve **حافِل** koyun: sütü memesine toplanıp çoğaldığında “**حُفُولاً** **حَفَلَتْ**” eder. Ve **حُفَّل** ve **حَوافِل** diye cem edilir.

Ve **الحَفْل**: önemsemedir. Ve “**ما أحْفِل**”: önemsemem demektir. **لبيد** dedi ki:
فمَتَى أَهلِكْ فلا أَحفِـلُـه		بَجَلِي الآنَ من العَيْش بَجَلْ

Ve **التَّحفيلُ**: süslemedir. Ve **التَّحَفُّل**: süslenmedir. Ve “**تَحَفَّلي**”: yani süslen.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%AD/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

لَفَحَتْهُ النار والسَموم بحرِّها: أحرقته. قال الأصمعي: ما كان من الرياح لَفْحٌ فهو حَرٌّ، وما كان من الرياح نَفْحٌ فهو بردٌ. ولَفَحْتُهُ بالسيف لَفْحَةً، إذا ضربته به ضربةً خفيفة. واللُفَّاحُ هذا الذي يُشَمُّ، وهو شبيهٌ بالباذنجان إذا اصفرَّ.

##### Türkçe

**لَفَحَتْهُ** ateş ve **السَموم** onun hararetiyle: onu yaktı. **الأصمعي** dedi: rüzgârlardan her ne **لَفْحٌ** ise o sıcaktır; rüzgârlardan her ne **نَفْحٌ** ise o soğuktur. Ve onu kılıçla **لَفْحَةً** olarak **لَفَحْتُهُ**, yani onunla hafif bir vuruşla vurduğum zaman. Ve **اللُفَّاحُ** şu koklanan şeydir; ve o, sarardığı zaman patlıcana benzer.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%AD/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ح ل ف
حلف ، حفل ، لحف ، فحل ، لفح ، فلح : مستعملات .
حلف : قال الليث : الحَلْفُ والحَلِفُ لغتان وهو القَسَمُ والواحدة حَلْفة وقال امرؤ القيس :
حلفتُ لها بالله حِلْفَة فاجرٍ
لناموا فما إنْ مِنْ حديثٍ ولا صالِ
قال ويقال : مَحْلُوفَةً بالله ما قال ذاك ، يَنْصِبُون على ضميرِ أَحْلِفُ بالله مَحْلُوفَةً أي قَسَماً والمحْلُوفَة القَسَم .
أبو عبيد عن الأحمر : حلفت مَحْلُوفاً مصدرٌ وكذلك المعقول والميسور والمعسور . وقال ابن بُزُرْج : لا ومحْلُوفَائِه
لا أفْعَلُ يريد : ومحْلوفِه فمدّها . وقال الفرَّاءُ حكايةً عن العرب : إنّ بني نُمَيْرٍ ليس لهم مَكْذُوبَةٌ ؛ وقال اللَّيْثُ : رجل حلاَّفٌ وحلاَّفَةٌ كثيرُ الحلفِ . ويقول استَحلَفْتُه بالله ما فعل ذَاكَ .
قال وتقول : حَالَفَ فلانٌ فُلاَناً فهو حَلِيفُه . وبينهما حلفٌ لأنَّهُما تحالَفَا بالأَيْمان أن يكون أمْرُهما واحداً بالوفاء فَلَمّا لَزِم ذلك عندهُم في الأَحْلاَفِ التي في العشائر والقبائِلِ صار كلُّ شَيْءٍ لَزِمَ شَيْئاً فلم يُفَارِقْه فهو حَلِيفُه حتى يُقَال : فلانٌ حليفُ الجُودِ ، وفلان حليفُ الإكثار وحليفُ الإقْلاَلِ : وأنشد قول الأعشى :
وشرِيكيْنِ في كثيرٍ من الما
لِ وكانا مُحَالِفَيْ إِقْلاَلِ
وقال شَمِر : سمعتُ ابن الأعرابي يقول : الأَحْلاَفُ في قريش خَمْسُ قبائل ، عبدُ الدّار وجُمَحُ وسَهْمٌ ومَخْزُومٌ وعَدِيُّ بن كعبٍ . سُمُّوا بذلك لمَّا أَرَادَتْ بَنُو عَبْدِ مَنَافٍ أَخْذَ مَا في أَيْدِي بَنِي عَبْدِ الدّارِ من الحِجَابَةِ والرفَادَةِ واللوَاءِ والسقَايَةِ وأَبت بَنُو عَبْدِ الدّارِ ، عَقَدَ كلُّ قَوْم على أمرهم حِلْفاً مُؤكَّداً على ألاَّ يَتَخاذَلُوا ، فَأَخْرَجَتْ عَبْدُ مَنَافٍ جَفْنَةً مملوءَةً طيباً فوضَعُوهَا لأَحْلاَفِهِمْ في المسجد عندَ الكعبةِ ، ثم غَمَسَ القوْمُ أيديَهم فِيها وتعاقَدُوا ثم مَسَحُوا الكعبة بأيديهم توكيداً . فسموا المطيَّبين ، وتعاقدت بَنُو عبدِ الدّارِ وحلفاؤها حِلْفاً آخَرَ مؤكَّداً على ألاَّ يتخاذلوا ، فَسُمُّوا الأَحْلاَفَ . وقال الكميت يذكرهم :
نسباً في المطيَّبين وفي الأح
لاف حَلَّ الذُّؤَابَةَ الْجُمْهُورَا
وروى ابن عُيَيْنَة عن ابن جُرَيْج عن ابن أبي مُلَيْكة قال كنت عند ابْنِ عبّاس فَأَتَاهُ ابن صفوانَ فقال : نِعْمَ الإمارَةُ إمَارَةُ الأَحْلافِ كانت لَكُمُ .
قال : الذي كان قبْلَها خيرٌ منها ، كان رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) من المطيبِين ، وكان أبو بكرٍ من المطيبين وكان عمر من الأَحْلاَف يعني إمارةَ عمر . وسمع ابن عباس نَادِبَةَ عُمَرَ وهي تقول : يا سيّد الأحْلاَفِ فقال ابن عباس : نعم ، والمُحْتَلَفِ عليهم . قلت وأنها ذَكَرت ما اقْتَصَّه ابنُ الأعرابي لأن القُتَيْبيَّ ذكر الطيبين والأحْلافَ فَخَلَطَ فيما فسّر ولم يُؤَد القِصَّةَ عَلَى وَجْهِها ، وأرجو أن يكونَ ما روَاهُ شَمِرٌ عن ابن الأعرابي صَحِيحاً .
وفي الحديث أنَّ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) حَالَفَ بَيْن قُرَيْشٍ والأنصارِ أي آخَى بَيْنَهُم ، لأنه لا حِلْفَ في الإسلام .
وقال الليثُ : أَحْلَفَ الغلامُ إذا جَاوزَ رِهَاقَ الحُلُمِ . وقال بعضُهم قد أُحْلِفَ . قلت أنا : أُحْلِفَ الغُلاَمُ بهذا المعنى خَطَأٌ إنما يقال أَحْلَفَ الغلام إذا رَاهَقَ الحُلُم فاختلف النَّاظِرُون إِلَيْه ، فقائل يقول قد احْتَلَم وأدْرَكَ ، ويَحْلِفُ على ذَلِكَ ، وقائلٌ يقولُ : غَيْرُ مُدْرِك ، ويَحْلِفُ على قولِه . وكلُّ شيء يختلف فيه النَّاس ولا يَقِفُون منه على أَمْرٍ صحيح فهو مُحْلِف ، والعرب تقول للشيء المختلف فيه مُحْلِفٌ ومُحْنِثٌ .
وروى أبو عُبَيْد عن الأصمعي عن أبي عمرو بن العلاء أَنَّهُ قال : حَضَارِ والوزْنُ مُحْلِفَان ، وهما نجمان يَطْلُعَان قَبْلَ سُهَيْلٍ من مَطْلَعِه ، فكلُّ مَنْ رآهما أوْ أَحَدَهُما حَلَفَ أَنَّهُ سُهَيْلٌ ثم يَتَبَيَّنُ بعد طُلُوعِ سُهَيْلٍ أَنَّهُ غَيْرُ سُهَيْلٍ . ويقال كُمَيْتٌ مُحْلِفٌ إذا كان بين الأَحْوَى والأَحَم حتى يُخْتَلَفُ في كُمْتَتِه . وكُمَيْتٌ غير مُحْلِفٍ إذا كان أَحْوَى خالص الحُوَّة أَوْ أَحَمَّ بَينَ الحُمَّةِ . والأنثى كُمَيْتٌ مُحْلِفةٌ وغيرُ مُحْلِفةٍ . وأنشد أبو عبيد :
كُمَيْتٌ غَيْرُ مُحْلِفةٍ ولكن
كلون الصرف عُلَّ بِه الأَدِيمُ
وناقة مُحْلِفَةُ السَّنَامِ إذا كان لا يُدْرَى أفي سَنَامها شحم أم لا .
وقال الكميت :
أطلالُ مُحْلِفَةِ الرُّسُوم بأَلْوَتَيْ بَرَ وفَاجِرْ
أَيْ يَحْلِفُ اثْنانِ أَحَدُهُمَا على الدُّروس ، والآخرُ على أَنَّهُ ليس بِدَارسٍ ، فَيَبَرُّ أَحَدُهُمَا بيمينِه ، ويَحْنَثُ الآخرُ ، وهو الفاجر .
وقال الليث : الْحَلْفاءُ نباتُ حَمْلُه قصب النَّشَّابِ ، الواحدة حَلَفَةٌ والجميع الحَلَفُ . قلت : الْحَلْفَاءُ نَبْتٌ أطرافُه مَحْدُودَةٌ كأنَّها أطراف سَعَفِ النَّخْلِ والخوص ، يَنْبُت في مَغَايِضِ الماءِ والنُّزُوزِ ، الواحدة حَلَفَةٌ مثل قَصَبة وقَصْبَاء ، وطَرَفَة وطَرْفَاء وشَجَرة وشَجْراءُ ، وقد يجمع حَلَفاً وشَجَراً وقَصَباً وطَرَفاً ، وكَانَ الأصمعيُّ يقول : الواحدة حَلِفَة ، وقال سيبويه الْحَلْفَاءُ واحدٌ وجميعٌ وكذلك طَرْفَاءُ ، وبُهْمَى وشُكَاعَى واحدةٌ وجميعٌ .
أبو عبيد عن الأصمعيّ رجلٌ حليفُ اللسانِ أي حديدُ اللسانِ وسِنَانٌ حليفٌ أي حديدٌ . قلت : أُرَاهُ جُعِلَ حَلِيفاً لأنَّه شُبه حدَّةُ طَرْفِه بحدّة أَطْرَافِ الْحَلْفَاءِ .
وروى أبو العباس عن ابن الأعرابيّ أنه قال : الْحَلْفَاءُ الأَمَةُ الصَّخَّابة ، ويقال أَحْلَفْتُ الرجلَ واستحلْفتُه بمعنَى واحِدٍ ، ومثله أرْهَبْتُه واستَرْهَبْتُه . ورجل حلاَّف كثير الحَلِفِ ، وحالَفَ فلاناً بَثُّه وَحُزْنُه أي لازَمَهُ .
لحف : قال ابن الفرج : سمعت الحُصَيْنيّ يقول : هو أَفْلَسُ من ضَاربِ قِحْفِ اسْتِه ومن ضَارِبِ لِحْفِ اسْتِه .
قال : وهو شق الاست وإنما قيل ذلك لأنه لا يجد شيئاً يلبسه فتقع يده على شُعَب استه .
وقال الليث : اللَّحْفُ تَغْطِيتُك الشيءَ باللحافِ ، واللحافُ اللباس الذي فوق سائِر اللباس من دِثَارِ البرد ونحوهِ ، تقول لَحَفْتُ فلاناً لِحَافاً إذا أنت ألبستَه إياهُ ، ولَحَفْتُ لِحَافاً ، وهو جَعْلُكَهُ وتَلَحَّفْتُ لِحَافاً إذا اتخذْتَه لِنَفْسِك ، وكذلك الْتحفْتُ وقال طرفة :
يَلْحَفُون الأرضَ هُدَّابَ الأُزُر
أي يجرُّونَها على الأَرْض .
أخبرني المنذريّ عن الحراني عن ابن السكيت أنه أنشده :
كَمْ قَدْ نزلْتُ بِكُمْ ضيفاً فَتَلْحفُني
فضْلَ اللحافِ ونِعْمَ الفضْلُ يُلْتَحَفُ
قال أَرادَ : أعْطَيْتَنِي فضل عَطَائِكَ وجُودِك ، وقد لَحَفَهُ فضْلَ لِحَافِه ، إذا أَنَالَه معروفَه وفضلَه وزوَّده .
أبو عُبَيْد عن الكسائي : لَحَفْتُه وأَلْحفْتُه بمعنى واحد ، وأنشد بيتَ طَرَفَة :
ورُوي عن عائشةَ أنها قالتْ كان النبي ( صلى الله عليه وسلم ) لا يُصَلّي في شُعُرنا ولا في لُحُفِنَا .
قال أبو عبيد اللحَافُ كُلُّ ما تَغَطَّيْتَ بِه فقد الْتَحَفْتَ به ، ولَحَفْتُ الرجلَ أَلْحفُه إذا فعلْتَ به ذلك يعني إذا غَطّيْتَه .
وقول طرفة :
يلحفون الأرض هدَّاب الأزر
أي يُغَطُّونَها ويُلْبِسونَها هدّاب أزُرِهِم إذا جرُّوها في الأرْضِ .
قلتُ ويقال لذلك الثوبِ لِحَافٌ ومِلْحَفٌ بمعنًى واحدٍ كما يقال إزَار وَمِئْزَرٌ وقِرَامٌ ومِقْرمٌ . وقد يقال مِلْحَفَةٌ ومِقْرَمَة سواء كان الثوب سُمْطاً أو مُبَطَّناً يقال له لِحافُ ، وقد تَلَحَّف فلانٌ بالملْحَفَةِ والْتَحَفَ بِها إذا تَغَطَّى بها . والملحفة عند العرب هي المُلاءةُ السمْط فإذا بُطنَتْ بِبِطَانَةٍ أو حُشِيتْ فهي عند عوامّ الناس مِلْحَفةٌ . والعرب لا تعرفُ ذلك .
وقال الزّجاج في قول الله جلّ وعزّ : ( لاَ يَسْئَلُونَ النَّاسَ إِلْحَافًا ) ( البَقَرَة : 273 ) رُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( من سَأَل وله أَرْبَعُون دِرْهَماً فقد أَلْحفَ ) . قال ومعنى أَلْحَفَ أي شَمِلَ بالمسألة وهو مستغنٍ عنها ، قال واللّحاف من هذا اشتقاقُه لأنه يَشْمَل الإنسانَ في التَغْطية . قال : والمعنى في قوله ) لاَ يَسْئَلُونَ النَّاسَ إِلْحَافًا ( أي ليس منهم سُؤَالٌ فيكونَ إلحَافٌ كما قال امرؤ القيس :
على لاَحِب لا يُهْتَدى بِمنَارِه
المعنى ليس به منار فَيُهتدَى به ، وكذلك ليس من هؤلاء سؤالٌ فيقعَ فيه إِلْحَافٌ .
وقال الليث : الإلْحَافُ شدَّةُ الإلحاح في المسألة . أبو العباس عن ابن الأعرابي أَلْحفَ الرجلُ إذا مَشَى في لِحْفِ الجبل وهو أصْلُه قال وأَلْحَفَ إذا آثَر ضَيْفَه بفراشِه ولحافِه في الْحَليت وهو الثلج الدائمُ والأريزُ البارِدُ وأَلْحَفَ وَلَحَّف إذا جَرَّ إزَارَه على الأَرْضِ خُيَلاءَ وبطراً ، وأنشد قول طرفة . ويقال فلان حسن اللحفة وهي الحالةُ التي يَتَلَحف بها .
فلح : قال الليث : الفَلاَح والفَلَحُ السَّحُور ، وهو البقاءُ في الْخيْر . وفي الأَذَان حيَّ على الفَلاح ، يعني هَلُمّ على بَقَاءِ الْخَيْرِ . وقال غيره حيّ أي عجل وأَسْرِع على الفَلاَح ، معناه إلى الفوز بالبقاء الدائم .
الحرانيّ عن ابن السكيت : الفَلَحُ والفَلاَح البَقَاءُ . وقال الأعشى :
ولَئِنْ كُنَّا كَقَوْمٍ هَلَكُوا
مَا لحيَ يِا لَقَوْمٍ من فَلَح
وقال عديّ :
ثم بَعْد الفَلاَحِ والرُّشدِ ولاُّمَّة
وارتْهُمُ هُنَاكَ قبور
قال : والفَلَحُ السَّحُورُ ، وجاء في الحديث صَلَّيْنَا مَعَ رسولِ الله ( صلى الله عليه وسلم ) حتى خَشِينَا أن يفوتَ الفَلَحُ . وقال أبو عبيد في حديث ( حتى خشينا أن يفوتنا الفلاح ) قال وفي الحديث ( قيل وما الفلاح قال السحور ) قال ، وأصْلُ الفلاحِ البقاءُ وأنشد للأضبط ابن قريع السعدي :
لِكُل هِمَ من الهُمُوم سَعَهْ
والمُسْيُ والصُّبْحُ لا فَلاَحَ معه
يقول ليس مع كر الليالي والنَّهارِ بقاءٌ ، قال ومنه قول عبيد بن الأبرص :
أَفْلِحْ بِمَا شِئْتَ فَقَدْ يُبْلَغُ بالضعف وقَدْ يُخْدَعُ الأَرِيبُ
يقول عِشْ بما شِئْتَ من عقلٍ وحمْق فقد يُرْزَقُ الأَحْمَقُ ويُحْرَمُ العاقِلُ . قال وإنَّما قيل لأهل الجنّة : مُفْلِحُون ، لفوزِهمْ ببقاء الأَبَد ، فَكَأَنَّ مَعْنَى فَلاحِ السَّحُورِ أَنَّ به بقاءَ الصومِ .
وفي حديثِ ابن مسعودٍ أنه قال : إذا قال الرَّجُلُ لامرأته استَفْلِحي بأمْرِكِ ، قال أبو عبيد قال أبو عبيدة : معناه اظْفَرِي بأَمْرِك وفُوزِي بأمْرِك واستبدي بأمْرِك . وقال أبو إسحاق في قول الله : ( وَأُوْلَائِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ ) ( البَقَرة : 5 ) يقال لكلّ من أصاب خيراً مُفْلِحٌ . وقال الليثُ في قوله جلّ وعزّ : ( وَقَدْ أَفْلَحَ الْيَوْمَ مَنِ اسْتَعْلَى ) ( طاه : 64 ) أي ظَفِرَ بالمُلْكِ مَنْ غَلَب .
قال والفَلاَّحُ الأَكَّارُ ، وإنما قِيل فلاحٌ لأنه يَفْلَحُ الأرضَ أي يَشُقُّها قال والفَلَحُ الشقُّ في الشفةِ وفي وسَطِها دون العَلَمِ ، ورجل أَفْلَحُ وامرأةٌ فَلْحاءُ . الحرَّانِيُّ عن ابن السكيت : الفَلْحُ فَلَحْتُ الأرضَ إذا شَقَقْتُها للزراعة . قال : والفَلَحُ شق في الشَّفَةِ السُّفْلى . وقال غيره فإذا كان في العُلْيا فهو عَلَمٌ وقال أبو عبيد عن أبي زيد مثله وأنشد :
وعَنْتَرَةُ الْفَلْحَاءُ جاء ملأماً
كأنك فِنْد من عَماية أسودُ
ويقال أفْلَحْتُ الأرْضَ إذا شَقَقْتَها للحَرْثِ . وقال الزجَّاجُ الفلاَّح الأكَّار والفِلاحَةُ صِنَاعتُه . قال ويقال : فلحت الحديد إذا قطعته وأنشد :
قَدْ عَلِمَتْ خَيْلُك يا بْنَ الصَّحْصَحْ
أَنَّ الحَدِيدَ بالحدِيدِ يُفْلَحْ
قال : يقال للمُكَارِي فلاَّحٌ ، وإنما يقال له فَلاَّحٌ تَشْبيهاً بالأكَّار ، ومنه قول عمرو بن أحمر الباهلي :
لها رِطْلٌ تكِيلُ الزَّيْتَ فيهِ
وفَلاَّحٌ يسوقُ لَها حِمَاراً
أبو عبيد عن أبي زيد : فَلَحْتُ للقَوْمِ وبالقوم أفْلَحُ فِلاَحةً وهو أن يُزَين البيعَ والشراء للبائِع والمشترِي . قال وفَلَّحْتُ بهم تَفْلِيحاً إذا مكَرَ بهم ، وقالَ لَهُمْ غيرَ الحقّ .
ثعلب عن ابن الأعرابي : الفَلْحُ النَجْسُ وهو زيادة المكْترِي ليزيد غيرُه فيُغَرُّ بِهِ . والتَّفْلِيحُ المكْرُ والاستهْزاء ، وقال أعرابي : قد فلّحوا بِي : أَيْ مَكَرُوا بِي .
لفح : قال الليث : تقول لَفَحتْهُ النَّارُ إذَا أَصَابَتْ أَعالِيَ جَسَدِه فأَحْرَقَتْ . والسَّمُومُ
تَلْفَحُ الإنسانَ . واللُّفَّاحُ شيءٌ أصفَرُ مثلُ البَاذَنْجَانِ طيبُ الريح .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : ما كان من الرياح بردٌ فهو نفح وما كان لِفحٌ فهو حَرٌّ ، وقال الزجّاج في قوله ) تَلْفَحُ وُجُوهَهُمُ النَّارُ ) ( المؤمنون : 104 ) قال تَلْفَحُ وتَنْفَحُ بمعنَى وَاحِدٍ إلا أنَّ النَّفْحَ أعْظَمُ تَأْثيراً قلتُ ومما يُؤَيد قولَه قولُ الله : ( نَفْحَةٌ مِّنْ عَذَابِ رَبِّكَ ) ( الأنبيَاء : 46 ) وقال ابنُ الأعرابيّ : اللَّفْحُ لكل حارٍ ، والنَّفْحُ لِكُل بَارِدٍ ، وأنشد أبو العالية :
ما أنْتِ يا بَغْدَادُ إلاَّ سَلْحُ
إذا يَهُبُّ مَطَرٌ أَوْ نَفْحٌ
فإنْ جَفَفْتِ فَتُرابٌ بَرْحُ
قال : بَرْحُ خالصٌ دَقَيقٌ
فحل : قال الليثُ : الفحلُ والجميع الفُحول والفِحَالَة : والفِحْلَةُ افتِحَالُ الإنسان فَحْلاً لدوَابه وأنشد :
نحن افْتَحَلْنَا فَحْلَنَا لم نَأْتِلَهْ
قال : ومن قال اسْتَفْحَلْنَا فَحْلاً لِدَوَابنَا فقد أخْطَأَ . وإنما الاستِفْحَالُ على مَا بَلغني من عُلُوجِ أهلِ كابُلَ وجُهَّالِهِم أَنَّهُم إذا وجَدُوا رجُلاً من العرب جَسِيماً جميلاً خَلَّوْا بينَه وبين نِسائِهم رجاءَ أن يُولَد فيهم مثْلُه . قال وفَحْلٌ فَحِيلٌ أي كريمُ المُنْتَجَب . وأنشد أبو عبيد قول الراعي :
كانت هَجَائِنَ مُنْذِرٍ ومُحَرق
أُمَّاتُهُنَّ وطَرْقُهُن فَحِيلاً
أي وكان طَرْقُهُنْ مُنْجِباً . والطَّرْقُ الفَحْلُ ههنا . وفي حَديثِ ابن عُمَرَ أُنَّه بَعَثَ رَجُلاً يَشْترِي له أُضْحِيَةً ، فقال اشْتَرِ كَبْشاً فَحِيلاً قال أبو عبيدٍ قال الأصْمَعِيُّ قوله ( فَحيلاً ) هو الذي يُشْبِه الفَحُولَةَ في خَلْقِه ونُبْلِه . ويقال إن الفحيلَ المُنْجِبُ في ضِرَابه ، وأنشد قولَ الراعي : قال أبو عبيد والّذي يُرَادُ من الحديثِ أنه اخْتَارَ الفَحْلَ على الخَصِي والنعجةِ وطَلَبُ جَمَالِه ونُبْلِه . وقال الليث : يُقَالُ للنَّخْلَةِ الذَّكَرِ الَّذِي يُلْقَحُ به حَوَائِلُ النَّخْلِ فُحَّالٌ الواحدة فُحَّالَةٌ .
الحرَّانِيُّ عن ابن السكيت أفَحَلْتُ فلاناً فَحْلاً إذا أعطيْتَه فَحْلاً يضْرِبُ في إبِلِه وقد فَحَلْتُ إبِلي فَحْلاً إذَا أَرْسَلْتَ فيها فَحْلاً وقال الراجز :
نَفْلَحُها البيض القليلاتِ الطَّبَعْ
من كل عرّاص إذا هَزّ اهْتَزَعْ
وقال غيره : استَفْحَل أمْرُ العَدُو إذَا قَوِي واشتَدّ فهو مُسْتَفْحِلٌ وقال أَبُو عُبَيْدٍ يجمع فُحَّالُ النخل فَحَاحِيلَ ، ويقال للفُحَّال فَحْلٌ وجمعه فُحُول .
وفي الحديث أَنَّ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) دَخَلَ دَارَ رَجُلٍ من الأَنْصارِ وفي ناحيةِ البيت فَحْلٌ من تِلْكَ الفُحُول فأمَرَ بناحيةٍ منْه فُرشَتْ ثم صلَّى عَلَيْه . قال أبو عبيد : الفَحْلُ الحَصِيرُ في هذا الحديثِ ، قلت هو الحَصِيرُ الذي رُمِلَ من سَعْفِ فُحَّالِ النَّخِيل ، وأَمَّا حديث عثمان أنه قال لا شُفْعَةَ في بئر ولا فَحْلٍ والأُرَفُ ، تَقْطَعُ كُلَّ شُفْعَةٍ فإنَّه أراد بالفَحْلِ فَحْلَ النَّخْلِ وذلك أَنَّهُ رُبَّما يكون بين جماعةٍ فَحْلُ نَخْلٍ يأخُذُ كُلُّ واحِد من الشركاءِ فيه زمنَ تَأْبِيرِ النَّخِيل ما يَحْتَاجُ
إليه من الحِرْقِ لتأبير نخِيله الإناثِ ، فإذا بَاع واحدٌ من الشركاءِ نصيبَه من ذلك الفحْل بعض الشركاءِ فيهِ لم يكن للباقين من الشركاء شُفْعَةٌ في المَبِيع ، والّذي اشتراه أَحَقُّ بِهِ لأَنَّه لا يَنْقسِمُ ، والشُّفْعَةُ إنّما تَجِبُ فيما يَنْقَسِمُ ، وهذا مذهبُ أَهْلِ المدينة وإليْه يذهبُ الشَّافِعِي ومالكٌ وهو مُوافِقٌ لحديث جابر ( إنما جَعَل رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) الشفْعَةَ فيما لَمْ يُقْسَمْ ؛ فإذا حُدَّتْ الحدُودُ فلا شُفْعَة لأن قوله ج ( فيمَا لَمْ يُقْسَمْ ) دليلٌ على أنه جَعَل الشفعة فيما يَنْقَسِمُ ، فأما ما لا يَنْقَسِمُ مثلُ البئر وفَحْلِ النّخيلِ يُبَاع منهما الشقْص بأَصْلِه من الأَرْض فلا شُفْعَة فيه لأَنه لا ينقسم ، وكان أبُو عُبَيْدِ ح فسّرَ حديث عثمانَ هَذَا تفسيراً لم يرْتَضِه أهْلُ المعرفة ولذلك تركته ولم أَحْكِهِ بعيْنِه ، وتفسيرُه عَلَى ما بيَّنْتُه .
وفُحُول الشُّعَراءِ هم الذين غَلَبُوا بالهِجاء مَنْ هَاجَاهُم ، مثلُ جريرِ والفرزدقِ وأَشْبَاهِهمَا ، وكذلك كُل من عَارضَ شاعراً فغُلّب عليه ، مثل علْقَمَةَ بْنِ عَبَدةَ ، وكان يسمى فَحْلاً لأنَّه عارض امْرَأ القَيْسِ في قصيدته التي يقول في أولها :
خَلِيلَيَّ مُرَّا بِي على أُم جُنْدُبِ
بقوله في قصيدته :
ذهبتَ من الهُجْران في غيرِ مَذْهَبِ
وكلُّ واحدٍ منهمَا يعارِضُ صاحبَه في نعته فَرَسَه ، فَفُضلَ علقَمةُ عليه ، ولُقبَ الفَحْل .
وقال شمر : قيل للحصير فَحْلٌ لأنه يُسَوّى من سَعَفِ الفَحْلِ من النَّخِيلِ ، فتُكُلمَ به على التَجَوُّزِ كما قَالُوا فلانٌ يَلْبَس القطن والصوف ، وإنما هي ثياب تغزَل وتتَّخذ منهما ، وقال المرار :
والوحشُ ساريةٌ كأَنَّ مُتُونها
قُطْنٌ تُباعُ شَدِيدَةُ الصَّقْلِ
أراد كأنَّ مُتُونها ثيابُ قطنٍ لشدَّة بياضها .
حفل : قال الليث الحَفْلُ اجْتِماعُ الماء في مَحْفِلِه تقول حَفَلَ الماءُ حُفُولاً وحَفْلاً . وحَفَلَ القومُ إذا اجتمعوا والمحْفِلُ المجْلِس ، والمُجْتَمَع في غيرِ مَجْلِسٍ أَيْضاً ، تقول احْتَفَلوا أي اجْتَمَعوا وشاةٌ حَافِلٌ ، وقد حَفَلَتْ حُفُولاً إذا احْتَفَلَ لَبَنُها في ضَرْعها ، وهن حُفَّلٌ وحَوَافِلُ . وفي الحديث ( من اشْتَرى مُحَفَّلَةً فلم يَرْضَها رَدّها وَرَدَّ معها صاعاً من تَمْر ) والمُحَفَّلَةُ النّاقة أو البقرة أو الشاة لا يحلِبُها صاحبُها أيّاماً حتى يجتمعَ لَبَنُها في ضَرْعها فإذا احْتَلَبَها المُشْتَرِي وَجَدَها غَزِيرَةً فزَادَ في ثَمَنِها ، فَإِذَا حَلَبَها بعد ذلك وَجَدها ناقِصة اللَّبَن عما حَلَبه أيامَ تَحْفِيلِها ، فجعلَ النبيُّ ( صلى الله عليه وسلم ) بَدَل لَبن التَّحْفِيل صاعاً من تَمْر ، وهَذا مذْهَبُ الشّافِعيّ وأهلِ السُّنَّة الذين يقولون بسنّة النبي ( صلى الله عليه وسلم )
والمُحَفَّلَةُ والمُصَرَّاةُ واحدةٌ وجاء في حديث رُقْيَةِ النملةِ ( العروس تَقْتَالُ وتَحْتَفِلُ وكلُّ شيء تَفْتَعِل ، غيرَ أَنَّها لا تَعصِي الرجُل ) ومعنى تَقْتَال أي تَحْتَكِم على زَوْجِها وتَحْتَفِلُ أي تَتَزَيَّن وتحتَشِد للزينَة ، يقال حَفَّلَتَّ الشيء أي جَلَوْتُه وقال بشر يصف جاريته :
رَأَى دُرَّةً بيضاءَ يَحْفِلْ لَوْنُها
سُخَامٌ كغِربان البريرِ مُقَصَّبُ
يريد أن شعرَها يَشُبُّ بياضَ لونِها فيزيدُه بياضاً بِشِدَّة سَواده .
سلمة عن الفراءِ قال الحوفلة القَنْفاءُ ، وقال ابنُ الأعرابي حَوْفَل الرجلُ إذا انتفَخَتْ حَوْفَلته وهي القَنْفَاءُ . يقال للمرأة تحفَّلي لزوجك أي تزيّني لِتَحْظَيْ عنده ، والحَفْلُ المُبالاَةُ يقال ما أَحْفِلُ بفُلانٍ أي ما أُبَالي بِهِ . قال لبيد :
فَمَتَى أَهْلِكْ فَلا أَحْفِلُه
بَجَلِي الآنَ من العيش بَجَلْ
أبو عبيد عن الأصمعي : الحُفَالَةُ والْحُثَالَةُ الرديءُ من كل شيء ، وطريق مُحْتَفِلٌ ظاهرٌ مستَبِينٌ ، وقد احْتَفَلَ أي استَبَان ومنه قول لبيدٍ يصف طريقاً :
تَرْزُم الشَّارِفُ من عِرْفَانِه
كُلَّما لاَح بِنَجْدٍ واحْتَفَلْ
وقال الرّاعي يصف طريقاً :
في لاَحِبٍ بِزِقَاق الأرض مُحْتَفِل
هاد إذا عَزَّه الحُدْبُ الحَدَابِيرُ
قال أراد بالحدب الحدابير صلابة الأرض أي هذا الطريق ظاهرٌ مستبينٌ في الصَّلابةِ أَيْضاً ، ومُحْتَفَلُ الأمرِ معظَمُه . ومحتفِلُ لَحْمِ الفَخذِ والساقِ أكثره لَحْماً ومنه قول الهُذَليّ يصف سيفاً :
أبْيَضُ كالرَّجْع رسوبٌ إذا
ما ثَاخ في مُحْتَفَلٍ يَخْتلي
ويجوز في مُحْتَفِل . وقال أبو عبيدة الاحتِفَال من عَدْوِ الخيل أَنْ يَرى الفارسُ أَنَّ فرسَه قد بلغَ أَقْصى حُضْرِه وفيه بقيَّةٌ يقال فرس مُحْتَفِلٌ . وقال القطامي يذكر إبلاً اشتد عليها حفل اللبن في ضروعها حتى أذاها فَهِيَ تَبْكي :
ذَوَارِفُ عَيْنَيها من الحَفْلِ بالضُّحَى
سَجُومٌ كتَنْضَاحِ الشنَانِ المشَرّبِ
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : الحُفَال الجمعُ العظيمُ ، والحُفَالُ اللبنُ المجْتَمَعُ ، وقال أَبُو تُرَابٍ : قال بعضُ بَني سُلَيْم ؛ فلانٌ محافظ عَلَى حسبه ومُحَافِلٌ عَلَيْه إذا صَانه . وأنشد شمر :
يا وَرْسُ ذاتَ الحِد والحفيلْ
منحناك مَانِحَ المُخِيلْ
لو جاءها بِصَاعِه عقيلْ
على عِهِبَّى الكيل إذ يكيلْ
ما بَرِحَتْ وَرسَةُ أو يسيلْ
وَرْسَةُ اسم عَنْز كانت غَزِيرَةً عَهِبَّى أي أولِ الكيل ومنه عَهَتَى زمانِه أي أوله وعهتى كل شيء أوَّلُه ، ورجلٌ حَفِيلٌ في أمْرِه أي ذُو اجْتِهاد .

_Türkçe çeviri henüz yok_

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%AD/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب اللام والفاء وما يثلثهما)
(لفق)  اللام والفاء والقاف أُصَيلٌ يدلُّ على ملاءمة الأمر. يقال: لَفَقتُ الثّوبَ بالثَّوب لَفْقاً. وهذا لِفْقُ هذا، أي يوائمه. وتَلافَقَ أمرهم: تلاءَم.
(لفك)  اللام والفاء والكاف. يقولون: الألْفَك: الأحْمَق.
(لفم)  اللام والفاء والميم كلمة. يقولون: اللِّفام: ما بلَغَ طرف الأنف من اللِّثام. وتلفَّمت المرأة: ردَّتَ قِناعَها على فَمِها.
(لفا)* اللام والفاء والحرف المعتلُّ أصلٌ صحيح، يدلُّ على انكشافِ شيءٍ وكَشْفِه، ويكون مهموزاً وغير مهموز. يقال: لَفَأَتِ الرّيح السحابّ عن وَجه السَّماء. ولَفَأْتُ اللّحمَ عن العَظْم: كَشَطته، ولفوْتُه، حكاهما أبو بكر([1]). واللَّفاء: التُّراب والقُماش على وجه الأرض. يقال مثلاً: "رضِيَ من الوَفاء باللَّفاء"، أي من وافِرِ حقِّه بالقليل. وألْفَيْتُه: لقِيته ووجدتُه، إلفاء. وتلافيتُه: تدارَكْتُه.
(لفت)  اللام والفاء والتاء كلمةٌ واحدة تدلُّ على اللَّيِّ وصرف الشيء عن جهتهِ المستقيمةِ. منه لَفَتُّ الشَّيءَ: لوَيْتُه. ولفَتُّ فلاناً عن رأيه: صرفْتُه. والألْفَتُ: الرّجل الأعسَر. وهو قياس الباب: واللَّفِيتة: الغَليظة من العَصائد، لأنَّها تُلفَت، أي تُلْوى. وامرأةٌ لَفوت: لها زوجٌ ولها ولدٌ من غيره فهي تلفتُ إلى ولدِها. ومنه الالتفات، وهو أن تَعدِل بوجهك، وكذا التلفّت. قال أبو بكر: ولفَتُّ اللِّحاء من الشَّجرة: قَشَرته([2]).
(لفج)  اللام والفاء والجيم كلمةٌ واحدة. يقولون: المُلْفَج بفتح الفاء: الفقير، وماضِي فعله ألْفَجَ. وهو من نادِرِ الكلام([3]). وأنشد:
جارية شَبَّت شَباباً عُسْلُجا *** في حَِجْر مَنْ لم يكُ عنها مُلفَجا([4])وروي في بعض الحديث مرفوعاً: أيُدالِكُ الرّجلُ المرأةَ؟ قال: نَعَمْ إذا كان مُلفَجاً". والصحيح عن الحسن([5]).
(لفح)  اللام والفاء والحاء كلمةٌ واحدة. يقال: لفَحَتْه النار بحرّها والسَّمومُ، إذا أصابه حَرُّها فتغيَّرَ وجهُهُ. [وأمّا] قولهم: لَفَحَه بالسَّيف لَفْحَةً: ضربه ضربةً خفيفة، فإنّ الأصل فيه النون، هو نَفَحَه.
(لفظ)  اللام والفاء والظاء كلمةٌ صحيحة تدلُّ على طرح الشَّيء؛ وغالب ذلك أن يكون من الفم. تقول: لَفَظَ بالكلام يَلفِظ لَفظاً. ولفظتُ الشّيءَ من فمي. واللاَّفِظَة: الدِّيك، ويقال الرَّحَى، والبحر. وعلى ذلك يُفسَّر قوله:
فأمّا التي سَيْبُها يُرْتجَى *** فأجْوَدُ جُوداً من اللاّفظهْ([6])وهو شيءٌ ملفوظٌ ولَفيظ.
(لفع)  اللام والفاء والعين أُصَيل صحيح يدلُّ على اشتمالِ شيء. وتلفَّعَت المرأة بمِرْطِها: اشتمَلَتْ عليه. ولَفَّع الشَّيبُ رأسه: شمِلَه. وتَلفع الشَّجَر([7]): تجلَّلَ بالخُضْرة. والتفَعَت الأرضُ بالنّبات: اخضَارَّت، ولَفعتُ المزادة: قلبتُها فجعلتُ أَطِبَّتها([8]) في وسطها.
--------------ـــ
([1]) الجمهرة (2: 160).
([2]) الجمهرة (2: 24).
([3]) ونظيره كلمات ثلاث أوردها ابن خالويه في ليس من كلام العرب. وهي أحصن فهو محصن، وأسهب فهو مسهب، واجرأشت الإبل فهي مجرأشة.
([4]) أنشده في المجمل واللسان (لفج).
([5]) يشير إلى أنه من حديث الحسن حين سئل ذلك السؤال. انظر اللسان (لفج، دلك).
([6]) ذكر العيني (1: 572) أن البيت منسوب إلى طرفة.
([7]) في الأصل: "الرجل"، صوابه في المجمل.
([8]) وكذا في اللسان والقاموس، وفي المجمل: "طبتها"، والطبة بالضم والطبابة بالكسر: الجلدة التي تغطى بها الخرز، وهي معترضة مثنية كالإصبع على موضع الخرز.

ـ

##### Türkçe

(باب **اللام** و**الفاء** وما يثلثهما)
(**لفق**)  **اللام** ve**الفاء** ve**القاف** köklü bir asıldır; işin uygunluğuna delâlet eder. Denir: **لَفَقتُ الثّوبَ بالثَّوب لَفْقاً**. Ve bu, **لِفْقُ** bunun, yani ona uygun olur. Ve **تَلافَقَ أمرهم**: uyuştu.
(**لفك**)  **اللام** ve**الفاء** ve**الكاف**. Derler: **الألْفَك**: ahmak.
(**لفم**)  **اللام** ve**الفاء** ve**الميم** bir kelimedir. Derler: **اللِّفام**: **اللِّثام**’dan burnun ucuna ulaşan şey. Ve **تلفَّمت المرأة**: örtüsünü ağzının üzerine geri çevirdi.
(**لفا**)* **اللام** ve**الفاء** ve illetli harf sahih bir asıldır; bir şeyin açığa çıkmasına ve onu açığa çıkarmaya delâlet eder; hem hemzeli hem hemzesiz olur. Denir: **لَفَأَتِ الرّيح السحابّ عن وَجه السَّماء**. Ve **لَفَأْتُ اللّحمَ عن العَظْم**: onu sıyırdım; ve **لفوْتُه**; ikisini de Ebû Bekir hikâye etti([1]). Ve **اللَّفاء**: yer yüzünün üzerindeki toprak ve kumaş. Mesel olarak denir: "**رضِيَ من الوَفاء باللَّفاء**", yani bol hakkından az ile. Ve **ألْفَيْتُه**: ona rastladım ve onu buldum, **إلفاء**. Ve **تلافيتُه**: onu telâfi ettim.
(**لفت**)  **اللام** ve**الفاء** ve**التاء** doğrultusu düzgün olan şeyden bir şeyi bükmeye ve çevirmeye delâlet eden tek bir kelimedir. Ondandır: **لَفَتُّ الشَّيءَ**: onu büktüm. Ve **لفَتُّ فلاناً عن رأيه**: onu çevirdim. Ve **الألْفَتُ**: solak adam. Ve o, babın kıyasıdır: ve **اللَّفِيتة**: **العَصائد**’in kalın olanı; çünkü o **تُلفَت** olur, yani bükülür. Ve **امرأةٌ لَفوت**: onun bir kocası vardır ve ondan başkasından bir çocuğu vardır; böylece çocuğuna yönelir. Ondandır **الالتفات**; o, yüzünle dönmendir; ve yine **التلفّت**. Ebû Bekir dedi: ve **لفَتُّ اللِّحاء من الشَّجرة**: onu soydum([2]).
(**لفج**)  **اللام** ve**الفاء** ve**الجيم** tek bir kelimedir. Derler: fâ’nın fethasıyla **المُلْفَج**: fakir; fiilinin mâzîsi **ألْفَجَ**. Ve o, sözün nadirindendir([3]). Ve inşâd etti:
جارية شَبَّت شَباباً عُسْلُجا *** في حَِجْر مَنْ لم يكُ عنها مُلفَجا([4])Ve bazı hadiste merfû olarak rivayet olundu: "**أيُدالِكُ الرّجلُ المرأةَ؟** dedi: **نَعَمْ إذا كان مُلفَجاً**". Ve sahih olan, Hasan’dan([5]).
(**لفح**)  **اللام** ve**الفاء** ve**الحاء** tek bir kelimedir. Denir: **لفَحَتْه النار بحرّها والسَّمومُ**; yani onun harareti ona isabet etti de yüzü değiştiği zaman. [Ama] onların sözü: **لَفَحَه بالسَّيف لَفْحَةً**: onu hafif bir vuruşla vurdu; bunun aslı **النون**’dadır; o, **نَفَحَه**’dur.
(**لفظ**)  **اللام** ve**الفاء** ve**الظاء** bir sahih kelimedir; bir şeyi atmaya delâlet eder; bunun çoğu, ağızdan olmasıdır. Dersin: **لَفَظَ بالكلام يَلفِظ لَفظاً**. Ve **لفظتُ الشّيءَ من فمي**. Ve **اللاَّفِظَة**: horoz; ve değirmen taşı denir; ve deniz. Ve bunun üzerine şu sözü tefsir olunur:
فأمّا التي سَيْبُها يُرْتجَى *** فأجْوَدُ جُوداً من اللاّفظهْ([6])Ve o, atılmış bir şeydir; ve **لَفيظ**.
(**لفع**)  **اللام** ve**الفاء** ve**العين** sahih köklü bir asıldır; bir şeyin kuşatmasına delâlet eder. Ve **تلفَّعَت المرأة بمِرْطِها**: onunla büründü. Ve **لَفَّع الشَّيبُ رأسه**: onu kapladı. Ve **تَلفع الشَّجَر**([7]): yeşillikle örtündü. Ve **التفَعَت الأرضُ بالنّبات**: yeşerdi; ve **ولَفعتُ المزادة**: onu çevirdim de **أَطِبَّتها**([8])’yı ortasına koyar oldum.
--------------ـــ
([1]) el-Cemhere (2: 160).
([2]) el-Cemhere (2: 24).
([3]) Ve benzeri, İbn Hâleveyh’in “Arapların كلامından değildir”de zikrettiği üç kelimedir. Ve onlar: **أحصن**; o hâlde o **محصن**’dır; ve **أسهب**; o hâlde o **مسهب**’dir; ve **اجرأشت الإبل**; o hâlde o **مجرأشة**’dir.
([4]) el-Mücmel’de ve Lisân’da (**لفج**) inşâd etti.
([5]) O sorunun sorulduğu vakit Hasan’ın hadisi olduğuna işaret eder. Lisân’a bak (**لفج**، **دلك**).
([6]) el-Aynî (1: 572) beytin Tarfâ’ya nispet edildiğini zikretti.
([7]) Asılda: "**الرجل**"; doğrusu el-Mücmel’dedir.
([8]) Ve yine Lisân ve Kâmûs’ta böyledir; el-Mücmel’de: "**طبتها**"; ve **الطبة** (damme ile) ve **الطبابة** (kesre ile): boncuğun örtüldüğü deridir; o, boncuğun yerine parmak gibi enine, iki katlı bir hâlde konulandır.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%AD/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- يقال: لفحته الشمس والسموم. قال تعالى: ﴿تلفح وجوههم النار﴾ [المؤمنون/ 104] وعنه استعير: لفحته بالسيف.

##### Türkçe

- Denilir: **لفحته** güneş ve **السموم**. Yüce Allah dedi ki: ﴿**تلفح** yüzlerini ateş﴾ [المؤمنون/ 104]. Ve ondan ödünç alındı: **لفحته** kılıçla.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%AD/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ل ف ح
لفحته النار‏:‏ أخرقت بشرته ولفحته السموم وأصابه من الحر لفح ومن البرد نفح‏.‏
ورأيت معهم التّفاح واللّقّاح وهو شيء أصفر أصغر من التفاح طيّب الريح‏.‏

##### Türkçe

ل ف ح
**لفحته النار**: Ateş onun derisini delip geçti; **ولفحته السموم**: zehirli rüzgârlar onu kavurdu; **وأصابه من الحر لفح**: sıcaktan ona bir kavurma isabet etti; **ومن البرد نفح**: soğuktan da bir esinti (isabet etti).
Onlarla birlikte **التّفاح** ve **اللّقّاح** gördüm; o, sarı bir şeydir; elmadan daha küçük; kokusu hoş.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%AD/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

لَفَحَتْه النارُ تَلْفَحُه لَفْحاً ولَفَحاناً: أَصابت وجهه إِلاَّ أَن النَّفْحَ أَعظم تأْثيراً منه؛ وكذلك لَفَحَتْ وجهه. وقال الأَزهري: لَفَحَتْه النارُ إِذا أَصابت أَعلى جسده فأَحرقته. الجوهري: لَفَحَتْه النارُ والسَّمُومُ بحرِّها أَحرقته. وفي التنزيل: تَلْفَحُ وجوهَهم النار؛ قال الزجاج في ذلك: تَلْفَحُ وتَنْفَحُ بمعنى واحد إِلاَّ أَن النَّفْحَ أَعظم تأْثيراً منه؛ قال أَبو منصور: ومما يؤَيد قولَه قولُه تعالى: ولئن مَسَّتْهم نَفْحَةٌ من عذاب ربك.
وفي حديث الكسوف: تأَخَّرْتُ مَخافَة أَن يصيبني من لَفْحها؛ لَفْحُ النار: حَرُّها ووَهَجُها. والسَّمُوم تَلْفَحُ الإِنسانَ، ولَفَحَتْه السموم لفحاً: قابلت وجهه.
وأَصابه لَفْحٌ من سَمُوم وحَرُورٍ. الأَصمعي: ما كان من الرياح لَفْحٌ، فهو حَرٌ، وما كان نَفْحٌ، فهو بَرْدٌ. ابن الأَعرابي: اللَّفْحُ لكل حارٍّ والنَّفْحُ لكل بارد؛ وأَنشد أَبو العالية:
ما أَنتِ يا بَغْدادُ إِلاَّ سَلْحُ،
إِذا يَهُبُّ مَطَرٌ أَو نَفْحُ،
وإِن جَفَفْتِ، فتُرابٌ بَرْحُ
بَرْحٌ: خالص دقيق. ولَفَحه بالسيف: ضربه به، لَفْحَةً: ضربة خفيفة. واللُّفَّاحُ: نبات يَقْطِينِيٌّ أَصفر شبيه بالباذنجانِ طيب الرائحة؛ قال ابن دريد: لا أَدري ما صحته. الجوهري: اللُّفَّاح هذا الذي يُشَمُّ شبيه بالباذنجانِ إِذا اصفر.
ولَفَحَه: مقلوب عن لَحَفَه، والله أَعلم.

##### Türkçe

**لَفَحَتْه** ateş onu **تَلْفَحُه** (onu yakıcı sıcaklığıyla çarpar) **لَفْحاً** ve **لَفَحاناً**: yüzüne isabet etti; ancak **النَّفْحَ** ondan daha büyük tesire sahiptir; yine (denir ki): yüzünü **لَفَحَتْ**. El-Ezherî dedi: Ateş onu **لَفَحَتْه**; üst bedenine isabet edip onu yaktığı zaman (denir). El-Cevherî: Ateş ve **السَّمُومُ** onu sıcaklığıyla **لَفَحَتْه**; onu yaktı. Tenzîlde: Ateş onların yüzlerini **تَلْفَحُ**; Zecâc bunun hakkında dedi: **تَلْفَحُ** ve **تَنْفَحُ** bir mânâdadır; ancak **النَّفْحَ** ondan daha büyük tesire sahiptir; Ebû Mansûr dedi: Onun sözünü destekleyen şeylerdendir ki, O’nun (Allah’ın) sözü: “Ve andolsun, Rabbinin azabından bir **نَفْحَةٌ** onlara dokunsa.”

Küsûf hadîsinde: “Geri çekildim; onun **لَفْحها**sından bana isabet etmesinden korkarak”; ateşin **لَفْحُ**u: onun harareti ve alevi. Ve **السَّمُوم** insana **تَلْفَحُ**; ve **لَفَحَتْه** **السموم** **لفحاً**: yüzünün karşısına çıktı.

Ve ona **سَمُوم** ve **حَرُورٍ**dan bir **لَفْحٌ** isabet etti. El-Asma‘î: Rüzgârlardan her ne **لَفْحٌ** ise o sıcaktır; her ne **نَفْحٌ** ise o soğuktur. İbnü’l-A‘râbî: **اللَّفْحُ** her sıcak içindir ve **النَّفْحُ** her soğuk içindir; ve Ebû’l-Âliye inşâd etti:
“Sen ey Bağdat, ancak bir **سَلْحُ**sun,
Bir yağmur yahut bir **نَفْحُ** estiği zaman,
Ve eğer kurursan, (sen) bir **بَرْحُ** topraksın.”
**بَرْحٌ**: saf ince (olan). Ve onu kılıçla **لَفَحه**: onunla vurdu; **لَفْحَةً**: hafif bir darbe.

Ve **اللُّفَّاحُ**: sarı, patlıcana benzer, hoş kokulu bir kabakgiller bitkisi; İbn Düreyd dedi: Onun sıhhatini bilmiyorum. El-Cevherî: Bu koklanan **اللُّفَّاح** patlıcana benzer; sarardığı zaman.

Ve **لَفَحَه**: **لَحَفَه**dan kalb edilmiştir; Allah daha iyi bilir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%AD/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ل ف ح * * لَفَحَتْهُ * النار والسُموم بحرها أحرقته وبابه قطع قال الأصمعي ما كان من الرياح له * لَفْحٌ * فهو حَرٌّ وما كان له نفح فهو برد و * اللُّقَّاحُ * بوزن التُّفاح نبات يُشم وهو شبيه بالباذنجان إذا اصفر

##### Türkçe

* ل ف ح * **لَفَحَتْهُ**: ateş ve semûm (yakıcı sıcak rüzgârlar) onu; sıcaklığıyla onu yaktı; ve onun kapısını kesti. el-Asmaʿî dedi: rüzgârlardan her neyin **لَفْحٌ**’ı varsa o sıcaktır; ve her neyin nefhi varsa o soğuktur. Ve **اللُّقَّاحُ**, **التُّفاح** vezninde, koklanan bir bitkidir; ve sarardığı zaman patlıcana benzer.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%AD/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

لفحه بالسيف، كمنعه: ضربه به لفحة: ضربة خفيفة. وفي الصحاح: لفحت النار بحرها وكذا السموم: أحرقت. وفي التنزيل  تلفح وجوههم النار  قال الأزهري: لفحته النار إذا أصابت أعلى جسده فأحرقته. وفي العباب والمحكم: لفحته النار تلفحه لفحا، بفتح فسكون، ولفحانا، محركة: أصابت وجهه؛ إلا أن النفح أعظم تأثيرا منه، وكذلك لفحت وجهه. وقال الزجاج في ذلك: تلفح وتنفح بمعنى واحد، إلا أن النفح أعظم تأثيرا منه. قال أبو منصور: ومما يؤيد قوله قوله تعالى:  ولئن مستهم نفحة من عذاب ربك  . وفي حديث الكسوف:  تأخرت مخافة أن يصيبني من لفحها  ، لفح النار: حرها ووهجها. والسموم تلفح الإنسان. ولفحته السموم لقحا: قابلت وجهه. وأصابه لفح من حرور وسموم. والنفح لكل بارد وأنشد أبو العالية:
  ما أنت يا بغداد إلا سلـح                      إذا يهب مطر أو نفـح
  وإن جففت فتراب برح برح: خالص دقيق. واللفاح كرمان: نبت يقطيني أصفر، م، يشبه الباذننجان طيب الرائحة، قال ابن دريد: لا أدري ما صحته. وفي الصحاح: اللفاح هذا الذي يشم شبيه بالباذنجان إذا اصفر. واللفاح: ثمرة اليبروح، بتقديم المثناة التحتية على الموحدة، لا على ما زعمه شيخنا فإنه تصحيف في نسخته، وقد تقدمت الإشارة بذلك في برح، وتقدم أيضا تحقيق معناه، فراجعه إن شئت.

##### Türkçe

**لفحه** onu kılıçla, **كمنعه** (vezninde): onu onunla vurdu; **لفحة**: hafif bir vuruş. Ve **الصحاح**’ta: **لفحت** ateş onu hararetiyle, keza **السموم**: yaktı. Ve tenzilde: **تلفح وجوههم النار**. **الأزهري** dedi: Ateş onu **لفحته** ettiğinde, (yani) bedeninin üst kısmına isabet etti de onu yaktı. Ve **العباب** ile **المحكم**’de: Ateş onu **لفحته** eder, onu **تلفحه لفحا**; fetha ile sonra sükûn ile, ve **لفحانا**; harekeli: yüzüne isabet etti; ancak **النفح** ondan daha büyük tesirlidir; keza yüzünü **لفحت** etti. Ve **الزجاج** bunun hakkında dedi: **تلفح** ve **تنفح** bir mânâdadır; ancak **النفح** ondan daha büyük tesirlidir. **أبو منصور** dedi: Onun sözünü destekleyen şeylerden, Yüce Allah’ın sözü: **ولئن مستهم نفحة من عذاب ربك**. Ve **حديث الكسوف**’ta: **تأخرت مخافة أن يصيبني من لفحها**; ateşin **لفح**’ı: onun harareti ve alevlenmesidir. Ve **السموم** insanı **تلفح** eder. Ve **السموم** onu **لفحته** etti, **لقحا**: yüzüne karşı geldi. Ve ona **لفح** isabet etti; **حرور** ve **سموم**dan. Ve **النفح** her soğuk içindir. Ve **أبو العالية** inşad etti:

  Sen, ey **بغداد**, ancak **سلـح**sın,                      yağmur estiğinde yahut **نفـح** (estiğinde)
  Ve eğer kurursan, (o vakit) **تراب** (olursun), **برح برح**: saf ince (toprak).

Ve **اللفاح** **كرمان** (vezninde): sarı kabakgillerden bir bitki; müzekker; patlıcana benzer, güzel kokuludur. **ابن دريد** dedi: Onun sıhhatini bilmiyorum. Ve **الصحاح**’ta: **اللفاح**; bu, koklanan şeydir; sarardığında patlıcana benzer. Ve **اللفاح**: **اليبروح**’un meyvesi; **المثناة التحتية**’nin **الموحدة** üzerine takdimiyle; şeyhimizin zannettiği üzere değil; çünkü o, onun nüshasında bir tashiftir. Ve buna işaret **برح**’ta geçmişti; mânâsının tahkiki de geçti; istersen ona müracaat et.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%AD/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

لَفَحَتْهُ النَّارُ
1 لَفَحَتْهُ النَّارُ ذ , (S, M, K,) aor. لَفَحَ , (M,) inf. n. لَفْحٌ and لَفَحَانٌ, (M, K,) The fire smote, or hurt, his face; as also لفحت وَجْهَهُ: (M, O:) the fire burned him; (TA;) as also نفحته النار بِحَرِّهَا; (S, K;) and in like manner the hot wind called سَمُوم: (S:) لَفَحَتْ and نَفَحَتْ are syn., except that the effect of النَّفْح is greater than that of اللَّفْح: (Zj:) or لَفْحٌ relates to a hot wind; and نَفْحٌ, to a cold, or cool, wind: (As, S:) you also say لفحته السَّمُوم meaning the سموم blew in his face. (L.) ― -b2- Also لَفَحَهُ, aor. لَفَحَ , He smote, or struck, him, with a sword, (S, K,) lightly, or slightly: you say لَفَحْتُهُ بِالسَّيْفِ لَفْحَةً I struck him with the sword a light, or slight, blow. (S.)

أَصَابَهَ لفْحٌ مِنْ حَرُورٍ وَسَمُومٍ
أَصَابَهَ لفْحٌ مِنْ حَرُورٍ وَسَمُومٍ ذ A burning gust of hot night-wind, and of hot day-wind, smote him. (L.) ― -b2- أَصَابَهُ مِنَ الحَرِّ لَفْحٌ وَمِنَ البَرْدِ نَفْحٌ [A blast of heat smote him, and a blast of cold]. (A.) ― -b3- You say also لَوَافِحُ السَّمُوِم [pl. of ↓ لَافِحَةٌ, and meaning Burning blasts of the سموم]. (S, K in art. سفع.)

لَفْحَةٌ
لَفْحَةٌ ذ A light, or slight, blow with a sword. (S.)

لُقَّاحٌ
لُقَّاحٌ ذ A certain well known plant, (K,) of the kind termed يَقْطِينِىٌّ, (L,) which people smell, (S.) yellow, and of sweet odour, (A, L,) resembling the بَاذِنْجَان (S, A, K,) when it becomes yellow; (S, A;) [accord. to Golius, app. on the authority of Ibn-Beytلr, the same which the Syrians and Egyptians call شَمَّامٌ, q. v.]. ― -b2- Also, The fruit, or produce, (ثَمَرَة,) of the يَبْرُوح [or mandrake, which is called by this name (يبروح) in the present day]; (K;) thus correctly written, with the ى before the ب [not ببروح, as in the CK and some MS. copies]. (TA.) [It seems that the application of the term لفّاح to both the mandrake and the شمّام has led to confusion, and occasioned Linnوus to call the latter “ cucumis dudaim. ” See also يَبْرُوحٌ, and مَغْدٌ.]

لَافِحَةٌ
لَافِحَةٌ ذ : see لَفْحٌ.

##### Türkçe

**لَفَحَتْهُ النَّارُ**
1 **لَفَحَتْهُ النَّارُ** ذ , (S, M, K,) muzâri‘ı **لَفَحَ** , (M,) mastar ismi **لَفْحٌ** ve **لَفَحَانٌ**, (M, K,) Ateş onun yüzüne vurdu, yahut onun yüzünü incitti; **لفحت وَجْهَهُ** da böyledir: (M, O:) ateş onu yaktı; (TA;) **نفحته النار بِحَرِّهَا** da böyledir; (S, K;) ve aynı şekilde **سَمُوم** denilen sıcak rüzgâr: (S:) **لَفَحَتْ** ve **نَفَحَتْ** eş anlamlıdır, ancak **النَّفْح**’ın etkisi **اللَّفْح**’ın etkisinden daha büyüktür: (Zj:) yahut **لَفْحٌ** sıcak bir rüzgâra ilişkindir; **نَفْحٌ** ise soğuk, yahut serin, bir rüzgâra: (As, S:) ayrıca **لفحته السَّمُوم** dersin; mânâsı: **سموم** onun yüzüne doğru esti. (L.) ― -b2- Ayrıca **لَفَحَهُ**, muzâri‘ı **لَفَحَ** , Ona bir kılıçla, (S, K,) hafifçe, yahut az bir şekilde, vurdu: **لَفَحْتُهُ بِالسَّيْفِ لَفْحَةً** dersin: “Ona kılıçla hafif, yahut az, bir vuruş vurdum.” (S.)

**أَصَابَهَ لفْحٌ مِنْ حَرُورٍ وَسَمُومٍ**
**أَصَابَهَ لفْحٌ مِنْ حَرُورٍ وَسَمُومٍ** ذ Sıcak gece rüzgârından ve sıcak gündüz rüzgârından yakıcı bir esinti ona vurdu. (L.) ― -b2- **أَصَابَهُ مِنَ الحَرِّ لَفْحٌ وَمِنَ البَرْدِ نَفْحٌ** [Sıcaktan bir esinti ona vurdu ve soğuktan bir esinti]. (A.) ― -b3- Ayrıca **لَوَافِحُ السَّمُوِم** dersin [↓ **لَافِحَةٌ**’nin çoğulu; mânâsı: **سموم**’un yakıcı esintileri]. (S, K in art. سفع.)

**لَفْحَةٌ**
**لَفْحَةٌ** ذ Kılıçla hafif, yahut az, bir vuruş. (S.)

**لُقَّاحٌ**
**لُقَّاحٌ** ذ Belli, iyi bilinen bir bitki, (K,) **يَقْطِينِىٌّ** denilen türden, (L,) insanların kokladığı, (S.) sarı, ve hoş kokulu, (A, L,) sarardığı zaman **بَاذِنْجَان**’a benzeyen; (S, A, K,) (S, A;) [Golius’a göre, İbn-Beytلr’in otoritesine dayanarak, Suriyelilerin ve Mısırlıların **شَمَّامٌ** dediği şeyin aynısıdır, ona bak]. ― -b2- Ayrıca, **يَبْرُوح**’un meyvesi yahut mahsulü, (**ثَمَرَة,**) (K;) doğru yazılışı böyledir; **ب**’den önce **ى** ile [CK’de ve bazı yazma nüshalarda olduğu gibi **ببروح** değil]. (TA.) [Görünüşe göre, terimin hem mandrake’a hem de **شمّام**’a uygulanması karışıklığa yol açmış ve Linnوus’un ikincisine “ cucumis dudaim. ” adını vermesine sebep olmuştur. Ayrıca **يَبْرُوحٌ**’a ve **مَغْدٌ**’a da bak.]

**لَافِحَةٌ**
**لَافِحَةٌ** ذ : **لَفْحٌ**’a bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%AD/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

لَفَحَ
لَفَحَ A ( n. ac. لَفْح 1 ,  لَفَحَاْن 36 ),
a.  Scorched.

b.  ( n. ac. لَفْح 1 ) [ acc. &  Bi ], Struck lightly with ( the sword ).

لَفْح
لَفْح 1 ,
a.  Blast, gust.

لَفْحَة
لَفْحَة 1t ,
a.  Light sword-stroke.

لَاْفِح
لَاْفِح 21 ,  لَفُوْح 26 , ( pl. لَوَاْفِحُ 41 ),
a.  Burning, scorching.

لُفَّاْح
لُفَّاْح 29 ,
a.  Mandrake.

b.  A species of aubergine.

لَوَاْفِحُ
لَوَاْفِحُ 41 ,
a.  Blasts, gusts.

##### Türkçe

لَفَحَ
**لَفَحَ** A ( n. ac. **لَفْح** 1 , **لَفَحَاْن** 36 ),
a. Kavurdu.

b. ( n. ac. **لَفْح** 1 ) [ acc. & Bi ], (kılıç ile) hafifçe vurdu.

لَفْح
**لَفْح** 1 ,
a. Esinti, rüzgâr hamlesi.

لَفْحَة
**لَفْحَة** 1t ,
a. Hafif kılıç darbesi.

لَاْفِح
**لَاْفِح** 21 , **لَفُوْح** 26 , ( pl. **لَوَاْفِحُ** 41 ),
a. Yakan, kavuran.

لُفَّاْح
**لُفَّاْح** 29 ,
a. Adamotu.

b. Patlıcanın bir türü.

لَوَاْفِحُ
**لَوَاْفِحُ** 41 ,
a. Esintiler, rüzgâr hamleleri.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%AD/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

لفح
لَفَحَ - يَلْفَحُ
لَفَحَ - يَلْفَحُ + شيء (نار أو حرارة) + كائناً: تصيبه بشعاعها ووهجها وهوائها الساخن: يتعرض لوهج ولهيب النار، فيتأثر منها بالحرارة المنتقلة إليه بالإشعاع
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الأثر السطحي للنار على كائن بدرجاته المختلفة"، وهي:
كَوى - يَكْوِيْ، لَفَحَ - يَلْفَحُ، سَقَرَ - يَسْقُرُ، ضَبَحَ - يَضْبَحُ، سَبَأَ - يَسْبَأُ، أجَّ - يَؤُجُّ (المتعدي)
تلفح
تلفح وجوههم	﴿تلفح وجوههم النار وهم فيها كالحون (104)﴾ المؤمنون
مختار الصحاح
● [لفح] ل ف ح: لَفَحَتْهُ النار والسُموم بحرها أحرقته وبابه قطع قال الأصمعي ما كان من الرياح له لَفْحٌ فهو حَرٌّ وما كان له نفح فهو برد و اللُّقَّاحُ بوزن التُّفاح نبات يُشم وهو شبيه بالباذنجان إذا اصفر
معجم الفرائد القرآنية:
ل ف ح
"تَلْفَحُ" في قوله تعالى :" تَلْفَحُ وُجُوهَهُمُ النَّارُ وَهُمْ فِيهَا كَالِحُونَ " (104) المؤمنون .
لَفَح : ضرب وأصاب، واللَّفْح إصابة النار الشيء بوهجها وإحراقها  له .
الراغب
لفح
- يقال: لفحته الشمس والسموم. قال تعالى: }تلفح وجوههم النار{ [المؤمنون/ 104] وعنه استعير: لفحته بالسيف.
ملخص اللسان
1.     لَفَحَتْه النارُ تَلْفَحُه لَفْحاً ولَفَحاناً: أَصابت وجهه إِلاَّ أَن النَّفْحَ أَعظم تأْثيراً منه؛ وكذلك لَفَحَتْ وجهه
2.     لَفَحَتْه النارُ إِذا أَصابت أَعلى جسده فأَحرقته
3.     ما كان من الرياح لَفْحٌ،  فهو حَرٌ، وما كان نَفْحٌ، فهو بَرْدٌ. - اللَّفْحُ لكل  حارٍّ والنَّفْحُ لكل بارد
4.      ولَفَحه بالسيف: ضربه به، لَفْحَةً: ضربة خفيفة.
لسان العرب
● - لفح: لَفَحَتْه النارُ تَلْفَحُه لَفْحاً ولَفَحاناً: أَصابت وجهه  إِلاَّ أَن النَّفْحَ أَعظم تأْثيراً منه؛ وكذلك لَفَحَتْ وجهه. وقال  الأَزهري: لَفَحَتْه النارُ إِذا أَصابت أَعلى جسده فأَحرقته. الجوهري: لَفَحَتْه  النارُ والسَّمُومُ بحرِّها أَحرقته. وفي التنزيل: تَلْفَحُ وجوهَهم  النار؛ قال الزجاج في ذلك: تَلْفَحُ وتَنْفَحُ بمعنى واحد إِلاَّ أَن  النَّفْحَ أَعظم تأْثيراً منه؛ قال أَبو منصور: ومما يؤَيد قولَه قولُه تعالى:  ولئن مَسَّتْهم نَفْحَةٌ من عذاب ربك.  وفي حديث الكسوف: تأَخَّرْتُ مَخافَة أَن يصيبني من لَفْحها؛ لَفْحُ  النار: حَرُّها ووَهَجُها. والسَّمُوم تَلْفَحُ الإِنسانَ، ولَفَحَتْه  السموم لفحاً: قابلت وجهه.  وأَصابه لَفْحٌ من سَمُوم وحَرُورٍ. الأَصمعي: ما كان من الرياح لَفْحٌ،  فهو حَرٌ، وما كان نَفْحٌ، فهو بَرْدٌ. ابن الأَعرابي: اللَّفْحُ لكل  حارٍّ والنَّفْحُ لكل بارد؛ وأَنشد أَبو العالية:  ما أَنتِ يا بَغْدادُ إِلاَّ سَلْحُ،  إِذا يَهُبُّ مَطَرٌ أَو نَفْحُ،  وإِن جَفَفْتِ، فتُرابٌ بَرْحُ  بَرْحٌ: خالص دقيق. ولَفَحه بالسيف: ضربه به، لَفْحَةً: ضربة خفيفة.  واللُّفَّاحُ: نبات يَقْطِينِيٌّ أَصفر شبيه بالباذنجانِ طيب الرائحة؛  قال ابن دريد: لا أَدري ما صحته. الجوهري: اللُّفَّاح هذا الذي يُشَمُّ  شبيه بالباذنجانِ إِذا اصفر.  ولَفَحَه: مقلوب عن لَحَفَه، والله أَعلم.
مقاييس اللغة:
(لفح) اللام والفاء والحاء كلمةٌ واحدة. يقال: لفَحَتْه النار بحرّها والسَّمومُ، إذا أصابه حَرُّها فتغيَّرَ وجهُهُ. [وأمّا] قولهم: لَفَحَه بالسَّيف لَفْحَةً: ضربه ضربةً خفيفة، فإنّ الأصل فيه النون، هو نَفَحَه.
القاموس المحيط:
لَفَحَهُ، بالسَّيْفِ، كمنَعَهُ ضَرَبَهُ، والنارُ بِحَرِّها أحرقَت لَفْحاً ولَفَحاناً. وكرُمَّانٍ نَبْتٌ م يُشْبِهُ الباذِنْجَانَ، وثَمَرَةُ البَيْروحِ.
تاج العروس:
لفح
لَفَحَهُ بالسَّيْفِ كَمنَعَه : ضَرَبَه به لَفْحةً : ضَرْبَةً خفيفَةً . وفي الصّحاح : لفحَتِ النّارُ بحرِّهَا وكذا السَّمومُ : أَحرقَتْ . وفي التنزيل " تَلْفَحُ وُجُوهَهُمُ النّارُ " قال الأَزهَرِي : لفَحَتْه النّار إِذا أَصابَت أَعلَى جَسَدَه فأَحرَقَتْه . وفي العُباب والمحكم : لفَحَتْه النّار تَلفَحه لَفْحاً بفتح فسكون ولَفَحَاناً محرّكةً : أَصابَت وَجْهَه ؛ إِلاّ أَنَّ النَّفْح أَعظَمُ تأْثيراً منه وكذلك لفَحَتْ وَجْهَه . وقال الزَّجّاج في ذلك : تَلْفَحُ وتَنْفَح بمعنًى واحدٍ إِلاّ أَنّ النَّفْح أَعظمُ تأْثيراً منه . قال أَبو منصور : وممَّا يُؤيِّد قولَه قولُه تعالى : " ولَئنْ مِسَّتْهُمْ نَفْحَةٌ مِنْ عَذَابِ رَبِّك " . وفي حديث الكسوف : " تَأَخّرْتُ مخَافَةَ أَن يُصِيبَني مِنْ لَفْحها " لفْحُ النّار : حَرُّهَا ووَهَجُها . والسَّمُومُ تَلفَح الإِنسانَ . ولَفحَتْه السَّموم لَقْحاً : قابلَت وَجْهه . وأَصابَه لَفْحٌ من حَرُورٍ وسَمُومٍ . والنَّفْح لكُلِّ بارِدِ وأَنشَدَ أَبو العَالية :
ما أَنتِ يا بَغْدادُ إِلا سَلْحُ ... إِذَا يَهُبُّ مطَرٌ أَو نَفْحُ
" وإِنْ جَفَفْتِ فتُرَابٌ بَرْحُ بَرْح : خالصٌ دَقيقٌ . واللُّفَّاح كَرُمّان : نَبْتٌ يَقْطِينيٌّ أَصْفَرُ م يُشْبه الباذنِنجانَ طَيِّبُ الرائحةِ قال ابنُ دُريد : لا أَدري ما صِحّتُه . وفي الصّحاح : اللُّفَّاح هذا الذي يُشَمّ شَبيهٌ بالباذنْجان إِذا اصْفَرَّ . واللُّفّاح : ثَمَرَةُ اليَبْروحِ بتقديم المثنّاة التحتيّة على الموّحدة لا على ما زعمَه شيخُنَا فإِنّه تصحيفٌ في نسخته وقد تقَدّمت الإِشارة بذلك في برح وتقدّم أَيضاً تحقيقُ معناه فراجعْه إِنْ شِئت

##### Türkçe

لفح
**لَفَحَ** - **يَلْفَحُ**
**لَفَحَ** - **يَلْفَحُ** + bir şey (ateş veya sıcaklık) + bir varlığı: onu ışını, parıltısı ve sıcak havasıyla isabet ettirir: ateşin parıltı ve alevine maruz kalır; böylece, kendisine ışınımla intikal eden ısıdan etkilenir.
Ve lafız, “ateşin bir varlık üzerindeki yüzeysel etkisi (çeşitli dereceleriyle)” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**كَوى** - **يَكْوِيْ**، **لَفَحَ** - **يَلْفَحُ**، **سَقَرَ** - **يَسْقُرُ**، **ضَبَحَ** - **يَضْبَحُ**، **سَبَأَ** - **يَسْبَأُ**، **أجَّ** - **يَؤُجُّ** (müteaddî)

**تلفح**
**تلفح وجوههم**	﴿**تلفح وجوههم النار وهم فيها كالحون (104)**﴾ **المؤمنون**

مختار الصحاح
● [**لفح**] ل ف ح: **لَفَحَتْهُ** ateş ve **السُموم** onu sıcağıyla yaktı; onu yaktı; babı **قطع**’dır. **الأصمعي** dedi ki: rüzgârlardan her neyin **لَفْحٌ**’ı varsa o sıcaktır; her neyin **نفح**’ı varsa o soğuktur. Ve **اللُّقَّاحُ** (vezni **التُّفاح** üzere) koklanan bir bitkidir; sarardığında patlıcana benzer.

معجم الفرائد القرآنية:
ل ف ح
“**تَلْفَحُ**”, Yüce Allah’ın şu sözü içinde: “**تَلْفَحُ وُجُوهَهُمُ النَّارُ وَهُمْ فِيهَا كَالِحُونَ**” (104) **المؤمنون**.
**لَفَح**: vurdu ve isabet ettirdi; **اللَّفْح** ise ateşin bir şeye parıltısıyla isabet etmesi ve onu yakmasıdır.

الراغب
لفح
- Denilir: **لفحته** güneş ve **السموم**. Yüce Allah dedi ki: ﴿**تلفح وجوههم النار**﴾ [**المؤمنون**/ 104]. Ondan (hareketle) mecaz olarak alındı: **لفحته بالسيف**: onu kılıçla vurdu.

ملخص اللسان
1. **لَفَحَتْه** ateş **تَلْفَحُه** **لَفْحاً** ve **لَفَحاناً**: yüzüne isabet etti; ancak **النَّفْحَ** ondan daha büyük tesire sahiptir; aynı şekilde: **لَفَحَتْ** yüzüne.
2. **لَفَحَتْه** ateş: bedeninin üst kısmına isabet ettiğinde ve onu yaktığında.
3. Rüzgârlardan her ne **لَفْحٌ** ise o sıcaktır; her ne **نَفْحٌ** ise o soğuktur. - **اللَّفْحُ** her sıcak içindir ve **النَّفْحُ** her soğuk içindir.
4. Ve **لَفَحه بالسيف**: onu onunla vurdu; **لَفْحَةً**: hafif bir darbe.

لسان العرب
● - **لفح**: **لَفَحَتْه** ateş **تَلْفَحُه** **لَفْحاً** ve **لَفَحاناً**: yüzüne isabet etti; ancak **النَّفْحَ** ondan daha büyük tesire sahiptir; aynı şekilde: **لَفَحَتْ** yüzüne. **الأَزهري** dedi ki: **لَفَحَتْه** ateş, bedeninin üst kısmına isabet ettiğinde ve onu yaktığında (olur). **الجوهري**: **لَفَحَتْه** ateş ve **السَّمُومُ** sıcağıyla onu yaktı. Tenzîlde: **تَلْفَحُ** yüzlerini ateş; **الزجاج** bunun hakkında dedi ki: **تَلْفَحُ** ve **تَنْفَحُ** bir tek mânâdadır; ancak **النَّفْحَ** ondan daha büyük tesire sahiptir. **أَبو منصور** dedi ki: onun sözünü destekleyen şeylerden biri, Yüce Allah’ın şu sözüdür: Ve andolsun, Rabbinin azabından bir **نَفْحَةٌ** onlara dokunsa. **الكسوف** hadîsinde: “Geri çekildim; onun **لَفْح**’ından bana isabet etmesinden korkarak”; ateşin **لَفْحُ**’ı: onun sıcağı ve parıltısıdır. Ve **السَّمُوم** insana **تَلْفَحُ**; ve **لَفَحَتْه** **السموم** **لفحاً**: yüzüne karşı geldi. Ve ona **لَفْحٌ** isabet etti: **سَمُوم** ve **حَرُورٍ**’dan. **الأَصمعي**: rüzgârlardan her ne **لَفْحٌ** ise o sıcaktır; her ne **نَفْحٌ** ise o soğuktur. **ابن الأَعرابي**: **اللَّفْحُ** her sıcak içindir ve **النَّفْحُ** her soğuk içindir; ve **أَبو العالية** şu beyti okudu:
ما أَنتِ يا بَغْدادُ إِلاَّ سَلْحُ،
إِذا يَهُبُّ مَطَرٌ أَو نَفْحُ،
وإِن جَفَفْتِ، فتُرابٌ بَرْحُ
**بَرْحٌ**: saf ince (toprak). Ve **لَفَحه بالسيف**: onu onunla vurdu; **لَفْحَةً**: hafif bir darbe. Ve **اللُّفَّاحُ**: sarı, patlıcana benzer, güzel kokulu bir kabakgiller bitkisi; **ابن دريد** dedi ki: sıhhatini bilmiyorum. **الجوهري**: koklanan şu **اللُّفَّاح** sarardığında patlıcana benzer. Ve **لَفَحَه**: **لَحَفَه**’nin kalb edilmesidir; Allah daha iyi bilir.

مقاييس اللغة:
(**لفح**) **اللام** ve **الفاء** ve **الحاء** tek bir kelimedir. Denilir: **لفَحَتْه** ateş sıcağıyla ve **السَّمُومُ**; onun sıcağı ona isabet ettiğinde, yüzü değiştiğinde. [Ama] onların “**لَفَحَه بالسَّيف لَفْحَةً**: onu hafif bir darbeyle vurdu” sözüne gelince; bunun aslında **النون** vardır; o, **نَفَحَه**’dir.

القاموس المحيط:
**لَفَحَهُ** kılıçla, **كمنَعَهُ** (gibi): onu vurdu; ve ateş onu sıcağıyla **لَفْحاً** ve **لَفَحاناً** olarak yaktı. Ve **كرُمَّانٍ** (vezninde): patlıcana benzeyen bir bitki; ve **ثَمَرَةُ البَيْروحِ**.

تاج العروس:
لفح
**لَفَحَهُ بالسَّيْفِ** **كَمنَعَه**: onu onunla **لَفْحةً** vurdu: hafif bir darbe. **الصّحاح**’ta: ateş sıcağıyla, aynı şekilde **السَّمومُ**: yaktı. Tenzîlde: “**تَلْفَحُ وُجُوهَهُمُ النّارُ**”. **الأَزهَرِي** dedi ki: **لفَحَتْه** ateş, bedeninin üst kısmına isabet ettiğinde ve onu yaktığında (olur). **العُباب** ve **المحكم**’de: **لفَحَتْه** ateş **تَلفَحه** **لَفْحاً** (fetha sonra sükûn ile) ve **لَفَحَاناً** (harekeli): yüzüne isabet etti; ancak **النَّفْح** ondan daha büyük tesire sahiptir; aynı şekilde: **لفَحَتْ** yüzüne. **الزَّجّاج** bunun hakkında dedi ki: **تَلْفَحُ** ve **تَنْفَح** bir tek mânâdadır; ancak **النَّفْح** ondan daha büyük tesire sahiptir. **أَبو منصور** dedi ki: onun sözünü destekleyen şeylerden biri, Yüce Allah’ın şu sözüdür: “Ve andolsun, Rabbinin azabından bir **نَفْحَةٌ** onlara dokunsa”. **الكسوف** hadîsinde: “**تَأَخّرْتُ** onun **لَفْح**’ından bana isabet etmesinden korkarak”. Ateşin **لفْحُ**’ı: onun sıcağı ve parıltısıdır. Ve **السَّمُومُ** insana **تَلفَح**. Ve **لَفحَتْه السَّموم** **لَقْحاً**: yüzüne karşı geldi. Ve ona **لَفْحٌ** isabet etti: **حَرُورٍ** ve **سَمُومٍ**’dan. Ve **النَّفْح** her soğuk içindir. Ve **أَبو العَالية** şu beyti okudu:
ما أَنتِ يا بَغْدادُ إِلا سَلْحُ ... إِذَا يَهُبُّ مطَرٌ أَو نَفْحُ
“Ve eğer kurursan, (sen) saf ince topraksın; **بَرْح**: saf, ince. Ve **اللُّفَّاح** **كَرُمّان** (vezninde): sarı, patlıcana benzeyen, güzel kokulu bir kabakgiller bitkisi; **ابنُ دُريد** dedi ki: sıhhatini bilmiyorum. **الصّحاح**’ta: koklanan şu **اللُّفَّاح** sarardığında patlıcana benzer. Ve **اللُّفّاح**: **اليَبْروحِ**’un meyvesidir; ikil altı noktalı harfin tek noktalıdan önce getirilmesiyle; şeyhimizin zannettiği gibi değil; çünkü o, nüshasında bir tashîftir; buna işaret daha önce **برح**’ta geçti; mânâsının tahkiki de daha önce geçti; istersen ona müracaat et.
