# لفظ — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%B8/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%81%D8%B8/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لفظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%B8.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: لفظ

لفظ
لَفَظَ - يَلْفِظُ

لَفَظَ - يَلْفِظُ + كائن + لفظاً أو قولاً: ينطقه ويلسنه ويتكلم به
لَفَظَ - يَلْفِظُ  + كائن + كلاماً: يقوم بتشكيل الأصوات التي تعبر عن القول، على شكل مقاطع صوتية، كل مقطع يؤلف مجموعة أصوات منفصلة زمانياً عن المجموعة التي تليها، ثم يصدرها ويتكلم بها باستعمال لسانه
اللفظ: وحدة مؤلفة من مجموعة من الأصوات تنوب وتقوم مقام معنى محدد
واجتماع عدد من الألفاظ المرتبة والمتتالية، يمكن أن يؤدي معنى أكبر هو القول أو الكلمة
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " بناء الكلام وتشكيله في النفس ثم بالفم ونطقه "، وهي:
قَالَ - يَقُوْلُ، نَطَقَ - يَنْطِقُ، لَسِنَ - يَلْسَنُ، شَفَهَ - يَشْفَهُ، فَاهَ - يَفُوْهُ، لَفَظَ - يَلْفِظُ
يلفظ
 	﴿إذ يتلقى المتلقيان عن اليمين وعن الشمال قعيد(17)ما يلفظ من قول إلا لديه رقيب عتيد(18)﴾ ق
مختار الصحاح
● [لفظ] ل ف ظ: لَفَظَ الشيء من فمه رماه وذلك الشيء المرمي لُفَاظَةٌ و لَفَظَ بالكلام و تَلَفَّظَ به تكلم به وبابهما ضرب و اللَّفْظُ واحد الألْفاظِ وهو في الأصل مصدر
معجم الفرائد القرآنية:
ل ف ظ
"يَلْفِظُ" في قوله تعالى :" مَا يَلْفِظُ مِنْ قَوْلٍ إِلاّ لَدَيْهِ رَقِيبٌ عَتِيدٌ " (18) قريش .
لَفَظ : طرح وألقى، وفي إصطلاح أهل اللسان يطلق  اللفظ على ما خرج من بين  الشفتين  حروفا مقطعة .
الراغب
لفظ
- اللفظ بالكلام مستعار من: لفظ الشيء من الفم، ولفظ الرحى الدقيق، ومنه سمي الديك اللافظة؛ لطرحه بعض ما يلتقطه للدجاج. قال تعالى: }ما يلفظ من قول إلا لديه رقيب عتيد{ [ق/18].
ملخص اللسان:
1.     اللفظ: أَن ترمي بشيء كان في فِيكَ، والفعل لَفَظ الشيءَ. يقال:  لفَظْتُ الشيء من فمي أَلفِظُه لَفْظاً رميته، وذلك الشيء لُفاظةٌ؛
2.     والأَرض تلفِظ  الميّت إِذا لم تقبله ورمَتْ به.
3.     والبحر يلفِظ الشيء: يَرمي به إِلى  الساحل
4.     واللُّفاظُ: ما لُفِظ به أَي طرح؛
5.     ولفَظ نفسَه يَلْفِظُها لَفْظاً:كأَنه رمى بها، وكذلك لفَظ عَصْبَه إِذا ماتَ ، ولفَظ الرجلُ: مات
6. ولفَظ بالشيء يَلْفِظُ لَفظاً:  تكلم. وفي التنزيل العزيز: ما يَلفِظ من قولٍ إِلاَّ لَدَيْه رَقِيب عَتِيد.  ولَفَظْت بالكلام وتلَفَّظْت به أَي تكلمت به. واللَّفْظ: واحد  الأَلْفاظ، وهو في الأَصل مصدر.
لسان العرب
● - لفظ: اللفظ: أَن ترمي بشيء كان في فِيكَ، والفعل لَفَظ الشيءَ. يقال:  لفَظْتُ الشيء من فمي أَلفِظُه لَفْظاً رميته، وذلك الشيء لُفاظةٌ؛ قال  امرؤ القيس يصف حماراً:  يُوارِدُ مَجْهُولاتِ كلِّ خَمِيلةٍ،  يَمُجُّ لُفاظَ البقْلِ في كلِّ مَشْرَبِ  قال ابن بري: واسم ذلك المَلْفوظ لُفاظة ولُفاظ ولَفِيظٌ ولفْظ. لبن  سيده: لَفَظ الشيءَ وبالشيء يَلْفِظُ لَفْظاً، فهو مَلْفُوظ ولَفِيظ: رمى.  والدنيا لافِظة تَلفِظ بمن فيها إِلى الآخرة أَي ترمي بهم. والأَرض تلفِظ  الميّت إِذا لم تقبله ورمَتْ به. والبحر يلفِظ الشيء: يَرمي به إِلى  الساحل، والبحرُ يلفِظ بما في جَوْفِه إِلى الشُّطوط. وفي الحديث: ويَبْقى في  كل أَرض شِرارُ أَهلِها تَلفِظُهم أَرَضُوهم أَي تَقْذِفُهم وترْمِيهم  من لفَظ الشيءَ إِذا رَماه. وفي الحديث: ومَن أَكل فما تخَلَّل  فَلْيَلْفِظْ أَي فلْيُلْقِ ما يُخْرِجُه الخِلال من بين أَسنانه. وفي حديث ابن  عمر، رضي اللّه عنهما: أَنه سُئل عما لَفَظ البحر فنَهى عنه؛ أَراد ما  يُلقِيه البحر من السمك إِلى جانبه من غير اصْطِياد. وفي حديث عائشة، رضي  اللّه عنها: فقاءتْ أُكُلَها ولَفَظَت خَبيئها أَي أَظهرت ما كان قد اختبأَ  فيها من النبات وغيره. واللاَّفِظةُ: البحر. وفي المثل: أَسْخى من  لافِظةٍ؛ يعنون البحر لأَنه يلفِظ بكلّ ما فيه من العَنبر والجواهر، والهاء فيه  للمبالغة، وقيل: يعنون الديك لأَنه يلفظ بما فيه إِلى الدّجاج، وقيل: هي  الشاةُ إِذا أَشْلَوْها تركت جِرَّتَها وأَقبلت إِلى الحَلْب لكَرَمِها،  وقيل: جُودها أَنها تُدْعى للحَلَب وهي تَعْتَلِف فتُلْقي ما في فيها  وتُقبل إِلى الحالب لتُحْلَب فرَحاً منها بالحلب، ويقال: هي التي تَزُقُّ  فرْخَها من الطير لأَنها تخرج ما في جَوْفها وتُطعمه؛ قال الشاعر:  تَجُودُ فَتُجْزِل قَبْلَ السُّؤال،  وكفُّكَ أَسْمَحُ من لافِظَه  وقيل: هي الرَّحى سميت بذلك لأَنها تلفظ ما تطحَنُه. وكلُّ ما زَقَّ  فرخه لافِظة. واللُّفاظُ: ما لُفِظ به أَي طرح؛ قال:  والأَزْدُ أَمْسى شِلْوُهُم لُفاظا  أَي متروكاً مَطْروحاً لم يُدْفَن. ولفَظ نفسَه يَلْفِظُها لَفْظاً:  كأَنه رمى بها، وكذلك لفَظ عَصْبَه إِذا ماتَ، وعَصْبُه: رِيقُه الذي عصَب  بفيه أَي غَرِي به فَيَبِس. وجاء وقد لفظ لِجامَه أَي جاء وهو مجهود من  العَطش والإِعْياء. ولفَظ الرجلُ: مات. ولفَظ بالشيء يَلْفِظُ لَفظاً:  تكلم. وفي التنزيل العزيز: ما يَلفِظ من قولٍ إِلاَّ لَدَيْه رَقِيب عَتِيد.  ولَفَظْت بالكلام وتلَفَّظْت به أَي تكلمت به. واللَّفْظ: واحد  الأَلْفاظ، وهو في الأَصل مصدر.
مقاييس اللغة:
(لفظ) اللام والفاء والظاء كلمةٌ صحيحة تدلُّ على طرح الشَّيء؛ وغالب ذلك أن يكون من الفم. تقول: لَفَظَ بالكلام يَلفِظ لَفظاً. ولفظتُ الشّيءَ من فمي. واللاَّفِظَة: الدِّيك، ويقال الرَّحَى، والبحر. وعلى ذلك يُفسَّر قوله:
فأمّا التي سَيْبُها يُرْتجَى *** فأجْوَدُ جُوداً من اللاّفظهْ([6])
وهو شيءٌ ملفوظٌ ولَفيظ.
القاموس المحيط:
لَفِظَه، به، كضَرَبَ وسَمِعَ رَماه، فهو مَلْفوظٌ ولَفيظٌ، بالكلامِ نَطَقَ، كتَلَفَّظَ، فلانٌ ماتَ.
واللاَّفِظةُ: البَحْرُ، كلافِظةَ، مَعْرِفَةً، والدِّيكُ لأنه يأخُذُ الحَبَّةَ بمِنْقارِه، فلا يأكُلُها، وإنما يُلْقيها إلى الدَّجاجةِ، والتي تَزُقُّ فَرْخَها مِن الطَّيْرِ، لأنها تُخْرِجُ مِنْ جَوْفِها لِفَرْخِها، والشَّاةُ التي تُشْلَى للحَلْبِ، فَتَلْفِظُ بِجِرَّتِها، وتُقْبِلُ فَرَحاً بالحَلْبِ، والرَّحَى، ومِنْ إحْداها قولهُم: أَسْمَحُ مِنْ لافِظَةٍ، والدُّنْيا لأنَّها تَرْمِي بِمَنْ فيها إلى الآخِرَةِ، وكلُّ ما زَقَّ فَرْخَه. وكثُمامَةٍ: ما يُرْمَى من الفَمِ، وبَقِيَّةُ الشيءِ. وككِتابٍ: البَقْلُ، وماءٌ لِبَني إيادٍ، ويُضَمُّ. وجاءَ وقد لَفَظَ لِجامَه، أي: مَجْهوداً عَطَشاً وإِعْياءً.
تاج العروس:
ل ف ظ
لَفَظَه من فِيهِ يَلْفِظُهُ لَفْظاً و لَفَظَ به لَفْظاً كضَرَبَ وهو اللُّغَةُ المَشْهُورَةُ . وقالَ ابنُ عَبَّادٍ : وفيه لُغَةٌ ثَانِيَةٌ : لَفِظَ يَلْفَظُ مِثَالٌ سَمِعَ يَسْمَعُ . وقَرَأَ الخَلِيلُ : " ما يَلْفَظُ من قَوْلٍ " بفَتْحِ الفاءِ أَيْ رَمَاهُ فهو مَلْفُوظٌ ولَفِيظٌ . وفي الحَدِيثِ : ويَبْقَى في الأَرْضِ شِرَارُ أَهْلِها تَلْفِظُهُمْ أَرَضُوهُمْ أَيْ تَقْذِفُهُم وتَرْمِيهِمْ . وفي حَدِيثٍ آخَرَ : ومَنْ أَكَلَ فَمَا تَخَلَّل فَلْيَلْفِظْ أَيْ فَلْيُلْقِ ما يُخْرِجُهُ الخِلالُ مِنْ بَيْنِ أَسْنانِه . وفي حَدِيثِ ابْنِ عُمَرَ أَنَّهُ سُئِلَ عَمَّا لَفَظَهُ البَحْرُ فَنَهَى عَنْهُ أَرادَ ما يُلْقِيهِ البَحْرُ من السَّمَكِ إِلى جانِبِهِ من غَيْرِ اصْطِيَادٍ . وفي حَدِيثِ عائِشةَ : فَقَاءَتْ اُكُلَهَا ولَفَظَتْ خَبِيئَها أَي أَظْهَرَتْ ما كَانَ قد اخْتَبَأَ فِيهَا من النَّبَاتِ وغَيْرِه . ومن المَجازِ : لَفَظَ بالكَلامِ : نَطَقَ به كَتَلَفَّظَ به ومنهُ قَوْلُهُ تَعَالَى : " ما يَلْفِظُ منْ قَوْلٍ إِلاَّ لَدَيْهِ رَقِيبٌ عَتِيدٌ " وكَذلِكَ لَفَظَ القَوْلَ : إِذا تَكَلَّمَ به
ولَفَظَ فُلانٌ : ماتَ
ومن المَجَازِ : اللاَّفِظَةُ : البَحْرُ لأَنَّهُ يَلْفِظُ بِمَا في جَوْفِهِ إِلَى الشُّطُوطِ كلاَفِظَةَ مَعْرِفَةً
وقِيلَ : اللاّفِظةَ : الدِّيكُ لأَنَّهُ يأَخُذُ الحَبَّةَ بمِنْقَارِهِ فلا يَأْكُلَها وإِنَّما يُلْقِيهَا إِلَى الدَّجَاجَةِ . وقِيلَ : هي الَّتِي تَزُقُّ فَرْخَها من الطَّيْرِ لأَنَّهَا تُخْرِجُ من جَوْفِهَا لفَرْخِها وتُطْعِمُهُ ويُقالُ : هي الشَّاةُ الَّتِي تُشْلَى لِلْحَلْبِ وهي تُعْلَفُ فتَلْفِظُ بجِرَّتِهَا أَي تُلْقِي ما فِي فِيها وتُقْبِلُ إِلى الحالِبِ لِتُحْلَبَ فَرَحاً مِنْهَا بالحَلْبِ لِكَرَمِها
ومن المَجَازِ : اللاّفِظَةُ : الرَّحَى لأَنَّهَا تَلْفِظُ ما تَطْحَنُهُ مِنَ الدَّقِيقِ أَيْ تُلْقِيهِ . ومِنْ إِحْدَاها قَوْلُهُم : أَسْمَحُ مِنْ لافِظَةٍ وأَجْوَدُ من لافِظَةٍ وأَسْخَى مِنْ لافِظَةٍ قال الشاعر :
تَجُودُ فَتُجْزِلُ قَبْلَ السُّؤالِ ... وكَفُّكَ أًسْمَحُ مِنْ لافِظَهْ وأَنْشَدَ اللَّيْثُ - ويُقَالُ إِنَّه لِلْخَلِيلِ - :
فَأَمَّا الَّتِي سَيْبُها يُرتَجَي ... قَدِيماً فَأَجْوَدُ من لافِظَهْ في أَبياتٍ تَقَدَّمَ ذِكْرُها في ف ي ظ قال الصّاغَانِيُّ : فمَنْ فَسَّرَها بالدِّيكِ أَو البَحْرِ جَعَلَ الهاءَ لِلْمبالَغَةِ . واللاّفِظَةُ في غَيْرِ المَثَلِ : الدُّنْيَا سُمِّيت لأَنَّها تَلْفِظُ أَيْ تَرْمِي بِمَنْ فِيها إِلى الآخِرَةِ وهو مَجَازٌ
وكُلُّ ما زَقَّ فرْخَهُ : لاَفِظَةٌ . واللُّفَاظَةُ كَثُمَامَةٍ : ما يُرْمَى من الفَمِ ومنه لُفَاظَةُ السِّوَاكِ
ومن المَجَازِ : اللُّفاظَةُ : بَقِيَّةُ الشَّيْءِ . يُقَالُ : ما بَقِيَ إِلاّ نُضَاضَةٌ ولُعَاعَةٌ ولُفَاظَةٌ أَي بَقِيَّةُ قَلِيلَةٌ
واللِّفَاظُ كَكِتَابٍ : البَقْلُ بِعَيْنِهِ نَقَلَهُ الصّاغَانِيُّ . ولِفَاظٌ : ماءٌ لِبَنِي إِيادٍ ويُضَمُّ
ومن المَجَازِ : جاءَ وقد لَفَظَ لِجَامَهُ أَي جاءَ مَجْهُوداً عَطَشاً وإِعْيَاءً نَقَلَهُ ابنُ عَبَّادٍ والزَّمَخْشَرِي
وممّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْهِ : اللَّفْظُ : واحِدُ الأَلْفَاظِ وهو في الأصْلِ مَصْدَرٌ
واللُّفَاظُ كغُرَابٍ : ما طُرِحَ به واللَّفظُ مِثْلُه عن ابنِ بَرِّيّ . وأَنْشَدَ الجَوْهَرِيُّ لامْرِئِ القَيْسِ يَصِفُ حِمَاراً :
يُوَارِدُ مَجْهُولاتِ كُلِّ خَمِيلَةٍ ... يَمُجُّ لُفَاظَ البَقْلِ في كُلِّ مَشْرَبٍ وقال غَيْرُه :
" والأَزْدُ أَمْسَى شِلْوُهُم لُفَاظا أَي : مَتْرُوكاً مَطْرُوحاً لَمْ يُدْفَنْ والمَلْفَظُ : اللَّفْظُ والجَمْع المَلافِظُ
واللافِظَةُ : الأَرْضُ لأَنَّها تَلْفْظُ المَيِّتَ أَي تَرْمِي به وهو مَجاَزٌ . ولَفَظَ نَفْسَهُ يَلْفِظُها لَفْظاً كَأَنَّهُ رَمَى بِهَا وهو كِنايَةٌ عن المَوْتِ وكَذلِكَ قَاءَ نَفْسَه . وكَذلِكَ لَفَظَ عَصْبَهُ : إِذا ماتَ وعَصْبُه : رِيقُه الَّذِي تعَصَبَ بفِيهِ أَي غَرِيَ به فَيَبِسَ . ويُقَالُ : فُلانٌ لاَفِظٌ فائِظُ
ولَفَظَتِ الرَّحْمُ ماءَ الفَحْلِ : أَلْقَتْهُ وكَذَا الحَيَّةُ سُمُّهَا والبِلاَدُ أَهْلَهَا . وكُلُّ ذلَكَ مَجَازٌ
ورَجُلٌ لَفَظَانُ مُحَرَّكَة أَيْ كَثِيرُ الكَلامِ عامِّيّة

### Türkçe

لفظ
**لَفَظَ - يَلْفِظُ**

**لَفَظَ - يَلْفِظُ** + bir varlık + **لفظاً** veya **قولاً**: onu telaffuz eder, diliyle söyler ve onunla konuşur
**لَفَظَ - يَلْفِظُ**  + bir varlık + **كلاماً**: sözü ifade eden sesleri, ses heceleri şeklinde oluşturur; her hece, kendisini izleyen gruptan zaman bakımından ayrık bir sesler grubunu meydana getirir; sonra onları çıkarır ve diliyle kullanarak onlarla konuşur
**اللفظ**: belirli bir anlamın yerine geçen ve onun makamını tutan, bir sesler grubundan oluşmuş bir birimdir
Ve tertipli ve ardışık bir takım **الألفاظ**’ın bir araya gelişi, daha büyük bir anlamı, yani **القول** veya **الكلمة**’yi meydana getirebilir
Ve **اللفظ**, “konuşmayı inşa etmek ve onu nefiste sonra ağızla şekillendirmek ve onu telaffuz etmek” **ألفاظ** grubuna mensuptur; bunlar:
**قَالَ - يَقُوْلُ**، **نَطَقَ - يَنْطِقُ**، **لَسِنَ - يَلْسَنُ**، **شَفَهَ - يَشْفَهُ**، **فَاهَ - يَفُوْهُ**، **لَفَظَ - يَلْفِظُ**
**يلفظ**
 	﴿إذ يتلقى المتلقيان عن اليمين وعن الشمال قعيد(17)ما يلفظ من قول إلا لديه رقيب عتيد(18)﴾ ق
مختار الصحاح
● [**لفظ**] ل ف ظ: **لَفَظَ** şeyi ağzından attı; onu fırlattı; ve atılan o şeye **لُفَاظَةٌ** denir. Ve **لَفَظَ** sözle; ve onunla **تَلَفَّظَ**: onunla konuştu. İkisinin bâbı da **ضرب**’dır. Ve **اللَّفْظُ**, **الألْفاظِ**’ın tekilidir; aslında ise bir mastardır.

معجم الفرائد القرآنية:
ل ف ظ
“**يَلْفِظُ**”, Yüce Allah’ın şu sözünde: “ **مَا يَلْفِظُ مِنْ قَوْلٍ إِلاّ لَدَيْهِ رَقِيبٌ عَتِيدٌ** ” (18) قريش .
**لَفَظ**: attı ve bıraktı; ve lisan ehlinin ıstılahında **اللفظ**, iki dudak arasından çıkmış, kesik kesik harfler olarak olana ad olur.

الراغب
لفظ
- Sözle **اللفظ**, “şeyi ağızdan atmak”tan ödünç alınmıştır; ve değirmenin inceyi atması (dışarı çıkarması)ndan; bundan dolayı horoza **اللافظة** adı verilmiştir; çünkü topladıklarının bir kısmını tavuklara atar. Yüce Allah dedi ki: }**ما يلفظ من قول إلا لديه رقيب عتيد**{ [ق/18].

ملخص اللسان:
1.     **اللفظ**: ağzında olan bir şeyi atmandır; fiil **لَفَظ** الشيءَ’dir. Denir ki: **لفَظْتُ** şeyi ağzımdan **أَلفِظُه** **لَفْظاً**: onu attım; ve o şey **لُفاظةٌ**’dır;
2.     Ve yer, ölüyü **تلفِظ** eder: onu kabul etmediği ve onunla (onu) attığı zaman.
3.     Ve deniz, şeyi **يلفِظ** eder: onu sahile atar.
4.     **واللُّفاظُ**: onunla **لُفِظ** edilen, yani atılan şeydir;
5.     **ولفَظ نفسَه يَلْفِظُها لَفْظاً**: sanki onu atmış gibidir; ve aynı şekilde **لفَظ عَصْبَه**: öldüğü zaman; ve **لفَظ الرجلُ**: öldü.
6. و **لفَظ بالشيء يَلْفِظُ لَفظاً**: konuştu. Ve aziz tenzilde: **ما يَلفِظ من قولٍ إِلاَّ لَدَيْه رَقِيب عَتِيد**. Ve **لَفَظْت** sözle ve onunla **تلَفَّظْت**: yani onunla konuştum. Ve **اللَّفْظ**: **الأَلْفاظ**’ın tekilidir; aslında ise mastardır.

لسان العرب
● - **لفظ**: **اللفظ**: ağzında olan bir şeyi atmandır; fiil **لَفَظ الشيءَ**’dir. Denir ki: **لفَظْتُ** şeyi ağzımdan **أَلفِظُه** **لَفْظاً**: onu attım; ve o şey **لُفاظةٌ**’dır; **امرؤ القيس** bir merkebi vasfederek dedi:
يُوارِدُ مَجْهُولاتِ كلِّ خَمِيلةٍ،
يَمُجُّ لُفاظَ البقْلِ في كلِّ مَشْرَبِ
İbn Berrî dedi ki: bunun adı, atılan şeyin adı **لُفاظة** ve **لُفاظ** ve **لَفِيظٌ** ve **لفْظ**’tır. İbn Sîde: **لَفَظ** şeyi ve şeyle **يَلْفِظُ** **لَفْظاً**: o halde o **مَلْفُوظ** ve **لَفِيظ**’tir: attı. Ve dünya **لافِظة**’dir; içinde olanları ahirete **تَلفِظ** eder; yani onları atar. Ve yer, ölüyü **تلفِظ** eder: onu kabul etmediği ve onunla attığı zaman. Ve deniz, şeyi **يلفِظ** eder: onu sahile atar; ve deniz, karnında olanı kıyılara **يلفِظ** eder. Hadiste: “Ve her yerde, ehlinin şerirleri kalır; onların yerleri onları **تَلفِظُهم** eder”; yani onları fırlatır ve atar; “şeyi **لفَظ** ettiği zaman”dan, yani onu attığı zaman. Ve hadiste: “Kim yerse, diş arası temizliğinde çıkan şeyi **فَلْيَلْفِظْ**”; yani diş arası temizliğinin dişleri arasından çıkardığını atsın. İbn Ömer hadîsinde, Allah ikisinden de razı olsun: denizin **لَفَظ** ettiği şey hakkında soruldu da onu yasakladı; denizin, av olmaksızın balığı yanına attığı şeyi kastetti. Âişe hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Yediğini kustu ve gizlediğini **لَفَظَت** etti”; yani içinde bitki ve başkası gibi gizlenmiş olanı ortaya çıkardı. **واللاَّفِظةُ**: denizdir. Meselde: “**أَسْخى من لافِظةٍ**”; denizi kastederler; çünkü o, içinde olan her şeyi amber ve cevherlerden **يلفِظ** eder; ve içindeki **الهاء** mübalağa içindir. Ve denildi ki: horozu kastederler; çünkü içinde olanı tavuklara **يلفِظ** eder. Ve denildi ki: o, sağım için çağırdıkları koyundur; gevişini bırakır ve kereminden sağmaya yönelir. Ve denildi ki: cömertliği, o otlarken sağım için çağrıldığı zaman ağzında olanı atması ve sağılmak için sağana yönelmesidir; sağılmaya sevinçten. Ve denilir ki: o, kuşlardan yavrusunu besleyen (ağzına veren)dır; çünkü karnında olanı çıkarır ve onu yedirir; şair dedi ki:
تَجُودُ فَتُجْزِل قَبْلَ السُّؤال،
وكفُّكَ أَسْمَحُ من لافِظَه
Ve denildi ki: o, değirmendir; öğüttüğünü **تلفِظ** ettiği için böyle adlandırıldı. Ve her kim yavrusunu beslerse (ağzına verirse) o **لافِظة**’dir. **واللُّفاظُ**: onunla **لُفِظ** edilen, yani atılan şeydir; dedi ki:
والأَزْدُ أَمْسى شِلْوُهُم لُفاظا
yani bırakılmış, atılmış, gömülmemiş. Ve **لفَظ نفسَه يَلْفِظُها لَفْظاً**: sanki onu atmış gibidir; ve aynı şekilde **لفَظ عَصْبَه**: öldüğü zaman; ve **عَصْبُه**: ağzında bağlanmış olan tükürüğüdür; yani ona yapışmıştı da kurudu. Ve “**لفظ لِجامَه** etmiş olarak geldi”: yani susuzluk ve yorgunluktan bitkin olarak geldi. Ve **لفَظ الرجلُ**: öldü. Ve **لفَظ بالشيء يَلْفِظُ لَفظاً**: konuştu. Ve aziz tenzilde: **ما يَلفِظ من قولٍ إِلاَّ لَدَيْه رَقِيب عَتِيد**. Ve **لَفَظْت** sözle ve onunla **تَلَفَّظْت**: yani onunla konuştum. Ve **اللَّفْظ**: **الأَلْفاظ**’ın tekilidir; aslında ise mastardır.

مقاييس اللغة:
(**لفظ**) **اللام** ve **الفاء** ve **الظاء**, sahih bir kelimedir; bir şeyi atmaya delalet eder; bunun çoğu, ağızdan olur. Dersin ki: **لَفَظَ بالكلام يَلفِظ لَفظاً**. Ve “şeyi ağzımdan **لفظتُ**”. Ve **اللاَّفِظَة**: horozdur; ve değirmen denilir; ve deniz. Ve bunun üzerine şu söz tefsir edilir:
فأمّا التي سَيْبُها يُرْتجَى *** فأجْوَدُ جُوداً من اللاّفظهْ([6])
Ve o, **ملفوظٌ** bir şeydir ve **لَفيظ**.

القاموس المحيط:
**لَفِظَه**، onunla, **كضَرَبَ** ve **سَمِعَ**: onu attı; o halde o **مَلْفوظٌ** ve **لَفيظٌ**’tir. Sözle: **نَطَقَ**; **كتَلَفَّظَ**. Falan: öldü.
Ve **اللاَّفِظةُ**: denizdir; **كلافِظةَ** (marife olarak). Ve horozdur; çünkü taneyi gagasıyla alır, onu yemez; ancak onu tavuğa atar. Ve kuşlardan yavrusunu besleyen (ağzına veren)dir; çünkü karnından yavrusu için çıkarır. Ve sağım için çağrılan koyundur; gevişini **فَتَلْفِظُ** eder ve sağılmaya sevinçle gelir. Ve değirmendir. Ve bunlardan biri, onların şu sözüdür: **أَسْمَحُ مِنْ لافِظَةٍ**. Ve dünya; çünkü içindekini ahirete atar. Ve her kim yavrusunu beslerse (ağzına verirse). Ve **كثُمامَةٍ** gibi: ağızdan atılan şey; ve şeyin kalanı. Ve **ككِتابٍ** gibi: ot; ve Benî İyâd’a ait bir su; ve zamme ile de gelir. Ve “**لَفَظَ لِجامَه** etmiş olarak geldi”: yani susuzluk ve yorgunluktan bitkin olarak.

تاج العروس:
ل ف ظ
Onu ağzından **لَفَظَه**: **يَلْفِظُهُ** **لَفْظاً**; ve onunla **لَفَظَ**: **لَفْظاً**; **كضَرَبَ**; ve bu, meşhur lugattır. İbn Abbâd dedi ki: onda ikinci bir lugat vardır: **لَفِظَ يَلْفَظُ**; **سَمِعَ يَسْمَعُ** misali. Ve Halîl, “ **ما يَلْفَظُ من قَوْلٍ** ”u **الفاء**’nın fethasıyla okudu; yani onu attı; o halde o **مَلْفُوظٌ** ve **لَفِيظٌ**’tir. Ve hadiste: “Ve yerde, ehlinin şerirleri kalır; onların yerleri onları **تَلْفِظُهُمْ** eder”; yani onları fırlatır ve atar. Ve başka bir hadiste: “Kim yerse, diş arası temizliğinde çıkan şeyi **فَلْيَلْفِظْ**”; yani diş arası temizliğinin dişleri arasından çıkardığını atsın. İbn Ömer hadîsinde, denizin **لَفَظَهُ** ettiği şey hakkında soruldu da onu yasakladı; denizin, av olmaksızın balığı yanına attığı şeyi kastetti. Âişe hadîsinde: “Yediğini kustu ve gizlediğini **لَفَظَتْ**”; yani içinde bitki ve başkası gibi gizlenmiş olanı ortaya çıkardı. Mecazdan: sözle **لَفَظَ**: onunla **نَطَقَ**; onunla **تَلَفَّظَ** gibi. Ve ondan Yüce Allah’ın sözü: “ **ما يَلْفِظُ منْ قَوْلٍ إِلاَّ لَدَيْهِ رَقِيبٌ عَتِيدٌ** ”. Ve aynı şekilde **لَفَظَ القَوْلَ**: onunla konuştuğu zaman.
Ve **لَفَظَ فُلانٌ**: öldü.
Mecazdan: **اللاَّفِظَةُ**: deniz; çünkü karnında olanı kıyılara **يَلْفِظُ** eder; **كلاَفِظَةَ** marife olarak.
Ve denildi ki: **اللاّفِظةَ**: horozdur; çünkü taneyi gagasıyla alır da onu yemez; ancak onu tavuğa atar. Ve denildi ki: o, kuşlardan yavrusunu besleyen (ağzına veren)dir; çünkü karnından yavrusu için çıkarır ve onu yedirir. Ve denilir ki: o, sağım için çağrılan koyundur; o otlanırken gevişini **فتَلْفِظُ** eder; yani ağzında olanı atar; ve kereminden sağılmaya sevinçle sağana yönelir.
Mecazdan: **اللاّفِظَةُ**: değirmendir; çünkü öğüttüğü undan olanı **تَلْفِظُ** eder; yani onu atar. Ve bunlardan biri, onların şu sözüdür: **أَسْمَحُ مِنْ لافِظَةٍ** ve **أَجْوَدُ من لافِظَةٍ** ve **أَسْخَى مِنْ لافِظَةٍ**; şair dedi ki:
تَجُودُ فَتُجْزِلُ قَبْلَ السُّؤالِ ... وكَفُّكَ أًسْمَحُ مِنْ لافِظَهْ
Ve Leys - ve denilir ki Halîl’indir - şu beyti okudu:
فَأَمَّا الَّتِي سَيْبُها يُرتَجَي ... قَدِيماً فَأَجْوَدُ من لافِظَهْ
önceden zikri geçmiş beyitler içinde; ف ي ظ’da. Sâgânî dedi ki: onu horoz veya denizle tefsir eden kimse, **الهاء**’yı mübalağa için kılmıştır. Ve **اللاّفِظَةُ**, mesel dışında: dünya; içindekini ahirete **تَلْفِظُ** ettiği, yani attığı için adlandırılmıştır; bu mecazdır.
Ve her kim yavrusunu beslerse (ağzına verirse): o **لاَفِظَةٌ**’dir. Ve **اللُّفَاظَةُ** **كَثُمَامَةٍ** gibi: ağızdan atılan şeydir; ve ondan **لُفَاظَةُ السِّوَاكِ**.
Mecazdan: **اللُّفاظَةُ**: şeyin kalanı. Denilir ki: **ما بَقِيَ إِلاّ نُضَاضَةٌ ولُعَاعَةٌ ولُفَاظَةٌ**; yani az bir kalıntı kaldı.
Ve **اللِّفَاظُ** **كَكِتَابٍ** gibi: otun kendisidir; Sâgânî onu nakletti. Ve **لِفَاظٌ**: Benî İyâd’a ait bir sudur; ve zamme ile de gelir.
Mecazdan: “**لَفَظَ لِجَامَهُ** etmiş olarak geldi”: yani susuzluk ve yorgunluktan bitkin olarak geldi; İbn Abbâd ve Zemahşerî onu nakletti.
Ve ona istidrâk olunan şeylerdendir: **اللَّفْظُ**: **الأَلْفَاظِ**’ın tekilidir; aslında mastardır.
Ve **اللُّفَاظُ** **كغُرَابٍ** gibi: onunla atılan şeydir; ve **اللَّفظُ** onun gibidir; İbn Berrî’den. Ve Cevherî, İmru’ul-Kays’tan, bir merkebi vasfederek şu beyti okudu:
يُوَارِدُ مَجْهُولاتِ كُلِّ خَمِيلَةٍ ... يَمُجُّ لُفَاظَ البَقْلِ في كُلِّ مَشْرَبٍ
Ve başkası dedi ki:
" والأَزْدُ أَمْسَى شِلْوُهُم لُفَاظا
yani: bırakılmış, atılmış, gömülmemiş. Ve **المَلْفَظُ**: **اللَّفْظُ**’tur; çoğulu **المَلافِظُ**’tir.
Ve **اللافِظَةُ**: yerdir; çünkü ölüyü **تَلْفْظُ** eder; yani onu atar; bu mecazdır. Ve **لَفَظَ نَفْسَهُ يَلْفِظُها لَفْظاً**: sanki onu atmış gibidir; bu, ölümden kinayedir; ve aynı şekilde “kendi nefsini kustu”. Ve aynı şekilde **لَفَظَ عَصْبَهُ**: öldüğü zaman; ve **عَصْبُه**: ağzında bağlanmış olan tükürüğüdür; yani ona yapışmıştı da kurudu. Ve denilir ki: falan **لاَفِظٌ فائِظُ**.
Ve rahim, erkeğin suyunu **لَفَظَتِ**: onu attı; ve aynı şekilde yılan zehrini; ve beldeler halkını. Bütün bunlar mecazdır.
Ve **رَجُلٌ لَفَظَانُ** (harekeli): yani çok sözlü; avamî (halk dili).
