# لفظ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%B8/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%81%D8%B8/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لفظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%B8.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: لفظ

اللفظ: أَن ترمي بشيء كان في فِيكَ، والفعل لَفَظ الشيءَ. يقال: لفَظْتُ الشيء من فمي أَلفِظُه لَفْظاً رميته، وذلك الشيء لُفاظةٌ؛ قال امرؤ القيس يصف حماراً:
يُوارِدُ مَجْهُولاتِ كلِّ خَمِيلةٍ،
يَمُجُّ لُفاظَ البقْلِ في كلِّ مَشْرَبِ
قال ابن بري: واسم ذلك المَلْفوظ لُفاظة ولُفاظ ولَفِيظٌ ولفْظ. لبن سيده: لَفَظ الشيءَ وبالشيء يَلْفِظُ لَفْظاً، فهو مَلْفُوظ ولَفِيظ: رمى. والدنيا لافِظة تَلفِظ بمن فيها إِلى الآخرة أَي ترمي بهم. والأَرض تلفِظ الميّت إِذا لم تقبله ورمَتْ به. والبحر يلفِظ الشيء: يَرمي به إِلى الساحل، والبحرُ يلفِظ بما في جَوْفِه إِلى الشُّطوط. وفي الحديث: ويَبْقى في كل أَرض شِرارُ أَهلِها تَلفِظُهم أَرَضُوهم أَي تَقْذِفُهم وترْمِيهم من لفَظ الشيءَ إِذا رَماه. وفي الحديث: ومَن أَكل فما تخَلَّل فَلْيَلْفِظْ أَي فلْيُلْقِ ما يُخْرِجُه الخِلال من بين أَسنانه. وفي حديث ابن عمر، رضي اللّه عنهما: أَنه سُئل عما لَفَظ البحر فنَهى عنه؛ أَراد ما يُلقِيه البحر من السمك إِلى جانبه من غير اصْطِياد. وفي حديث عائشة، رضي اللّه عنها: فقاءتْ أُكُلَها ولَفَظَت خَبيئها أَي أَظهرت ما كان قد اختبأَ فيها من النبات وغيره. واللاَّفِظةُ: البحر. وفي المثل: أَسْخى من لافِظةٍ؛ يعنون البحر لأَنه يلفِظ بكلّ ما فيه من العَنبر والجواهر، والهاء فيه للمبالغة، وقيل: يعنون الديك لأَنه يلفظ بما فيه إِلى الدّجاج، وقيل: هي الشاةُ إِذا أَشْلَوْها تركت جِرَّتَها وأَقبلت إِلى الحَلْب لكَرَمِها، وقيل: جُودها أَنها تُدْعى للحَلَب وهي تَعْتَلِف فتُلْقي ما في فيها وتُقبل إِلى الحالب لتُحْلَب فرَحاً منها بالحلب، ويقال: هي التي تَزُقُّ فرْخَها من الطير لأَنها تخرج ما في جَوْفها وتُطعمه؛ قال الشاعر: تَجُودُ فَتُجْزِل قَبْلَ السُّؤال،
وكفُّكَ أَسْمَحُ من لافِظَه
وقيل: هي الرَّحى سميت بذلك لأَنها تلفظ ما تطحَنُه. وكلُّ ما زَقَّ فرخه لافِظة. واللُّفاظُ: ما لُفِظ به أَي طرح؛ قال:
والأَزْدُ أَمْسى شِلْوُهُم لُفاظا
أَي متروكاً مَطْروحاً لم يُدْفَن. ولفَظ نفسَه يَلْفِظُها لَفْظاً: كأَنه رمى بها، وكذلك لفَظ عَصْبَه إِذا ماتَ، وعَصْبُه: رِيقُه الذي عصَب بفيه أَي غَرِي به فَيَبِس. وجاء وقد لفظ لِجامَه أَي جاء وهو مجهود من العَطش والإِعْياء. ولفَظ الرجلُ: مات. ولفَظ بالشيء يَلْفِظُ لَفظاً: تكلم. وفي التنزيل العزيز: ما يَلفِظ من قولٍ إِلاَّ لَدَيْه رَقِيب عَتِيد. ولَفَظْت بالكلام وتلَفَّظْت به أَي تكلمت به. واللَّفْظ: واحد الأَلْفاظ، وهو في الأَصل مصدر.

### Türkçe

**اللفظ**: Senin ağzında olan bir şeyle atman; fiil: **لَفَظ** **الشيءَ**. Denilir:
“**لفَظْتُ** **الشيءَ** **من** **فمي** **أَلفِظُه** **لَفْظاً**” (onu attım), onu attın; ve o şey **لُفاظةٌ**’dır; dedi
**امرؤ القيس** bir eşeği vasfederek:
Her sık çalılığın bütün bilinmeyenlerine suya götürür,
Her içişte yeşilliğin **لُفاظَ**’ını tükürür.

İbn Berrî dedi: O atılanın adı **لُفاظة** ve **لُفاظ** ve **لَفِيظٌ** ve **لفْظ**’tır. İbn
Sîde: **لَفَظ** **الشيءَ** ve **بالشيء** **يَلْفِظُ** **لَفْظاً**; o hâlde o **مَلْفُوظ** ve **لَفِيظ**’tir: attı.
Ve dünya **لافِظة**’dir; içinde olanları âhirete **تَلفِظ** eder; yani onları atar. Ve yer, ölüyü **تلفِظ** eder; onu kabul etmediği ve onu attığı zaman. Ve deniz **يلفِظ** şeyi: onu sahile atar; ve deniz, karnında olanı kıyılara **يلفِظ** eder. Hadiste: “Ve her yerde, halkının şerlileri kalır; onların yerleri onları **تَلفِظُهم** eder”; yani onları fırlatır ve onları atar; **لفَظ** **الشيءَ**’den, onu attığı zaman. Hadiste: “Ve kim yerse, diş arası temizlemede çıkan şeyi, **فَلْيَلْفِظْ**”; yani diş arası çöpünün dişlerinin arasından çıkardığını atsın. İbn Ömer hadîsinde, Allah onlardan razı olsun: Denizin **لَفَظ** ettiği şey hakkında soruldu da onu yasakladı; kastetti, avlanma olmaksızın denizin balıktan kenarına attığı şey. Âişe hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Yediğini kustu ve gizlediğini **لَفَظَت**”; yani içinde bitkiden ve başkasından gizlenmiş olanı ortaya çıkardı. Ve **اللاَّفِظةُ**: deniz. Ve meselde: “Bir **لافِظةٍ**’den daha cömert”; denizi kastederler; çünkü o, amberden ve cevherlerden içinde olanın hepsini **يلفِظ** eder; ve ondaki **الهاء** mübalağa içindir. Ve denildi: Horozu kastederler; çünkü o, içinde olanı tavuğa doğru **يلفِظ** eder. Ve denildi: O, koyundur; onu **أَشْلَوْها** ettikleri zaman gevişini bırakır ve kereminden sağmaya yönelir. Ve denildi: Onun cömertliği, sağım için çağrıldığı hâlde o otlanırken ağzında olanı atması ve sağılmak üzere sağana yönelmesidir; sağılmaya sevinçten. Ve denilir: O, kuştan yavrusunu **تَزُقُّ** eden (besleyen)dir; çünkü karnında olanı çıkarır ve onu yedirir; şair dedi:
Soru gelmeden cömertlik eder de bol verir,
Ve senin elin bir **لافِظَه**’den daha eli açıktır.

Ve denildi: O, değirmendir; öğüttüğünü **تلفِظ** ettiği için bununla adlandırıldı. Ve yavrusunu **زَقَّ** eden her şey **لافِظة**’dir. Ve **اللُّفاظُ**: onunla **لُفِظ** edilen, yani atılan şey; dedi:
Ve Ezd akşamladı; onların parçası **لُفاظا** (olarak),
Yani bırakılmış, atılmış, gömülmemiş. Ve **لفَظ** nefesini, onu **يَلْفِظُها** **لَفْظاً**: sanki onu atmış gibi. Ve aynı şekilde, öldüğü zaman sinirini **لفَظ** etti; ve onun siniri: ağzında bağlanan, yani ona yapışan sonra kuruyan tükürüğüdür. Ve “dizginini **لفظ** etmiş olarak geldi”; yani susuzluk ve bitkinlikten zorlanmış olarak geldi. Ve adam **لفَظ** etti: öldü. Ve **لفَظ** bir şeyle, **يَلْفِظُ** **لَفظاً**: konuştu. Aziz tenzilde: “Bir söz **يَلفِظ** etmez ki, yanında hazır bir gözetleyici olmasın.” Ve “konuşmayla **لَفَظْت**” ve onunla **تلَفَّظْت**; yani onunla konuştum. Ve **اللَّفْظ**: **الأَلْفاظ**’ın bir tanesidir; ve o aslında bir mastardır.
