# لقز (ل-ق-ز) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D8%B2
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%82%D8%B2

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ل - ق - ز
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 4 sözlük

## Sözlükler (4)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D8%B2/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق ز ل
قزل ، قلز ، زلق ، لقز ، زقل ، لزق .
لزق : قال الليث : يقال : لَزِق الشيءُ بالشيء يلزَق لُزُوقاً ، والتزَق التزَاقاً .
قال : واللزَق هو اللَّوَى تلتزِق الرِّئة بالجنب ، ويقال : هذه الدارُ لزيقة هذه ، وهذِه بِلْزِق هذِه ، واللَّزُوق واللازُوق دواءٌ يُسَوَّى للقرحة يلزمها حتى تبرأ بإذن الله .
أبو منصور : ويقال له : اللَّصُوق واللَّسوق وقد لزِق ولَصِق ولَسِق بمعنًى واحد ، والعربُ تُكنى باللِّزاق عن الجِمَاع .
وأنشد بعضهم :
دَلْوٌ فَرَتْها لكَ مِن عَناق
لمّا رَأَت أَنَّكَ بئس الساقي
وجَرّبت ضعفكَ في اللِّزاق أرادَ في مجامعته إياها .
يقول : لمّا رأَتْكَ ضعيفاً خرزت لك دَلْواً صغيرةً من جِلدِ عَنَاق .
وقال أبو الهيثم ، قال الأصمعي : الإلْزَاق أن يكبَرَ الرجُلُ فَيَلْزَق ذَكرُه ببَيضَته ، يقال : ألزق الرجُلُ وأقزَن إذا صارَ إلى هذه الحالَةِ .
لقز : قال ابن دُريد : يقال : لقزَه ووكزه بمعنًى واحد .
زلق : قال الليث : الزَّلَقُ : المكانُ الْمَزْلَقَةُ ، والزلق : العَجُز من كلِّ دابة .
وقال رؤبة :
كأنهَا حَقْباءُ بَلقاءُ الزّلق
قال : وأزلقتِ الفرَسُ إذا ألْقتْ ولدَها تامّاً فهي مُزلق ، وفرَسٌ مِزلاق إذا كثر ذلك منها .
وروى أبو عبيد عن الأصمعي : إذا ألْقتِ الناقةُ ولدَها قبْل أن يَسْتبين خلقه وقبل الوقتِ قيلَ أزلقت وأجهضت ، وهيَ مُزلق ومُجْهضٌ .
أبو منصور : وهذا هو الصوابُ لا ما قال
الليث ، إذ لا يكون الإزلاق إلا قبل التَّمامِ .
وقال الليث : ناقةٌ زُلوق زُلوجٌ : أي : سريعةٌ .
قال : والتَّزَلُّقُ : صَبْغُكَ البَدن بالأدهان ونحوها ، والتّزْليق : تَمليسُكَ الموضعَ حتى يَصيرَ كالمَزْلقة ، وإن لم يَكن فيه ماءٌ .
وقال الله جلّ وعزّ : ( الصَّالِحِينَ وَإِن يَكَادُ الَّذِينَ كَفَرُواْ لَيُزْلِقُونَكَ ) ( القلم : 51 ) .
قرأَهَا نافعٌ : لَيزْلِقونَكَ مِن زَلَقْتُ .
وقال الفرَّاءُ : العربُ تقولُ للذي يحلِق الرّأس قد زَلَقه وأزْلقهُ .
قال : ومعنى قوله ) كَفَرُواْ ( : أي : ليَرْمُون بك ويُزِيلونكَ عن موضعك بأَبصارهم كما تقولُ : كاد يَصرعُني شدَّةُ نظره ، وهو بَيِّنٌ من كلام العرب كثيرٌ .
وقال أبو إسحاق : مذهبُ أهل اللغة في مثل هذا أنَّ الكفّارَ من شدة إبْغَاضهم لكَ وعَداوَتهم يكادون بنظرهم إليكَ نظرَ البَغْضاء أن يَصْرَعوك . يقال : نظر فلانٌ إليَّ نظراً كاد يأْكلني وكاد يَصرَعُنِي .
وقال القُتيبيُّ : أراد أنهم ينظرون إليك إذا قرأت القرآن نظراً شديداً بالْعداوَةِ والبَغْضَاء يكاد يُسْقِطُكَ .
وأنشد :
يَتَقَارَضُون إذا الْتقوْا في مَوْطِنٍ
نظَراً يُزيل مَواطِىءَ الأَقدامِ
أبو منصورٍ : وقد قال بعضُ أهلِ التفسير في قوله ) كَفَرُواْ ( أي : يُصِيبُونَك بعُيونهم كما يصيبُ العائنُ مَعِينَه .
وقال الفرَّاء : كانت العربُ إذا أراد أحدهم أن يَعتَانَ مالَ رجلٍ بعيْنه تَجوَّعَ ثلاثاً ثم تعرَّض لذلك المال ، فقال : تاللَّهِ ما رأيتُ مالاً أكثر ولا أَحسن فيتساقطُ فأَرادوا برسول الله مِثلَ ذلك ، فقالوا : ما رأيْنا مثل حُجَجِه ونظروا إليه ليَعينوه .
قال الله جلَّ وعزّ : ( فَتُصْبِحَ صَعِيدًا زَلَقًا ) ( الكهف : 40 ) .
قال الفرَّاء : زَلَقاً لا نباتَ فيه .
وقال الأخفش : لا يَثبُت عليه القدمان ، والعرب تقول : رجلٌ زَلِق وزُمَّلِق ، وهو الشَّكّاز الذي يُنْزِلُ إذا حدَّثَ المرأة من غير جِمَاع .
وأنشد الفرَّاء :
إنّ الجُلَيْدَ زَلِق وزُمَّلِقْ
جاءتْ به عَنْسٌ من الشام تَلِقْ
ويقال : زلَق رأسَه وأَزْلقه وزلّقه إذا حَلقه ، ثلاثُ لُغاتٍ .
وَفي حديث عليَ عليه السلام : أنّه رأَى رجلين خرجا من الحمَّام مُتَزلِّقين ؛ فقال : مَن أنتُما ، قالا : من المهاجرين ، قال : كذَبتُما ، ولكنكما من المُفَاخِرين .
يقال : تَزلق فلانٌ وتَزيَّق إذا تنعَّم حتى يَكونَ للونِه بَصِيصٌ ولبَشَرته بَرِيق .
ويقال للمصْنَعة : زلَقةٌ وزَلفَةٌ بالقاف والفَاء .
قلز : قال الليث : القَلْزُ : ضرْبٌ من الشُّرْب .
وأخبرني المنذريُّ عن ثعلبٍ عن ابن الأعرابي قال : القلْزُ : قَلْزُ الغُراب والعُصفور في مِشيَتِه .
قال : وكلُّ ما لا يَمشي مشياً فهو يَقلِزُ .
قال : ومنه قولُ الشُّطَّار : قَلز في الشَّرَاب أي قذف بيدِه النَّبيذَ في فمِه كما يَقلِزُ الْعُصفور . وأنشد :
يَحْجُلُ فيها مَقلز الحُجُولِ نَعْباً عَلَى شِقَّيْهِ كالمشْكُولِ يَخُطُّ لامَ أَلِفٍ مَوْصولِ زقل : أهمله الليث .
وقال ابنُ دُريد : الزَّقْلُ منه اشتِقاق الزّوَاقيلِ ، وهم قومٌ بناحيةِ الْجزيرة وما حولها ، وزَوْقلَ فلانٌ عِمامتَه إذا أَرْخَى لها طرَفيْن من ناحَيَتَيْ رأسه .
قزل : أبو عبيد . عن أبي عمرو : قزَل الرجلُ يَقزِلُ : إذا مشَى مِشية المقطوع الرِّجْل .
قال : والْقزَلُ : أسْوَأُ الْعَرَج .
ثعلبٌ عن ابن الأعرابي : الأقزَلُ : الدّقيق السَّاق الأعرَج ، لا يَكونُ أَقزَلَ حتى يجمَعَهما وقد قزِلَ يَقزَلُ قزَلاً فهو أقزَل .

##### Türkçe

ق ز ل
**قزل** , **قلز** , **زلق** , **لقز** , **زقل** , **لزق** .

**لزق** : Leys dedi: Denilir ki: **لَزِق الشيءُ بالشيء يلزَق لُزُوقاً**; ve **التزَق التزَاقاً**.
Dedi: ve **اللزَق** o **اللَّوَى**’dır; akciğer böğre yapışır; ve denilir ki: Bu ev şunun bitişiğidir; ve bu, şununla bitişiktir; ve **اللَّزُوق** ve **اللازُوق** yara için yapılan bir ilaçtır; ona yapışır, Allah’ın izniyle iyileşinceye kadar.
Ebû Mansûr: Ve ona denilir: **اللَّصُوق** ve **اللَّسوق**; ve **لزِق** ve **لَصِق** ve **لَسِق** bir tek mânâ iledir; ve Araplar **اللِّزاق** ile cima‘dan kinaye ederler.
Ve bazısı inşad etti:
دَلْوٌ فَرَتْها لكَ مِن عَناق
لمّا رَأَت أَنَّكَ بئس الساقي
وجَرّبت ضعفكَ في اللِّزاق أرادَ في مجامعته إياها .
Der ki: Seni zayıf görünce sana **عَناق** derisinden küçük bir kova dikti.
Ebû’l-Heysem dedi, Asma‘î dedi: **الإلْزَاق** erkeğin büyümesi, sonra zekerinin yumurtasına yapışmasıdır; denilir: Adam **ألزق** oldu ve **أقزَن** oldu; bu hâle gelince.

**لقز** : İbn Düreyd dedi: Denilir: **لقزَه** ve **وكزه** bir tek mânâ iledir.

**زلق** : Leys dedi: **الزَّلَقُ**: kaygan yer; ve **الزلق**: her binenin kıçı.
Ve Ru’be dedi:
كأنهَا حَقْباءُ بَلقاءُ الزّلق
Dedi: Kısrak **أزلقتِ**; yavrusunu tam olarak attığı zaman; o hâlde o **مُزلق**tur; ve **مِزلاق** kısrak: bu ondan çok olunca.
Ebû Ubeyd, Asma‘î’den rivayet etti: Deve yavrusunu, yaratılışı belirginleşmeden ve vakitten önce attığı zaman **أزلقت** ve **أجهضت** denilir; ve o **مُزلق** ve **مُجْهضٌ**dur.
Ebû Mansûr: Bu doğrudur; Leys’in dediği değil; çünkü **الإزلاق** ancak tamamdan önce olur.
Leys dedi: **ناقةٌ زُلوق زُلوجٌ**: yani hızlı.
Dedi: **التَّزَلُّقُ**: bedenini yağlar ve benzerleriyle boyamandır; ve **التّزْليق**: yeri düzleştirmen, su olmasa bile kaygan yer gibi oluncaya kadar.
Allah azze ve celle dedi: ( الصَّالِحِينَ وَإِن يَكَادُ الَّذِينَ كَفَرُواْ لَيُزْلِقُونَكَ ) ( القلم : 51 ) .
Nâfi‘ onu şöyle okudu: **لَيزْلِقونَكَ**; **زَلَقْتُ**’dan.
Ferrâ dedi: Araplar başı tıraş eden kimse için: onu **زَلَقه** ve **أزْلقهُ** derler.
Dedi: Onun sözü ( **كَفَرُواْ** )’nun mânâsı: yani seni atacaklar ve seni yerinden kaldıracaklar, gözleriyle; senin dediğin gibi: Bakışının şiddeti beni neredeyse yere seriyordu; ve bu, Arapların sözünden açıktır, çoktur.
Ebû İshâk dedi: Dil ehlinin bu gibide mezhebi şudur: Kâfirler, sana olan şiddetli buğzları ve düşmanlıkları sebebiyle, sana buğz bakışıyla bakmalarıyla seni neredeyse yere serecekler. Denilir: Falan bana öyle bir bakışla baktı ki neredeyse beni yiyecekti ve neredeyse beni yere serecekti.
Kuteybî dedi: Murad etti ki onlar Kur’an okuduğun zaman sana düşmanlık ve buğz ile şiddetli bir bakışla bakarlar; seni neredeyse düşürür.
Ve inşad etti:
يَتَقَارَضُون إذا الْتقوْا في مَوْطِنٍ
نظَراً يُزيل مَواطِىءَ الأَقدامِ
Ebû Mansûr: Tefsir ehlinden bazısı ( **كَفَرُواْ** ) sözünde dedi ki: Seni gözleriyle isabet ettirirler; göz değdirenin, değdirdiğine isabet ettirdiği gibi.
Ferrâ dedi: Araplar, birinin malına gözüyle göz değdirmek istediği zaman üç gün aç kalır, sonra o mala yönelirdi; sonra derdi: Vallahi daha çok ve daha güzel bir mal görmedim; böylece o (mal) dökülür giderdi; Resûlullah hakkında da bunun benzerini istediler; “Onun hüccetleri gibisini görmedik” dediler ve ona baktılar ki ona göz değdirsinler.
Allah azze ve celle dedi: ( فَتُصْبِحَ صَعِيدًا زَلَقًا ) ( الكهف : 40 ) .
Ferrâ dedi: **زَلَقاً**: içinde bitki olmayan.
Ahfeş dedi: Üzerinde iki ayak sabit durmaz; ve Araplar der: **رجلٌ زَلِق** ve **زُمَّلِق**; o, kadına cima‘ olmaksızın konuştuğu zaman inzal eden **الشَّكّاز**dır.
Ferrâ inşad etti:
إنّ الجُلَيْدَ زَلِق وزُمَّلِقْ
جاءتْ به عَنْسٌ من الشام تَلِقْ
Ve denilir: Başını **زلَق** etti ve **أَزْلقه** ve **زلّقه**; onu tıraş ettiği zaman; üç lugat.
Ve Ali aleyhi’s-selâm’ın hadisinde: Hamamdan çıkmış iki adamı **مُتَزلِّقين** gördü; dedi: Siz kimsiniz? Dediler: Muhacirlerdeniz. Dedi: İkiniz yalan söylediniz; bilakis siz **المُفَاخِرين**densiniz.
Denilir: Falan **تَزلق** etti ve **تَزيَّق** etti; nimet içinde yaşayıp rengine bir parıltı ve derisine bir parlaklık oluncaya kadar.
Ve **المصْنَعة** için denilir: **زلَقةٌ** ve **زَلفَةٌ**; **القاف** ve **الفَاء** ile.

**قلز** : Leys dedi: **القَلْزُ**: içmeden bir tür.
Münzirî bana haber verdi; Sa‘leb’den; İbnü’l-A‘râbî’den; dedi: **القلْزُ**: karganın ve serçenin yürüyüşünde sekmesidir.
Dedi: Yürüyüşle yürümeyen her şey **يَقلِزُ**.
Dedi: Ondandır, **الشُّطَّار**ın sözü: İçkide **قَلز**; yani serçenin sekmesi gibi, elindeki nebîzi ağzına fırlattı. Ve inşad etti:
يَحْجُلُ فيها مَقلز الحُجُولِ نَعْباً عَلَى شِقَّيْهِ كالمشْكُولِ يَخُطُّ لامَ أَلِفٍ مَوْصولِ

**زقل** : Leys onu ihmal etti.
İbn Düreyd dedi: **الزَّقْلُ** ondan **الزّوَاقيلِ**’in اشتقاقıdır; onlar, Cezîre tarafında ve çevresinde bir kavimdir; ve falan sarığını **زَوْقلَ** etti; başının iki yanından ona iki ucu saldığı zaman.

**قزل** : Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: Adam **قزَل** eder, **يَقزِلُ**: ayağı kesik kimsenin yürüyüşüyle yürüdüğü zaman.
Dedi: ve **الْقزَلُ**: topallığın en kötüsüdür.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الأقزَلُ**: ince bacaklı topal; ikisini birleştirmedikçe **أَقزَلَ** olmaz; ve **قزِلَ يَقزَلُ قزَلاً**; o hâlde o **أقزَل**dır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D8%B2/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

لَقَزَه لَقْزاً: كَلَكَزَه.

##### Türkçe

**لَقَزَه** **لَقْزاً**: **كَلَكَزَه**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D8%B2/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

اللقز، أهمله الجوهري. وقال ابن دريد: هو الضرب بالجمع - وفي هامش الصحاح في لكز: كذا وجدته: بالجمع، وصوابه بجمع اليد، - على الصدر، أو في جميع الجسد، أو اللكز واللقز بجمع الكف في العنق والصدر، والوهز بالرجلين، والبهز بالمرفق، واللهز في العنق. وقيل: اللقز واللكز: الدفع، ويقال: الوكز: في الصدر، واللكز: في العنق. وقيل: اللكز: بأطراف الأصابع، أو غير ذلك، كما سيأتي، وقد أطال المصنف هنا إطالة غير مفيدة، مخالفا طريقته التي بنى عليها من حسن الاختصار؛ فإن البهز قد تقدم ذكره في محله، والوهز واللهز يأتي ذكرهما بعد، وسيأتي للمصنف في اللهز أنه مع نظائره أخوات. والذي نقله ابن دريد أن اللقز لغة في اللكز؛ يقال: لقزه ولكزه بمعنى واحد، كاللكز، وهو الوكز، أي أنهما مترادفان، كما صرح به غير واحد.

##### Türkçe

**اللقز**; el-Cevherî onu ihmal etti. İbn Düreyd dedi ki: O, iki elin birleştirilmesiyle vuruştur — ve **الصحاح**’ın kenar notunda **لكز** maddesinde: “Onu böyle buldum: iki elin birleştirilmesiyle; doğrusu ise elin birleştirilmesiyle” — göğse; yahut bütün bedende; yahut **اللكز** ve **اللقز** avucun birleştirilmesiyle boyunda ve göğüste, ve **الوهز** iki ayakla, ve **البهز** dirsekle, ve **اللهز** boyunda. Ve denildi ki: **اللقز** ve **اللكز**: itmedir; ve denilir: **الوكز**: göğüste, ve **اللكز**: boyunda. Ve denildi ki: **اللكز**: parmak uçlarıyla, yahut başka bir şeyle; geleceği üzere. Musannif burada faydasız bir uzatmayla uzattı; güzel kısaltmadan kurduğu yöntemine muhalif olarak; çünkü **البهز**’in zikri yerinde daha önce geçti; **الوهز** ve **اللهز**’in zikri ise sonra gelecektir; ve musannifin **اللهز** maddesinde, onun benzerleriyle “kız kardeşler” olduğunu söylemesi gelecektir. İbn Düreyd’in naklettiği: **اللقز** **اللكز**’de bir dildir; “**لقزه**” ve “**لكزه**” bir mânâ ile söylenir; **كاللكز**; ve o, **الوكز**’dir; yani ikisi müteradiftir; nitekim birden fazlası bunu açıkça ifade etmiştir.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D8%B2/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

لَقَزَ
لَقَزَ U ( n. ac. لَقْز 1 ),
a.  Thumped, punched.

##### Türkçe

لَقَزَ
**لَقَزَ** U (mast. **لَقْز** 1),
a. Vurdu, yumrukladı.
