# لقط (ل-ق-ط) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D8%B7
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%82%D8%B7

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Devşirilirken yere dökülmüş meyveler demektir

- Harfler: ل - ق - ط
- Kur'an'da: 2 geçiş · 2 ayet · 2 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [فَالْتَقَطَهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D8%B7/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%82%D9%8E%D8%B7%D9%8E%D9%87%D9%8F.md) | فَافْتَعَلَهُ | Onu yerden aldı | 1 | 1 | [28:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D8%B7/ayet/28:8.md) |
| [يَلْتَقِطْهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D8%B7/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%84%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%82%D9%90%D8%B7%D9%92%D9%87%D9%8F.md) | يَفْتَعِلْهُ | Onu yerden alır | 1 | 1 | [12:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D8%B7/ayet/12:10.md) |

## Mücavir kökler — 17 mücavir (22 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [جبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · Toprak içinde eşilerek açılmış kuyuya denir
2. [هامان](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Ve Haman
3. [خطأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Hata : Hatve, çizgi ve adım anlamına gelir
4. [سير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Gezerler
5. [يوسف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D8%B3%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Çorak yer anlamına gelen “esef”ten türemiştir
6. [جند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Ordu demektir
7. [حزن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · “Huzal (he, ze)” zayıf hayvan, semizin zıddı demektir
8. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Kevn, tepe demektir
9. [غيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Ğayb, Uzaktan bakıldığında arazide kapalı kalmış yere, dibi…
10. [فرعون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B9%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Firavun
11. [بعض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
12. [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
13. [فعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Fa’l “Fa’l” “yapmak” demektir
14. [قتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
15. [لقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
16. [أول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Alet kaldıraç demektir
17. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | لقط |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [لقف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%81.md), [جمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md), [اخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) |
| Zıt Kök | [نبذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B0.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Yere düşmüş, saçılmış veya sahipsiz kalmış bir şeyi ansızın görerek eğilip yerden almak |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi sevk ve inayetle sahipsiz veya terk edilmiş olanı koruma altına alma iradesiyle karşılaştırma |
| Çekirdek Özet 3 | Kendisine kast ve niyet edilmeden bulunan nesnenin veya canın korunması ve hukukî sorumluluk altına girilmesi |
| Kritik Hata Riski | Eylemi sıradan bir sahiplenme veya hırsızlama bir kapma sayarak, ardındaki ilahi sevk ve koruma boyutunu gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| لق | Bir şeyle yüz yüze gelme, çarpışma, kavrama ve içine alma ana hareketini taşır; nitekim [لقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%8A.md) kökünde karşılaşma, [لقف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%81.md) kökünde hızla kapıp yutma, [لقم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%85.md) kökünde ağza alıp çiğneme, [لقح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D8%AD.md) kökünde ise tohumun dişi özle birleşmesi görülür. | ط | Çevreleyen, kuşatan ve yüzeyle temas ettiren ط harfinin eklenmesiyle soyut karşılaşma eylemi; yer düzlemine, yüzeye dökülen veya atılan küçük ve dağınık unsurları eğilip tek tek toplamaya özelleşmiştir. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ل | Çoban değneği, üvendire | Bir amaca yönelme, uzanma ve denetim altına alma hareketini başlatır. |
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği | Dağınık olandan seçilip odaklanılan, dikkat çeken sınır veya nesneyi temsil eder. |
| ط | Sepet, sarıp kuşatma | Nesneyi sararak, toplayarak muhafaza altına alan kapsayıcı bir kabı veya zemini simgeler. |
| لقط | Dağınık ve sahipsiz duran bir nesneye yönelip (ل) onu odak noktasına alarak (ق) toplayıcı bir hareketle sarıp korumaya alma (ط) eylemini betimler. | Harflerin birleşimi, yerde veya akıntıda başıboş kalan bir unsuru bilinçli bir yöneliş ve kuşatıcı bir el hareketiyle yerden kaldırmayı resmeder. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Ekin biçildikten veya ağaç silkindikten sonra yere dökülen daneleri, başakları yahut hurmaları yerden tek tek toplamak; yolda sahipsiz duran bir şeyi aniden görüp almak. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Çölde planlanmaksızın, tesadüfen rastlanarak ulaşılan su kaynağını anlatmak için kullanılmıştır: ومَنْهلٍ ورَدْتُه التقاطاً |
| Erken Arapça kullanım | Yere dökülen taş ve çakılların kuşların kursağında toplanması veya maden damarlarında saf halde bulunan altın parçacıkları hakkında kullanılmıştır. |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Arapça لقط kökü, Batı Sami dillerinde yaygın bir şekilde yerden küçük parçaları toplama, daneleri devşirme ve yitik bir şeyi bulup alma semantik alanı içinde yer alır. İbranicede l-q-t (לָקַט) kökü doğrudan tarlada kalan başakları toplama, devşirme ve biriktirme fiilini karşılar ve Kitab-ı Mukaddes metinlerinde yoksulların hasat artığı başakları toplaması yasasında bu kök esastır. Aramice ve Süryanicede de l-q-t (ܠܩܛ) kökü aynı şekilde yerden kaldırmak, toplamak, derlemek ve bir araya getirmek manasını muhafaza eder. Erken Sami katmanında kök, zemin ile el arasındaki fiziksel bağı; yani eğilerek dağınık ve küçük bir unsuru yerden alıp kaldırma hareketini taşımaktadır. Arapçada bu ilksel anlam korunmuş, buna ek olarak sahipsiz bir çocuğun (lakît) veya yitik bir malın (lukata) beklenmedik biçimde bulunup sahiplenilmesi gibi hukuki ve ahlaki bir genişleme kazanmıştır.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Yere düşen meyve ve daneleri eğilip alma; yolda sahipsiz duran nesneyi plansızca bulma. | Kökün asıl dairesi yer-el ilişkisidir; zahmetsiz veya beklenmedik anda karşılaşılan şeyi almakla ilişkilidir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice l-q-t (לָקַט) ve Süryanice l-q-t (ܠܩܛ) biçimleriyle tam ses ve anlam denkliği. | Hasat artığı danelerin toplanması ve nesnelerin yerden derlenmesi anlamında ortak Sami mirasıdır. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında güvenilir ve spekülatif olmayan doğrudan bir morfolojik soydaşlık tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| لقط | Anlamlı | Yerden almak | Yere dökülen veya sahipsiz kalan bir şeyi eğilip toplamak, bulmak. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| لطق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlük kayıtlarında mühmel (kullanılmayan) kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| [قلط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%B7.md) | Anlamlı | Kısalık, darlık | Çok kısa boylu insan veya darlık, kuraklık anlamında kullanılır. | Kitābü’l-ʿAyn kaydında geçer; Kur'an'da geçmez. |
| [قطل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D9%84.md) | Anlamlı | Kesmek | Bir şeyi kökünden veya sert bir darbeyle kesip ayırmak. | Tahdhīb al-Lugha'da müsta'mel; Kur'an'da geçmez. |
| [طلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82.md) | Anlamlı | Serbest kalmak, çözülmek | Bağı çözülmek, engeli kalkmak, serbestçe yol almak; nikah bağını çözmek. | Hedef kökün tersi yönde bırakma eylemidir; Kur'an'da geçer. |
| طقل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlük kayıtlarında mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| لقط | Merkez | Almak, devşirmek | Yerden, plansız veya sahipsiz bir haldeyken eğilip almak. | Nesnenin yerde, düşük veya terkedilmiş konumda olması belirleyicidir. |
| [لقف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%81.md) | Komşu | Kapmak | Hızla, havada veya hamle anında yutarcasına kavramak. | Yerden toplama değil, hareket halindeki şeyi aniden yakalama vurgusu taşır. |
| [جمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md) | Komşu | Biriktirmek | Dağınık parçaları bir irade ve plan doğrultusunda bir araya getirmek. | Yitik veya yerde olma şartı aranmaksızın genel bir birleştirme eylemidir. |
| [اخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) | Komşu | Tutmak, almak | Genel anlamda ele geçirmek, tasarrufa almak veya kabullenmek. | Nesnenin yerde bulunması ya da beklenmedik olması zorunluluğu yoktur. |
| [نبذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B0.md) | Zıt | Atmak, bırakmak | Değersiz görerek veya yükünden kurtulmak için fırlatıp bir kenara bırakmak. | Yere düşeni korumak için almanın tam karşıtı olarak elden çıkarıp yere terk etmektir. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | لقط | Yerden almak, devşirmek | Yerdeki sahipsiz veya dağınık nesneyi eğilerek alma eyleminin yalın ifadesidir. | Kesin |
| Latince | colligere, legere | Toplamak, seçip almak | Dağınık şeyleri bir araya getirmeyi karşılar; ancak yitik veya terkedilmişi bulma nüansını tam yansıtmaz. | Güçlü |
| İngilizce | pick up, glean | Yerden almak, başak toplamak | "Pick up" yerden kaldırma hareketini, "glean" ise hasat artığı toplama anlamını eksiksiz verir. | Kesin |
| Almanca | aufheben, auflesen | Yerden kaldırmak, devşirmek | "Aufheben" muhafaza amacıyla yerden almayı, "auflesen" ise tek tek seçip toplamayı tam karşılar. | Kesin |
| Fransızca | ramasser, glaner | Yerden toplamak, devşirmek | Nesneyi yerden kaldırma ve döküntüleri derleme boyutunu karşılar; hukuki himaye bağlamı dışarıda kalır. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فَالْتَقَطَهُ | Sahipsiz bir canı nehirden/yerden alıp himayeye dahil etmek | Firavun ailesinin, suda sürüklenen sandık içindeki Musa'yı fark edip alması bağlamında geçer (Kasas [28:8](https://lisan.digital/tr/ayet/28:8.md)). |
| يَلْتَقِطْهُ | Yitik veya kuyu dibinde kalmış bir kimseyi yolcuların bulup çıkarması | Yusuf'un kardeşleri tarafından kuyuya bırakılmasından sonra oradan geçecek bir kervanın onu bulup alması bağlamında geçer (Yûsuf [12:10](https://lisan.digital/tr/ayet/12:10.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İnayet ve Tevfik | Zahiren tesadüfi görünen bir buluşmanın, ilahi takdir planındaki mutlak determinizm ile kesişmesi. | İnsan iradesinin gayesizce rastladığı nesnenin, ilahi iradenin sevk ettiği gayeyle örtüşmesi. |
| Fıkıh | Lukata ve Lakît Hukuku | Yolda bulunan sahipsiz malın (lukata) korunması, ilanı ve terkedilmiş bebeğin (lakît) himaye altına alınması sorumluluğu. | Mülkiyet hakkının korunması, can emniyeti ve kamu yararı ekseninde şahsi mesuliyet üstlenme. |
| Tefsir | Kıssa Tahlili | Musa ve Yusuf kıssalarında, aktörlerin kendi amaçlarıyla yaptıkları alma eyleminin, ilahi planın aleyhlerine işlemesi. | Zahirde basit bir bulup alma hareketinin, tarihin akışını değiştiren ilahi bir tertip olması. |
| Hadis | Yitik Mal Hükümleri | Bulunan eşyanın haramlığı, ilan süresi ve özellikle Harem bölgesinde lukata toplamanın yasaklığı. | Başkasının hakkına el uzatmama hassasiyeti ile zayi olacak değeri koruma arasındaki denge. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi inayet ve rızık | Emaneti üstlenme | Koruma | Sahipsiz ve muhtaç olanı ilahi bir sevk ile karşılayıp zayi olmaktan kurtarma sorumluluğudur. | Kesin |
| İlmi | Veri derleme ve gözlem | Tesadüfi bulgu (serendipity) | Keşif | Doğrudan aranmayan ancak araştırma zemininde aniden karşılaşılan hakikat kırıntılarını değerlendirme. | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal himaye ve vesayet | Kimsesizleri koruma altına alma | Entegrasyon | Dışlanmış, terkedilmiş veya sınırda kalmış unsurları devletin veya otoritenin idaresine dahil etme. | Güçlü |
| İktisadi | Atıl kaynakların değerlendirilmesi | Döküntü ve artıkların ekonomiye kazandırılması | Geri kazanım | Üretim veya tüketim sürecinde yere düşüp ziyan olacak artık değerlerin toplanıp değerlendirilmesi. | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Çöp toplama algoritmaları (garbage collection) ve gürültüden sinyal ayıklama | Bellek zemininde serbest kalmış, sahipsiz hafıza bloklarının tespit edilerek yeniden sisteme kazandırılması veya gürültü içerisindeki izole verilerin derlenmesi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal hizmetlerde sahipsiz çocuk/birey vesayeti | Aile veya toplum dışına düşmüş kimsesiz bireylerin hukuk sistemi tarafından tespit edilip kurumsal himaye şemsiyesi altına alınması. | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Eylemin sadece maddi ve değersiz çerçöpü yerden toplamak ya da gayriahlaki bir sokak toplayıcılığı düzeyine indirgenmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, sadece fiziksel kırıntıları değil; kuyunun derinliğindeki bir peygamberi veya nehirdeki bir elçiyi ilahi plan gereği ölümden çekip kurtarmayı ifade eder. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Musa'yı nehirden alan Firavun ailesinin veya Yusuf'u kuyudan çıkaran kervanın eylemini basit bir ganimet veya tesadüf sanarak, ilahi kaderin düşmanı eliyle dostunu büyütme planını ıskalamak. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da kader ve inayet ağının zahiren "tesadüfi" veya "tali" görünen insan fiilleri üzerinden nasıl kusursuzca örüldüğünü gösteren anahtar bir fiildir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yusuf ve Musa kıssalarında, peygamberlerin hayatının kırılma ve kurtulma anlarını haber veren bağlamlarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Olayların gelişiminde kervanın veya saray efradının bağımsız birer özne olduğu vehmini yıkar; onların sadece sahneye yerleştirilmiş birer "yerden alıcı" vasıta olduklarını gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Dağılmış, düşmüş veya terk edilmiş bir nesneyi bulunduğu alt düzlemden el ile yukarı kaldırıp toplamak.
- Soyut anlam: Düşüş, kayıp veya terk edilme durumundaki bir varlığın, koruyucu bir irade tarafından fark edilip emniyet dairesine alınması.
- Sistematik karşılık: Zayi olma tehlikesindeki atıl veya zayıf unsurun, sisteme yeniden entegrasyonu ve himayesi.
- LaTeX modeli: $$S(t) \in Z \xrightarrow{\quad \Phi \quad} S(t') \in H \quad \text{öyle ki} \quad t' > t, \; Z \cap H = \emptyset$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $S(t)$, $t$ anında zemin veya terk edilmişlik durumunu temsil eden $Z$ kümesinde sahipsiz duran varlığı simgeler. $\Phi$ operatörü, plansız gibi görünen ancak yönlendirici olan aracı müdahale (yerden alma eylemi) fonksiyonudur. Bu işlem sonucunda varlık, $t'$ anında önceki durumla kesişimi olmayan koruma ve himaye alanı olan $H$ kümesine dahil edilir.

## Geçtiği ayetler (2 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%82%D8%B7/occurrences?meal=IK

### [Yusuf 12:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D8%B7/ayet/12:10.md) — يَلْتَقِطْهُ

قَالَ قَائِلٌ مِنْهُمْ لَا تَقْتُلُوا يُوسُفَ وَأَلْقُوهُ فِي غَيَابَةِ الْجُبِّ يَلْتَقِطْهُ بَعْضُ السَّيَّارَةِ إِنْ كُنْتُمْ فَاعِلِينَ

Meal (IK): İçlerinden bir sözcü dedi ki: Yusuf’u öldürmeyin, onu bir kuyunun derinliklerine bırakın da yolculardan bir onu bulup alsın, eğer yapacaksanız.

### [Kasas 28:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D8%B7/ayet/28:8.md) — فَالْتَقَطَهُ

فَالْتَقَطَهُ آلُ فِرْعَوْنَ لِيَكُونَ لَهُمْ عَدُوًّا وَحَزَنًا إِنَّ فِرْعَوْنَ وَهَامَانَ وَجُنُودَهُمَا كَانُوا خَاطِئِينَ

Meal (IK): Firavun’un adamları bunun üzerine onu aldılar. Çünkü o, sonunda kendileri için bir düşman ve bir tasa olacaktı. Zira Firavun, Haman ve askerleri gerçekten suçlu idiler.

## Sözlükler (12)

### ★ Akevler Sözlüğü

Devşirilirken yere dökülmüş meyveler demektir. Buluna kişi veya eşya anlamındadır.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D8%B7/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والطاء واللام معهما
ق ل ط، ل ق ط، ط ل ق مستعملات قلط: القَلَطيُّ: القصير جداً.
والقِلَّوطُ: أولاد الجن والشياطين.
لقط: لَقَطَ يلقُط لقطاً: أخذ من الأرض.
واللُّقَطةُ: الرجل اللَّقّاطةُ وبياع اللُّقاطات يلتقِطُها.
واللَّقاطُ: سنبل تخطئه المناجل يلتَقِطُه الناس ويتلقَّطُونه، واللِّقاطُ اسم ذلك الفعل كالحَصاد والحِصاد.
واللُّقاطةُ: ما كان معروفاً، من شاء أخذه.
واللَّقَطُ: قطع ذهب أو فضة أمثال الشذر وأعظم، توجد في المعادن، وهو أجوده.
تقول: ذهب لقطي والتقطوا منهلاً وغديراً، أي هجموا عليه بغتة لا يريدونه، قال:
ومنهل وردته التِقاطا
واللَّقيطة: الرجل المهين الرذل، والمرأة كذلك، وتقول: إنه لسقيط لقيط وإنها لسقيطة لقيطة، وإنه لساقط لاقط، فإذا أفردوا قالوا: إنه للقيطة.
وتقول: يا مَلْقَطانُ للغسل الأحمق، والأنثى بالهاء، ولا يقال إلا في الدعاء.
واللُّقَّيْطَى: شبه حكاية إذا رأيته كثير الالتقاط لِلُّقاطاِت تعيبه بذلك.
وإذا التَقطَ الكلام للنميمة قلت: لُقَّيْطَى خُلَّيْطَى حكاية لفعله.
طلق: طُلِقَتِ المرأة فهي مَطلُوقةٌ إذا ضربها الطَّلْقٌ عند الولادة.
والطَّلاقُ: تخلية سبيلها، والمرأة تطلق طلاقاً فهي طالِقٌ وطالقِة غداً، قال الأعشى:
أيا جارتي بيني فإنك طالِقهْ
وطَلقَت وطُلِّقَتْ تطليقاً.
والطالِقُ من الإبل ناقة ترسل في الحي ترعى من جنابهم أي حواليهم حيث شاءت، لا تعقل إذا راحت ولا تنحى في المسرح، وأطلَقْتُ الناقة وطَلَقَتْ هي أي حللت عقالها فأرسلتها.
ورجل مِطْلاقٌ ومِطليقٌ أي كثير الطّلاق للنساء.
والطَّليقُ: الأسير يُطلقُ عنه إساره.
وإذا خلى الظبي عن قوائمه فمضى لا يلوي على شيء قيل: تَطَلَّقَ، قال:
تمر كمر الشادن المُتطَلقِِ
وإذا خلى الرجل عن الناقة على ما وصفت لك قيل: طَلَّقَها، وكذلك العير إذا حاز عانته وعنف عليها، ثم خلى عنها قيل: طَلَّقها، وإذا استعصت عليه ثم انقادت قيل: طَلَّقَتْه، وإذا أبت أن تقرب الماء قرباً ثم مضت للقرب قيل: طَلَّقَتْ.
والانطِلاقُ: سرعة الذهاب في المحنة.
وفلان طلق الوجة وطَليقُه، وقج طَلُقَ طلاقةُ، ويوم طَلقٌ، وليلة طَلْقةُ: نقيض النحس والنحسة، قال رؤبة:
أيوم نحس أو يكون طَلْقا
واستَطْلَقَ البطن وأطلَقَه الدواء فأسهل.
ورجل طَليقُ اللسان وطَلْقُ اللسان: ذو طلاقة وذلاقة، ولسانه طَلْقٌ ذلق أي مستمر.
ورجل طَلْقُ اليدين: سمح بالعطاء، قال حسان في ربيعة بن مكدم:
نفرت قلوصي من حجارة حرة		بنيت على طَلقِِ اليدين وهوب
وما تَطَّلِقُ نفسي لهذا الشيء، أي ما تنشرح ولا تستمر.
والطَّلَقُ: الشوط ف يجري الخيل، ويستعمل في أشياء.
وتَطَلَّقَتِ الخيل إذا مضت طَلَقاً لم تحتبس إلى الغاية، قال:
جرى طَلَقاً حتى إذا قيل قد دنا		تداركه أعراق سوء فبـلـدا
ويروى: تنازعه أعراق سوء.
والطَّلَقُ: الحبل القصير الشديد الفتل، حتى يقوم قياماً، قال:
محملجٌ أدرج إدراج الطَّلَقْ

##### Türkçe

**القاف** ve **الطاء** ve **اللام** onlarla birlikte

**ق ل ط**، **ل ق ط**، **ط ل ق** kullanımdadırlar. **قلط**: **القَلَطيُّ**: çok kısa.
Ve **القِلَّوطُ**: cinlerin ve şeytanların çocukları.

**لقط**: **لَقَطَ** **يلقُط** **لقطاً**: yerden aldı.
Ve **اللُّقَطةُ**: **الرجل اللَّقّاطةُ** ve **بياع اللُّقاطات** onu toplar.
Ve **اللَّقاطُ**: orakların ıskaladığı başak; insanlar onu toplar ve onu toplayıp dururlar; ve **اللِّقاطُ** o fiilin adıdır, **الحَصاد** ve **الحِصاد** gibi.
Ve **اللُّقاطةُ**: bilinen şey; dileyen onu aldı.
Ve **اللَّقَطُ**: şezer gibi ve daha büyük, altın veya gümüş parçaları; madenlerde bulunur; ve o, onun en iyisidir.
Dersin ki: **ذهب لقطي** ve **والتقطوا منهلاً وغديراً**; yani ona ansızın hücum ettiler, onu istemiyor oldukları hâlde. Dedi ki:
ومنهل وردته التِقاطا

Ve **اللَّقيطة**: aşağılık, rezil adam; kadın da böyledir. Ve dersin ki: O, elbette **سقيط لقيط**tir; ve o (kadın), elbette **سقيطة لقيطة**dır; ve o, elbette **ساقط لاقط**tır. Artık tekil yaptıklarında derler ki: O, elbette **اللقيطة**dır.
Ve dersin ki: Ey **مَلْقَطانُ** yıkanma için, ahmak; dişisi **الهاء** iledir; ve ancak beddua/dua içinde söylenir.
Ve **اللُّقَّيْطَى**: bir tür hikâye gibidir; onu, **لِلُّقاطاِت** çok toplar görürsen, bununla onu ayıplarsın.
Ve eğer söz(ü) çekiştirip toplarsa, koğuculuk için, dersin ki: **لُقَّيْطَى خُلَّيْطَى**; onun fiiline bir hikâye (taklîd sözü)dir.

**طلق**: Kadın doğumda **الطَّلْقٌ** onu vurduğu zaman **طُلِقَتِ**; artık o **مَطلُوقةٌ**dur.
Ve **الطَّلاقُ**: onun yolunu serbest bırakmadır; ve kadın **طلاقاً** boşanır; artık o **طالِقٌ**dur; ve yarın **وطالقِة** (olur). **الأعشى** dedi ki:
أيا جارتي بيني فإنك طالِقهْ
Ve **طَلقَت** ve **طُلِّقَتْ** **تطليقاً**.

Ve develerden **الطالِقُ**: mahallede salıverilen bir dişi deve; onların **جنابهم**inden, yani çevrelerinden, dilediği yerde otlar; döndüğünde bağlanmaz ve otlakta uzaklaştırılmaz. Ve ben dişi deveyi **أطلَقْتُ**; ve o **طَلَقَتْ**; yani onun bağını çözdüm de onu salıverdim.
Ve **رجل مِطْلاقٌ** ve **مِطليقٌ**: yani kadınları çok boşayan.
Ve **الطَّليقُ**: bağı çözülen esir.
Ve eğer ceylan bacaklarından serbest bırakılır da gider, hiçbir şeye dönüp bakmazsa, denir ki: **تَطَلَّقَ**. Dedi ki:
تمر كمر الشادن المُتطَلقِِ
Ve eğer adam, sana vasfettiğim üzere, dişi deveyi serbest bırakırsa denir ki: onu **طَلَّقَ**; ve aynı şekilde **العير** (erkek eşek) de, sürüsünü toplar ve ona sert davranır, sonra onu serbest bırakırsa denir ki: onu **طَلَّقها**. Ve eğer ona karşı inat ederse, sonra boyun eğerse denir ki: onu **طَلَّقَتْه**. Ve eğer suya yaklaşmayı reddeder, sonra yaklaşmak için giderse denir ki: **طَلَّقَتْ**.
Ve **الانطِلاقُ**: sıkıntı içinde gitmenin sürati.
Ve falan kimse **طلق الوجة**dir ve **طَليقُه**dir; ve gerçekten **طَلُقَ** **طلاقةُ**; ve **يوم طَلقٌ**; ve **ليلة طَلْقةُ**: uğursuzun ve uğursuzluğun zıddı. **رؤبة** dedi ki:
أيوم نحس أو يكون طَلْقا
Ve karın **استَطْلَقَ**; ve ilâç onu **أطلَقَه**; böylece ishal oldu.
Ve **رجل طَليقُ اللسان** ve **طَلْقُ اللسان**: **طلاقة** ve **ذلاقة** sahibi; ve onun dili **طَلْقٌ ذلق**tur; yani akıcı.
Ve **رجل طَلْقُ اليدين**: vermede cömert. **حسان** **ربيعة بن مكدم** hakkında dedi ki:
نفرت قلوصي من حجارة حرة		بنيت على طَلقِِ اليدين وهوب
Ve nefsim bu şey için **تَطَّلِقُ** etmez; yani ne ferahlar ne de sürüp gider.
Ve **الطَّلَقُ**: atların koşusunda bir koşu (tur); ve şeylerde kullanılır.
Ve atlar, hedefe kadar tutulmaksızın bir **طَلَقاً** ile gittikleri zaman **تَطَلَّقَتِ**. Dedi ki:
جرى طَلَقاً حتى إذا قيل قد دنا		تداركه أعراق سوء فبـلـدا
Ve şöyle rivayet olunur: **تنازعه أعراق سوء**.
Ve **الطَّلَقُ**: kısa, bükümü sıkı ip; ta ki dimdik durur hâle gelsin. Dedi ki:
محملجٌ أدرج إدراج الطَّلَقْ

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D8%B7/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

لَقَط الشيء والتَقَطَهُ: أخذَه من الأرض بلا تَعَب. يقال: لكلِّ ساقطة لاقِطَةٌ، أي لكلِّ ما نَدَر من الكلام من يسمعها ويُذيعها. ولاقِطَةُ الحصى: قانصة الطائرِ يجتمع فيها الحصَى. واللَقيطُ: المنبوذ يُلْتَقَطُ. واللَقَطُ بالتحريك: ما التُقِطَ من الشيء. ومنه لَقَطُ المعدنِ، وهو قِطَعُ ذهبٍ توجد فيه. ولَقَطُ السُنْبُلِ: الذي يَلْتَقِطُهُ الناسُ، وكذلك لُقاطُ السُنبلِ بالضم. يقال: لَقَطْنا اليومَ لَقَطاً كثيراً. وفي هذا المكان لَقَطٌ من المَرْتَع، أي شيءٌ منه قليلٌ. والألْقاطُ من الناس: القليل المتفرِّقون. وتَلَقَّطَ فلانٌ التَمرَ، أي التَقَطَهُ من ها هنا وها هنا. ووَرَدْتُ الشيء التِقاطاً، إذا هجمتَ عليه بغتةً. ومنه قول الراجز:
ومَنْهَلٍ وَرَدْتُهُ التِقاطا

##### Türkçe

**لَقَطَ** şeyi ve **التَقَطَهُ**: onu yerden, zahmetsizce aldı. Denir ki: “Her **ساقطة** için bir **لاقِطَةٌ** vardır”; yani sözden nadiren düşen her şey için onu işiten ve onu yayan biri vardır. Ve **لاقِطَةُ الحصى**: kuşun taşlığ(ı)dır; içinde çakıl toplanır. Ve **اللَقيطُ**: atılmış (çocuk); (o) alınır. Ve **اللَقَطُ** (harekeli): şeyden alınmış olan. Ondan: **لَقَطُ المعدنِ**; o, içinde bulunan altın parçalarıdır. Ve **لَقَطُ السُنْبُلِ**: insanların topladığıdır; yine **لُقاطُ السُنبلِ** (ötre ile) de böyledir. Denir ki: “Bugün çok **لَقَطاً** topladık.” Ve bu yerde otlaktan **لَقَطٌ** vardır; yani ondan az bir şey. Ve insanlardan **الألْقاطُ**: az, dağınık olanlar. Ve falan **تَلَقَّطَ** hurmayı; yani onu şuradan buradan topladı. Ve “şeyi **التِقاطاً** olarak vardım”, ona ansızın saldırdığın zaman (denir). Ondan, recez söyleyenin sözü:
Ve bir su başına, ona **التِقاطا** olarak vardım.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D8%B7/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق ط ل
قلط ، قطل ، لقط ، طلق : مستعملة .
قلط : قال الليثُ والقَلَطِيُّ : القَصِيرُ جِدّاً ،
والقِلّوْطُ : يُقَالُ والله أعْلمُ إنهُ من أولادِ الجِنِّ والشّياطِينِ .
عمرو عن أبيهِ : القِيْلِيْطُ : الآدَرُ ، وَهي القِيْلَةُ . ( وقال بعضُهُم : القَلَطِيُّ : الخَبِيثُ المارِدُ من الرّجالِ ) .
وَقال ابنُ الأعرابيِّ : القَلْطُ : الدَّمامَةُ .
قطل : ( قال ابنُ دُريدٍ : القَاطُولُ : موضعٌ يمكنُ أن يَكُونَ عَرَبيَاً ، ( فَاعُولاً ) من القَطْلِ ، وهو القَطْعُ . قالَ : والمِقطَلَةُ : حَديدةٌ تَقْطَعُ .
أبو عُبيد عن الأصمَعيِّ : القُطُل المَقطوعُ من الشَّجَر ، وأنشَد ( هُوَ أو غيْرُهُ :
مُجَدَّلٌ يَتكَسّى جِلْدُه دَمَهُ
كما تَقَطرَ جِذْعُ الدَّوْمَةِ القُطُلُ
وقد قَطَلْتُه ، أي : قطعته . وقال الهُذَليّ :
إِذَا مَا زَارَ مُجْنَأَةً عليها
ثِقالُ الصخر ، والخشب القُطُلُ .
أراد بالقَطيلِ : المَقْطول وهو المقطوع . وقد قَطلْتُه أي : قَطَعْتُهُ .
وقَالَ اللِّحْيانيُّ : قَطَلَ عنقه وقَصَلها أي ضرب عنقه .
ثعلب عنِ ابنِ الأعرابيّ : القَطَل الطول ، والقطل القِصَر ، والقَطَل اللَّيِّنُ ، والقَطْلُ : الخَشِنُ .
( لقط ) : قال الليثُ : يُقالُ : ( لَقَطه يَلْقُطه لَقْطاً والتقَطَه : أخذه ) من الأرْضِ . قالَ : واللُّقْطَةُ بِتَسْكين القاف ، اسم الشيء الذي تجِدهُ مُلقىً فَتَأْخُذُهُ . وكذلك المنبوذُ من الصبيان لُقطةٌ .
وأما اللُّقَطَةُ : فهو الرَّجُل اللَّقَّاطُ يتتبع اللُّقْطَاتِ . يَلْتَقِطُها . قلتُ : وَكلامُ العَرَبِ الفُصحَاءِ ( على ) غير ما قال الليث في اللُّقْطَة واللُّقَطة .
أبو عُبيد عَنِ الأصمعيّ وَالأحمر قالا : اللُّقَطَةُ وَالقُصَعَةُ والنُّفَقَةُ مُثَقَّلاتٌ كلّها . ( لِما يُلْتَقَطُ من الشَّيءِ السّاقِطِ ) .
وهذا قَوْلُ حُذْاقِ النَّحْوِيينَ ولم أَسْمَعْ لُقْطَةً ، لغيرِ الليثِ . وَإن كانَ ما قَالَهُ قِياساً ، وهكذا رَواهُ المُحَدِّثُونَ .
حَدَّثَنِي عبدُا الله بنُ هَاجَكَ عن ابنِ جَبَلَة عن أبي عُبيد ، ( وحَدَّثَنِيه أبو الحُسَين المزني عن عليّ بنِ عَبْدِ العزيزِ عن أبي عبيد ) : أنَّه قالَ في حَدِيثِ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أَنَّهُ سُئِل عن اللُّقَطَةِ ؟ فقال : إحْفَظْ عِفَاصَها وَوِكَاءَهَا ) .
وأما الصبيُّ المنبوذُ يَجِدُهُ إنْسَانٌ ، فَهو اللَّقِيطُ عندَ العَرَبِ ، فَعِيل ، بمعنى مفْعُول .
والّذي يأخُذُ اللّقِيطَ أو الشَّيْء السّاقِطَ ، فإنه يقالُ له : المُلتَقِطُ ، ويُقالُ للّذي يَلْقُطُ السَّنَابِلَ ، إذا حُصِدَ الزَّرُعُ وَوَخِزَ الرُّطَبُ
من العِذْقِ : لاقِطٌ ولقّاطٌ وَلَقّاطَةٌ .
وَأَما اللُّقَاطَةُ : فهو ما كانَ ساقِطاً من الشيء التافِه الذي لا يقيمةَ لهُ ، ومن شاء أخَذَهُ . ( وقرأتُ في كِتَابِ ( المَصَادِرِ ) للفَرّاء : اللُّقْطَة ، لما يُلْتَقَطُ ، والصّوابُ ما قَالَهُ الأَحْمَرُ ، لأَنَّهُ صحَّ في الحَدِيثِ ) .
وقال الليْثُ : اللَّقَاطُ : السُّنْبُلُ الذي تُخْطِئُه المَنَاجِلُ ، يَتَلَقَّطُهُ الناسُ .
وَاللِّقَاطُ : اسمٌ لذلكَ الفعلِ كالحَصَادِ وَالحِصاد ( قلت : الحَصَاد والحِصَاد بمعنى واحدٍ ، وَمثله : الجِزَازُ وَالجِزَازُ ، والصِّرامُ والصَّرَامُ والجِدَاد والجَدَادُ .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ قالَ : اللاّقِطُ : الرّفَاءُ ، واللاّقِطُ : العَبْدُ المُعْتَقُ قالَ : والماقِطُ عبد اللاّقِطِ ، والسّاقِطُ عبد الماقِطِ . قالَ : ومن أمثالِهِمْ : ( أَصِيْدَ القُنْفذُ ، أم لُقَطَةٌ ؟ ) . يُضْرَبُ مَثَلاً للرَّجُلِ الفَقِيرِ يَسْتَغْني في ساعةٍ .
وقال الليثُ : اللّقَطُ : قِطَع ذَهَبٍ أو فِضَّةٍ أَمْثَالُ الشّذْرِ وأَعظَمُ في المَعَادِنِ ، وهو أجوَدُهُ ، ويُقَالُ : ذَهَبٌ لَقَطٌ .
أبو عُبيدٍ عَنِ الأَصْمَعي : ورَدْتُ الماء التِقَاطاً : وذلكَ إذا هَجَمْتَ عَلَيْهِ ، ولَمْ تَحْتَسِبْهُ ، وأنْشَدَ :
وَمَنْهَلٍ وَرَدْتُهُ التِقَاطَا
لَمْ أَلْقَ مذ وَرَدْتُهُ فَرَّاطاً
إلا الحَمامَ الوُرْقَ والغَطَاطا
وقال الليثُ : اللّقِيطَةُ : الرَّجُلُ المَهِينُ الرَّذْلُ ، والمرأَةُ كذلكَ . . تَقُولُ : إنّه لَسَقِيطٌ لَقِيطٌ ، وإِنّه لساقِطٌ لاقِطٌ ، وإنّهَا لسَقِيطَةٌ لَقيطَةٌ ، وَإذا أفْرَدُوا الرّجلَ ، قَالُوا : إِنّه لِلَقَيْطَةٌ . قالَ : وتَقُولُ : يا مَلْقَطَانُ ، تعنِي به الفِسْلَ الأحمَقَ ، والأُنثى : مَلْقَطَانةٌ .
والُّقَيْطَى : شِبْهُ حكايةٍ إذا رأيتَهُ كثيرَ الالْتِقَاطِ لِلُّقَاطَاتِ ، تُعَيِّرُهُ بذلِكَ .
وأخبرنِي المُنْذريّ عن ثَعْلبٍ عن ابنِ الأعرابيِّ قالَ . من كلامِهِمْ : ( إنَّ عِنْدَكَ ديكاً ، يَلْتَقِطُ الحَصَا ) . قالَ : وَيقالُ هذا للرجلِ النّمّامِ .
وقال الليثُ : إذا التَقَطَ الكلامَ لِنَمِيمَةٍ ، قلتَ : لُقَّيطي خُلَّيْطى حكايةً لفِعْلِهِ .
اللحياني : دارِي بِلقاطِ دارِ فُلانٍ وطَوَارِهِ ، أيْ : بِحِذَائِها .
وقالَ : أبو عبيدٍ : المُلاقَطَةُ في سيرِ الفَرَسِ : أن يأخُذَ التَّقريبُ بقوائِمِه جَميعاً .
وقال الأصمعيّ : أَصْبَحَتْ مَراعِينا مَلاَقِطَ من الجَدْبِ ، إذا كانَتْ يابسةً لا كلأ فيها . وأنشد :
نُمْسِي وَجُلُّ المُرْتَعَى مَلاقِطُ
وَالدِّنْدِنُ البَالي وحَمْضٌ حَانِطٌ
شِمْرٌ عن الفَراء : اللَّقْطُ : الرَّفْوُ المُقَارِبُ يُقَالُ : ثَوْبُ لَقِيطٌ . ويقال : القُطْ ثوبَكَ ، أي : ارفأْهُ ، وكذلكَ : نَمِّلْ ثَوْبَكَ .
قال شَمِر : وَسَمِعْتُ حِمْيَرِيَّةٌ تقولُ لِكَلِمَةٍ أَعَدْتُها عَلَيْها : قَدْ لَقَطْتَها بالمِلْقَاطِ ، أيْ : كتْبتَها بالقَلَمِ .
أبو عبيدٍ عن الكسائِي : لَقَطْتُ الثَّوْبَ لَقْطاً .
وقال أبو مالكٍ : اللَّقَطَةُ واللَّقَطُ للجَمْعِ ، وهيَ بَقْلَةٌ تَتْبَعُها الدَّوابُّ ؛ لِطيْبهَا ، فَنَأكلها ، وربما انْتَتَفَها الرَّجُلُ فَنَاوَلَها بَعِيْرَه ، وهي بُقُولٌ كَثِيرَةٌ ، يَجْمَعُها : اللّقَط .
( ولُقَاطُ النَخْلِ : ما لُقِطَ ، والمِلْقَطُ : ما لُقِطَ فيهِ .
ولُقَاطَةُ الزَّرْعِ ما لُقِطَ مِنْ حَبِّهِ بَعْدَ حَصَادِهِ . ومن أمثالهم : لِكُلّ ساقِطَةٍ لاقطةٌ . . .
وقالَ غَيْرهُ : اللاقِطَةُ : هي ذاتُ الأَطْباقِ الّتي يُقَالُ لها : الفَحِثُ ) .
طلق : الليث : الطّلْقُ : طَلْقُ المَخَاضِ عِنْدَ الوِلاَدَةِ ( طَلْقاً ) ، وَقَدْ طُلِقَتْ فهي مَطْلوقَةٌ ، وضَرَبَها الطّلْقُ . .
أبو عُبيد عن الكِسَائي : طُلِقَتِ المَرْأَةُ عِنْدَ طَلْقِ الوِلاَدَةِ طَلْقاً .
قالَ أبو عُبَيدٍ : وقالَ أبو عَمْرٍ و : طُلِّقَتْ مِنَ الطَّلاقِ ، فَطَلُقَتْ بَضَم اللاّمِ .
وأُطْلِقَتِ النَّاقَةُ مِنَ العِقَالِ ، فَطَلَقتْ .
ثعلبٌ عن ابن الأعرابيِّ : طَلُقَتْ مِنَ الطَّلاقِ ؛ أَجْوَدُ .
وطَلَقَتْ بفتحِ اللاَّمِ جائزٌ وَمِنَ الطَّلقِ : طُلِقَتْ . وكلُّهم يَقُولُ : إِمْرأَةٌ طالِقٌ ، بِغَيْرِ ( هَاءٍ ) .
وأما قول الأعشى :
أيا جارتا بِيني فإِنك طالِقَة
فإن اللَّيث قَالَ : أراد طالِقَة غداً . وقال غيره : قال : طالِقَة على الفعل لأنها يقال لهاقد طَلَقَت ، فبني النَّعتَ عَلَى الفِعْلِ .
وقالَ اللّيث : ورجل مِطلاق ومِطْليقٌ أي كثير التَّطْليق للنساء .
واطلقت الناقة من العِقال فَطَلَقَت . والطالِق من الإِبِلِ الَّتي قد طَلقَتْ في المرعى .
وقال أبو نصر : الطالق التي تَنطَلِق إلى الماء ويقال للتي لا قيد عليها ، وهي طُلق وطالِق أيضاً وطُلُق أكثَرُ ؛ وأنشد :
مُعَقَّلات العيس أو طوالِقِ
أي قد طَلَقَت عن العقال فهي طالِق لا تحبَس عن الإبل ) .
وقال أَبو عَمْرو الشّيباني . الطالِقُ مِنَ النُّوقِ . الْتي تَتْرُكها بِصَرارِهَا ، وأَنشَدَ للحُطيئة :
أَقِيمُوا عَلَى المِعزَى بِدَارِ أبِيكُمُ
تَسُوف الشِّمالُ بَيْنَ صَبْحَي وطالِقِ
قال : الصَّبْحَى : التي يحلُبُها في مَبْرَكِها ، يَصْطَبِحُها ، والطّالِقُ : الّتي يَتْرُكها بِصَرارِهَا فلا يَحْلُبُها في مَبْرَكهَا .
وقالَ : اللّيْثُ . الطَّالِقُ من الإبِل . ناقَةٌ تُرْسَلُ في الحَيِّ ، وَتَرْعَى من جَنَابِهِمْ ، حَيْثُ شَاءَتْ ، لا تُعْقَلُ إذا راحَتْ ، ولا تُنَحَّى في المَسْرَحِ .
وقَالَ أبو ذُؤَيْبٍ :
غَدَتْ وَهْيَ مَحْشُوكَةُ طَالِقُ . .
قالَ : الجَميع : المَطالِيق ، والأَطْلاَقُ .
وَقَدْ أُطْلِقَتِ النّاقَةُ فَطلَقتْ ، أيْ : حُلَّ عِقَالُها :
وقال شمرٌ : سَأَلْتُ ابنَ الأعْرابيّ عن قولِهِ :
سَاهِمُ الوَجْهِ مِنْ جَدِيلَةَ أَو نَبْ
هَانَ أَفْنَى ضِرَاءَهُ الإِطْلاَقُ
قالَ : هَذا يكونُ بمَعْنى : الحَلِّ والإِرْسَالِ .
قالَ : وإطلاقُهُ إيّاهَا . إرْسالُها عَلَى الصَّيْدِ ، أفْنَاهَا . أبو عبيدٍ عن أبي زيد رجُلٌ طَليقُ الوجْهِ . ذو بِشْرٍ حَسَن وطلقُ اليدَيْنِ ، إذا كانَ سخِياً ، وَمِثْلُهُ . بعيرٌ طَلْقُ اليديْنِ ، أيْ غيرُ مُقَيَّدٍ ، وَجمعه : أطْلاقٌ ، وَيقالُ . حَبَسُوهُ في السِّجْنِ طُلُقاً بغيرِ قَيْدٍ .
( أبو العَبَّاسِ : طَلَقَتِ المَرْأَةُ ، وَطَلُقَتْ ، وَطُلِّقَتْ عندَ الوِلادَةِ ، وَطَلُقَ وجهُهُ طَلاَقَةً . ورجلٌ طَلْقُ الوَجْهِ وَطَلِقُ الوجْهِ ، ويومٌ طَلْقٌ ، وليلةٌ طَلْقَةٌ : لا قُرَّ فيها ، ولا أذًى ) . ويقالُ : هَذَا لَكَ طِلْقٌ أي : حَلاَلٌ .
الكِسائي : رجلٌ طُلْقٌ : وهو الَّذي لَيْسَ عَلَيْهِ شَيْءٌ ، ولَهُ لِسَانٌ طُلَقٌ ذُلَقٌ ، وَهُوَ طَلِيقُ اللِّسَانِ ، وطِلْقٌ وَطَلْقٌ .
وَيقَالُ : هو طَلِيقُ الوجْهِ ، وطَلْقُ الوجْهِ .
شَمِر عن ابنِ الأعرابيِّ : لِسَانٌ طُلُقٌ ذُلُقٌ ، وطلِيقٌ ذَلِيقٌ ، ولا تَقُلْ : طُلَقٌ ذلَقٌ ، والكسائي يقولُهُمَا . وهو طَلْقُ الكَفِّ وطَلِيقُ الكَفِّ قَرِيبتَانِ مِنَ السَّوَاء .
وقال شَمِر : قال أبو حاتمٍ : شَكَّ الأصمعيُّ في : طُلُقٍ أو طُلَقٍ ، فقالَ : لا أدْري . لسان طُلُقٌ ، أو طُلَقٌ .
وقال شَمِر : يقالُ طَلُقَتْ يَدُهُ ولسانُه طُلوقَةً وطُلُوقاً .
وقال ابن الأعرابي : يقال : هو طَلِيقٌ وطُلُقٌ وطَالِقٌ ومُطْلَق إذا خُلِّي عَنْهُ . قالَ : والتَّطْلِيقُ . التَّخْلِيَةُ والإرْسَالُ ، وحلّ العَقْدِ ويكونُ الإطْلاقُ بمعْنَى التَّرْكِ والإرْسَالِ . وطَلَّقْتُ البِلاَدَ . فَارَقْتُهَا . وطَلَّقْتُ القَوْمَ . تركْتُهُمْ .
وقال ابنُ أَحْمَرَ :
غَطَارِفَةٌ يَرَوْنَ المَجْدَ غُنْماً
إذا ما طَلَّقَ البَرِمُ العِيالا
أيْ : تَرَكَهُمْ ، كما يترُكُ الرجلُ المرأةَ .
أبو عبيد عن أبي زيد : أطْلَقتُ الإبلَ إلى الماء ، حتَّى طَلَقَتْ طَلْقاً وطُلُوقاً ، والاسمُ
الطّلَق بفَتح اللام .
وقال الأصْمعي طَلَقَتِ الإبلُ ، فهي تَطْلُق طَلَقا ، وذلك إذا كان بينها وبيْنَ الماءِ يومانِ ، فاليومُ الأول : الطَّلَقُ ، والثاني : القَرَبُ ، وقد أطْلَقَها صاحِبُها إطْلاقَاً .
وروى أبو عبيدٍ عنه ، قالَ : إذا خَلَّى وُجُوهَ الإبلِ إلى الماءِ وتَرَكَها في ذلِكَ تَرْعى لَيْلَتَئِذٍ فهيَ ليلةُ الطّلْقِ ، فَإنْ كانَتْ الليلةُ الثانِيَةُ ، فهي لَيْلَةُ القرَبِ ، وهي السَّوْقُ الشديدُ .
أبو نصرٍ عن الأصمعيّ . يقالُ لِضَرْبٍ من الدّوَاءِ ، أو نَبْتٍ ، طَلَقٌ مُتَحرِّك ويقالُ للإنْسَانِ ، إذا عَتَقَ . طَلِيقٌ ، أيْ إذا صَار حُرّاً ، ويقال للسَّليمِ ، إذا لُدِغَ . قد طُلّقَ ، وذلكَ حينَ ترْجعُ إليْهِ نفسُهُ ، وَأنشد :
كما تَعْتَري الأَهْوالُ رأسَ المُطَلّقِ
وقال النابغة ( يَذْكُرُ حَيَّةً ) :
تَنَاذَرَهَا الرَّاقُونَ من سُوْءِ سُمِّها
تُطَلِّقُهُ حِيْناً ، وحِيْناً تُرَاجِعُ
قالَ : والطَّلَقُ مُتَحَرِّك قَيْدٌ من جُلُودٍ ، وجَمْعهُ . الأطْلاَقُ وبَعِيرٌ طُلُقٌ ، لا قَيْدَ عَلَيْهِ والجميعُ . أطْلاقُ ، وأنشد :
تَقَاذَفْنَ أطلاقاً وَقارَبَ خَطْوَهُ
عَنِ الذَّوْدِ تَقْرِيبٌ وَهُنَّ حَبَائِبُهُ
أبو عُبَيْدٍ عن أبي عَمْروٍ . لَيْلَة طَلْقٌ ، وهي التي لا بَرْدَ فيها ، وأنْشَدَ لأوس بن حَجَر :
خُذِلْتُ عَلَى لَيْلَةٍ سَاهِرَهْ
فَلَيْسَتْ بِطَلْقٍ ولا سَاكِرَهْ
وأخْبَرَني الإياديّ عن شمر : يومٌ طَلْقٌ ولَيْلَةٌ طَلْقَةٌ لا حَرَّ فيها ولا بَرْدَ ، ولا مَطَرٌ ، وليالٍ طَلْقاتٌ ، وطَوَالِقُ .
وقالَ أبو الدُّقَيْشِ . إِنَّها لطَلْقَةُ السَّاعَةَ ، وقال الرّاعي :
فَلَمَّا عَلَتْهُ الشَّمْسُ في يَوْمِ طَلْقَةٍ
يريدُ : يومَ لَيْلَةٍ طَلْقَةٍ ، ليسَ فيها قُرٌّ ولا رِيْحٌ . يُرِيدُ يَوْمَها الَّذي بَعْدَها ، والعَرَبُ تبدأ باللَّيْلِ قَبْلَ اليَوْمِ . وقال أبو الهيْثَم وأَخْبَرَني عنه المُنْذِري ، في قولِ الرَّاعي ، وفي بيت آخَرَ أنشَدَه لذي الرُّمَّة :
لها سُنَّةٌ كالشَّمْسِ في يَوْمِ طَلْقَةٍ
قالَ : العَرَبُ تُضِيفُ الإسمَ إلى نَعْتِهِ .
قالَ : وزادوا في الطَّلْق . الهاءَ ، للمُبَالَغَةِ في الوصْف ، كما قالوا . رَجُلٌ دَاهِيَةٌ . قالَ ويقالُ : لَيْلَةٌ طلْقٌ بغير هَاء وَأنْشَدَ بَيْتَ لَبِيدٍ :
بَلْ أَنْتِ لا تَدْرِيْنَ كَمْ مِنْ لَيْلَةٍ
طَلْقٍ لَذِيْذٍ لَهْوُهَا وَنِدَامُهَا
وقال الأصمعيّ : يُقَالُ : يَوْمٌ طَلْقٌ ، ولَيْلَةٌ ، أيْ : سَهْلَة ، طَيِّبَة ، لا بَرْدَ فيها ، قال : ويُقَالُ : لَيْلَةٌ طُلْقٌ بغير هاء وأَنْشَدَ بَيْتَ لَبِيدٍ :
بَلْ أَنتِ لا تَدْرِينَ كَمْ مِنْ لَيْلَةٍ
طَلْقٍ لَذِيذٍ لَهْوُهَا وَنِدَامها
قالَ : ويقالُ : عَدَا طَلقاً أو طَلَقَيْنِ ، أَيْ . شَوْطاً أو شَوْطَيْنِ ، ويقالُ : أنْتَ طِلْقٌ مِنْ هذا الأمْرِ ، أيْ . خَارِجٌ .
ثعلبٌ عن ابْنِ الأعرابيِّ . قالَ : المُطَلَّقُ . المُلَقَّحُ من النَّخْلِ ، وَقَدْ أطْلَقَ نَخْلَهُ وطَلَّقَها ، إذا كانَتْ طِوالاً فألْقَحَها ، قالَ ، وأطْلق خَيْلَهُ في الحَلَبَةِ ، وأطْلَقَ عَدُوَّهُ ، إذا سَقَاهُ سُمّاً . قالَ : وطَلَقَ ، إذا أعْطى ، وطَلِقَ : إذا تَبَاعَدَ .
وقال أبو عمرٍ و : الطَّلَقَةُ : النُّوقُ التي تُحْلَبُ في المَرْعى ، وقال ابنُ الأعرابي . الطّالِقُ . النَّاقَةُ الّتي تُرْسَل في الرَّعْي .
ويقالُ : طَلَقَ يَدَهُ وأَطْلَقَها في المالِ ، بمعنى واحدٍ ويدُهُ مَطْلُوقَةٌ ومُطْلَقَةٌ ، والطَّليقُ : الأَسِيرُ ، يُطْلَقُ ، فَعِيلٌ بِمَعْنى : مَفْعولٍ . وقالَ ذُو الرُّمَّة :
وَتَبْسِمُ عَنْ نُورِ الأقاحِيّ أقْفَرَتْ
بِوَعْثاءَ مَعْروفٍ تُغَامُ وتُطْلَقُ
تُغَامُ مَرَّةً بالغَيْمِ ، أي تُسْتَرُ ، وتُطْلَقُ . إذا انْجَلى عَنْهَا الغَيْمُ . يَعْني . الأقاحِي إذا طَلَعَتِ الشَّمْسُ عَلَيها فَقَد طَلَقَتْ .
وقالَ الليثُ : رجلُ مطْلِيقٌ ومِطْلاَقٌ . كثيرُ الطَّلاقِ للنِّسَاءِ . والطَّلِيقُ : الأسِيْرُ ، يُطْلَقُ عَنْهُ . وإذا خَلّى الرَّجُلُ عن نَاقَتِهِ ، قيل طَلَّقَها ، قال : والعَيْرُ ، إذا جَاز عَانَتَهُ ، ثم خَلى عَنْها قِيلَ طَلَّقَها . وإذا اسْتَعْصَتِ العَانَةُ عَلَيهِ ، ثم انقَدْنَ لَهُ ، قِيلَ . طَلَّقَتْهُ . وأنْشَدَ قَوْلَ رُؤبَةَ :
طَلَّقْتَهُ فاسْتَوْرَدَ العَدامِلاً . . .
قالَ : والظَّبيُ ، إذا خَلَى عن قَوَائِمِه ، فَمَضَى لا يَلْوِي على شَيْء ، قيل . تَطَلَّقَ .
قال . والانْطِلاقُ . سُرْعَةُ الذهابِ في أصلِ المِحْنَةِ . قَالَ : واستَطْلَقَ بطنُهُ وأطْلَقَهُ الدّواءُ . ويُقَالُ : ما تَطَلَّقُ نَفسِي لهذا الأَمْرِ أيْ : لا تَنْشَرِحُ ولا تَسْتَمِرُّ .
ويقالُ . تَطَلقَتِ الخَيْلُ ، إذا مَضَتْ طَلَقاً ، لم تَحْتَبِسْ إلى الغَايَةِ . قَالَ . والطلَقُ . الشَّوْطُ الواحِدُ في جَرْي الخَيْلِ .
وقالَ ، أبو عُبَيْدَة في البطن أطْلاق ، واحدُها . طَلَقٌ مُتَحَرّك ، وهي طَرائقُ البَطْنِ ، ويُقالُ . لَقِيْتُه مُنْطَلِقَ الوَجْهِ إذا أسْفَر ، وأنشد :
يَرْعَيْن وَسْمِيَّاً وصَى نَبْتُهُ
فانْطَلَق الوَجْهُ ودَقَّ الكُشُوحْ
قال والتَّطَلقُ : أن تبول الفَرَسُ بعدَ الجَرْي ، ومنه قولهُ :
فصادَ ثَلاثاً كجزْعِ النظامِ
ولم يَتَطَلقْ ولم يُغْسِلِ
لم يُغْسل ، أيْ . لم يُعْرق .
أبو عُبَيد . طَلَقَ يَدَهُ بالخَيْرِ ، وأطْلَقَها في المالِ ، بمعْنًى واحدٍ ويَدُهُ مَطْلُوقَةٌ ، رواهُ عن الكِسَائي في باب . ( فَعَلَتْ وأَفْعَلْتُ ) .
أنْشَدَ ثعلبٌ . أطْلِقْ يَدَيْكَ تَنْفَعَاكَ يا رجلْ .
ويجوزُ . أطلُقْ يديك ) .

##### Türkçe

ق ط ل
**قلط** , **قطل** , **لقط** , **طلق** : kullanımdadır.

**قلط** : el-Leys dedi ki; ve **القَلَطِيُّ** : pek kısa olandır,
ve **القِلّوْطُ** : denir ki —Allah daha iyi bilir— o, cinlerin ve şeytanların evlâtlarındandır.
Amr, babasından: **القِيْلِيْطُ** : **الآدَرُ**’dür; o da **القِيْلَةُ**’dir. (Ve onların bazısı dedi ki: **القَلَطِيُّ** : erkeklerden habis, azgın olandır.)
İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **القَلْطُ** : çirkinliktir.

**قطل** : (İbn Düreyd dedi ki: **القَاطُولُ** : Arapça olabilecek bir yerdir; **( فَاعُولاً )** vezninde **القَطْلِ**’den; o da kesmedir. Dedi ki: **والمِقطَلَةُ** : kesen bir demirdir.)
Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den: **القُطُل** ağaçtan kesilmiş olandır. Ve (o veya başkası) inşâd etti:
مُجَدَّلٌ يَتكَسّى جِلْدُه دَمَهُ
كما تَقَطرَ جِذْعُ الدَّوْمَةِ القُطُلُ
Ve onu **قَطَلْتُه**; yani: onu kestim. El-Hüzelî dedi ki:
إِذَا مَا زَارَ مُجْنَأَةً عليها
ثِقالُ الصخر ، والخشب القُطُلُ .
**القَطيلِ** ile muradı: **المَقْطول**’dür; o da kesilmiş olandır. Ve onu **قَطلْتُه**; yani: onu kestim.
El-Lihyânî dedi ki: **قَطَلَ** boynunu ve **قَصَلها**; yani boynunu vurdu.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **القَطَل** uzunluktur, ve **القطل** kısalıktır, ve **القَطَل** yumuşak olandır, ve **القَطْلُ** : sert olandır.

(**لقط**) : el-Leys dedi ki: denir ki: (**لَقَطه يَلْقُطه لَقْطاً والتقَطَه : أخذه**) yerden. Dedi ki: **واللُّقْطَةُ** (kāf’ın sükûnu ile): bulup da atılmış hâlde bulduğun, sonra aldığın şeyin adıdır. Aynı şekilde çocuklardan atılmış olan da **لُقطةٌ**’dır.
Ama **اللُّقَطَةُ** : o, **الرَّجُل اللَّقَّاطُ**’tır; **اللُّقْطَاتِ**’ı izler; onları **يَلْتَقِطُها**. Dedim ki: Arapların fasihlerinin sözü, el-Leys’in **اللُّقْطَة** ve **اللُّقَطة** hakkında dediğinden **( على )** başkadır.
Ebû Ubeyd, el-Asma‘î ve el-Ahmer’den; ikisi dedi ki: **اللُّقَطَةُ** ve **القُصَعَةُ** ve **النُّفَقَةُ** hepsi müsekkele (şeddeli)dir. (**لِما يُلْتَقَطُ من الشَّيءِ السّاقِطِ**) için.
Bu, nahivcilerin mahirlerinin sözüdür; el-Leys’ten başkası için **لُقْطَةً** işitmedim. Eğer onun dediği kıyas ise; muhaddisler de onu böyle rivayet ettiler.
Bana Abdullah b. Hâcek, İbn Cebele’den, Ebû Ubeyd’den haber verdi; (ve bana Ebû’l-Hüseyn el-Müzenî, Ali b. Abdülazîz’den, Ebû Ubeyd’den haber verdi): onun, Nebî’nin (sallallahu aleyhi ve sellem) hadîsinde dediğini: ona **اللُّقَطَةِ** hakkında soruldu; dedi ki: **إحْفَظْ عِفَاصَها وَوِكَاءَهَا**.
Ama atılmış çocuk; onu bir insan bulursa, Araplar yanında o **اللَّقِيطُ**’tur; **فَعِيل** vezninde, **مفْعُول** mânâsında.
Ve **اللّقِيطَ**’i veya düşmüş şeyi alan kimseye: **المُلتَقِطُ** denir. Ve ekin biçildiğinde ve yaş hurma salkımdan koparıldığında başakları **يَلْقُطُ** olana: **لاقِطٌ** ve **لقّاطٌ** ve **وَلَقّاطَةٌ** denir.
Ve ama **اللُّقَاطَةُ** : o, değersiz şeyden düşmüş olan şeydir; isteyen onu alır. (Ve Ferrâ’nın **( المَصَادِرِ )** kitabında okudum: **اللُّقْطَة** , **لما يُلْتَقَطُ** içindir; doğru olan el-Ahmer’in dediğidir; çünkü hadîste sahih olmuştur.)
El-Leys dedi ki: **اللَّقَاطُ** : orakların ıskaladığı başaktır; insanlar onu **يَتَلَقَّطُهُ**.
Ve **وَاللِّقَاطُ** : o fiilin adıdır; **الحَصَادِ** ve **الحِصاد** gibi. (Dedim ki: **الحَصَاد** ve **الحِصَاد** bir mânâdadır; benzeri: **الجِزَازُ** ve **الجِزَازُ**; ve **الصِّرامُ** ve **الصَّرَامُ**; ve **الجِدَاد** ve **الجَدَادُ**.)
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi ki: **اللاّقِطُ** : yamacı (terzi)dir; ve **اللاّقِطُ** : azat edilmiş köledir. Dedi ki: **والماقِطُ** **عبد اللاّقِطِ**’tir; ve **السّاقِطُ** **عبد الماقِطِ**’tir. Dedi ki: onların mesellerindendir: (**أَصِيْدَ القُنْفذُ ، أم لُقَطَةٌ ؟**) Fakir olup bir saatte zenginleşen adam için mesel olarak vurulur.
El-Leys dedi ki: **اللّقَطُ** : madenlerde, kırıntı gibi ve daha büyük, altın veya gümüş parçalarıdır; o, onun en iyisidir. Ve denir ki: **ذَهَبٌ لَقَطٌ**.
Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den: **ورَدْتُ الماء التِقَاطاً** : bu, ona ansızın vardığında ve onu hesap etmediğinde olur. Ve inşâd etti:
وَمَنْهَلٍ وَرَدْتُهُ التِقَاطَا
لَمْ أَلْقَ مذ وَرَدْتُهُ فَرَّاطاً
إلا الحَمامَ الوُرْقَ والغَطَاطا
El-Leys dedi ki: **اللّقِيطَةُ** : aşağı, rezil adamdır; kadın da böyledir. Söylersin: o, elbette **لَسَقِيطٌ لَقِيطٌ**’tur; ve o, elbette **لساقِطٌ لاقِطٌ**’tır; ve o (kadın), elbette **لسَقِيطَةٌ لَقيطَةٌ**’dır. Ve erkeği tekil yaptıklarında derler ki: o, elbette **لِلَقَيْطَةٌ**’dır. Dedi ki: ve söylersin: **يا مَلْقَطَانُ**; bununla ahmak, aşağı kimseyi kastedersin; dişisi: **مَلْقَطَانةٌ**.
Ve **والُّقَيْطَى** : **اللُّقَاطَاتِ**’ı çok **الالْتِقَاطِ** edenini gördüğünde, bununla onu ayıpladığın, bir tür taklit gibidir.
Ve el-Münzirî bana, Sa‘leb’den, İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi; dedi: onların sözündendir: (**إنَّ عِنْدَكَ ديكاً ، يَلْتَقِطُ الحَصَا**) Dedi ki: bu, nemmâm adam için söylenir.
El-Leys dedi ki: sözü bir nemîme için **التَقَطَ** ederse, dersin ki: **لُقَّيطي خُلَّيْطى**; onun fiilinin taklidi olarak.
El-Lihyânî: evim, falanın evinin **بِلقاطِ**’ındadır ve **طَوَارِهِ**’ndedir; yani: onun hizasındadır.
Ve dedi ki: Ebû Ubeyd: atın yürüyüşünde **المُلاقَطَةُ** : **التَّقريبُ**’in bütün ayaklarıyla almasıdır.
El-Asma‘î dedi ki: **أَصْبَحَتْ مَراعِينا مَلاَقِطَ من الجَدْبِ**; içinde ot olmayan kuru olduğunda. Ve inşâd etti:
نُمْسِي وَجُلُّ المُرْتَعَى مَلاقِطُ
وَالدِّنْدِنُ البَالي وحَمْضٌ حَانِطٌ
Şimr, el-Ferrâ’dan: **اللَّقْطُ** : yakın dikiştir; denir ki: **ثَوْبُ لَقِيطٌ**. Ve denir: **القُطْ ثوبَكَ**; yani: onu dik. Aynı şekilde: **نَمِّلْ ثَوْبَكَ**.
Şemir dedi ki: bir Himyerli kadının, ona tekrar ettiğim bir kelime için dediğini işittim: **قَدْ لَقَطْتَها بالمِلْقَاطِ**; yani: onu kalemle yazdın.
Ebû Ubeyd, el-Kisâî’den: **لَقَطْتُ الثَّوْبَ لَقْطاً**.
Ebû Mâlik dedi ki: **اللَّقَطَةُ** ve **اللَّقَطُ** cem‘ içindir; o, hayvanların, hoşluğundan dolayı peşine düştüğü bir ottur; biz onu yeriz; bazen adam onu koparır da devesine verir. O, çok otlardır; onu toplayanı: **اللّقَط**.
(**ولُقَاطُ النَخْلِ** : toplanmış olan şeydir; ve **المِلْقَطُ** : içinde toplanmış olan şeydir.
Ve **ولُقَاطَةُ الزَّرْعِ** : hasadından sonra tanesinden toplanmış olandır. Ve onların mesellerindendir: **لِكُلّ ساقِطَةٍ لاقطةٌ** ...
Ve başkası dedi ki: **اللاقِطَةُ** : tabakları olan (şey)dir; ona **الفَحِثُ** denir.)

**طلق** : el-Leys: **الطّلْقُ** : doğum sırasında doğum sancısıdır (**طَلْقاً**); ve **طُلِقَتْ**; o hâlde o **مَطْلوقَةٌ**’dır; ve ona **الطّلْقُ** vurdu...
Ebû Ubeyd, el-Kisâî’den: kadın, doğum sancısı sırasında **طُلِقَتِ**; **طَلْقاً**.
Ebû Ubeyd dedi ki: ve Ebû Amr dedi ki: **طُلِّقَتْ** boşamadan; böylece **فَطَلُقَتْ** lâm’ın dammesiyle.
Ve deve, bağdan **أُطْلِقَتْ**; böylece **فَطَلَقتْ**.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: boşamadan **طَلُقَتْ**; daha iyidir.
Ve lâm’ın fethasıyla **طَلَقَتْ** câizdir; ve sancıdan: **طُلِقَتْ**. Ve hepsi der: **إِمْرأَةٌ طالِقٌ**; **( هَاءٍ )** olmaksızın.
Ama A‘şâ’nın sözü:
أيا جارتا بِيني فإِنك طالِقَة
el-Leys dedi ki: **طالِقَة** yarın demek istedi. Başkası dedi ki: **طالِقَة**’yı fiil üzere söyledi; çünkü ona “**قد طَلَقَت**” denir; böylece sıfatı fiil üzere bina etti.
El-Leys dedi ki: ve **مِطلاق** ve **مِطْليقٌ** adam; yani kadınları çok boşayan.
Ve deve bağdan salındı; böylece **فَطَلَقَت**. Ve develerden **الطالِق** : mer‘ada salınmış olanlardır.
Ebû Nasr dedi ki: **الطالق** suya doğru giden (deve)dir; ve üzerinde bağ olmayan için denir; o **طُلق** ve **طالِق** da olur; **طُلُق** daha çoktur. Ve inşâd etti:
مُعَقَّلات العيس أو طوالِقِ
yani bağdan çözülmüştür; o hâlde o **طالِق**’tir; develerden alıkonulmaz.)
Ebû Amr eş-Şeybânî dedi ki: develerden **الطالِقُ** : onu, memesi bağlanmış hâliyle bıraktığındır. Ve el-Hutay’e için inşâd etti:
أَقِيمُوا عَلَى المِعزَى بِدَارِ أبِيكُمُ
تَسُوف الشِّمالُ بَيْنَ صَبْحَي وطالِقِ
Dedi ki: **الصَّبْحَى** : onu çöktüğü yerde sağdığı; sabah içimi için sağdığıdır. Ve **الطّالِقُ** : onu memesi bağlanmış hâliyle bırakır; çöktüğü yerde onu sağmaz.
Ve dedi ki: el-Leys: develerden **الطَّالِقُ** : obada salıverilen bir devedir; onların çevresinden, dilediği yerde otlar; akşam döndüğünde bağlanmaz; otlağa çıkarılırken de kenara çekilmez.
Ebû Züeyb dedi ki:
غَدَتْ وَهْيَ مَحْشُوكَةُ طَالِقُ . .
Dedi ki: cem‘i: **المَطالِيق** ve **الأَطْلاَقُ**.
Ve deve salındı; böylece **فَطلَقتْ**; yani: bağı çözüldü:
Şemir dedi ki: İbnü’l-A‘râbî’ye onun şu sözü hakkında sordum:
سَاهِمُ الوَجْهِ مِنْ جَدِيلَةَ أَو نَبْ
هَانَ أَفْنَى ضِرَاءَهُ الإِطْلاَقُ
Dedi ki: bu, çözme ve salıverme mânâsında olur.
Dedi ki: onu salıvermesi; onu av üzerine göndermesidir; onu tüketti. Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **رَجُلٌ طَليقُ الوجْهِ**; güzel yüzlü, güler yüzlü. Ve **طلقُ اليدَيْنِ**; cömert olduğunda. Ve benzeri: **بعيرٌ طَلْقُ اليديْنِ**; yani bağlanmamış. Cem‘i: **أطْلاقٌ**. Ve denir: onu hapiste **طُلُقاً** bağsız tuttular.
(**أبو العَبَّاسِ** : kadın doğumda **طَلَقَتِ** ve **طَلُقَتْ** ve **طُلِّقَتْ**; ve yüzü **طَلُقَ** **طَلاَقَةً**. Ve adam **طَلْقُ الوَجْهِ** ve **طَلِقُ الوجْهِ**’dür. Ve gün **طَلْقٌ**; ve gece **طَلْقَةٌ** : onda soğuk yoktur, eziyet yoktur.) Ve denir: bu senin için **طِلْقٌ**’tır; yani helâldir.
El-Kisâî: **رجلٌ طُلْقٌ** : o, üzerinde bir şey olmayan kimsedir. Ve onun **لِسَانٌ طُلَقٌ ذُلَقٌ**’tır; ve o **طَلِيقُ اللِّسَانِ**’dır; ve **طِلْقٌ** ve **طَلْقٌ**.
Ve denir: o **طَلِيقُ الوجْهِ**’dir; ve **طَلْقُ الوجْهِ**.
Şemir, İbnü’l-A‘râbî’den: **لِسَانٌ طُلُقٌ ذُلُقٌ** ve **طلِيقٌ ذَلِيقٌ**; ve “**طُلَقٌ ذلَقٌ**” deme; el-Kisâî ikisini de söyler. Ve o **طَلْقُ الكَفِّ** ve **طَلِيقُ الكَفِّ**; ikisi eşitliğe yakındır.
Şemir dedi ki: Ebû Hâtim dedi ki: el-Asma‘î, **طُلُقٍ** mü yoksa **طُلَقٍ** mı hakkında şüphe etti; dedi ki: bilmiyorum; dil **طُلُقٌ** mu, yoksa **طُلَقٌ** mı.
Şemir dedi ki: denir: eli ve dili **طَلُقَتْ**; **طُلوقَةً** ve **طُلُوقاً**.
İbnü’l-A‘râbî dedi ki: denir: o, serbest bırakıldığında **طَلِيقٌ** ve **طُلُقٌ** ve **طَالِقٌ** ve **مُطْلَق**’tır. Dedi ki: **والتَّطْلِيقُ** : serbest bırakma ve salıvermedir; düğümü çözmedir. Ve **الإطْلاقُ** terk ve salıverme mânâsında olur. Ve **طَلَّقْتُ البِلاَدَ** : ondan ayrıldım. Ve **طَلَّقْتُ القَوْمَ** : onları terk ettim.
İbn Ahmer dedi ki:
غَطَارِفَةٌ يَرَوْنَ المَجْدَ غُنْماً
إذا ما طَلَّقَ البَرِمُ العِيالا
yani: onları terk etti; adamın kadını terk etmesi gibi.
Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: develeri suya **أطْلَقتُ**; ta ki **طَلَقَتْ** **طَلْقاً** ve **طُلُوقاً**; isim, lâm’ın fethasıyla **الطّلَق**’tır.
El-Asma‘î dedi ki: develer **طَلَقَتِ**; böylece **تَطْلُق** **طَلَقا**; bu, onların su ile aralarında iki gün olduğunda olur: birinci gün: **الطَّلَقُ**; ikinci: **القَرَبُ**. Ve sahibi onu **إطْلاقَاً** salıvermiştir.
Ebû Ubeyd ondan rivayet etti; dedi ki: develerin yüzlerini suya doğru serbest bırakır ve onları o gece otlamaya terk ederse, o **ليلةُ الطّلْقِ**’tır. Eğer ikinci gece olursa, o **لَيْلَةُ القرَبِ**’dir; o, şiddetli sürüştür.
Ebû Nasr, el-Asma‘î’den: bir tür ilaca veya bitkiye **طَلَقٌ مُتَحرِّك** denir. Ve insana, azat olduğunda **طَلِيقٌ** denir; yani hür olduğunda. Ve sokulana, nefsi ona döndüğünde **قد طُلّقَ** denir. Ve inşâd etti:
كما تَعْتَري الأَهْوالُ رأسَ المُطَلّقِ
En-Nâbiga (bir yılanı zikrederek) dedi ki:
تَنَاذَرَهَا الرَّاقُونَ من سُوْءِ سُمِّها
تُطَلِّقُهُ حِيْناً ، وحِيْناً تُرَاجِعُ
Dedi ki: **والطَّلَقُ مُتَحَرِّك** deriden bir bağdır; cem‘i: **الأطْلاَقُ**. Ve **بَعِيرٌ طُلُقٌ** : üzerinde bağ olmayan; cem‘i: **أطْلاقُ**. Ve inşâd etti:
تَقَاذَفْنَ أطلاقاً وَقارَبَ خَطْوَهُ
عَنِ الذَّوْدِ تَقْرِيبٌ وَهُنَّ حَبَائِبُهُ
Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **لَيْلَة طَلْقٌ** : onda soğuk olmayan gecedir. Ve Evs b. Hacer için inşâd etti:
خُذِلْتُ عَلَى لَيْلَةٍ سَاهِرَهْ
فَلَيْسَتْ بِطَلْقٍ ولا سَاكِرَهْ
Ve el-İyâdî bana, Şemir’den haber verdi: gün **طَلْقٌ** ve gece **طَلْقَةٌ**; onda sıcak yok, soğuk yok, yağmur yoktur. Ve geceler: **طَلْقاتٌ** ve **طَوَالِقُ**.
Ebû’d-Dukayş dedi ki: o, elbette **لطَلْقَةُ السَّاعَةَ**’dır. Ve er-Râ‘î dedi ki:
فَلَمَّا عَلَتْهُ الشَّمْسُ في يَوْمِ طَلْقَةٍ
muradı: soğuk ve rüzgâr olmayan **لَيْلَةٍ طَلْقَةٍ**’nin günü; ondan sonraki gününü murad eder; Araplar, günden önce geceyle başlar. Ebû’l-Heysem dedi ki —el-Münzirî bana ondan haber verdi— er-Râ‘î’nin sözü hakkında ve Zü’r-Rumme’ye ait inşâd ettiği başka bir beyitte:
لها سُنَّةٌ كالشَّمْسِ في يَوْمِ طَلْقَةٍ
Dedi ki: Araplar ismi, onun sıfatına izafe eder.
Dedi ki: **الطَّلْق**’a, vasıfta mübalağa için **الهاءَ** eklediler; “**رَجُلٌ دَاهِيَةٌ**” dedikleri gibi. Dedi ki: **لَيْلَةٌ طلْقٌ** hâ’sız da denir. Ve Lebîd’in beytini inşâd etti:
بَلْ أَنْتِ لا تَدْرِيْنَ كَمْ مِنْ لَيْلَةٍ
طَلْقٍ لَذِيْذٍ لَهْوُهَا وَنِدَامُهَا
El-Asma‘î dedi ki: denir: **يَوْمٌ طَلْقٌ** ve **لَيْلَةٌ**; yani kolay, hoş; onda soğuk yoktur. Dedi ki: **لَيْلَةٌ طُلْقٌ** hâ’sız da denir. Ve Lebîd’in beytini inşâd etti:
بَلْ أَنتِ لا تَدْرِينَ كَمْ مِنْ لَيْلَةٍ
طَلْقٍ لَذِيذٍ لَهْوُهَا وَنِدَامها
Dedi ki: ve denir: **عَدَا طَلقاً** veya **طَلَقَيْنِ**; yani bir koşu veya iki koşu. Ve denir: sen bu işten **طِلْقٌ**’sın; yani dışarıdasın.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi ki: **المُطَلَّقُ** : hurmadan aşılanmış olandır. Ve hurmasını **أطْلَقَ** ve **طَلَّقَها**; uzun olduklarında, onları aşıladığında. Dedi ki: ve atlarını meydanda **أطْلق**; ve düşmanını **أطْلَقَ**; ona zehir içirdiğinde. Dedi ki: ve **طَلَقَ**; verdiğinde. Ve **طَلِقَ** : uzaklaştığında.
Ebû Amr dedi ki: **الطَّلَقَةُ** : mer‘ada sağılan develerdir. Ve İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الطّالِقُ** : otlamaya salıverilen devedir.
Ve denir: elini malda **طَلَقَ** ve **أَطْلَقَها**; bir mânâdadır. Ve eli **مَطْلُوقَةٌ** ve **مُطْلَقَةٌ**’dır. Ve **الطَّليقُ** : esirdir; salıverilir; **فَعِيلٌ** , **مَفْعولٍ** mânâsında. Zü’r-Rumme dedi ki:
وَتَبْسِمُ عَنْ نُورِ الأقاحِيّ أقْفَرَتْ
بِوَعْثاءَ مَعْروفٍ تُغَامُ وتُطْلَقُ
**تُغَامُ** : bir kere bulutla; yani örtülür. Ve **تُطْلَقُ** : bulut ondan açıldığında. Yani: güneş onların üzerine doğduğunda papatyalar; artık **طَلَقَتْ**.
El-Leys dedi ki: **مَطْلِيقٌ** ve **مِطْلاَقٌ** adam: kadınları çok boşayan. Ve **الطَّلِيقُ** : esirdir; ondan salıverilir. Ve adam devesini serbest bıraktığında denir: onu **طَلَّقَها**. Dedi ki: ve yaban eşeği, sürüsünü geçtiğinde, sonra ondan ayrıldığında denir: onu **طَلَّقَها**. Ve sürü ona karşı koyduğunda, sonra ona boyun eğdiğinde denir: onu **طَلَّقَتْهُ**. Ve Rü’be’nin sözünü inşâd etti:
طَلَّقْتَهُ فاسْتَوْرَدَ العَدامِلاً . . .
Dedi ki: ve ceylan, ayaklarını serbest bırakıp, hiçbir şeye dönmeden gittiğinde denir: **تَطَلَّقَ**.
Dedi ki: **والانْطِلاقُ** : asıl meşakkatte gidişin süratidir. Dedi ki: karnı **استَطْلَقَ**; ve ilaç onu **أطْلَقَهُ**. Ve denir: bu iş için nefsim **تَطَلَّقُ** etmez; yani genişlemez ve devam etmez.
Ve denir: atlar **تَطَلقَتِ**; **طَلَقاً** gittiklerinde; hedefe kadar beklemediklerinde. Dedi ki: ve **الطلَقُ** : atların koşusunda tek turdur.
Ve Ebû Ubeyde dedi ki: karında **أطْلاق** vardır; tekili: **طَلَقٌ مُتَحَرّك**; o, karnın yollarıdır. Ve denir: onu **مُنْطَلِقَ الوَجْهِ** buldum; yüzü açıldığında. Ve inşâd etti:
يَرْعَيْن وَسْمِيَّاً وصَى نَبْتُهُ
فانْطَلَق الوَجْهُ ودَقَّ الكُشُوحْ
Dedi ki: ve **التَّطَلقُ** : atın koşudan sonra işemesidir. Ondan onun sözü:
فصادَ ثَلاثاً كجزْعِ النظامِ
ولم يَتَطَلقْ ولم يُغْسِلِ
**لم يُغْسل**; yani terlemedi.
Ebû Ubeyd: eli hayırla **طَلَقَ**; ve onu malda **أطْلَقَ**; bir mânâdadır. Ve eli **مَطْلُوقَةٌ**’dır; bunu el-Kisâî’den, **( فَعَلَتْ وأَفْعَلْتُ )** babında rivayet etti.
Sa‘leb inşâd etti: **أطْلِقْ يَدَيْكَ تَنْفَعَاكَ يا رجلْ**.
Ve câizdir: **أطلُقْ يديك**).

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D8%B7/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب اللام والقاف وما يثلثهما)
(لقم)  اللام والقاف والميم أصلٌ صحيح، يدلُّ على تناوُلِ طعامٍ باليد للفَم، ثم يقاس عليه. ولَقِمْتُ الطّعامَ ألقَمُه، وتلقّمته والتقَمته. ورجلٌ تِلْقَامةٌ: كثير اللَّقْم([1]). ومن الباب اللَّقَم: مَنْهَج الطَّريق، على التشبيه، كأنَّه لَقِم من مرَّ فيه، كما ذكرناه في السِّراط، وقد مضَى.
(لقن)  اللام والقاف والنون كلمةٌ صحيحة تدلُّ على أخْذِ علمٍ وفَهْمِه. ولَقِن الشَّيءَ لَقنَاً: أخذه وفهمه. ولقَّنْتُه تلقيناً: فهَّمته. وغُلامٌ لقِنٌ: سريع الفَهْم واللَّقانة.
(لقي)  اللام والقاف والحرف المعتل أصولٌ ثلاثة: أحدها يدلُّ على عوَج، والآخر على توافِي شيئين، والآخر على طَرْحِ شيء.
فالأوَّل اللَّقْوة: داءٌ يأخذ في الوجه يعوَجُّ منه. ورجل مَلْقُوٌّ، ولُقِيَ الإنسانُ. واللَّقْوة: الدَّلو التي إذا أرسلتَها في البِئر وارتفعت أخرى شالت معها([2]). قال:
* شرُّ الدِّلاء اللَّقوة المُلازمهْ([3]) *
والِلَّقْوة: العُقاب، سمِّيت بها لاعوجاجِها في منقارها. واللَِّقْوة: النَّاقة السَّريعة اللِّقاح.
والأصل الآخر اللِّقاء: المُلاقاة وتَوَافِي الاثنين متقابِلَين، ولَقِيتُه لَقْوَةً، أي مرّة واحدة ولِقاءةً. ولقيته لُِقِيَّاً ولُقْياناً([4]). واللُّقْيَة فُعلة من اللِّقاء، والجمع لُقىً قال:
وإنِّي لأَهْوَى النّومَ من غير نَعْسَة *** لعلّ لُقَاكمْ في المنام تَكُونُ
والأصل الآخر: ألقَيْتُه: نبذْتُه* إلقاءً. والشَّيء الطَّريح لَقىً. والأصل أنّ قوماً من العرب كانوا إذا أتَوا البيتَ للطَّواف قالوا: لا نَطُوفُ في ثيابٍ عَصَيْنا الله فيها، فيُلقونَها، فيسمَّى ذلك المُلقَى لَقىً. قال ابن أحمَرَ يصِف فرخ القطاة:
تُؤْوِي لَقىً أُلقِيَ في صفصفٍ	*** تَصْهَرُه الشّمسُ فلا يَنْصَهِرْ([5])(لقب)  اللام والقاف والباء كلمةٌ واحدة. اللَّقَب: النَّبَزُ، واحدٌ. ولقَّبْته تلقيباً قال الله تعالى: ﴿وَلاَ تَنَابَزُوا بالألْقَابِ﴾ [الحجرات 11].
(لقح)  اللام والقاف والحاء أصلٌ صحيح يدلُّ على إحبال ذكرٍ لأنثى، ثم يقاس عليه ما يشبّه. منه لِقاح النَّعَم والشَّجر. أمَّا النَّعَم فتُلقِحها ذُكْرانُها، وأمَّا الشَّجر فتُلْقِحه الرِّياح. ورياحٌ لواقح: تُلقِح السَّحابَ بالماء، وتُلقِح الشَّجَر. والأصل في لواقح مُلْقِحة لكنَّها لا تُلْقِح إلاّ وهي في نفسها لواقح؛ الواحدة لاقحة، وكذلك يقول المفسِّرون. يقال: لَقِحَت النّاقةُ تَلْقَح لَقْحاً ولِقاحاً، والناقة لاقحٌ ولَقُوح. واللَّقْحة: الناقة تُحلَب، والجمع لِقاحٌ ولُقُح. والمَلاَقح: الإناث في بطونها أولادُها. قال أبو بكر: والمَلاقيح([6]) أيضاً ولم يتكلَّموا بها بواحد، والمَلاَقح التي هي في البطون.
ومما شذَّ عن هذا الباب: قومٌ لَقَاح، بفتح اللام، إذا لم يَديِنُوا لملِكٍ، ولم يَمْلِكْهم سُلطان.
(لقس)  اللام والقاف والسين كلمةٌ تدلُّ على نعتٍ غير مرضيّ. ولقِسَت نَفسُه من الشَّيء: غَثَتْ. واللَّقِسُ: الرّجُل السَّيِّئُ الخُلُق، الشَّرِه الحريص. واللَّقَس المصدر. واللاقِس: العَيَّاب. ولَقَسْتُ الرَّجلَ ألقَُسُه: عِبْتُه.
(لقص)  اللام والقاف والصاد قريبٌ في المعنى [من] الذي قبله. ولَقِصَ لَقَصاً، و هو لَقِصٌ، أي ضيِّق الخلق. والتَقَص الشَّيءَ: أخَذَه بِحِرصٍ عليه. قال:
وملتقِصٍ ما ضَاعَ من أَهَراتِِنا *** لعَلَّ الذي أمْلَى لـه سيعاقِبُه([7])وربَّما قالوا: ألْقَصَه الحرُّ: أحرقَه.
(لقط)  اللام والقاف والطاء أصلٌ صحيح يدلُّ على أخْذِ شيءٍ من الأرض قد رأيتَه بغتة ولم تُرِدْهُ، وقد يكون عن إرادةٍ وقصدٍ أيضاً. منه لَقطُ الحَصَى وما أشبهه واللُّقْطة: ما التقطه الإنسان من مالٍ ضائع. واللَّقِيط: المنبوذ يُلْقَط. وبنو اللَّقيطة: قومٌ من العرب، سُمُّوا بذلك لأن أمَّهم كان التقطها حذيفة بن بدرٍ في جَوارٍ قد أضرَّتْ بهنَّ السَّنَة، فضَمَّها، ثم أعجبَتْه فخطبها إلى أبيها وتزوجَهَا. واللَّقَط، بفتح القاف: ما التقَطْتَ من شيءٍ. والالتقاط: أن توافِقَ شيئاً بغتة من كلأٍ وغيره. قال:
* ومَنْهلٍ ورَدْتُه التقاطاً([8]) *
ومما يشبّه بهذا اللَّقِيطة: الرّجل المَهين. ويقولون: "لكلِّ ساقطةٍ لاقطة"، أي لكلِّ نادرة([9]) من الكلام من يَسمَعُها ويُذيعها. والألقاط من النَّاس: القَليلُ المتفرِّقون. وبِئر لَقيطٌ: التُقطت التقاطاً، أي وُقِع عليها بَغتة. واللَّقَط: قِطَعٌ من ذهب أو فِضّة تُوجَد في المَعدِن. وتسمَّى القَطِنة([10]) لاقطَة الحصى. ولُقَاطة الزَّرع: ما لُقِط من حبٍّ بعد حَصَاده.
(لقع)  اللام والقاف والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على رَمْيِ شيءٍ بشيء وإصابتهِ به. يقال: لَقَعْت الرَّجُل [بالحصَاة، إذا رميتَه بها، ولقعَه ببعرةٍ رماه بها. ولقعَه بعينِه، إذا عانَهُ. واللُّقَّاعة([11])]: الدّاهيةُ التي يتلقَّع بالكلام، يرمي به من أقْصَى حَلْقِه، وكذا التِّلِقَّاعة. وفي كلامه لُقَّاعات، إذا تكلَّم بأقصى حَلْقِه.
--------------ـــ
([1]) وكذا في المجمل. وفي اللسان: "كبير اللقم" و "عظيم". واللقم: جمع لقمة فيهما. ونحوه في القاموس.
([2]) أي ارتفعت. وفي الأصل: "مالت معها"، تحريف. وفي المجمل: "وارتفعت الأخرى رفعتهما معاً". وهذا المعنى لم يذكر في المعاجم المتداولة. وفي اللسان: "ودلو لقوة: لينة لا تنبسط سريعاً لِلِينها".
([3]) أنشده في اللسان (لقا)  وبعده: * والبكرات شرهن الصائمه *
          وأنشده في المخصص (9: 165) شاهداً على أن الولغة: الدلو الصغيرة، بلفظ:
* شر الدلاء الولغة الملازمه *
          وبهذه الرواية الأخيرة ورد في اللسان (ولغ). ونبه في (لقا) على أنها الصحيحة.
([4]) انظر سائر مصادره في اللسان والقاموس.
([5]) رواية اللسان: "تروي".
([6]) في الأصل: "والملاقح"، وفي الجمهرة (2: 181) بعد ذكر "الملاقح": "وهي الملاقيح": وفي المجمل: "والملاقيح أيضاً التي تكون في البطون".
([7]) الأهرة، بالتحريك: متاع البيت.
([8]) البيت لنقادة الأسدي، كما في اللسان (لقط، قرط).وأنشده سيبويه (1: 186) بدون نسبة.
([9]) في المجمل: "نادة"، وهو الأصوب.
([10]) وكذا جاء النص في المجمل. وفي اللسان والقاموس: لاقطة الحصى: قانصة الطير". والقطنة، بفتح فكسر، وبكسر فسكون، هي ذات الأطباق التي تكون مع الكرش. وأما القانصة فهي هنة كأنها حجير في بطن الطائر، وقيل هي للطير بمنزلة المصارين لغيرها.
([11]) التكملة من المجمل.

ـ

##### Türkçe

(لام ve **قاف** ve ikisini üçleyen şeyler bâbı)
(**لقم**)  **اللام** ve **القاف** ve **الميم** sahih bir asıldır; elle ağz(a) yemek almayı gösterir, sonra bunun üzerine kıyas edilir. Ve “**لَقِمْتُ** **الطّعامَ** **ألقَمُه**” ve “**تلقّمته**” ve “**التقَمته**”. Ve bir adam **تِلْقَامةٌ**: çok **اللَّقْم**([1]). Ve bâbdan **اللَّقَم**: yolun yöntemi/izleği; teşbih üzere, sanki oradan geçen kimseyi **لَقِم** etmiş gibidir; **السِّراط**’ta zikrettiğimiz gibi; ve geçmiştir.
(**لقن**)  **اللام** ve **القاف** ve **النون** sahih bir kelimedir; bir ilmi almayı ve onu anlamayı gösterir. Ve “**لَقِن** **الشَّيءَ** **لَقنَاً**”: onu aldı ve anladı. Ve “**لقَّنْتُه** **تلقيناً**”: ona anlattım/kavratttım. Ve bir oğlan **لقِنٌ**: hızlı anlayan ve **اللَّقانة** sahibi.
(**لقي**)  **اللام** ve **القاف** ve illetli harf üç asıldır: birisi eğriliğe delâlet eder, diğeri iki şeyin birbirine kavuşmasına, diğeri bir şeyi atmaya.
Birincisi **اللَّقْوة**: yüzde tutan, ondan dolayı eğrilik meydana getiren bir hastalık. Ve bir adam **مَلْقُوٌّ**, ve insana **لُقِيَ** olundu. Ve **اللَّقْوة**: kuyuya saldığında ve diğeri yükseldiğinde onunla beraber kaldırıp götüren kova([2]). Dedi ki:
* Kovaların en kötüsü, yapışıp kalan **اللَّقوة**’dir([3]) *
Ve **الِلَّقْوة**: kartal; gagasında eğrilik bulunduğu için bununla adlandırıldı. Ve **اللَِّقْوة**: hızlı döl tutan dişi deve.
Diğer asıl **اللِّقاء**: karşı karşıya iki kişinin buluşması ve iki şeyin birbirine kavuşmasıdır; ve “**لَقِيتُه** **لَقْوَةً**”, yani bir defa, ve **لِقاءةً**. Ve onu **لُِقِيَّاً** ve **لُقْياناً**([4]) gördüm. Ve **اللُّقْيَة** **اللِّقاء**’dan **فُعلة** veznindedir; çoğulu **لُقىً**’dır. Dedi ki:
Ve ben uykuyu, uyuklama olmaksızın severim *** belki sizin **لُقَاكمْ**’ınız rüyada olur
Diğer asıl: “**ألقَيْتُه**”: onu attım; **إلقاءً**. Ve yere atılmış şey **لَقىً**’dır. Asıl şudur ki Araplardan bir kavim, tavaf için Beyt’e geldiklerinde şöyle derlerdi: “Allah’a isyan ettiğimiz elbiseler içinde tavaf etmeyiz”; onları atarlardı; bu atılana **لَقىً** denirdi. İbn **أحمَرَ**, katar yavrusunu vasfederek dedi:
**تُؤْوِي** **لَقىً** **أُلقِيَ** **في** **صفصفٍ**	*** **تَصْهَرُه** **الشّمسُ** **فلا** **يَنْصَهِرْ**([5])(**لقب**)  **اللام** ve **القاف** ve **الباء** tek bir kelimedir. **اللَّقَب**: lakap takma/ayıplayıcı ad; tektir. Ve “**لقَّبْته** **تلقيباً**”. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿**وَلاَ تَنَابَزُوا بالألْقَابِ**﴾ [الحجرات 11].
(**لقح**)  **اللام** ve **القاف** ve **الحاء** sahih bir asıldır; bir erkeğin bir dişiyi gebe bırakmasına delâlet eder; sonra ona benzeyen şeyler bunun üzerine kıyas edilir. Ondan: **لِقاح** davarların ve ağaçların. Davarlara gelince, onları erkekleri **تُلقِح** eder; ağaçlara gelince, onları rüzgârlar **تُلْقِح** eder. Ve **رياحٌ لواقح**: bulutu su ile aşılar/gebeler kılar ve ağacı aşılar. **لواقح**’ta asıl **مُلْقِحة** idi; fakat kendileri bizzat **لواقح** olmadıkça aşılamazlar; bir tanesi **لاقحة**’dır; müfessirler de böyle söyler. Denir ki: dişi deve **لَقِحَت**; **تَلْقَح** **لَقْحاً** ve **لِقاحاً**; dişi deve **لاقحٌ** ve **لَقُوح**’tur. Ve **اللَّقْحة**: sağılan dişi deve; çoğulu **لِقاحٌ** ve **لُقُح**. Ve **المَلاَقح**: karınlarında yavruları bulunan dişiler. Ebû Bekir dedi ki: **والمَلاقيح**([6]) da; fakat onu tekil ile söylemediler; ve karınlarda olan **المَلاَقح**.
Ve bu bâbdan şâz olan şeylerden: **قومٌ لَقَاح** (lâmın fethiyle), bir krala boyun eğmediklerinde ve bir sultan onları mülk edinmediğinde.
(**لقس**)  **اللام** ve **القاف** ve **السين** hoş görülmeyen bir nitelemeye delâlet eden bir kelimedir. “**لقِسَت** **نَفسُه** **من** **الشَّيء**”: iğrendi/midesi bulandı. Ve **اللَّقِسُ**: kötü huylu, obur, hırslı adam. Ve **اللَّقَس** mastardır. Ve **اللاقِس**: ayıplayan. Ve “**لَقَسْتُ** **الرَّجلَ** **ألقَُسُه**”: onu ayıpladım.
(**لقص**)  **اللام** ve **القاف** ve **الصاد**, anlamda bir önceki(ne) yakındır. Ve “**لَقِصَ** **لَقَصاً**”, ve o **لَقِصٌ**’dur; yani huyu dar/sıkıntılıdır. Ve “**التَقَص** **الشَّيءَ**”: ona hırsla sarılarak onu aldı. Dedi ki:
**وملتقِصٍ** **ما** **ضَاعَ** **من** **أَهَراتِِنا** *** **لعَلَّ** **الذي** **أمْلَى** **لـه** **سيعاقِبُه**([7])Ve bazen derler: “**ألْقَصَه** **الحرُّ**”: onu yaktı.
(**لقط**)  **اللام** ve **القاف** ve **الطاء** sahih bir asıldır; yerden bir şeyi, onu ansızın görmüş olduğun hâlde istememişken almak; ve bazen de irade ve kasıt ile olur. Ondan: **لَقطُ** **الحَصَى** ve benzerleri. Ve **اللُّقْطة**: insanın kayıp bir maldan topladığı şey. Ve **اللَّقِيط**: atılmış olup toplanan. Ve **بنو اللَّقيطة**: Araplardan bir kavimdir; bununla adlandırıldılar; çünkü annelerini, kıtlığın kendilerine zarar verdiği câriyeler arasında, Huzeyfe b. Bedr toplamıştı; onu yanına kattı; sonra onu beğendi; babasından istedi ve onunla evlendi. Ve **اللَّقَط** (kâfın fethiyle): bir şeyden topladığın şey. Ve **الالتقاط**: otlak ve başkasından bir şeye ansızın rastlamandır. Dedi ki:
* Ve bir su başı ki ona **التقاطاً** vardım([8]) *
Buna benzetilenlerden: **اللَّقِيطة**: aşağılık adam. Ve derler ki: “**لكلِّ ساقطةٍ لاقطة**”; yani sözden her **نادرة**([9]) için onu işiten ve yayan vardır. Ve insanlardan **الألقاط**: az ve dağınık olanlar. Ve **بِئر لَقيطٌ**: **التقاطاً** toplandı; yani ona ansızın rastlandı. Ve **اللَّقَط**: madende bulunan altın veya gümüş parçalarıdır. Ve **القَطِنة**([10]) “**لاقطَة الحصى**” diye adlandırılır. Ve **لُقَاطة الزَّرع**: hasadından sonra daneden toplanan şey.
(**لقع**)  **اللام** ve **القاف** ve **العين** sahih bir asıldır; bir şeyi bir şeyle atmaya ve onunla isabet ettirmeye delâlet eder. Denir ki: “**لَقَعْت** **الرَّجُل** [**بالحصَاة**”، onu onunla attığında; ve “**لقعَه** **ببعرةٍ**”، onu onunla attı. Ve “**لقعَه** **بعينِه**”، ona nazar değdirdiğinde. Ve **اللُّقَّاعة**([11])]: sözle **يتلقَّع** eden belâdır; onu boğazının en uzak yerinden atar; ve **التِّلِقَّاعة** da böyledir. Ve onun sözünde **لُقَّاعات** vardır; boğazının en uzak yerinden konuştuğunda.
--------------ـــ
([1]) Ve **المجمل**’de de böyledir. Ve **اللسان**’da: “**كبير اللقم**” ve “**عظيم**”. Ve **اللقم**: ikisinde de **لقمة**’nin çoğuludur. Ve benzeri **القاموس**’tadır.
([2]) Yani yükseldi. Asılda: “**مالت معها**”, tahriftir. Ve **المجمل**’de: “**وارتفعت الأخرى رفعتهما معاً**”. Bu anlam, tedavüldeki sözlüklerde zikredilmedi. Ve **اللسان**’da: “**ودلو لقوة: لينة لا تنبسط سريعاً لِلِينها**”.
([3]) Onu **اللسان**’da (**لقا**) rivayet etti; ve ondan sonra: * **والبكرات شرهن الصائمه** *
Ve onu **المخصص**’ta (9: 165) **الولغة**’nin küçük kova olduğuna şahit olarak, şu lafızla rivayet etti:
* **شر الدلاء الولغة الملازمه** *
Ve bu son rivayetle **اللسان**’da (**ولغ**) geldi. Ve (**لقا**)’da onun sahih olduğuna dikkat çekti.
([4]) Diğer kaynaklarına **اللسان** ve **القاموس**’ta bak.
([5]) **اللسان** rivayeti: “**تروي**”.
([6]) Asılda: “**والملاقح**”; ve **الجمهرة** (2: 181)’de “**الملاقح**” zikrinden sonra: “**وهي الملاقيح**”: ve **المجمل**’de: “**والملاقيح أيضاً التي تكون في البطون**”.
([7]) **الأهرة**, harekeli olarak: ev eşyası.
([8]) Beyit, **نقادة الأسدي**’nindir; **اللسان**’da (**لقط، قرط**) olduğu gibi. Ve Sîbeveyh onu (1: 186) nisbesiz rivayet etti.
([9]) **المجمل**’de: “**نادة**”, o daha doğrudur.
([10]) Metin **المجمل**’de de böyle geldi. Ve **اللسان** ve **القاموس**’ta: “**لاقطة الحصى: قانصة الطير**”. Ve **القطنة**, feth sonra kesr ile, ve kesr sonra sükûn ile, işkembe ile birlikte bulunan tabakalı olan şeydir. **القانصة** ise kuşun karnında taşçık gibi bir şeydir; ve denildi ki o, kuş için, başkası için bağırsaklar mesabesindedir.
([11]) Tamamlama **المجمل**’dendir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D8%B7/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ل ق ط
لقط الحصى وغيره والتقطه وتلقطه‏:‏ قال ذو الرمة‏:‏ بنؤي كلا نؤي وأورق حائل تلقّط عنه الآخرون الأثافيا والتقطوا لقطا كثيراً وألقاطاً ولقاطاً ولقاطاً وهو ما يلتقط من السنبل والثمر المنتشر وهذه لقاطة من اللقاطات وهي ما كان مطروحاً من شاء أخذه ووجدت لقطةً ولقطةً ولقيطاً ورجل لقطة ولقّاطة‏.‏
ووجدت في المعدن لقطاً‏:‏ قطع ذهب وفضة‏.‏
ومن المجاز‏:‏ التقطنا منهلاً وكلأً ووردناه التقاطاً ونقاباً‏:‏ فجأة من غير أن نطلبه‏.‏
وهجمنا على القوم التقاطاً‏:‏ من غير أن نشعر بهم‏.‏
وفلان يلتقط كلام الناس‏:‏ للنعيمة وعادته اللقيطى ويقال له إذا جاء بالنميمة‏:‏ لقّيطى خليّطى‏.‏
وفي مثل ‏"‏ لكل ساقطةٍ لاقطة ‏"‏‏:‏ لكلّ نادرة من يأخذها ويستفيدها‏.‏
وإنه لسقيط لقيط وساقط لاقط‏.‏
وجاءنا أسقاط من الناس وألقاط وقوم ألقاط‏:‏ متفرّقون‏.‏
ويقال للأحمق والحمقاء‏:‏ يا ملقطان ويا ملقطانة‏.‏
وأخرج القصاب اللقاطة‏.‏
ولاقطة الحصى وهي القبة لأن الشاة كلّما أكلت من تراب أو حصى حصّلته فيها‏.‏
قال أبو النجم في امرأتيه يذمّ إحديهما ويمدح الأخرى‏:‏ لو كنتما تمراً لكانت عجوةً ولكنتِ من ذاك الأقيرع ذي النوى أو كنتما لحماً لكانت كبدةً والمتنتين وكنتِ لاقطة الحصى ولقط الثوب ونقله‏:‏ رقعه‏.‏

##### Türkçe

ل ق ط
**لقط** çakıl taşını ve başkasını; ve onu **التقطه** ve **تلقطه**: ذو الرمة dedi ki:
“İki **نؤي** (çukur) ile; her **نؤي** (çukur) ve yapraklanmış bir **حائل** (deve); başkaları ondan **الأثافيا** (ocak taşlarını) **تلقّط** eder.”
Ve çokça **لقطا** ve **ألقاطاً** ve **لقاطاً** ve **لقاطاً** **التقطوا**; ve o, başaktan ve yayılmış meyveden toplanan şeydir. Ve bu, **اللقاطات**’tan bir **لقاطة**’dır; ve o, atılmış olan şeydir; kim isterse onu alır. Ve bir **لقطةً** ve bir **لقطةً** ve bir **لقيطاً** buldum; ve bir adam **لقطة** ve **لقّاطة**’dır.

Ve madende **لقطاً** buldum: altın ve gümüş parçaları.

Mecazdan: bir **منهلاً** (su konak yeri) ve bir **كلأً** (otlak) **التقطنا** ve onu **التقاطاً** ve **نقاباً** olarak vardık: onu istemeksizin, ansızın.

Kavmin üzerine **التقاطاً** hücum ettik: onları fark etmeksizin.

Ve falan, insanların sözünü **يلتقط** eder: gammazlık içindir; ve onun âdeti **اللقيطى**’dır. Ve ona, gammazlık ile geldiğinde denir: **لقّيطى خليّطى**.

Ve şu meselde: “Her **ساقطةٍ** için bir **لاقطة** vardır”: her nadir şey için onu alan ve ondan faydalanan vardır.

Ve o, elbette bir **سقيط** **لقيط** ve bir **ساقط** **لاقط**tır.

Ve bize insanlardan **أسقاط** ve **ألقاط** geldi; ve bir kavim **ألقاط**: dağınık.

Ve ahmağa ve ahmağa (kadına) denir: **يا ملقطان** ve **يا ملقطانة**.

Ve kasap **اللقاطة**’yı çıkardı.

Ve **لاقطة الحصى**; ve o, kubbedir; çünkü koyun her ne zaman topraktan yahut çakıldan yese onu onda biriktirir.

أبو النجم, iki karısı hakkında; birini yerip öbürünü övdüğünde dedi ki:
“Eğer siz ikiniz hurma olsaydınız, o bir **عجوةً** olurdu; ve sen, o çekirdekli **الأقيرع**’dan olurdun.
Yahut siz ikiniz et olsaydınız, o bir karaciğer olurdu; ve iki **المتنتين**; ve sen **لاقطة الحصى** olurdun.”

Ve **لقط الثوب** ve onu nakletti: onu yamadı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D8%B7/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

اللَّقْطُ: أَخْذُ الشيء من الأَرض، لقَطَه يَلْقُطه لَقْطاً والتقَطَه: أَخذه من الأَرض. يقال: لِكُلِّ ساقِطةٍ لاقِطةٌ أَي لكل ما نَدَر من الكلام مَن يَسْمَعُها ويُذِيعُها. ولاقِطةُ الحَصى: قانِصةُ الطير يجتمع فيها الحصى. والعرب تقول: إِنَّ عندك ديكاً يَلْتَقِط الحصى، يقال ذلك للنّمّام. الليث: إِذا التقَط الكلامَ لنميمةٍ قلت لُقَّيْطَى خُلَّيْطَى، حكاية لفعله.
قال الليث: واللُّقْطةُ، بتسكين القاف، اسم الشيء الذي تجِدُه مُلْقىً فتأْخذه، وكذلك المَنبوذ من الصبيان لُقْطةٌ، وأَمّا اللُّقَطةُ، بفتح القاف، فهو الرجل اللّقّاطُ يتبع اللُّقْطات يَلْتَقِطُها؛ قال ابن بري: وهذا هو الصواب لأَنّ الفُعْلة للمفعول كالضُّحْكةِ، والفُعَلةُ للفاعل كالضُّحَكةِ؛ قال: ويدل على صحة ذلك قول الكميت:
أَلُقْطَةَ هُدهدٍ وجُنُودَ أُنْثَى
مُبَرْشِمةً، أَلَحْمِي تأْكُلُونا؟
لُقْطة: منادى مضاف، وكذلك جنود أُنثى، وجعلهم بذلك النهايةَ في الدَّناءة لأَنّ الهُدْهد يأْكل العَذِرةَ، وجعلهم يَدِينون لامرأَة. ومُبَرْشِمة: حال من المنادى. والبَرْشَمةُ: إِدامة النظر، وذلك من شدّة الغيظ، قال: وكذلك التُّخْمةُ، بالسكون، هو الصحيح، والنُّخَبةُ، بالتحريك، نادر كما أَن اللُّقَطة، بالتحريك، نادر؛ قال الأَزهري: وكلام العرب الفصحاء غير ما قال الليث في اللقْطة واللقَطة، وروى أَبو عبيد عن الأَصمعي والأَحمر قالا: هي اللُّقَطةُ والقُصَعةُ والنُّفَقةُ مثقّلات كلها، قال: وهذا قول حُذّاق النحويين لم أَسمع لُقْطة لغير الليث، وهكذا رواه المحدّثون عن أَبي عبيد أَنه قال في حديث النبي، صلّى اللّه عليه وسلّم، إِنه سئل عن اللقَطة فقال: احْفَظْ عِفاصَها ووِكاءها. وأَما الصبيّ المنبوذ يَجِده إِنسان فهو اللقِيطُ عند العرب، فعيل بمعنى مفعول، والذي يأْخذ الصبي أَو الشيء الساقِط يقال له: المُلْتَقِطُ.
وفي الحديث: المرأَةُ تَحُوز ثلاثةَ مَوارِيثَ: عَتِيقَها ولَقِيطَها وولدَها الذي لاعَنَت عنه؛ اللَّقِيطُ الطِّفل الذي يوجَد مرْميّاً على الطُّرق لا يُعرف أَبوه ولا أُمّه، وهو في قول عامة الفقهاء حُرّ لا وَلاء عليه لأَحد ولا يَرِثُه مُلْتَقِطه، وذهب بعض أَهل العلم إِلى العمل بهذا الحديث على ضَعفه عند أَكثر أَهل النقل.
ويقال للذي يَلْقُط السَّنابِلَ إِذا حُصِدَ الزرعُ ووُخِزَ الرُّطَب من العِذْق: لاقِطٌ ولَقّاطٌ ولَقَّاطةٌ. وأَمَّا اللُّقاطةُ فهو ما كان ساقطاً من الشيء التَّافِه الذي لا قيمة له ومَن شاءَ أَخذه. وفي حديث مكة: ولا تَحِلُّ لُقَطَتُها إِلا لِمُنْشِد، وقد تكرر ذكرها من الحديث، وهي بضم اللام وفتح القاف، اسم المالِ المَلْقُوط أَي الموجود. والالتقاطُ: أَن تَعْثُر على الشيء من غير قَصْد وطلَب؛ وقال بعضهم: هي اسم المُلْتَقِط كالضُّحَكةِ والهُمَزَةِ كما قدّمناه، فأَما المالُ المَلْقُوط فهو بسكون القاف، قال: والأَول أَكثر وأَصح. ابن الأَثير: واللقَطة في جميع البلاد لا تحِل إِلا لمن يُعرِّفها سنة ثم يتملَّكها بعد السنة بشرط الضمان لصاحبها إِذا وجده، فأَمّا مكةُ، صانها اللّه تعالى، ففي لُقَطتِها خِلاف، فقيل: إِنها كسائر البلاد، وقيل: لا، لهذا الحديث، والمراد بالإِنشاد الدَّوام عليه، وإِلا فلا فائدة لتخصيصها بالإِنشاد، واختار أَبو عبيد أَنه ليس يحلُّ للملتقِط الانتفاع بها وليس له إِلا الإِنشاد، وقال الأَزهري: فَرق بقوله هذا بين لُقَطة الحرم ولقطة سائر البلاد، فإِن لُقَطة غيرها إِذا عُرِّفت سنة حل الانتفاع بها، وجَعل لُقطةَ الحرم حراماً على مُلْتَقِطها والانتفاعَ بها وإِن طال تعريفه لها، وحكم أَنها لا تحلُّ لأَحد إِلا بنيّة تعريفها ما عاش، فأَمَّا أَن يأْخذها وهو ينوي تعريفها سنة ثم ينتفع بها كلقطة غيرها فلا؛ وشيء لَقِيطٌ ومَلْقُوطٌ. واللَّقِيطُ: المنبوذ يُلْتَقَطُ لأَنه يُلْقَط، والأُنثى لقيطة؛ قال العنبري:لوْ كُنْتُ مِن مازِنٍ، لم تَسْتَبِحْ إِبِلي
بَنُو اللَّقِيطةِ من ذُهْلِ بنِ شَيْبانا
والاسم: اللِّقاطُ. وبنو اللَّقِيطةِ: سُموا بذلك لأَن أُمهم، زعموا، التَقَطها حُذَيْفةُ بن بدر في جَوارٍ قد أَضَرّتْ بهنّ السنة فضمّها إِليه، ثم أَعجبته فخطبها إِلى أَبيها فتزوَّجها.
واللُّقْطةُ واللُّقَطةُ واللُّقاطةُ: ما التُقِط. واللَّقَطُ، بالتحريك: ما التُقِط من الشيء. وكل نُثارة من سُنْبل أَو ثمَر لَقَطٌ، والواحدة لَقَطة. يقال: لقَطْنا اليوم لقَطاً كثيراً، وفي هذا المكان لَقَطٌ من المرتع أَي شيء منه قليل. واللُّقاطةُ: ما التُقِط من كَربِ النخل بعد الصِّرامِ. ولَقَطُ السُّنْبُل: الذي يَلْتَقِطُه الناس، وكذلك لُقاطُ السنبل، بالضم. واللَّقاطُ: السنبل الذي تُخْطِئه المَناجِلُ تلتقطه الناس؛ حكاه أَبو حنيفة، واللِّقاطُ: اسم لذلك الفعل كالحَصاد والحِصاد. وفي الأَرض لَقَطٌ للمال أَي مَرْعى ليس بكثير، والجمع أَلقاط. والأَلقاطُ: الفِرْقُ من الناس القَلِيلُ، وقيل: هم الأَوْباشُ. واللَّقَطُ: نبات سُهْلِيّ يَنْبُتُ في الصيف والقَيظ في ديار عُقَيْل يشبه الخِطْرَ والمَكْرَةَ إِلا أَن اللقَط تشتدُّ خُضرته وارتفاعه، واحدته لَقَطة. أَبو مالك: اللقَطةُ واللقَطُ الجمع، وهي بقلة تتبعها الدوابُّ فتأْكلها لطيبها، وربما انتتفها الرجل فناولها بعيرَه، وهي بُقول كثيرة يجمعها اللَّقَطُ. واللَّقَطُ: قِطَع الذَّهب المُلْتَقَط يوجد في المعدن. الليث: اللقَطُ قِطَعُ ذهب أَو فضة أَمثال الشَّذْرِ وأَعظم في المعادن، وهو أَجْوَدُه. ويقال ذهبٌ لَقَطٌ.
وتَلقَّط فلان التمر أَي التقطه من ههنا وههنا.
واللُّقَّيْطَى: المُلْتقِط للأَخْبار. واللُّقَّيْطى شبه حكاية إِذا رأَيته كثير الالتِقاطِ للُّقاطاتِ تَعِيبه بذلك. اللحياني: داري بلِقاطِ دار فلان وطَوارِه أَي بحِذائها: أَبو عبيد: المُلاقَطةُ في سَير الفرس أَن يأْخذ التقْرِيبَ بقوائمه جميعاً. الأَصمعي: أَصْبحت مَراعِينا مِلاقِطَ من الجَدْبِ إِذا كانت يابسة لا كَلأَ فيها؛ وأَنشد: تَمْشي، وجُلُّ المُرْتَعَى مِلاقِطُ،
والدِّنْدِنُ البالي وحَمْضٌ حانِطُ
واللَّقِيطةُ واللاَّقِطةُ: الرجلُ الساقِطُ الرَّذْل المَهِينُ، والمرأَة كذلك. تقول: إِنه لَسقِيطٌ لقِيطٌ وإِنه لساقِط لاقِط وإِنه لسَقِيطة لقِيطة، وإِذا أَفردوا للرجل قالوا: إِنه لسقيط. واللاَّقِطُ الرَّفّاء، واللاقِطُ العَبد المُعْتَقُ، والماقِط عبد اللاقِطِ، والساقِطُ عبد الماقِطِ.
الفراء: اللَّقْطُ الرَّفْو المُقارَبُ، يقال: ثوبٌ لقِيطٌ، ويقال: القُط ثوبَك أَي ارْفَأْه، وكذلك نَمِّل ثَوْبَكَ.
ومن أَمثالهم: أَصِيدَ القُنْفذُ أَم لُقَطةٌ؛ يُضرب
(* قوله «يضرب إلخ»
في مجمع الامثال للميداني: يضرب لمن وجد شيئاً لم يطلبه.) مثلاً للرجل الفقير يَستغني في ساعة.
قال شمر: سمعت حِمْيرِيّةً تقول لكلمة أَعَدْتُها عليها: قد لقَطْتها بالمِلْقاطِ أَي كتبتها بالقلم. ولَقِيتُه التِقاطاً إِذا لقيته من غير أَن ترجُوَه أَو تَحْتَسِبه؛ قال نِقادة الأَسدي:
ومنهلٍ وردته التِقاطا،
لم أَلْقَ، إِذْ وَرَدْتُه، فُرَّاطا
إِلا الحَمامَ الوُرْقَ والغَطاطا
وقال سيبويه: التِقاطاً أَي فَجأَةً وهو من المصادر التي وقعت أَحوالاً نحو جاء رَكضاً. ووردت الماء والشيء التِقاطاً إِذا هجمت عليه بغتة ولم تحتسبه. وحكى ابن الأَعرابي: لقيته لِقاطاً مُواجَهة. وفي حديث عمر، رضي اللّه عنه: أَن رجلاً من تميم التقط شَبكة فطلب أَن يجعلها له؛ الشَّبَكةُ الآبارُ القَريبةُ الماء، والتِقاطها عُثُورُه عليها من غير طلب. ويقال في النِّداء خاصة: يا مَلْقَطانُ، والأُنثى يا مَلْقطانة، كأَنهم أَرادوا يا لاقِط. وفي التهذيب: تقول يا ملقطان تعني به الفِسْلَ الأَحمق.واللاقِطُ: المَولى. ولقط الثوبَ لَقْطاً: رقَعَه. ولقِيط: اسم رجل. وينو مِلْقَطٍ: حَيّانِ.

##### Türkçe

**اللَّقْطُ**: şeyin yerden alınmasıdır; **لقَطَه يَلْقُطه لَقْطاً**: onu yerden aldı.

**والتقَطَه**: onu yerden aldı. Denir ki: **لِكُلِّ ساقِطةٍ لاقِطةٌ** yani sözden düşen her şey için onu işiten ve onu yayan biri vardır. Ve **لاقِطةُ الحَصى**: kuşun taşlık kesesi; içinde çakıl toplanır. Araplar der ki: “Senin yanında çakıl toplayan bir horoz var”; bu, koğucu için söylenir. Leys: sözü koğuculuk için toplarsa, “**لُقَّيْطَى خُلَّيْطَى**” dersin; onun fiiline bir taklit olarak.

Leys dedi: **واللُّقْطةُ**—**القاف**’ın sükûnuyla—yerde atılmış bulup da aldığın şeyin adıdır; çocuklardan atılmış olan da **لُقْطةٌ**’dır. Ama **اللُّقَطةُ**—**القاف**’ın fethiyle—**اللّقّاطُ** olan erkektir; **اللُّقْطات**’ın peşine düşer, onları toplar; İbn Berrî dedi: Bu doğrudur; çünkü **الفُعْلة** mef‘ûl içindir, **كالضُّحْكةِ** gibi; **الفُعَلةُ** ise fâil içindir, **كالضُّحَكةِ** gibi. Dedi: Buna delil, Kumeyt’in sözüdür:

أَلُقْطَةَ هُدهدٍ وجُنُودَ أُنْثَى
مُبَرْشِمةً، أَلَحْمِي تأْكُلُونا؟

**لُقْطة**: muzâf münâdâdır; **جنود أُنثى** da böyledir. Onları bununla alçaklıkta son nokta yaptı; çünkü **الهُدْهد** pislik yer; onları da bir kadına boyun eğer kıldı. **ومُبَرْشِمة**: münâdâdan hâl’dir. **والبَرْشَمةُ**: bakışı sürdürmektir; bu, şiddetli öfkedendir. Dedi: **التُّخْمةُ** da—sükûnla—doğru olan budur; **النُّخَبةُ** ise—harekeyle—nâdirdir; tıpkı **اللُّقَطة**’nın—harekeyle—nâdir olması gibi. Ezherî dedi: Arapların fasihlerinin sözü, Leys’in **اللقْطة** ve **اللقَطة** hakkında söylediği gibi değildir. Ebû Ubeyd, Asma‘î ve Ahmer’den rivayet etti; ikisi dedi ki: O, **اللُّقَطةُ** ve **القُصَعةُ** ve **النُّفَقةُ**’dır; hepsi ağırlaştırılmıştır. Dedi: Bu, mahir nahivcilerin sözüdür; Leys’ten başkası için **لُقْطة** işitmedim. Muhaddisler de Ebû Ubeyd’den böyle rivayet ettiler: Peygamber’in—Allah’ın salât ve selâmı üzerine olsun—hadisinde, ona **اللقَطة** hakkında soruldu da şöyle dedi: “Onun **عِفاصَها**’sını ve **وِكاءها**’sını koru.” Ama atılmış çocuk, bir insanın bulduğu ise, Araplar katında **اللقِيطُ**’tur; mef‘ûl mânasında **فعيل**’dir. Çocuğu yahut düşmüş şeyi alan kimseye: **المُلْتَقِطُ** denir.

Hadiste: “Kadın üç mirası toplar: azatlısını, **لَقِيطَها**’sını ve hakkında **لاعَنَت** ettiği oğlunu.” **اللَّقِيطُ**: yollara atılmış bulunup babası ve annesi bilinmeyen çocuktur. Fakihlerin çoğunun görüşünde o hürdür; kimseye velâsı yoktur ve onu bulan **مُلْتَقِطه** ona mirasçı olmaz. Ehl-i ilimden bazıları, nakil ehlinin çoğu yanında zayıf olmasına rağmen bu hadisle amel etmeye gitmiştir.

Ekin biçildiğinde başakları toplayana ve **العِذْق**’tan **الرُّطَب** koparıldığında (düşeni toplayana) **لاقِطٌ** ve **لَقّاطٌ** ve **لَقَّاطةٌ** denir. Ama **اللُّقاطةُ**: değersiz şeyden düşmüş olan ve dileyenin aldığı şeydir.

Mekke hadîsinde: “Onun **لُقَطَتُها**’sı ancak **لِمُنْشِد** için helâldir.” Hadiste onun zikri tekrar etmiştir. O, **اللام**’ın zammı ve **القاف**’ın fethi iledir; **المالِ المَلْقُوط**’un, yani bulunan malın adıdır. **والالتقاطُ**: kast ve arama olmaksızın şeye rastlamandır. Bazıları dedi ki: O, **المُلْتَقِط**’un adıdır; **كالضُّحَكةِ** ve **الهُمَزَةِ** gibi, daha önce sunduğumuz üzere. Ama **المالُ المَلْقُوط** ise **القاف**’ın sükûnuyla olur. Dedi: Birincisi daha çok ve daha sahih olandır. İbnü’l-Esîr: **واللقَطة** bütün beldelerde, onu bir yıl tanıtıp sonra bir yıldan sonra—sahibini bulursa ona karşı tazmin şartıyla—mülk edinmedikçe helâl olmaz. Ama Mekke—Allah Teâlâ onu korusun—için **لُقَطتِها** hakkında ihtilâf vardır: “Diğer beldeler gibidir” denildi; “Hayır” denildi; bu hadis sebebiyle. **الإِنشاد** ile murad, ona devam etmektir; yoksa onu **الإِنشاد** ile tahsis etmenin faydası olmaz. Ebû Ubeyd, onu alanın ondan faydalanmasının helâl olmadığını, ona ancak **الإِنشاد**ın bulunduğunu seçti. Ezherî dedi: Bu sözüyle, **لُقَطة الحرم** ile diğer beldelerin **لقطة**sı arasında ayırım yaptı; çünkü onun dışındakinin **لُقَطة**sı bir yıl tanıtılınca ondan faydalanmak helâl olur. **لُقَطةَ الحرم**ı ise onu alan için ve ondan faydalanmayı—onu tanıtması uzasa da—haram kıldı; onun, ancak yaşadığı müddetçe tanıtma niyetiyle birine helâl olacağına hükmetti. Ama onu alıp bir yıl tanıtmayı niyet edip sonra diğer beldelerin **لقطة**sı gibi ondan faydalanması olmaz. Ve **شيء لَقِيطٌ ومَلْقُوطٌ**.

**واللَّقِيطُ**: atılmış olan; **يُلْتَقَطُ**; çünkü **يُلقَط**. Dişisi: **لقيطة**. Anberî dedi:

لوْ كُنْتُ مِن مازِنٍ، لم تَسْتَبِحْ إِبِلي
بَنُو اللَّقِيطةِ من ذُهْلِ بنِ شَيْبانا

Adı: **اللِّقاطُ**. **وبنو اللَّقِيطةِ**: böyle adlandırıldılar; çünkü annelerini—iddia ettiklerine göre—Huzeyfe b. Bedr, kıtlığın kendilerine zarar verdiği câriyeler içinde bulup yanına kattı; sonra onu beğendi, babasından istedi ve onunla evlendi.

**واللُّقْطةُ** ve **اللُّقَطةُ** ve **اللُّقاطةُ**: toplanmış olan şeydir. **واللَّقَطُ**—harekeyle—şeyden toplanmış olandır. Başaktan yahut meyveden her döküntü **لَقَطٌ**’tır; bir tanesi **لَقَطة**. Denir ki: “Bugün çok **لقَطاً** topladık.” Ve “Bu yerde otlaktan **لَقَطٌ** vardır” yani ondan az bir şey vardır. **واللُّقاطةُ**: **الصِّرامِ**dan sonra hurma ağacının **كَرب**’ından toplanan şeydir. **ولَقَطُ السُّنْبُل**: insanların topladığı şeydir; **لُقاطُ السنبل** de böyledir—zamm ile. **واللَّقاطُ**: orakların ıskaladığı başaktır; insanlar onu toplar; Ebû Hanîfe bunu nakletti. **واللِّقاطُ**: o fiilin adıdır; **كالحَصاد والحِصاد** gibi. Arazide mal için **لَقَطٌ** vardır, yani çok olmayan bir otlak; çoğulu **أَلقاط**. **والأَلقاطُ**: insanlardan az bir gruptur; “onlar ayaktakımıdır” da denilmiştir. **واللَّقَطُ**: yazın ve şiddetli sıcakta Ukayl diyarında biten düz-ova bitkisidir; **الخِطْرَ** ve **المَكْرَةَ**’ye benzer; ancak **اللقَط**ın yeşilliği ve boyu şiddetlenir; bir tanesi **لَقَطة**. Ebû Mâlik: **اللقَطةُ** ve **اللقَطُ** çoğuldur; o, hayvanların peşine düştüğü ve lezzeti için yediği bir ottur; bazen adam onu koparır da devesine verir; o, çok otlardır; **اللَّقَطُ** onları toplar.

**واللَّقَطُ**: madende bulunan, toplanmış altın parçalarıdır. Leys: **اللقَطُ** madenlerde, **الشَّذْرِ** gibi ve daha büyük altın yahut gümüş parçalarıdır; o, onun en iyisidir. **ذهبٌ لَقَطٌ** denir.

**وتَلقَّط** falan hurmayı, yani onu buradan buraya topladı.

**واللُّقَّيْطَى**: haberleri toplayan **المُلْتقِط**tur. **واللُّقَّيْطى** bir tür taklit gibidir; onu, **للُّقاطاتِ**ı çokça toplar gördüğünde bununla ayıplarsın. Lihyânî: “Benim evim, falanın evinin **بلِقاطِ**’ındadır ve **طَوارِه**’ındadır” yani hizasındadır. Ebû Ubeyd: Atın yürüyüşünde **المُلاقَطةُ**, bütün ayaklarıyla **التقْرِيبَ**i almasıdır. Asma‘î: “Otlağımız, kıtlıktan **مِلاقِطَ** oldu” der; kuru olup içinde ot bulunmadığında. Şu beyiti okudu:

تَمْشي، وجُلُّ المُرْتَعَى مِلاقِطُ،
والدِّنْدِنُ البالي وحَمْضٌ حانِطُ

**واللَّقِيطةُ** ve **اللاَّقِطةُ**: düşkün, rezil, aşağılık adamdır; kadın da böyledir. Dersin ki: “O, elbette **سقِيطٌ لقِيطٌ**tur”; “O, elbette **ساقِط لاقِط**tır”; “O, elbette **سَقِيطة لقِيطة**dır.” Erkek için tekil yaptıklarında: “O, elbette **سقيط**tır” derler. **واللاَّقِطُ**: yamacı (terzi). **واللاقِطُ**: azat edilmiş köle; **والماقِط**: **اللاقِط**’un kölesi; **والساقِطُ**: **الماقِط**’ın kölesi.

Ferrâ: **اللَّقْطُ** yakın yama yapmadır; “**ثوبٌ لقِيطٌ**” denir. Ve “**القُط** elbiseni” denir, yani onu yamala; “**نَمِّل ثَوْبَكَ**” da böyledir.

Atasözlerindendir: **أَصِيدَ القُنْفذُ أَم لُقَطةٌ**; fakir adamın bir anda zenginleşmesi için mesel olarak vurulur.

Şemmer dedi: Bir Himyerli kadının, ona tekrar ettirdiğim bir kelime için şöyle dediğini işittim: “Onu **بالمِلْقاطِ** ile **قد لقَطْتها**” yani onu kalemle yazdım. **ولَقِيتُه التِقاطاً**: onu, ummadığın yahut hesap etmediğin hâlde buluştuğunda denir. Nikâde el-Esedî dedi:

ومنهلٍ وردته التِقاطا،
لم أَلْقَ، إِذْ وَرَدْتُه، فُرَّاطا
إِلا الحَمامَ الوُرْقَ والغَطاطا

Sîbeveyh dedi: **التِقاطاً** yani ansızın; bu, “**جاء رَكضاً**” gibi hâl olarak vâki olan masdarlardandır. Suyu ve şeyi **التِقاطاً** olarak vardın: ona ansızın daldığında ve onu hesap etmediğinde. İbnü’l-A‘râbî nakletti: “Onu **لِقاطاً** olarak, yüz yüze buluştum.” Ömer’in—Allah ondan razı olsun—hadisinde: Temîm’den bir adam bir **شَبكة** buldu da onun kendisine verilmesini istedi. **الشَّبَكةُ**: suyu yakın kuyulardır; onu **التِقاط** etmesi, arama olmaksızın ona rastlamasıdır.

Özellikle nidâda denir ki: “**يا مَلْقَطانُ**”; dişisi: “**يا مَلْقطانة**”; sanki “**يا لاقِط**” demek istediler. **وفي التهذيب**: “**يا ملقطان**” dersin; bununla ahmak budalayı kastedersin. **واللاقِطُ**: mevla. **ولقط الثوبَ لَقْطاً**: onu yamadı.

**ولقِيط**: bir adam adıdır. **وينو مِلْقَطٍ**: iki kabiledir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D8%B7/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ل ق ط * * لَقَطَ * الشيء أخذه من الأرض من باب نصر و * الْتَقَطَهُ * أيضا ويُقال لكل ساقطة * لاقِطَةٌ * أي لكل ما ندر من كلمة من يسمعها ويُذيعها و * اللَّقِيطُ * المنبوذ يُلتقط و * اللَّقَطُ * بفتحتين ما التُقط من الشيء ومنه * لَقَطُ * المعدن وهي قطع ذهب تُوجد فيه و * لُقَاطُ * السُنبل بالضم و * تَلَقَّطَ * التمر التقطه من ها هنا وها هنا

##### Türkçe

* ل ق ط * **لَقَطَ** şeyi yerden aldı; باب نصر’dandır. Ve **الْتَقَطَهُ** da (böyledir). Ve her düşene **لاقِطَةٌ** denir; yani, işitenin onu alıp yaydığı sözden nadir düşen her şeye. Ve **اللَّقِيطُ**: atılmış (çocuk); alınır. Ve **اللَّقَطُ** (iki fetha ile): şeyden alınmış olan; bundan da **لَقَطُ** المعدن gelir; onda bulunan altın parçalarıdır. Ve **لُقَاطُ** السُنبل (damme ile). Ve **تَلَقَّطَ** hurmayı: onu buradan ve şuradan topladı.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D8%B7/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

لقطه يلقطه لقطا: أخذه من الأرض، فهو ملقوط ولقيط.
 ومن المجاز: لقط الثوب يلقطه لقطا: رقعه، عن الكسائي.
 وقال الفراء: لقط الثوب، إذا رفأه مقاربا. وثوب لقيط: مرفوء، ويقال: القط ثوبك، أي ارفأه، وكذلك: نمل ثوبك. وقال ابن الأعرابي: اللاقط: الرفاء، وهو مجاز. ومن المجاز أيضا: كل عبد أعتق فهو لاقط، والماقط: عبده أي عبد اللاقط، والساقط: عبده، أي عبد الماقط، ومنه قولهم: هو ساقط بن ماقط بن لاقط، وقد أشرنا إلى ذلك في س ق ط. واللقاطة، بالضم: ما كان ساقطا مما لا قمة له من الشيء التافه، ومن شاء أخذه. واللقاط، كسحاب: السنبل الذي تخطئه المناجل يلتقطه الناس، حكاه أبو حنيفة. واللقاط، بالكسر: اسم ذلك الفعل، كالحصاد والحصاد.
 ومن المجاز: يقال في النداء خاصة: يا ملقطان، كأنهم أرادوا يا لاقط. وفي الأساس: أي يا أحمق، وهي بهاء، وفي التهذيب: تقول: يا ملقطان، يعني به الفسل الأحمق.
 واللقط، محركة: ما التقط من الشيء، وكل نثارة من سنبل أو ثمر: لقط، والواحدة لقطة.
 واللقطة كحزمة، أي بالضم، عن الليث، وقال غيره: هي اللقطة، مثال همزة، واللقاطة، مثل ثمامة: ما التقط من كربه بعد الصرام. قال الليث: اللقطة، بتسكين القاف: اسم الذي تجده ملقى فتأخذه، وكذلك المنبوذ من الصبيان: لقطة، وأما اللقطة، بفتح القاف، فهو: الرجل اللقاط يتتبع اللقطات يلتقطها. وقال الأزهري: وكلام العرب الفصحاء على غير ما قال الليث في اللقطة واللقطة، وروى أبو عبيد عن الأصمعي والأحمر، قالا: هي اللقطة، والقصعة، والنفقة، مثقلات كلها، قال: وهذا قول حذاق النحويين ولم أسمع لقطة لغير الليث، وهكذا رواه المحدثون عن أبي عبيد، قال: ورواه الفراء أيضا اللقطة، بالتسكين، وقول الأحمر والأصمعي أصوب.
 قال: و أما الصبي المنبوذ يجده إنسان فهو اللقيط عند العرب، لا كما زعمه الليث، وهو المولود الذي ينبذ على الطرق، أو يوجد مرميا على الطرق لا يعرف أبوه ولا أمه، فعيل بمعنى مفعول، كالملقوط، ومنه الحديث: المرأة تحوز ثلاثة مواريث: عتيقها ولقيطها وولدها الذي لاعنت عنه وهو في قول عامة الفقهاء حر، لا ولاء عليه لأحد، ولا يرثه ملتقطه، وذهب بعض أهل العلم أن العمل بهذا الحديث على ضعفه عند أكثر أهل النقل.

  قلت: وما رد به الأزهري على الليث قوله فإن ابن بري قد صوبه واستحسنه، وقال: لأن الفعلة للمفعول كالضحكة والفعلة للفاعل، كالضحكة، قال: ويدل على صحة ذلك قول الكميت:
  ألقطة هدهد وجنود أنثى                      مبرشمة، ألحمى تأكلونا لقطة: منادى مضاف، وكذلك جنود أنثى، وجعلهم بذلك النهاية في الدناءة، لأن الهدهد يأكل العذرة، وجعلهم يدينون لامرأة، ومبرشمة: حال من المنادى. والبرشمة: إدامة النظر، وذلك من شدة الغيظ، وكذلك التخمة، بالسكون، وهو الصحيح. والنخبة بالتحريك نادر كما أن اللقطة، بالتحريك نادر كما أن اللقطة، بالتحريك نادر. انتهى، فتأمل. وفي الحديث لا تحل لقطتها إلا لمنشد قال ابن الأثير: وقد تكرر ذكرها في الحديث، وهي بضم اللام وفتح القاف: اسم المال الملقوط، أي الموجود. وقال بعضهم: هي اسم الملتقط، كالضحكة الهمزة، وأما المال الملقوط فهو بسكون القاف. قال: والأول أكثر وأصح. واللقيط: بئر التقطت التقاطا، أي وقع عليها بغتة من غير طلب، عن الليث، وفعله الالتقاط. ولقيط هو النعمان بن عصر بن الربيع بن الحارث البلوي حليف الأنصار، عقبي بدري، وفي أبيه اختلاف كبير، قتل لقيط يوم اليمامة.
 ولقيط بن الربيع بن عبد العزى بن عبد شمس العبشمي، صهر رسول الله صلى الله عليه وسلم، أسر يوم بدر، وهو ابن أخت خديجة بنت خويلد، وكنيته أبو العاص، مشهور بها. وقيل: بل اسمه مهشم، وقيل: هشيم، وقيل: قاسم. ولقيط أصح. ولقيط بن صبرة والد عاصم: حجازي، وهو وافد بني المنتفق، له ف الوضوء. ولقيط بن عامر بن المنتفق ابن عامر بن عقيل العامري العقيلي، أو رزين، وقال البخاري: هو لقيط ابن صبرة الذي تقدم ذكره، وفرق بينهما مسلم.
 ولقيط بن عدي اللخمي، كان على كمين عمرو بن العاص وقت فتح مصر.
 ولقيط بن عباد بن نجيد السامي، له وفادة، ذكره ابن ماكولا،: صحابيون رضي الله عنهم.
 لقيط بن أرطاة السكوني: شامي، روى عنه عبد الرحمن بن عائذ.
 ولقيط بن عبد القيس الفزاري حليف الأنصار، قال سيف: كان أميرا على كردوس يوم اليرموك.
 وأبو لقيط: من موالي رسول الله صلى الله عليه وسلم، كان نوبيا، أو حبشيا، مات زمن عمر.
 واللقيطة بهاء: الرجل المهين الرذل الساقط. وكذا المرأة، قاله الليث، وهو مجاز، تقول: إنه لسقيط لقيط، وإنها لسقيطة لقيطة، وإذا أفردوا للرجل قالوا: إنه لسقيط.
 وبنو اللقيطة: سموا بها، وفي الصحاح: بذلك، لأن أمهم زعموا التقطها حذيفة بن بدر، أي الفزاري في جوار قد أضرت بهن السنة، فأعجبته فضمها إليه، فخطبها إلى أبيها وتزوجها، إلى هنا نص الصحاح، قال الصاغاني وهي بنت عصم بن مروان بن وهب، وهي أم حصن بن حذيفة، وفي ديوان حسان رضي الله عنه:
  هل سر أولاد اللقيطة أننا                      سلم غداة فوارس المقداد وأول أبيات الحماسة اختيار أبي تمام حبيب بن أوس الطائي محرف، وهو قول بعض شعراء بلعنبر. قلت، هو قريط بن أنيف:

  لو كنت من مازن لم تستبح إبلي                      بنو اللقيطة من ذهل بن شيبانا وهي ثمانية أبيات، كذا هو في سائر نسخها، والرواية: بنو الشقيقة وهي بنت عباد بن زيد بن عمرو ابن ذهل بن شيبان، هكذا حققه الصاغاني في العباب، ويأتي في القاف، قلت: ورواه أبو الحسن محمد ابن علي بن أبي الصقر الواسطي عن أبي الحسن الخيشي النحوي بنو اللقيطة كما هو المشهور. والملقاط، بالكسر، القلم قال شمر: سمعت حميرية تقول - لكلمة أعدتها عليها -: لقد لقطتها الملقاط، أي كتبتها بالقلم. والملقاط: المنقاش الذي يلقط به الشعر.
 والملقاط: العنكبوت، والجمع: ملاقيط، نقله الصاغاني عن بعضهم. والملقط، كمنبر: ما يلقط به، كالملقاط الذي تقدم ذكره. وفي الجمهرة: يا يلقط فيه.
 وبنو ملقط: حي من العرب، ذكره ابن دريد، وأنشد لعلقمة ابن عبدة:
  أصبن الطريف والطريف بن مالك                      وكان شفاء لو أصبن الملاقـطـا قلت: وهم بنو ملقط بن عمرو بن ثعلبة بن وائل بن ثعلبة بن رومان، من طييء، من ولده الأسد الرهيص الذي تقدم ذكره في رهص وقال ابن هرمة:
  كالدهم والنعم الهجان يحوزها                      رجلان من نبهان أو من ملقط ومن المجاز: التقطه: عثر عليه من غير طلب. ومنه الحديث:  أن رجلا من تميم التقط شبكة فطلب أن يجعلها له  . الشبكة: الآبار القريبة من الماء، والتقط الكلأ كذلك.
 وتلقطه، أي التمر، كما في الصحاح: التقطه من ها هنا وها هنا.
 وقال اللحياني: يقال: داره بلقاط داري، بالكسر أي بحذائها وكذلك بطوارها.
 والملاقطة: المحاذاة كاللقاط. ويقال: لقيته لقاطا، أي مواجهة، حكاه ابن الأعرابي.
 وقال أبو عبيدة: الملاقطة: أن يأخذ الفرس التقريب بقوائمه جميعا.
 ومن المجاز: الألقاط: الأوباش، يقال: جاء أسقاط من الناس وألقاط.
 ومن المجاز قولهم: لكل ساقطة لاقطة، أي لكل كلمة سقطت من فم الناطق نفس تسمعها، فتلقطها، فتذيعها وأخصر منه عبارة الجوهري، أي لكل ما ندر من الكلام من يسمعها ويذيعها، يضرب مثلا في حفظ اللسان. وأوله الزمخشري على معنى آخر، فقال: أي: لكل نادرة من يأخذها ويستفيدها. وقد تقدم ذكره في س ق ط.
 ومن المجاز: أخرج القصاب اللاقطة، ولاقطة الحصى، وهي قانصة الطير، زاد الجوهري: يجتمع فيها الحصى. وفي الأساس: هي القبة، لأن الشاة كلما أكلت من تراب أو حصى حصلته فيها. ومن المجاز: إنه لقيطى خليطى، كسميهى، فيهما، أي ملتقط للأخبار لينم بها.
 يقال له إذا جاء بها: لقيطى خليطى، يعاب بذلك.
 واللقط، محركة: ما يلتقط من السنابل، كاللقاط، بالضم، وقد ذكر.
 واللقط أيضا: قطع ذهب توجد في المعدن، كما في الصحاح، وقال الليث: اللقط: قطع ذهب أو فضة أمثال الشذر، وأعظم في المعادن، وهو أجوده، ويقال: ذهب لقط.

  وقال أبو مالك: اللقط: بقلة طيبة تتبعها الدواب فتأكلها لطيبها، وربما انتتفها الرجل فناولها بعيره، وهي بقول كثيرة يجمعها اللقط، الواحدة بهاء. وقال غيره: هو نبات سهلي ينبت في الصيف والقيظ في ديار عقيل، يشبه الخطر والمكرة، إلا أن اللقط تشد خضرته وارتفاعه.
 ومما يستدرك عليه: التقط الشيء، أي لقطه وأخذه من الأرض. والعرب تقول: إن عندك ديكا يلتقط الحصى. يقال ذلك للنمام.
 والملتقط: الشيء الساقط. والذهب يوجد في المعدن.
 ويقال للذي يلقط السنابل - إذا حصد الزرع ووخز الرطب من العذق -: لاقط ولقاط ولقاطة.
 وفي هذا المكان لقط من المرتع. محركة، أي شيء منه قليل، كما في الصحاح. وقال غيره: في الأرض لقط للمال، أي مرعى ليس بالكثير، والجمع: ألقاط.
 وقال الأصمعي: أصبحت مراعينا ملاقط من الجدب: إذا كانت يابسة ولا كلأ فيها، وأنشد:
  تمسي وجل المرتعى ملاقط                      والدندن البالي وحمض حانط والألقاط: الفرق من الناس القليل، نقله الجوهري، وهو غير الأوباش الذي ذكره المصنف.
 واللاقطة: قبة الشاة. والرجل الساقط. ومن أمثالهم: أصيد القنفذ أم لقطة، يضرب للرجل الفقير يستغني في ساعة. ويقال: لقيته التقاطا، إذا لقيته من غير أن ترجوه أو تحتسبه.
 وفي الصحاح: وردت الشيء التقاطا، إذا هجمت عليه بغتة، وأنشد للراجز - وهو نقادة الأسدي:
  ومنهل وردته التقاطا وقال سيبويه: التقاطا، أي فجأة، وهو من المصادر التي وقعت أحوالا نحو جاء ركضا.
 والملقط، كمقعد: المعدن والمطلب.
 ولقط الذباب: سفد. نقله ابن القطاع في كتاب الأبنية.
 واللقاطة في كتاب الأبنية.
 واللقاطة بالضم: موضع قريب من الحاجر.
 ولقط، محركة: اسم ماء بين جبلي طيئ وتيماء.
 واللقيطة، كسفينة: بئر بأجأ، وتعرف بالبويرة، وماء على مرحلة من قوص بالصعيد.
 واللقيط، كأمير: ماء لغني.وبطن من العرب.

##### Türkçe

**لقطه** يلقطه لقطا: onu yerden aldı; o hâlde o **ملقوط** ve **لقيط**tir.
Ve mecazdan: **لقط الثوب** yلقطه لقطا: onu yamadı; **الكسائي**’den.
**الفراء** dedi: **لقط الثوب**; onu birbirine yakın biçimde diktiği zaman. Ve **ثوب لقيط**: dikilmiş (yamalı). Ve denilir: **القط ثوبك**; yani onu dik. Ve yine: **نمل ثوبك**. **ابن الأعرابي** dedi: **اللاقط**: terzi (diken); ve o mecazdır. Ve mecazdan da: her köle azat edilirse o **لاقط**tır; ve **الماقط**: onun kölesi, yani **عبد اللاقط**; ve **الساقط**: onun kölesi, yani **عبد الماقط**. Ve ondan onların sözü: o, **ساقط** b. **ماقط** b. **لاقط**tır; ve buna **س ق ط**’ta işaret ettik. Ve **اللقاطة** (ötre ile): lokması olmayan değersiz şeyden düşmüş olan şey; ve dileyen onu alır. Ve **اللقاط**, **سحاب** gibi: orakların ıskaladığı başak; insanlar onu toplar; bunu **أبو حنيفة** nakletti. Ve **اللقاط** (kesre ile): o fiilin adıdır; **الحصاد** ve **الحصاد** gibi.

Ve mecazdan: özellikle nida’da denilir: **يا ملقطان**; sanki **يا لاقط** demek istediler. Ve **الأساس**’ta: yani “ey ahmak”; ve o, **بهاء**dır. Ve **التهذيب**’te: dersin: **يا ملقطان**; bununla alçak ahmağı kasteder.

Ve **اللقط**, harekeli: şeyden toplanan şey. Ve başaktan veya meyveden her döküntü: **لقط**; bir tanesi **لقطة**.

Ve **اللقطة** **حزمة** gibi, yani ötre ile; **الليث**’ten. Başkası dedi: o, **اللقطة**dır; **همزة** misali. Ve **اللقاطة**, **ثمامة** gibi: harmandan sonra onun kütüğünden toplanan şey. **الليث** dedi: **اللقطة**, **قاف**’ın sükûnu ile: atılmış bulup da aldığın şeyin adıdır; ve çocuklardan atılmış olan da: **لقطة**. Ama **اللقطة**, **قاف**’ın fethi ile: **الرجل اللقاط**tır; **اللقطات**ı izler, onları toplar. **الأزهري** dedi: Arapların fasihlerinin sözü, **الليث**’in **اللقطة** ve **اللقطة** hakkında dediğinin tersinedir. **أبو عبيد**, **الأصمعي** ve **الأحمر**’dan rivayet etti; ikisi dedi: o, **اللقطة**dır; ve **القصعة** ve **النفقة**; hepsi ağır (şeddeli)dir. Dedi: bu, nahivcilerin mahirlerinin sözüdür; ve **لقطة**yı **الليث**’ten başkasından işitmedim. Ve muhaddisler bunu **أبو عبيد**’den böyle rivayet ettiler. Dedi: **الفراء** da **اللقطة**yı, sükûn ile rivayet etti; ve **الأحمر** ile **الأصمعي**’nin sözü daha isabetlidir.

Dedi: ve atılmış çocuk; bir insan onu bulursa, Araplar katında o **اللقيط**tir; **الليث**’in zannettiği gibi değil. Ve o, yollara atılan doğandır; yahut yollarda atılmış bulunur; babası da anası da bilinmez. **فعيل** mânâca **مفعول** demektir; **الملقوط** gibi. Ve ondan hadis: kadın üç mirası elde eder: azatlısı, **لقيط**i ve hakkında liân yaptığı çocuğu. Ve o, fakihlerin çoğunun sözüne göre hürdür; onun üzerinde kimseye velâ yoktur; ve onu toplayan ona mirasçı olmaz. Ve ilim ehlinden bir kısmı, nakil ehlinin çoğu katında zayıflığına rağmen bu hadisle amel edildiği görüşüne gitti.

Dedim: **الأزهري**’nin **الليث**’e reddettiği şey; çünkü **ابن بري** onu doğru bulmuş ve güzel görmüştür. Ve dedi: çünkü **الفعلة** mef‘ûl içindir; **الضحكة** gibi; ve **الفعلة** fâil içindir; **الضحكة** gibi. Dedi: bunun doğruluğuna **الكميت**’in sözü delâlet eder:
  **ألقطة** هدهد وجنود أنثى                     مبرشمة، ألحمى تأكلونا
**لقطة**: muzaf münâdâdır; ve yine **جنود أنثى**. Ve onları bununla alçaklıkta nihayet kıldı; çünkü **الهدهد** pislik yer. Ve onları bir kadına boyun eğer kıldı. Ve **مبرشمة**: münâdâdan hâldir. Ve **البرشمة**: bakışı sürdürmektir; bu, şiddetli öfkedendir. Ve yine **التخمة**; sükûn ile; ve o doğrudur. Ve **النخبة** hareke ile nadirdir; nitekim **اللقطة** hareke ile nadirdir; nitekim **اللقطة** hareke ile nadirdir. Bitti; öyleyse düşün. Ve hadiste: “Onun **لقطة**sı ancak ilan eden için helâldir.” **ابن الأثير** dedi: onun zikri hadiste tekrar etmiştir; ve o, **لام**’ın ötreli, **قاف**’ın fethli olmasıyla: **المال الملقوط**un adıdır; yani bulunan. Bazıları dedi: o, **الملتقط**ın adıdır; **الضحكة الهمزة** gibi. Ama **المال الملقوط** ise **قاف**’ın sükûnuyla olur. Dedi: birincisi daha çoktur ve daha sahihdir. Ve **اللقيط**: ansızın üzerine düşülen kuyu; **التقاطا** ile, yani aramaksızın birdenbire ona rastlandı; **الليث**’ten. Ve onun fiili **الالتقاط**tır. Ve **لقيط**: **النعمان بن عصر بن الربيع بن الحارث البلوي**’dir; Ensar’ın müttefiki; Akabe’li Bedirli; babası hakkında büyük ihtilaf vardır. **لقيط** Yemâme günü öldürüldü.

Ve **لقيط بن الربيع بن عبد العزى بن عبد شمس العبشمي**: Allah’ın Elçisi صلى الله عليه وسلم’in dünürüdür; Bedir günü esir alındı; o, **خديجة بنت خويلد**’in kız kardeşinin oğludur; künyesi **أبو العاص**tır; onunla meşhurdur. Denildi: bilakis adı **مهشم**dır. Denildi: **هشيم**. Denildi: **قاسم**. Ve **لقيط** daha sahihdir. Ve **لقيط بن صبرة** **عاصم**’in babası: Hicazlıdır; **بني المنتفق** heyetidir; onun **ف الوضوء**’da (babı) vardır. Ve **لقيط بن عامر بن المنتفق ابن عامر بن عقيل العامري العقيلي**; yahut **رزين**. **البخاري** dedi: o, az önce zikri geçen **لقيط ابن صبرة**’dir; **مسلم** ikisini ayırdı.

Ve **لقيط بن عدي اللخمي**: Mısır’ın fethi vakti **عمرو بن العاص**’ın pusu birliğinde idi.

Ve **لقيط بن عباد بن نجيد السامي**: onun bir heyeti vardır; onu **ابن ماكولا** zikretti;: sahabîlerdir, Allah onlardan razı olsun.

**لقيط بن أرطاة السكوني**: Şamlıdır; ondan **عبد الرحمن بن عائذ** rivayet etti.

Ve **لقيط بن عبد القيس الفزاري** Ensar’ın müttefiki: **سيف** dedi: Yermük günü bir **كردوس** üzerine emir idi.

Ve **أبو لقيط**: Allah’ın Elçisi صلى الله عليه وسلم’in mevlâlarındandır; Nûbî idi yahut Habeşî; Ömer zamanında öldü.

Ve **اللقيطة** (tâ’ ile): aşağılık, rezil, düşkün adam. Kadın da böyledir; **الليث** söyledi; ve o mecazdır. Dersin: “o, elbette **سقيط لقيط**tir”; ve “o (kadın), elbette **سقيطة لقيطة**dır.” Ve erkeğe tekil yaptıklarında derler: “o, elbette **سقيط**tir.”

Ve **بنو اللقيطة**: onunla adlandırıldılar. Ve **الصحاح**’ta: bununla; çünkü annelerinin, **حذيفة بن بدر**’in onu bulup aldığı iddia edildi; yani kıtlığın onlara zarar verdiği bir civarda **الفزاري**. Ona hoş geldi; onu kendine kattı; onu babasından istedi ve onunla evlendi. Buraya kadar **الصحاح**’ın nassıdır. **الصاغاني** dedi: o, **عصم بن مروان بن وهب**’in kızıdır; ve o, **حصن بن حذيفة**’nin annesidir. Ve **حسان**’ın divanında, Allah ondan razı olsun:
  هل سر أولاد اللقيطة أننا                     سلم غداة فوارس المقداد
Ve **أبي تمام حبيب بن أوس الطائي**’nin seçimi olan **أول أبيات الحماسة** tahrif edilmiştir; ve o, **بلعنبر**’den bazı şairlerin sözüdür. Dedim: o, **قريط بن أنيف**’tir:

  لو كنت من مازن لم تستبح إبلي                     بنو اللقيطة من ذهل بن شيبانا
Ve o sekiz beyittir; diğer nüshalarında da böyledir. Ve rivayet: **بنو الشقيقة**’dir; ve o, **عباد بن زيد بن عمرو ابن ذهل بن شيبان**’ın kızıdır. Bunu **الصاغاني** **العباب**’da böyle tahkik etti; ve **القاف**’ta gelecektir. Dedim: **أبو الحسن محمد ابن علي بن أبي الصقر الواسطي**, **أبو الحسن الخيشي النحوي**’den **بنو اللقيطة** diye rivayet etti; meşhur olan da budur. Ve **الملقاط** (kesre ile): kalem. **شمر** dedi: bir Himyerli kadının şöyle dediğini işittim — ona tekrar ettirdiğim bir kelime için —: “**لقد لقطتها الملقاط**”; yani onu kalemle yazdım. Ve **الملقاط**: kılları toplamakla kullanılan cımbız.

Ve **الملقاط**: örümcek; çoğulu: **ملاقيط**; **الصاغاني** onu bazılarından nakletti. Ve **الملقط**, **منبر** gibi: onunla toplama yapılan şey; az önce zikri geçen **الملقاط** gibi. Ve **الجمهرة**’de: **يا يلقط فيه**.

Ve **بنو ملقط**: Araplardan bir kabiledir; onu **ابن دريد** zikretti. Ve **علقمة ابن عبدة**’den şu beyti okudu:
  أصبن الطريف والطريف بن مالك                     وكان شفاء لو أصبن الملاقـطـا
Dedim: onlar, **ملقط بن عمرو بن ثعلبة بن وائل بن ثعلبة بن رومان** oğullarıdır; **طييء**’dendir; onun soyundan, **رهص**’ta zikri geçen **الأسد الرهيص** vardır. Ve **ابن هرمة** dedi:
  كالدهم والنعم الهجان يحوزها                     رجلان من نبهان أو من ملقط
Ve mecazdan: **التقطه**: aramaksızın ona rastladı. Ve ondan hadis: “Temîm’den bir adam bir **شبكة** buldu; onun kendisine verilmesini istedi.” **الشبكة**: suya yakın kuyulardır. Ve **التقط الكلأ** da böyledir.

Ve **تلقطه**, yani hurmayı; **الصحاح**’ta olduğu gibi: onu şuradan buradan topladı.

**اللحياني** dedi: denilir: “**داره بلقاط داري**”; kesre ile; yani onun hizasında. Ve yine “**بطوارها**” (ile).

Ve **الملاقطة**: **اللقاط** gibi hizalama. Ve denilir: “**لقيته لقاطا**”; yani yüz yüze; **ابن الأعرابي** nakletti.

**أبو عبيدة** dedi: **الملاقطة**: atın bütün ayaklarıyla birlikte kısa adımı almasıdır.

Ve mecazdan: **الألقاط**: ayak takımı. Denilir: insanlardan **أسقاط** ve **ألقاط** geldi.

Ve mecazdan onların sözü: “**لكل ساقطة لاقطة**”; yani konuşanın ağzından düşen her söz için onu işiten bir nefis vardır; onu toplar da yayar. **الجوهري**’nin ibaresi ondan daha kısadır: yani sözden nadir düşen her şey için onu işitip yayan vardır; dili korumada mesel vurulur. **الزمخشري** onun başını başka bir mânâya hamle etti; dedi ki: yani her nadire için onu alan ve ondan faydalanan vardır. Ve onun zikri **س ق ط**’ta geçti.

Ve mecazdan: kasap **اللاقطة**yı çıkardı; ve **لاقطة الحصى**; ve o, kuşun taşlık (midesi)dir. **الجوهري** ekledi: taşlar onda toplanır. Ve **الأساس**’ta: o, **القبة**dir; çünkü koyun her ne zaman topraktan yahut çakıldan yerse onu orada toplar. Ve mecazdan: “o, elbette **لقيطى خليطى**dır”; **سميهى** gibi; ikisinde de; yani haberleri toplayıp onunla koğuculuk eden.

Onu getirdiği zaman ona denilir: “**لقيطى خليطى**”; bununla ayıplanır.

Ve **اللقط**, harekeli: başaklardan toplanan şey; ötreli **اللقاط** gibi; ve zikredildi.

Ve **اللقط** ayrıca: madende bulunan altın parçalarıdır; **الصحاح**’ta olduğu gibi. **الليث** dedi: **اللقط**: madenlerde daha büyük olan, **الشذر** emsali altın yahut gümüş parçalarıdır; ve o, onun en iyisidir. Ve denilir: **ذهب لقط**.

Ve Ebû Mâlik dedi: **اللقط**: hayvanların, hoşluğundan dolayı onu izleyip yedikleri hoş bir ot; bazen adam onu koparır da devesine verir; o, çok otlardır; onları **اللقط** toplar; bir tanesi **هاء** iledir. Ve başkası dedi: O, yazın ve şiddetli sıcakta **ديار عقيل**’de biten düz-ova bitkisidir; **الخطر** ve **المكرة**’ye benzer; ancak **اللقط** yeşilliğini ve yükselişini sıkılaştırır.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **التقط** şeyi; yani onu **لقط** etti ve onu yerden aldı. Ve Araplar der: “Şüphesiz senin yanında çakılı gagalayan bir horoz vardır.” Bu, koğucu için söylenir.

Ve **الملتقط**: düşmüş şey. Ve altın madende bulunur.

Ve ekin biçildiğinde ve yaş (hurma) salkımdan dürtülüp çıkarıldığında başakları toplayan kimseye: **لاقط** ve **لقاط** ve **لقاطة** denir.

Ve bu yerde meradan **لقط** vardır. Hareke verilmiş olarak; yani ondan az bir şey; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve başkası dedi: Yerde mala dair **لقط** vardır; yani çok olmayan bir otlak; çoğulu: **ألقاط**.

Ve el-Asma‘î dedi: “Meralarımız kıtlıktan **ملاقط** oldu”: kuru olduklarında ve içinde ot bulunmadığında; ve inşad etti:

  Akşamlar, otlağın bütünü **ملاقط** olur
  Ve eski **الدندن** ve olgunlaşmış **حمض**

Ve **الألقاط**: insanlardan az olan fırka; el-Cevherî onu nakletti; o, musannifin zikrettiği **الأوباش** değildir.

Ve **اللاقطة**: koyunun işkembesi. Ve düşkün adam. Ve onların mesellerindendir: “Kirpi mi daha avcıdır yoksa **لقطة** mı?” Fakir adam için vurulur; bir saatte zenginleşir. Ve denir: Onu **التقاطا** olarak gördüm; onu ummadığın veya hesap etmediğin hâlde gördüğünde.

Ve **الصحاح**’ta: Şeyi **التقاطا** olarak vardın; ona ansızın daldığında; ve râciz için inşad etti — o, Nakâde el-Esedî’dir:

  Ve bir menhal; ona **التقاطا** olarak vardım

Ve Sîbeveyh dedi: **التقاطا**; yani ansızın; ve o, “koşarak geldi” gibi hâl olarak vâki olmuş masdarlardandır.

Ve **الملقط**, **كمقعد**: maden ve talep yeri.

Ve **لقط** sinek: çiftleşti. İbnü’l-Kattâ‘ onu **كتاب الأبنية**’de nakletti.

Ve **اللقاطة** **كتاب الأبنية**’dedir.

Ve **اللقاطة** (zamm ile): **الحاجر**’e yakın bir yer.

Ve **لقط**, hareke verilmiş olarak: **جبلي طيئ** ile **تيماء** arasında bir suyun adıdır.

Ve **اللقيطة**, **كسفينة**: **أجأ**’da bir kuyu; **البويرة** diye bilinir; ve Sa‘îd’de **قوص**’tan bir merhale üzerinde bir su.

Ve **اللقيط**, **كأمير**: **غني**’ye ait bir su. Ve Araplardan bir batın.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D8%B7/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

لَقَطَهُ
1 لَقَطَهُ ذ , (S, Mgh, * Msb, K,) aor. لَقُطَ , inf. n. لَقْطٌ, (Msb, TA,) He picked it up, took it up, raised it, (Mgh,) or took it, (S, K,) from the ground, (S, Mgh, K,) without trouble or fatigue; as also ↓ التقطهُ: (S:) or both signify he took it from a place where it was not thought to be; this being the primary signification: and hence, he took it. (Msb.) It is said of a man: and you say also, لَقَطَ الطَّائِرُ الحَبَّ [The bird picked up from the ground the grains]. (Msb.) The Arabs say to a calumniator, ↓ اِنَّ عِنْدَكَ دِيكًا يَلْتَقِطُ الحَصَى [Verily thou hast a cock that picks up pebbles]. (TA.) And it is said in a proverb, أَصَيْدَ القُنْفُذِ أَمْ لَقْطَهُ [Is it by the hunting of the hedgehog or the picking up thereof from the ground?] applied to a poor man who becomes rich suddenly. (TA.) [In Freytag's Arab. Prov. (i. 726,) أَصَيْدُ القُنْفُذِ أَمْ لُقَطَةٌ: and there asserted to be said of him who finds a thing which he had not sought: or, accord. to Sharafed-Deen, of a thing of the nature of which we may be uncertain.] You say also, لَقَطْتُ العِلْمِ مِنَ الكُتُبِ (assumed tropical:) [I picked up science, or knowledge, from books;] I acquired science, or knowledge, from this and that book. (Msb.) And لَقَطْتُ أَصَابِعَهُ (assumed tropical:) I took off his fingers, by cutting, without [the main part of] the hand. (Msb.)

مُلَاقَطَةٌ
3 مُلَاقَطَةٌ ذ A horse's lifting the legs all together in the pace called تَقْرِيب: (AO, K: *) or, in the pace called خَبَب, of a horse, it is similar to مُنَاقَلَةٌ. (JK.) -A2- Also, (K,) and ↓ لِقَاطٌ, (TA,) The being over against, or facing. (K, TA.) You say, دَارُهُ بِلِقَاطِ دَارِى His house is over against, or faces, my house. (Lh, K.) And لَقِيتُهُ لِقَاطاً I met him face to face. (IAar.)

تلقّط فُلَانٌ التَّمْرَ
5 تلقّط فُلَانٌ التَّمْرَ ذ , or الثَّمَرَ, (S, accord. to different copies, and K, *) Such a one, [picked up, or] took up from the ground, from this and that place, the dates, or the fruits. (S, K. *)

التقطهُ
8 التقطهُ ذ : see 1, in two places. ― -b2- Also, He collected it. (Msb.) ― -b3- And (tropical:) He stumbled upon it, or lighted on it, (K, TA,) unexpectedly, (TA,) without seeking; (K, TA;) such a thing, for instance, as a well, and herbage. (TA.) You say also, وَرَدْتُ الشَّىْءَ الْتِقَاطًا (tropical:) I came upon the thing unexpectedly, or unawares; (S, TA:) and لَقِيتُهُ الْتِقَاطًا (tropical:) I met him unexpectedly: (TA:) التقاطا in this sense being one of those inf. ns. which are used as denotatives of state. (Sb, TA.)

لَقَطٌ
لَقَطٌ ذ What is picked up, or taken from the ground, (S, Msb, K,) of a thing; (S, Msb;) as also ↓ لُقْطَةٌ and ↓ لُقَطَةٌ and ↓ لُقَاطَةٌ: (K:) or ↓ this last signifies what one picks up, of lost property; as also ↓ لُقَاطٌ, with the ة elided; and ↓ لُقَطَةٌ like رُطَبَةٌ: (Msb:) or ↓ لُقَاطَةٌ signifies also what falls, or drops, of a thing that is worthless, (K, TA,) or paltry, and is taken by any one who chooses to take it: (TA:) and the same, what is picked up from the stumps of the branches of palm-trees, [app. meaning dates picked up thence,] after the cutting off of the dates: (TA:) IAth says, that ↓ لُقَطَةٌ, with damm to the ل and fet-h to the ق, is often mentioned in trads., and signifies property which is found: (TA:) Az says, that لُقَطَةٌ, with fet-h to the ق, signifies a thing which one finds dropped, or thrown down, and takes; (Mgh, Msb;) and that all the lexicologists and skilful grammarians say so; (Msb;) and in like manner, A 'Obeyd, on the authority of As and of El-Ahmar; (TA;) only Lth, of all whom he has heard, saying that it is ↓ لُقْطَةٌ, with sukoon; (Mgh, Msb;) and Fr: (TA:) IF and ElFلrلbee and others mention only ↓ لُقَطَةٌ; and some reckon the pronunciation with sukoon as an error of the vulgar; and the reason is this; that the original word is ↓ لُقَاطَةٌ, which, in consequence of its being in frequent use, as applied to what is picked up in plundering, is contracted, sometimes, by the elision of the ة, into ↓ لُقَاطٌ, and sometimes, by the elision of the ا into ↓ لُقَطَةٌ; and if they made the ق quiescent, there would be two alterations in the word, and such double alteration does not exist in chaste language: (Msb:) IB, however, says that ↓ لُقْطَةٌ is correct; and he approves it; because فُعْلَةٌ has the sense of a pass. part. n., as in the instance of ضُحْكَةٌ; and فُعَلَةٌ has the sense of an act. part. n., as in the instance of ضُحَكَةٌ; and that it occurs in poetry: and IAth observes, that some say thus; but that ↓ لُقَطَةٌ is more common and more correct. (TA.) Anything that is scattered, of ears of corn, or of fruit; n. un. with ة: (TA:) what is picked up, or taken from the ground, (S, Msb, K,) by men, (S,) of ears of corn; (S, Msb, K;) as also ↓ لُقَاطٌ, with damm: (S:) and ↓ لَقَاطٌ, like سَحَابٌ, the ears of corn which the reaping-hooks miss, (AHn, K,) and which men pick up. (AHn.) What is picked up from a mine: (Msb:) pieces of gold found in a mine; (K;) or such are termed لَقَطُ مَعْدِنٍ: (S:) or لَقَطٌ signifies pieces of gold, or of silver, like what are termed شَذْر, and larger, in mines; which are the best thereof: and one says ذَهَبٌ لَقَطٌ: (Lth:) and ↓ مُلْتَقَطٌ, also, signifies gold found in a mine. (TA.) You say also, فِى هٰذَا المَكَانِ لَقَطٌ مِنَ المَرْتَعِ In this place is some small quantity of pasturage. (S.) And فِى الأَرْضِ لَقَطٌ لِلْمَالِ In the land is pasturage not much in quantity for the beasts. (TA.) The pl. is أَلْقَاطٌ. (TA.)

لُقْطَةٌ
لُقْطَةٌ ذ : see لَقَطٌ, throughout the first sentence. ― -b2- Accord. to Lth, it [also] signifies A man who repeatedly and perseveringly seeks after things to be picked up, and picks them up: (TA:) and some say, that ↓ لُقَطَةٌ signifies one who picks up: but the more common and correct signification of this latter is “ property which is found, ” as before stated. (IAth.)

لُقَطَةٌ
لُقَطَةٌ ذ : see لَقَطٌ, throughout the first sentence: - and see لُقْطَةٌ.

لَقَاطٌ
لَقَاطٌ ذ : see لَقَطٌ, in the latter part of the paragraph.

لُقَاطٌ
لُقَاطٌ ذ : see لَقَطٌ, in three places.

لِقَاطٌ
لِقَاطٌ ذ : see 3. ― -b2- [The act of picking up the ears of corn which the reaping-hooks miss;] the act denoted in the explanation of لَقَاطٌ. (JK, K, TA.) You say, هُوَ يَتَعَيَّشُ بِالِلّقَاطِ عَنِ اللَّقَاطِ [He constrains himself to obtain the means of life, or he obtains what is barely sufficient for his sustenance, by picking up, or gleaning, from the ears of corn which the reaping-hooks have missed]. (TK: but there given without any syll. signs.) [If the reading intended be بِاللَّقَاطِ عَنِ اللِّقَاطِ, the meaning of لِقَاطٌ is The act of missing ears of corn with the reapinghook; as is implied in the K, where لَقَاطٌ is imperfectly explained: but this I think improbable.] لَقَاطٌ and لِقَاطٌ are [respectively] like حَصَادٌ [as signifying what is “ reaped ”] and حِصَادٌ [as signifying the act of “ reaping ”]. (TA.)

لَقِيطٌ
لَقِيطٌ ذ i. q. ↓ مَلْقُوطٌ; (Msb, K;) i. e. A thing that is picked up, taken up, raised, (Mgh,) or taken, (Msb, K,) from the ground, (Mgh, K,) or from a place where it was not thought to be. (Msb.) ― -b2- And, generally, (Mgh,) A foundling; or child that is cast out, (Az, S, Mgh, Msb, K,) and found by a man, (Az, TA,) or picked up; (S;) or because it is cast out with the object of its being picked up: (Mgh:) not what Lth asserts it to be; i. e. a child that is cast out in the roads, and there found, whose father and mother are unknown: of the measure فَعِيلٌ in the sense of the measure مَفْعُولٌ: (Az, TA:) and ↓ مَلْقُوطٌ signifies the same: (K:) [pl. of the former, لُقَطَآءُ.] ― -b3- Also, A well upon which one lights unexpectedly, or unawares, (Lth, K,) without seeking it. (Lth.)

لُقَاطَةٌ
لُقَاطَةٌ ذ : see لَقَطٌ, first sentence, in four places.

لَقِيطَةٌ
لَقِيطَةٌ ذ applied to a man, and to a woman, (tropical:) Low, ignoble, base, vile, or mean; (K, TA;) as also ↓ لَاقِطَةٌ applied to a man; (TA;) and so ↓ سَاقِطٌ مَاقِطٌ لَاقِطٌ, used together. (L in art. سقط.) It occurs in this sense preceded by سَقِيطَةٌ; but you say سَقِيطٌ when alone. (TA.)

لَقَّاطٌ
لَقَّاطٌ ذ : see لَاقِطٌ.

لَقَّاطَةٌ
لَقَّاطَةٌ ذ : see لَاقِطٌ.

لَاقِطٌ
لَاقِطٌ ذ and in an intensive sense ↓ لَقَّاطٌ and [in a doubly intensive sense] ↓ لَقَّاطَةٌ A man [who picks up things from the ground; and the second, who does so much, or often; and the third, who does so very much, or very often: or] who takes things from places where they were not thought to be: (Msb:) and all signify a man who picks up the ears of corn [that fall] when the crop is reaped, and [the fruit that falls] when the ripe dates are cut from the raceme: (TA:) and the first and second, a bird that picks up grains. (Msb.) ― -b2- ↓ لِكُلِّ سَاقِطَةٍ لَاقِطَةٌ For every saying that falls from one, there is a person who will take it up: (Msb in art. سقط:) or for every word that falls from the mouth of the speaker, there is a person who will hear it and pick it up and publish it: (S, * K:) a proverb, (TA,) relating to the guarding of the tongue: (K:) the ة in لاقطة is to give intensiveness to the meaning, (Msb, in art. سقط,) or for the purpose of assimilation: (Msb in that art., and in the present one:) if you say لِكُلِّ ضَائِعٍ, or the like, you say لَاقِطٌ. (Msb in the present art.) ― -b3- الحَصَى ↓ لَاقِطَةٌ The قَانِصَة [meaning stomach, &c.,] of a bird, (S, K,) in which pebbles become collected: (S:) or the omasum (قِبّة) of a sheep or goat [and the corresponding ventricle of a camel, as is shown in the TA in art. حصل; also called لَقَّاطَةُ الحَصَى (see قُرَيْحَآءُ);] because it conveys thereinto whatever it eats of earth and pebbles; (A, TA;) as also اللَّاقِطَةٌ [alone]. (TA.) -A2- لَاقِطٌ also signifies (tropical:) Any freedman, or emancipated slave: (K:) or the slave of a freedman. (S in art. مقط, and TA in art. سقط:) the slave of the لاقط is called مَاقِطٌ; and the slave of the ماقط is called سَاقِطٌ: and hence the saying, هُوَ سَاقِطُ بْنُ مَاقِطِ بْنِ لَاقِطٍ. (K, TA [but in the CK, for هُوَ we find بَنُو, with the necessary difference in what follows it.]) See art. سقط. ― -b2- See also لَقِيطَةٌ: and see أَلْقَاطٌ, which may be a pl. of لَاقِطٌ; as in لُقَّاطٌ, which is explained with أَلْقَاطٌ.

لَاقِطَةٌ
لَاقِطَةٌ ذ : see لَاقِطٌ, in two places: -A2- and see also لَقِيطَةٌ.

أَلْقَاطٌ
أَلْقَاطٌ ذ pl. of لَقَطٌ, q. v. ― -b2- (assumed tropical:) A small number of men, separated, or scattered, or dispersed. (S.) ― -b3- [Also, perhaps as pl. of لَاقِطٌ, like as أَصْحَابٌ is pl. of صَاحِبٌ,] (tropical:) The refuse, or lowest, or basest, or meanest sort, of mankind, or of people; (K, * TA;) as also ↓ لُقَّاطٌ [which is doubtless a pl. of لَاقِطٌ, like as سُقَّاطٍ is of سَاقِطٌ, and مُقَّاطٌ of مَاقِطٌ]. (IAar, in TA, art. خشر.)

مَلْقَطٌ
مَلْقَطٌ ذ [A place where a thing is picked up:] a place where a thing is sought, or to be sought: a mine: (TA:) [pl. مَلاقِطُ.] ― -b2- أَصْبَحَتْ مَرَاعِينَا مَلَاقِطَ مِنَ الجَدْبِ Our places of pasturage became dried up, and destitute of herbage, by reason of the drought. (As.)

مِلْقَطٌ
مِلْقَطٌ ذ A thing with which, (K,) or in which, (Jm,) one picks up, or takes up, from the ground: (Jm, K;) as also ↓ مِلْقَاطٌ. (TA.)

مِلْقَاطٌ
مِلْقَاطٌ ذ : see مِلْقَطٌ. ― -b2- The [instrument called] مِنْقَاش, (K, TA,) with which hair is plucked up. (TA.)

مَلْقُوطٌ
مَلْقُوطٌ ذ : see لَقِيطٌ, in two places. IAth explains مَالٌ مَلْقُوطٌ as signifying property found. (TA.)

مُلْتَقَطٌ
مُلْتَقَطٌ ذ : see لَقَطٌ, last sentence but two. ― -b2- Also, applied to a thing, i. q. سَاقِطٌ (assumed tropical:) [Vile, mean, or paltry]. (TA.)

##### Türkçe

**لَقَطَهُ**
1 **لَقَطَهُ** ذ , (S, Mgh, * Msb, K,) muzâri‘i **لَقُطَ** , mastar ismi **لَقْطٌ**, (Msb, TA,) Onu yerden aldı, kaldırdı, yukarı kaldırdı, (Mgh,) yahut onu aldı, (S, K,) yerden, (S, Mgh, K,) zahmetsiz ve yorgunluksuz; bunun gibi ↓ **التقطهُ**: (S:) yahut ikisi de, onun, bulunması umulmayan bir yerden onu aldığını ifade eder; bu, aslî anlamdır: buradan da “onu aldı” (anlamı çıkar). (Msb.) Bu, bir adam hakkında söylenir: ve sen ayrıca şöyle dersin, **لَقَطَ الطَّائِرُ الحَبَّ** [Kuş, taneleri yerden topladı]. (Msb.) Araplar bir iftiracıya şöyle derler, ↓ **اِنَّ عِنْدَكَ دِيكًا يَلْتَقِطُ الحَصَى** [Şüphesiz senin yanında çakıl taşı toplayan bir horoz var]. (TA.) Ve bir darbımeselde şöyle denir, **أَصَيْدَ القُنْفُذِ أَمْ لَقْطَهُ** [Kirpiyi avlamakla mı, yoksa onu yerden toplamakla mı?] ansızın zengin olan fakir bir adama uygulanır. (TA.) [Freytag’ın Arab. Prov.’unda (i. 726,) **أَصَيْدُ القُنْفُذِ أَمْ لُقَطَةٌ**: ve orada, aramadığı bir şeyi bulan kimse hakkında söylendiği ileri sürülür: yahut Şerefeddîn’e göre, mahiyetinden emin olamayabileceğimiz bir şey hakkında.] Sen ayrıca dersin, **لَقَطْتُ العِلْمِ مِنَ الكُتُبِ** (mecaz kabul edilmiştir:) [Kitaplardan ilmi, yahut bilgiyi topladım;] şu ve bu kitaptan ilmi, yahut bilgiyi edindim. (Msb.) Ve **لَقَطْتُ أَصَابِعَهُ** (mecaz kabul edilmiştir:) Elin [asıl] kısmı olmaksızın, kesmek suretiyle onun parmaklarını kopardım. (Msb.)

**مُلَاقَطَةٌ**
3 **مُلَاقَطَةٌ** ذ **تَقْرِيب** denilen yürüyüşte bir atın bacaklarını hep birlikte kaldırmasıdır: (AO, K: *) yahut **خَبَب** denilen yürüyüşte, at için, bu **مُنَاقَلَةٌ**’ye benzer. (JK.) -A2- Ayrıca, (K,) ve ↓ **لِقَاطٌ**, (TA,) Karşı karşıya olma, yüz yüze bulunma. (K, TA.) Sen dersin, **دَارُهُ بِلِقَاطِ دَارِى** Onun evi benim evimin karşısındadır, yahut benim evime bakar. (Lh, K.) Ve **لَقِيتُهُ لِقَاطاً** Onunla yüz yüze karşılaştım. (IAar.)

**تلقّط فُلَانٌ التَّمْرَ**
5 **تلقّط فُلَانٌ التَّمْرَ** ذ , yahut **الثَّمَرَ**, (S, farklı nüshalara göre, ve K, *) Falanca, hurmaları yahut meyveleri, şuradan buradan, yerden [toplayıp] aldı. (S, K. *)

**التقطهُ**
8 **التقطهُ** ذ : 1’e bak, iki yerde. ― -b2- Ayrıca, Onu topladı. (Msb.) ― -b3- Ve (mecaz:) Ona rastladı, yahut ona tesadüf etti, (K, TA,) beklenmedik şekilde, (TA,) aramaksızın; (K, TA;) meselâ kuyu ve ot gibi bir şey. (TA.) Sen ayrıca dersin, **وَرَدْتُ الشَّىْءَ الْتِقَاطًا** (mecaz:) Şeye beklenmedik şekilde, yahut farkında olmadan rastladım; (S, TA:) ve **لَقِيتُهُ الْتِقَاطًا** (mecaz:) Onunla beklenmedik şekilde karşılaştım: (TA:) bu anlamda **التقاطا**, hâl bildiren olarak kullanılan mastar isimlerinden biridir. (Sb, TA.)

**لَقَطٌ**
**لَقَطٌ** ذ Bir şeyden yerden alınan, yahut yerden toplanan şey; (S, Msb, K,) (S, Msb;) bunun gibi ↓ **لُقْطَةٌ** ve ↓ **لُقَطَةٌ** ve ↓ **لُقَاطَةٌ**: (K:) yahut ↓ bu sonuncusu, kayıp maldan kişinin yerden aldığı şeyi ifade eder; bunun gibi ↓ **لُقَاطٌ**, ة düşürülmüş olarak; ve ↓ **لُقَطَةٌ** **رُطَبَةٌ** gibi: (Msb:) yahut ↓ **لُقَاطَةٌ** ayrıca, değersiz, (K, TA,) yahut bayağı olan bir şeyden düşen yahut dökülen ve almak isteyen herhangi bir kimsenin aldığı şeyi ifade eder: (TA:) ve aynı şekilde, hurma ağaçlarının dal diplerinden, [görünüşe göre oradan toplanan hurmalar kastedilerek,] hurmaların kesilmesinden sonra yerden toplanan şey: (TA:) IAth der ki, ↓ **لُقَطَةٌ**, **ل**’ye damme ve **ق**’ye fetha ile, hadislerde çokça zikredilir ve bulunan malı ifade eder: (TA:) Az der ki, **لُقَطَةٌ**, **ق**’ye fetha ile, düşmüş yahut atılmış bir şeyi bulup alan şeydir; (Mgh, Msb;) ve bütün lugatçılar ve mahir nahivciler böyle der; (Msb;) ve aynı şekilde, As ve El-Ahmar rivayetiyle A ‘Obeyd; (TA;) yalnız Lth, işittiği kimselerin hepsinden farklı olarak, bunun ↓ **لُقْطَةٌ**, sükûn ile, olduğunu söylemiştir; (Mgh, Msb;) ve Fr: (TA:) IF ve ElFلrلbee ve başkaları yalnız ↓ **لُقَطَةٌ**’yı zikreder; ve bazıları sükûnlu telaffuzu avamın hatası sayar; sebep şudur: aslî kelime ↓ **لُقَاطَةٌ**’dır; bu, yağmada yerden alınan şeye uygulanarak çok kullanıldığı için, bazen ة’nin düşürülmesiyle ↓ **لُقَاطٌ**’a, bazen de ا’nın düşürülmesiyle ↓ **لُقَطَةٌ**’ya kısaltılır; eğer **ق**’yi sâkin yapsalardı, kelimede iki değişiklik olurdu; böyle çift değişiklik fasih dilde yoktur: (Msb:) IB ise, ↓ **لُقْطَةٌ**’nın doğru olduğunu söyler; ve onu uygun görür; çünkü **فُعْلَةٌ** kalıbı, **ضُحْكَةٌ** örneğinde olduğu gibi, edilgen ism-i mef‘ûl anlamına gelir; **فُعَلَةٌ** kalıbı da, **ضُحَكَةٌ** örneğinde olduğu gibi, etken ism-i fâ‘il anlamına gelir; ve bunun şiirde geçtiğini (söyler): IAth da, bazılarının böyle dediğini; fakat ↓ **لُقَطَةٌ**’nın daha yaygın ve daha doğru olduğunu belirtir. (TA.) Başaklardan yahut meyveden dağılmış olan herhangi bir şey; tekili ة iledir: (TA:) insanların, (S,) başaklardan, (S, Msb, K,) yerden alıp topladığı şey; (S, Msb, K;) bunun gibi ↓ **لُقَاطٌ**, damme ile: (S:) ve ↓ **لَقَاطٌ**, **سَحَابٌ** gibi, orakların ıskaladığı başaklar, (AHn, K,) ve insanların topladığı şey. (AHn.) Madenden yerden alınan şey: (Msb:) madende bulunan altın parçaları; (K;) yahut bunlara **لَقَطُ مَعْدِنٍ** denir: (S:) yahut **لَقَطٌ**, madenlerde **شَذْر** denilen şeye benzer, ondan daha büyük, altın yahut gümüş parçalarını ifade eder; bunlar madenin en iyisidir: ve **ذَهَبٌ لَقَطٌ** denir: (Lth:) ve ↓ **مُلْتَقَطٌ** da, madende bulunan altını ifade eder. (TA.) Sen ayrıca dersin, **فِى هٰذَا المَكَانِ لَقَطٌ مِنَ المَرْتَعِ** Bu yerde otlaktan az bir miktar vardır. (S.) Ve **فِى الأَرْضِ لَقَطٌ لِلْمَالِ** Arazide hayvanlar için miktarı çok olmayan otlak vardır. (TA.) Çoğulu **أَلْقَاطٌ**’tır. (TA.)

**لُقْطَةٌ**
**لُقْطَةٌ** ذ : **لَقَطٌ**’a bak, ilk cümlenin tamamında. ― -b2- Lth’ye göre, o [ayrıca] şunu ifade eder: yerden alınacak şeyleri tekrar tekrar ve ısrarla arayan ve onları toplayan bir adam: (TA:) ve bazıları der ki, ↓ **لُقَطَةٌ** “toplayan kimse”yi ifade eder: fakat bunun daha yaygın ve daha doğru anlamı, daha önce geçtiği üzere, “bulunan mal”dır. (IAth.)

**لُقَطَةٌ**
**لُقَطَةٌ** ذ : **لَقَطٌ**’a bak, ilk cümlenin tamamında: - ve **لُقْطَةٌ**’ya bak.

**لَقَاطٌ**
**لَقَاطٌ** ذ : **لَقَطٌ**’a bak, paragrafın son kısmında.

**لُقَاطٌ**
**لُقَاطٌ** ذ : **لَقَطٌ**’a bak, üç yerde.

**لِقَاطٌ**
**لِقَاطٌ** ذ : 3’e bak. ― -b2- [Orakların ıskaladığı başakları yerden toplama fiili;] **لَقَاطٌ**’un açıklamasında belirtilen fiil. (JK, K, TA.) Sen dersin, **هُوَ يَتَعَيَّشُ بِالِلّقَاطِ عَنِ اللَّقَاطِ** [O, orakların ıskaladığı başaklardan yerden toplayarak geçim vasıtasını elde etmeye kendini zorlar; yahut geçimine ancak yetecek şeyi elde eder]. (TK: fakat orada harekesiz verilmiştir.) [Eğer kastedilen okunuş **بِاللَّقَاطِ عَنِ اللِّقَاطِ** ise, **لِقَاطٌ**’un anlamı, orakla başakları ıskalama fiilidir; K’da **لَقَاطٌ** eksik açıklandığı için buna işaret edilir: fakat bunu muhtemel görmüyorum.] **لَقَاطٌ** ve **لِقَاطٌ** [sırasıyla] **حَصَادٌ** [“biçilmiş olan”ı ifade ederken] ve **حِصَادٌ** [“biçme” fiilini ifade ederken] gibidir. (TA.)

**لَقِيطٌ**
**لَقِيطٌ** ذ ↓ **مَلْقُوطٌ** ile aynı (Msb, K;) yani: yerden, (Mgh, K,) yahut bulunması umulmayan bir yerden, (Msb.) alınan, kaldırılan, yukarı kaldırılan, (Mgh,) yahut alınmış olan şey. (Msb, K.) ― -b2- Ve, genel olarak, (Mgh,) Buluntu çocuk; yahut atılmış çocuk, (Az, S, Mgh, Msb, K,) ve bir adam tarafından bulunan, (Az, TA,) yahut yerden alınan; (S;) yahut, alınması maksadıyla atıldığı için: (Mgh:) Lth’nin iddia ettiği gibi değildir; yani, yollara atılan ve orada bulunan, babası ve annesi bilinmeyen çocuk: **فَعِيلٌ** vezninin **مَفْعُولٌ** vezni anlamında olmasıdır: (Az, TA:) ve ↓ **مَلْقُوطٌ** da aynı şeyi ifade eder: (K:) [birincinin çoğulu, **لُقَطَآءُ**.] ― -b3- Ayrıca, Aramaksızın, (Lth,) beklenmedik şekilde yahut farkında olmadan rastlanan kuyu. (Lth, K.)

**لُقَاطَةٌ**
**لُقَاطَةٌ** ذ : **لَقَطٌ**’a bak, ilk cümlede, dört yerde.

**لَقِيطَةٌ**
**لَقِيطَةٌ** ذ bir erkeğe ve bir kadına uygulanır, (mecaz:) Alçak, soysuz, bayağı, rezil, yahut değersiz; (K, TA;) bunun gibi ↓ **لَاقِطَةٌ** bir erkeğe uygulanır; (TA;) ve yine ↓ **سَاقِطٌ مَاقِطٌ لَاقِطٌ**, birlikte kullanılır. (L, madde **سقط**.) Bu anlamda, önünde **سَقِيطَةٌ** ile birlikte gelir; fakat tek başına olunca **سَقِيطٌ** dersin. (TA.)

**لَقَّاطٌ**
**لَقَّاطٌ** ذ : **لَاقِطٌ**’a bak.

**لَقَّاطَةٌ**
**لَقَّاطَةٌ** ذ : **لَاقِطٌ**’a bak.

**لَاقِطٌ**
**لَاقِطٌ** ذ ve şiddetli anlamda ↓ **لَقَّاطٌ** ve [iki kat şiddetli anlamda] ↓ **لَقَّاطَةٌ** Yerden şeyleri toplayan bir adam; [ikincisi bunu çokça yahut sık yapan; üçüncüsü bunu pek çok yahut pek sık yapan: yahut] bulunması umulmayan yerlerden şeyleri alan kimse: (Msb:) ve hepsi, ekin biçildiğinde düşen başakları ve olgun hurmalar salkımdan kesildiğinde düşen [meyveyi] toplayan adamı ifade eder: (TA:) ve birinci ile ikinci, taneleri toplayan bir kuşu (da ifade eder). (Msb.) ― -b2- ↓ **لِكُلِّ سَاقِطَةٍ لَاقِطَةٌ** Birinden düşen her söz için onu alıp kaldıracak biri vardır: (Msb, madde **سقط**:) yahut konuşanın ağzından düşen her kelime için onu işitecek, alıp toplayacak ve yayacak biri vardır: (S, * K:) bir darbımeseldir, (TA,) dili korumaya dair: (K:) **لاقطة**’daki ة, manayı şiddetlendirmek içindir, (Msb, madde **سقط**,) yahut benzeştirme maksadıyladır: (Msb, o maddede ve bu maddede:) eğer **لِكُلِّ ضَائِعٍ** yahut benzeri dersen, **لَاقِطٌ** dersin. (Msb, bu maddede.) ― -b3- **الحَصَى** ↓ **لَاقِطَةٌ** Bir kuşun **قَانِصَة**’si [mide vb.], (S, K,) içinde çakıl taşlarının toplandığı yer: (S:) yahut koyun yahut keçinin işkembesi (**قِبّة**) [ve devenin buna karşılık gelen karıncığı; TA’da madde **حصل**’de gösterildiği üzere; ayrıca **لَقَّاطَةُ الحَصَى** da denir (bk. **قُرَيْحَآءُ**);] çünkü yediği toprak ve çakıl taşından her ne varsa oraya taşır; (A, TA;) bunun gibi **اللَّاقِطَةٌ** [tek başına] da (denir). (TA.) -A2- **لَاقِطٌ** ayrıca (mecaz:) Herhangi bir âzatlı, yahut hür bırakılmış köle demektir: (K:) yahut âzatlının kölesi. (S, madde **مقط**, ve TA, madde **سقط**:) **لاقط**’ın kölesine **مَاقِطٌ** denir; **ماقط**’ın kölesine **سَاقِطٌ** denir: buradan şu söz gelir, **هُوَ سَاقِطُ بْنُ مَاقِطِ بْنِ لَاقِطٍ**. (K, TA [fakat CK’da **هُوَ** yerine **بَنُو** bulunur; buna bağlı olarak devamında gerekli farkla.]) Madde **سقط**’a bak. ― -b2- Ayrıca **لَقِيطَةٌ**’ya bak: ve **أَلْقَاطٌ**’a bak; bu, **لَاقِطٌ**’un çoğulu olabilir; nitekim **لُقَّاطٌ** da böyledir; o, **أَلْقَاطٌ** ile açıklanmıştır.

**لَاقِطَةٌ**
**لَاقِطَةٌ** ذ : **لَاقِطٌ**’a bak, iki yerde: -A2- ve ayrıca **لَقِيطَةٌ**’ya da bak.

**أَلْقَاطٌ**
**أَلْقَاطٌ** ذ **لَقَطٌ**’un çoğuludur, ona bak. ― -b2- (mecaz kabul edilmiştir:) Ayrılmış, yahut dağılmış, yahut saçılmış az sayıda adam. (S.) ― -b3- [Ayrıca, belki **لَاقِطٌ**’un çoğulu olarak; tıpkı **أَصْحَابٌ**’ın **صَاحِبٌ**’in çoğulu olması gibi,] (mecaz:) İnsanların, yahut halkın, döküntüsü, en aşağısı, en bayağısı, en değersiz türü; (K, * TA;) bunun gibi ↓ **لُقَّاطٌ** [ki bu, şüphesiz **لَاقِطٌ**’un çoğuludur; tıpkı **سُقَّاطٍ**’ın **سَاقِطٌ**’un, ve **مُقَّاطٌ**’ın **مَاقِطٌ**’in çoğulu olması gibi]. (IAar, TA’da, madde **خشر**.)

**مَلْقَطٌ**
**مَلْقَطٌ** ذ [Bir şeyin yerden alındığı yer:] bir şeyin arandığı, yahut aranacak olduğu yer: bir maden: (TA:) [çoğulu **مَلاقِطُ**.] ― -b2- **أَصْبَحَتْ مَرَاعِينَا مَلَاقِطَ مِنَ الجَدْبِ** Kuraklık sebebiyle otlaklarımız kurudu ve ottan yoksun kaldı. (As.)

**مِلْقَطٌ**
**مِلْقَطٌ** ذ Yerden almak, yahut yerden kaldırmak için kullanılan, (K,) yahut içinde kullanılan, (Jm,) şey: (Jm, K;) bunun gibi ↓ **مِلْقَاطٌ**. (TA.)

**مِلْقَاطٌ**
**مِلْقَاطٌ** ذ : **مِلْقَطٌ**’a bak. ― -b2- Kılın yolunduğu [alet olan] **مِنْقَاش**, (K, TA,) onunla. (TA.)

**مَلْقُوطٌ**
**مَلْقُوطٌ** ذ : **لَقِيطٌ**’a bak, iki yerde. IAth, **مَالٌ مَلْقُوطٌ**’u “bulunan mal” diye açıklar. (TA.)

**مُلْتَقَطٌ**
**مُلْتَقَطٌ** ذ : **لَقَطٌ**’a bak, sondan ikinci cümle. ― -b2- Ayrıca, bir şeye uygulanarak, **سَاقِطٌ** ile aynı (mecaz kabul edilmiştir:) [rezil, değersiz, yahut bayağı]. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D8%B7/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

لَقَطَ
لَقَطَ U ( n. ac. لَقْط 1 ),
a.  Picked up; gleaned.

b.  Cut off ( fingers ).

c.  Mended.

d.  [ coll. ], Overtook.

e.  [ coll. ]. Caught; seized.

لَقَّطَ
لَقَّطَ II
a.  [ coll. ],  see I (d) ( e ),

لَاْقَطَ
لَاْقَطَ III ,
a.  Faced.

b.  Met.

تَلَقَّطَ
تَلَقَّطَ V ,
a.  Picked up.

اِلْتَقَطَ
اِلْتَقَطَ VIII ,
a.  see V .

b.  Came upon; met; found.

لُقْطَة
لُقْطَة 3t ,
a.  A find; a stray.

b.  [ coll. ], Foundling.

لَقَط
لَقَط 4 , ( pl. أَلْقَاْط 38 ),
a.  Pickings.

b.  Scrap, bit.

c.  Gold-dust, gold-ore.

لُقَطَة
لُقَطَة 9t ,
a.  see 3t (a) .

مِلْقَط
مِلْقَط 20 , ( pl. مَلَاْقِطُ 44 ),
a.  Pincers, pliers; tongs.

لَاْقِط
لَاْقِط 21 ,
a.  Gleaner; picker.

b.  Mender.

c.  Freedman.

لَاْقِطَة
لَاْقِطَة 21t ,
a.  see 25t (b) .

لَقَاْط
لَقَاْط 22 ,
a.  see 24 .

لِقَاْط
لِقَاْط 23 ,
a.  Gleaning.

لُقَاْط
لُقَاْط 24 ,
a.  Gleanings.

لُقَاْطَة
لُقَاْطَة 24t ,
a.  Refuse.

b.  see 24 .

لَقِيْط
لَقِيْط 25 , ( pl. لُقَطَآءُ 43 .).
a.  Picked up.

b.  . Foundling;   waif, stray.

لَقِيْطَة
لَقِيْطَة 25t , ( pl. لَقَاْئِطُ 46 ),
a.  fem. of لَقِيْط 25 .

b.  Vile, ignoble.

لَقَّاْطَة
لَقَّاْطَة 28t ,
a.  see 21 (a) .

أَلْقَاْط
أَلْقَاْط 38 ,
a.  Rabble, riff-raff.

مِلْقَاْط
مِلْقَاْط 45 ,
a.  Tweezers.

b.  Pen, reed.

c.  Spider.

لَقڤطَ
N. P. لَقڤطَ I , ( pl. مَلَاْقِيْطُ 65 ),
a.  Picked up; gleaned.

b.  Foundling.

c.  [ coll. ], Caught, nabbed ( thief ).

d.  [ coll. ], Captive, prisoner.

مَلْقَطَان
مَلْقَطَان
a.  Fool.

لَاقِطَة الحَصَى
لَاقِطَة الحَصَى
a.  Crop; maw.

##### Türkçe

**لَقَطَ**
**لَقَطَ** U (mastar-ı isim: **لَقْط** 1),
a. Aldı; topladı.

b. Kesti (parmakları).

c. Onardı.

d. [topluluk], Yetişti.

e. [topluluk]. Yakaladı; ele geçirdi.

**لَقَّطَ**
**لَقَّطَ** II
a. [topluluk], I (d) (e)’ye bak,

**لَاْقَطَ**
**لَاْقَطَ** III,
a. Yüz yüze geldi.

b. Karşılaştı.

**تَلَقَّطَ**
**تَلَقَّطَ** V,
a. Aldı.

**اِلْتَقَطَ**
**اِلْتَقَطَ** VIII,
a. V’e bak.

b. Rastladı; karşılaştı; buldu.

**لُقْطَة**
**لُقْطَة** 3t,
a. Buluntu; başıboş.

b. [topluluk], Bulunmuş çocuk.

**لَقَط**
**لَقَط** 4, (çoğulu **أَلْقَاْط** 38),
a. Toplanan şeyler.

b. Kırıntı, parça.

c. Altın tozu, altın cevheri.

**لُقَطَة**
**لُقَطَة** 9t,
a. 3t (a)’ya bak.

**مِلْقَط**
**مِلْقَط** 20, (çoğulu **مَلَاْقِطُ** 44),
a. Kerpeten, pense; maşa.

**لَاْقِط**
**لَاْقِط** 21,
a. Toplayıcı; alan.

b. Onarıcı.

c. Azatlı.

**لَاْقِطَة**
**لَاْقِطَة** 21t,
a. 25t (b)’ye bak.

**لَقَاْط**
**لَقَاْط** 22,
a. 24’e bak.

**لِقَاْط**
**لِقَاْط** 23,
a. Toplama.

**لُقَاْط**
**لُقَاْط** 24,
a. Toplamalar.

**لُقَاْطَة**
**لُقَاْطَة** 24t,
a. Süprüntü.

b. 24’e bak.

**لَقِيْط**
**لَقِيْط** 25, (çoğulu **لُقَطَآءُ** 43.),
a. Alınmış.

b. Bulunmuş çocuk; serseri, başıboş.

**لَقِيْطَة**
**لَقِيْطَة** 25t, (çoğulu **لَقَاْئِطُ** 46),
a. **لَقِيْط** 25’in müennesi.

b. Alçak, soysuz.

**لَقَّاْطَة**
**لَقَّاْطَة** 28t,
a. 21 (a)’ya bak.

**أَلْقَاْط**
**أَلْقَاْط** 38,
a. Ayaktakımı, çapul.

**مِلْقَاْط**
**مِلْقَاْط** 45,
a. Cımbız.

b. Kalem, kamış.

c. Örümcek.

**لَقڤطَ**
Özel isim. **لَقڤطَ** I, (çoğulu **مَلَاْقِيْطُ** 65),
a. Aldı; topladı.

b. Bulunmuş çocuk.

c. [topluluk], Yakaladı, enseledi (hırsızı).

d. [topluluk], Esir, tutsak.

**مَلْقَطَان**
**مَلْقَطَان**
a. Ahmak.

**لَاقِطَة الحَصَى**
**لَاقِطَة الحَصَى**
a. Kursak; işkembe.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D8%B7/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

لقط
لَقَطَ - يَلْقُطُ - الْتَقَطَ - يَلْتَقِطُ
لَقَطَ - يَلْقُطُ + كائن + كائناًً أو شيئاً: يأخذه ويهتم به بعد أن وجده مُلقى في مكان مهمَل: يمسك بشيء أو كائن ملقى على سطح أو أرض، فيرفعه من الأرض ويحمله ويأخذه معه ويهتم به
الْتَقَطَ - يَلْتَقِطُ: على وزن " افتعل " من " لَقَطَ - يَلْقُطُ ": يقوم بفعل " لَقَطَ - يَلْقُطُ " بدافع ذاتي: حرص وجهد أن " يَلْقُطَ "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " أخذ الشيء ولقطه وضمه وحمله لنقله والتصرف به " وهي:
أَخَذَ - يَأخُذُ، لَقِفَ - يَلْقَفُ، لَقَطَ - يَلْقُطُ، نَسَرَ - يَنْسُرُ (نَسَرَ - يَنْسِرُ)، خَطِفَ - يَخْطَفُ، نَاشَ - يَنُوْشُ

التقط
 	﴿قال قائل منهم لا تقتلوا يوسف وألقوه في غيابة الجب يلتقطه بعض السيارة إن كنتم فاعلين(10)﴾ يوسف ﴿فالتقطه آل فرعون ليكون لهم عدوا وحزنا إن فرعون وهامان وجنودهما كانوا خاطئين(8)﴾ القصص
مختار الصحاح
● [لقط] ل ق ط: لَقَطَ الشيء أخذه من الأرض من باب نصر و الْتَقَطَهُ أيضا ويُقال لكل ساقطة لاقِطَةٌ أي لكل ما ندر من كلمة من يسمعها ويُذيعها و اللَّقِيطُ المنبوذ يُلتقط و اللَّقَطُ بفتحتين ما التُقط من الشيء ومنه لَقَطُ المعدن وهي قطع ذهب تُوجد فيه و لُقَاطُ السُنبل بالضم و تَلَقَّطَ التمر التقطه من ها هنا وها هنا
ملخص اللسان:
1.    اللَّقْطُ: أَخْذُ الشيء من الأَرض، لقَطَه يَلْقُطه لَقْطاً  والتقَطَه: أَخذه من الأَرض
2.    واللُّقْطةُ، بتسكين القاف، اسم الشيء الذي تجِدُه مُلْقىً  فتأْخذه، وكذلك المَنبوذ من الصبيان لُقْطةٌ، وأَمّا اللُّقَطةُ، بفتح  القاف، فهو الرجل اللّقّاطُ يتبع اللُّقْطات يَلْتَقِطُها؛
3.     اللَّقِيطُ الطِّفل الذي يوجَد مرْميّاً على  الطُّرق لا يُعرف أَبوه ولا أُمّه
4.     وأَمَّا اللُّقاطةُ فهو ما كان ساقطاً من الشيء التَّافِه الذي لا قيمة له ومَن شاءَ أَخذه
5.     والالتقاطُ: أَن تَعْثُر على الشيء من غير قَصْد وطلَب؛
6.    واللَّقَطُ: قِطَع الذَّهب المُلْتَقَط يوجد في المعدن. الليث: اللقَطُ قِطَعُ ذهب أَو فضة أَمثال الشَّذْرِ وأَعظم في المعادن
لسان العرب
● - لقط: اللَّقْطُ: أَخْذُ الشيء من الأَرض، لقَطَه يَلْقُطه لَقْطاً  والتقَطَه: أَخذه من الأَرض. يقال: لِكُلِّ ساقِطةٍ لاقِطةٌ أَي لكل ما نَدَر  من الكلام مَن يَسْمَعُها ويُذِيعُها. ولاقِطةُ الحَصى: قانِصةُ الطير  يجتمع فيها الحصى. والعرب تقول: إِنَّ عندك ديكاً يَلْتَقِط الحصى، يقال  ذلك للنّمّام. الليث: إِذا التقَط الكلامَ لنميمةٍ قلت لُقَّيْطَى  خُلَّيْطَى، حكاية لفعله.  قال الليث: واللُّقْطةُ، بتسكين القاف، اسم الشيء الذي تجِدُه مُلْقىً  فتأْخذه، وكذلك المَنبوذ من الصبيان لُقْطةٌ، وأَمّا اللُّقَطةُ، بفتح  القاف، فهو الرجل اللّقّاطُ يتبع اللُّقْطات يَلْتَقِطُها؛ قال ابن بري:  وهذا هو الصواب لأَنّ الفُعْلة للمفعول كالضُّحْكةِ، والفُعَلةُ للفاعل  كالضُّحَكةِ؛ قال: ويدل على صحة ذلك قول الكميت:  أَلُقْطَةَ هُدهدٍ وجُنُودَ أُنْثَى  مُبَرْشِمةً، أَلَحْمِي تأْكُلُونا؟  لُقْطة: منادى مضاف، وكذلك جنود أُنثى، وجعلهم بذلك النهايةَ في  الدَّناءة لأَنّ الهُدْهد يأْكل العَذِرةَ، وجعلهم يَدِينون لامرأَة.  ومُبَرْشِمة: حال من المنادى. والبَرْشَمةُ: إِدامة النظر، وذلك من شدّة الغيظ،  قال: وكذلك التُّخْمةُ، بالسكون، هو الصحيح، والنُّخَبةُ، بالتحريك، نادر  كما أَن اللُّقَطة، بالتحريك، نادر؛ قال الأَزهري: وكلام العرب الفصحاء غير  ما قال الليث في اللقْطة واللقَطة، وروى أَبو عبيد عن الأَصمعي والأَحمر  قالا: هي اللُّقَطةُ والقُصَعةُ والنُّفَقةُ مثقّلات كلها، قال: وهذا  قول حُذّاق النحويين لم أَسمع لُقْطة لغير الليث، وهكذا رواه المحدّثون عن  أَبي عبيد أَنه قال في حديث النبي، صلّى اللّه عليه وسلّم، إِنه سئل عن  اللقَطة فقال: احْفَظْ عِفاصَها ووِكاءها. وأَما الصبيّ المنبوذ يَجِده  إِنسان فهو اللقِيطُ عند العرب، فعيل بمعنى مفعول، والذي يأْخذ الصبي أَو  الشيء الساقِط يقال له: المُلْتَقِطُ.  وفي الحديث: المرأَةُ تَحُوز ثلاثةَ مَوارِيثَ: عَتِيقَها ولَقِيطَها  وولدَها الذي لاعَنَت عنه؛ اللَّقِيطُ الطِّفل الذي يوجَد مرْميّاً على  الطُّرق لا يُعرف أَبوه ولا أُمّه، وهو في قول عامة الفقهاء حُرّ لا وَلاء  عليه لأَحد ولا يَرِثُه مُلْتَقِطه، وذهب بعض أَهل العلم إِلى العمل بهذا  الحديث على ضَعفه عند أَكثر أَهل النقل.  ويقال للذي يَلْقُط السَّنابِلَ إِذا حُصِدَ الزرعُ ووُخِزَ الرُّطَب من  العِذْق: لاقِطٌ ولَقّاطٌ ولَقَّاطةٌ. وأَمَّا اللُّقاطةُ فهو ما كان  ساقطاً من الشيء التَّافِه الذي لا قيمة له ومَن شاءَ أَخذه.  وفي حديث مكة: ولا تَحِلُّ لُقَطَتُها إِلا لِمُنْشِد، وقد تكرر ذكرها  من الحديث، وهي بضم اللام وفتح القاف، اسم المالِ المَلْقُوط أَي الموجود.  والالتقاطُ: أَن تَعْثُر على الشيء من غير قَصْد وطلَب؛ وقال بعضهم: هي  اسم المُلْتَقِط كالضُّحَكةِ والهُمَزَةِ كما قدّمناه، فأَما المالُ  المَلْقُوط فهو بسكون القاف، قال: والأَول أَكثر وأَصح. ابن الأَثير:  واللقَطة في جميع البلاد لا تحِل إِلا لمن يُعرِّفها سنة ثم يتملَّكها بعد السنة  بشرط الضمان لصاحبها إِذا وجده، فأَمّا مكةُ، صانها اللّه تعالى، ففي  لُقَطتِها خِلاف، فقيل: إِنها كسائر البلاد، وقيل: لا، لهذا الحديث،  والمراد بالإِنشاد الدَّوام عليه، وإِلا فلا فائدة لتخصيصها بالإِنشاد، واختار  أَبو عبيد أَنه ليس يحلُّ للملتقِط الانتفاع بها وليس له إِلا الإِنشاد،  وقال الأَزهري: فَرق بقوله هذا بين لُقَطة الحرم ولقطة سائر البلاد، فإِن  لُقَطة غيرها إِذا عُرِّفت سنة حل الانتفاع بها، وجَعل لُقطةَ الحرم  حراماً على مُلْتَقِطها والانتفاعَ بها وإِن طال تعريفه لها، وحكم أَنها لا  تحلُّ لأَحد إِلا بنيّة تعريفها ما عاش، فأَمَّا أَن يأْخذها وهو ينوي  تعريفها سنة ثم ينتفع بها كلقطة غيرها فلا؛ وشيء لَقِيطٌ ومَلْقُوطٌ.  واللَّقِيطُ: المنبوذ يُلْتَقَطُ لأَنه يُلْقَط، والأُنثى لقيطة؛ قال  العنبري:لوْ كُنْتُ مِن مازِنٍ، لم تَسْتَبِحْ إِبِلي  بَنُو اللَّقِيطةِ من ذُهْلِ بنِ شَيْبانا  والاسم: اللِّقاطُ. وبنو اللَّقِيطةِ: سُموا بذلك لأَن أُمهم، زعموا،  التَقَطها حُذَيْفةُ بن بدر في جَوارٍ قد أَضَرّتْ بهنّ السنة فضمّها  إِليه، ثم أَعجبته فخطبها إِلى أَبيها فتزوَّجها.  واللُّقْطةُ واللُّقَطةُ واللُّقاطةُ: ما التُقِط. واللَّقَطُ،  بالتحريك: ما التُقِط من الشيء. وكل نُثارة من سُنْبل أَو ثمَر لَقَطٌ، والواحدة  لَقَطة. يقال: لقَطْنا اليوم لقَطاً كثيراً، وفي هذا المكان لَقَطٌ من  المرتع أَي شيء منه قليل. واللُّقاطةُ: ما التُقِط من كَربِ النخل بعد  الصِّرامِ. ولَقَطُ السُّنْبُل: الذي يَلْتَقِطُه الناس، وكذلك لُقاطُ  السنبل، بالضم. واللَّقاطُ: السنبل الذي تُخْطِئه المَناجِلُ تلتقطه الناس؛  حكاه أَبو حنيفة، واللِّقاطُ: اسم لذلك الفعل كالحَصاد والحِصاد. وفي الأَرض  لَقَطٌ للمال أَي مَرْعى ليس بكثير، والجمع أَلقاط. والأَلقاطُ:  الفِرْقُ من الناس القَلِيلُ، وقيل: هم الأَوْباشُ. واللَّقَطُ: نبات سُهْلِيّ  يَنْبُتُ في الصيف والقَيظ في ديار عُقَيْل يشبه الخِطْرَ والمَكْرَةَ  إِلا أَن اللقَط تشتدُّ خُضرته وارتفاعه، واحدته لَقَطة. أَبو مالك:  اللقَطةُ واللقَطُ الجمع، وهي بقلة تتبعها الدوابُّ فتأْكلها لطيبها، وربما  انتتفها الرجل فناولها بعيرَه، وهي بُقول كثيرة يجمعها اللَّقَطُ.  واللَّقَطُ: قِطَع الذَّهب المُلْتَقَط يوجد في المعدن. الليث: اللقَطُ قِطَعُ ذهب  أَو فضة أَمثال الشَّذْرِ وأَعظم في المعادن، وهو أَجْوَدُه. ويقال ذهبٌ  لَقَطٌ.  وتَلقَّط فلان التمر أَي التقطه من ههنا وههنا.  واللُّقَّيْطَى: المُلْتقِط للأَخْبار. واللُّقَّيْطى شبه حكاية إِذا  رأَيته كثير الالتِقاطِ للُّقاطاتِ تَعِيبه بذلك. اللحياني: داري بلِقاطِ  دار فلان وطَوارِه أَي بحِذائها: أَبو عبيد: المُلاقَطةُ في سَير الفرس  أَن يأْخذ التقْرِيبَ بقوائمه جميعاً. الأَصمعي: أَصْبحت مَراعِينا  مِلاقِطَ من الجَدْبِ إِذا كانت يابسة لا كَلأَ فيها؛ وأَنشد:  تَمْشي، وجُلُّ المُرْتَعَى مِلاقِطُ،  والدِّنْدِنُ البالي وحَمْضٌ حانِطُ  واللَّقِيطةُ واللاَّقِطةُ: الرجلُ الساقِطُ الرَّذْل المَهِينُ،  والمرأَة كذلك. تقول: إِنه لَسقِيطٌ لقِيطٌ وإِنه لساقِط لاقِط وإِنه لسَقِيطة  لقِيطة، وإِذا أَفردوا للرجل قالوا: إِنه لسقيط. واللاَّقِطُ الرَّفّاء،  واللاقِطُ العَبد المُعْتَقُ، والماقِط عبد اللاقِطِ، والساقِطُ عبد  الماقِطِ.  الفراء: اللَّقْطُ الرَّفْو المُقارَبُ، يقال: ثوبٌ لقِيطٌ، ويقال:  القُط ثوبَك أَي ارْفَأْه، وكذلك نَمِّل ثَوْبَكَ.  ومن أَمثالهم: أَصِيدَ القُنْفذُ أَم لُقَطةٌ؛ يُضرب  (* قوله «يضرب إلخ»  في مجمع الامثال للميداني: يضرب لمن وجد شيئاً لم يطلبه.) مثلاً للرجل  الفقير يَستغني في ساعة.  قال شمر: سمعت حِمْيرِيّةً تقول لكلمة أَعَدْتُها عليها: قد لقَطْتها  بالمِلْقاطِ أَي كتبتها بالقلم. ولَقِيتُه التِقاطاً إِذا لقيته من غير أَن  ترجُوَه أَو تَحْتَسِبه؛ قال نِقادة الأَسدي:  ومنهلٍ وردته التِقاطا،  لم أَلْقَ، إِذْ وَرَدْتُه، فُرَّاطا  إِلا الحَمامَ الوُرْقَ والغَطاطا  وقال سيبويه: التِقاطاً أَي فَجأَةً وهو من المصادر التي وقعت أَحوالاً  نحو جاء رَكضاً. ووردت الماء والشيء التِقاطاً إِذا هجمت عليه بغتة ولم  تحتسبه. وحكى ابن الأَعرابي: لقيته لِقاطاً مُواجَهة. وفي حديث عمر، رضي  اللّه عنه: أَن رجلاً من تميم التقط شَبكة فطلب أَن يجعلها له؛ الشَّبَكةُ  الآبارُ القَريبةُ الماء، والتِقاطها عُثُورُه عليها من غير طلب.  ويقال في النِّداء خاصة: يا مَلْقَطانُ، والأُنثى يا مَلْقطانة، كأَنهم  أَرادوا يا لاقِط. وفي التهذيب: تقول يا ملقطان تعني به الفِسْلَ  الأَحمق.واللاقِطُ: المَولى. ولقط الثوبَ لَقْطاً: رقَعَه.  ولقِيط: اسم رجل. وينو مِلْقَطٍ: حَيّانِ.
مقاييس اللغة:
(لقط) اللام والقاف والطاء أصلٌ صحيح يدلُّ على أخْذِ شيءٍ من الأرض قد رأيتَه بغتة ولم تُرِدْهُ، وقد يكون عن إرادةٍ وقصدٍ أيضاً. منه لَقطُ الحَصَى وما أشبهه واللُّقْطة: ما التقطه الإنسان من مالٍ ضائع. واللَّقِيط: المنبوذ يُلْقَط. وبنو اللَّقيطة: قومٌ من العرب، سُمُّوا بذلك لأن أمَّهم كان التقطها حذيفة بن بدرٍ في جَوارٍ قد أضرَّتْ بهنَّ السَّنَة، فضَمَّها، ثم أعجبَتْه فخطبها إلى أبيها وتزوجَهَا. واللَّقَط، بفتح القاف: ما التقَطْتَ من شيءٍ. والالتقاط: أن توافِقَ شيئاً بغتة من كلأٍ وغيره. قال:
* ومَنْهلٍ ورَدْتُه التقاطاً([8]) *
ومما يشبّه بهذا اللَّقِيطة: الرّجل المَهين. ويقولون: "لكلِّ ساقطةٍ لاقطة"، أي لكلِّ نادرة([9]) من الكلام من يَسمَعُها ويُذيعها. والألقاط من النَّاس: القَليلُ المتفرِّقون. وبِئر لَقيطٌ: التُقطت التقاطاً، أي وُقِع عليها بَغتة. واللَّقَط: قِطَعٌ من ذهب أو فِضّة تُوجَد في المَعدِن. وتسمَّى القَطِنة([10]) لاقطَة الحصى. ولُقَاطة الزَّرع: ما لُقِط من حبٍّ بعد حَصَاده.
القاموس المحيط:
لَقَطَه أخَذه من الأرضِ، فهو مَلْقوطٌ ولَقِيطٌ، الثوبَ رَقَعَه ورَفَاهُ. واللاَّقِطُ الرَّفَّاءُ، وكُلُّ عَبْدٍ أعْتِقَ، والماقِطُ عَبْدُهُ، والساقِطُ عَبْدُه، ومنه هو ساقِطُ بنُ ماقِطِ بنِ لاقِطٍ. واللُّقَاطَةُ، بالضم ما كانَ ساقِطاً مما لا قِيمَةَ له. وكَسحابٍ السُّنْبُلُ الذي تُخْطِئُه المَناجِلُ، وبالكسر اسمُ ذلك الفِعلِ. ويا مَلْقَطانُ يا أحْمَقُ، وهي بهاءٍ. واللَّقَطُ، محرّكةً وكحُزْمَةٍ وهُمَزَةٍ وثُمامَةٍ ما الْتُقِطَ.
واللَّقِيطُ: المَوْلُودُ الذي يُنْبَذُ، كالمَلْقُوطِ، وبِئرٌ وُقِعَ عليها بَغْتَةً. ولَقِيطٌ البَلَويُّ، وابنُ الرَّبيعِ، وابنُ صَبْرَةَ، وابنُ عامِرٍ، وابنُ عَدِيّ، وابنُ عَبَّادٍ: صحابيُّونَ، وبهاءٍ: الرجلُ المَهِينُ الرَّذْلُ، وكذا المرأةُ. وبنُو اللَّقِيطةِ: سُمُّوا بها لأنّ أمَّهُمُ الْتَقَطَها حُذَيْفَةُ بنُ بَدْرٍ في جَوارٍ أضَرَّتْ بِهِنَّ السَّنَةُ، فأعْجَبَتْه، فَخَطَبها إلى أبيها، وتَزَوَّجَها، وهي بنتُ عُصْمِ بنِ مَرْوانَ وأوَّلُ أبْياتِ الحَماسَةِ مُحَرَّفٌ، والرِّوايةُ: بنُو الشَّقِيقةِ، وهي بنتُ عَبَّادِ بنِ زيد، ويأتي في القافِ. والمِلْقاطُ، بالكسر: القَلَمُ، والمِنْقاشُ، والعَنْكَبُوتُ. وكمِنْبرٍ: ما يُلْقَطُ به. وبنُو مِلْقَطٍ: حَيٌّ. والْتَقَطَه: عَثَرَ عليه من غيرِ طَلَبٍ. وتَلَقَّطَه: الْتَقَطَه من ههُنا وههنا. ودارُهُ بِلقاطِ دارِي، بالكسر: بِحِذائِها. والمُلاقَطَةُ: المُحاذاةُ، وأن يأخُذَ الفرسُ بقَوائِمِه جميعاً. والأَلْقاطُ: الأوْباشُ. و " لكلِّ ساقِطَةٍ لاقِطَةٌ " أي: لكلِّ كَلمةٍ سَقَطَتْ من فَمِ الناطِقِ نَفْسٌ تَسْمَعُها فَتَلْقُطُها فَتُذِيعُها، يُضْرَبُ في حِفْظِ اللسانِ. ولاقِطَةُ الحَصَى: قانِصةُ الطيرِ. وإنه لُقَّيْطَى خُلَّيْطَى، كسُمَّيْهَى: مُلْتَقِطٌ للأخْبارِ لِيَنِمَّ بها. واللَّقَطُ، محرّكةً: ما يُلْتَقَطُ من السَّنابِلِ، وقِطَعُ ذَهَبٍ تُوجَدُ في المَعْدِنِ، وبَقْلَةٌ طَيِّبَةٌ تَتْبَعُها الدَّوابُّ، الواحدةُ: بهاءٍ.
تاج العروس:
ل ق ط
لَقَطَهُ يَلْقُطُه لَقْطاً : أَخَذَهُ مِنَ الأَرضِ فهو مَلْقُوطٌ ولَقِيطٌ
ومِنَ المَجَازِ : لَقَطَ الثَّوْبَ يَلْقُطُه لَقْطاً : رَقَعَهُ عن الكِسَائِيِّ
وقال الفَرّاءُ : لَقَطَ الثَّوْبَ إِذا رَفأَهُ مُقَارِباً . وثَوْبٌ لَقِيطٌ : مَرْفُوءٌ ويُقَالُ : الْقُطْ ثَوْبَك أَي ارْفَأْهُ وكذلِك : نَمِّلْ ثَوْبَك . وقالَ ابْن الأَعْرَابِيِّ : الّلاقِطُ : الرَّفّاءُ وهو مَجازٌ . ومن المَجَازِ أَيْضاً : كُلُّ عَبْدٍ أُعْتِقَ فهو لاقِطٌ والماقِطُ : عَبْدُه أَي عَبْدُ الّلاقِطِ والسّاقِطُ : عَبْدُه أَي عَبْدُ الماقِط ومنه قولُهُم : هو ساقِطٌ بنُ ماقِطِ بن لاقِطٍ وقد أَشَرْنَا إِلى ذلِك في س ق ط . واللُّقَاطَةُ بالضَّمِّ : ما كَانَ سَاقِطاً مِمَّا لا قِمَةَ له من الشَّيْءِ التّافِهِ ومن شاءَ أَخَذَه . واللَّقَاطُ كسَحَابٍ : السُّنْبُل الذي تُخْطِئُه المَنَاجِلُ يَلْتَقِطُه النّاسُ حكاهُ أَبو حَنِيفَةَ . واللِّقَاطُ بالكَسْرِ : اسمُ ذلِكَ الفِعْلِ كالحَصَادِ والحِصادِ
ومن المَجَازِ : يُقَال في النِّدَاءِ خَاصّةً : يا مَلْقَطَانُ كَأَنَّهُم أَرادُوا يا لاقِطُ . وفي الأَسَاسِ : أَي يا أَحْمَقُ وهي بهاءٍ وفي التَّهْذِيبِ : تَقُولُ : يا مَلْقَطَانُ يَعْنِي به الفَسْلُ الأَحْمَقَ
واللَّقَطُ مُحَرَّكَةً : ما الْتُقِطَ من الشَّيْءِ وكُلُّ نُثَارَةٍ من سُنْبُلٍ أَو ثَمَرٍ : لَقَطٌ والوَاحِدَةُ لَقَطَةٌ
واللُّقْطَة كحُزْمَةٍ أَي بالضَّمِّ عن اللَّيْثِ وقال غَيْرُه : هي اللُّقَطَةُ مثالُ هُمَزَةٍ واللُّقَاطَةُ مثل ثُمَامَة : ما الْتُقِطَ من كَرَبِه بعد الصِّرامِ . قالَ اللَّيْثُ : اللُّقْطَةُ بتَسْكِينِ القافِ : اسمُ الذِي تَجِدُه مُلْقًى فتَأْخُذُه وكذلِكَ المَنْبُوذُ من الصِّبْيان : لُقْطَة وأَما اللُّقَطَة بفَتْح القافِ فهُوَ : الرَّجُل اللَّقَّاطُ يتَتَبَّعُ اللُّقْطَاتِ يَلْتَقِطُها . وقال الأَزْهَرِيُّ : وكلامُ العَرَبِ الفُصحَاءِ على غَيْرِ ما قَال اللَّيْثُ في اللُّقْطَة واللُّقَطَة وَرَوَى أَبو عُبَيْد عن الأَصْمَعِي والأَحْمَرِ قالا : هي اللُّقَطَةُ والقُصَعَةُ والنُّفَقَة مُثَقَّلاتٌ كلُّهَا قال : وهذا قَوْلُ حُذّاقِ النَّحْوِيِّين ولم أَسْمَع لُقْطَة لغَيْرِ اللَّيْثِ وهكَذَا رَوَاهُ المُحَدِّثُون عن أَبِي عُبَيْد قال : ورَوَاهُ الفَرّاءُ أَيْضاً اللُّقْطَة بالتَسْكِينِ وقولُ الأَحْمَرِ والأَصْمَعِيِّ أَصْوَبُ
قال : و أَمّا الصَّبِيُّ المَنْبُوذُ يجِدُه إِنْسانٌ فهو اللَّقِيطُ عِنْدَ العَرَبِ لا كما زَعَمَه اللَّيْثُ وهو المَوْلُودُ الذي يُنْبَذُ على الطُّرُقِ أَو يُوجَد مَرْمِيّاً على الطُّرُق لا يُعْرَفُ أَبُوه ولا أُمُّه فَعِيلٌ بمعنَى مَفْعُولٍ كالمَلْقُوطِ ومنه الحَدِيثُ : المَرْأَةُ تَحُوزُ ثَلاثَةَ مَوَارِيثَ : عَتِيقَها ولَقِيطَها ووَلَدَهَا الَّذِي لاعَنَتْ عنه وهو في قَوْلِ عامَّةِ الفُقَهَاءِ حُرٌّ لا وَلاَءَ عليهِ لأَحَدِ ولا يَرِثُه مُلْتَقِطُه وذَهَبَ بعضُ أَهْلِ العِلْمِ أَنَّ العَمَلَ بهذا الحَدِيثِ علَى ضَعْفِه عندَ أَكْثَرِ أَهْلِ النَّقْل
قلتُ : وما ردَّ به الأَزْهَرِيُّ على اللَّيْثِ قولَه فإِنَّ ابْنَ بَرِّيّ قد صَوَّبَه واسْتَحْسَنَه وقال : لأَن الفُعْلَة للمَفْعُول كالضُّحْكَة والفُعْلَةَ للفاعلِ كالضُّحَكَةِ قال : ويَدُلُّ عَلَى صِحَّةِ ذلِكَ قَوْلُ الكُمَيْتِ :
أَلُقْطَةَ هُدْهُدٍ وجُنُودَ أُنْثَى ... مُبَرْشِمَةً أَلَحْمِى تَأْكُلُونا لُقْطَة : مُنَادَى مضافٌ وكذلِك جُنُود أُنْثَى وجَعَلَهم بذلِك النهايَة في الدناءَةِ لأَن الهُدْهُدَ يَأْكُلُ العَذِرَةُ وجَعَلَهُم يَدِينُون لامْرَأَةٍ ومُبَرْشِمَة : حالٌ من المُنادَى . والبَرْشَمَةُ : إِدامةُ النظَرِ وذلِكَ من شِدَّةِ الغَيْظِ وكذلِك التُّخْمَةُ بالسُّكُونِ وهو الصحيحُ . والنُّخَبَةُ بالتَّحْرِيكِ نادِرٌ كما أَن اللُّقْطَةَ بالتَّحْرِيكِ نادرٌ كما أَن اللُّقَطَةَ بالتَّحْرِيكِ نادرٌ . انتهى فتَأَملْ . وفي الحَدِيث لا تَحِلُّ لُقَطَتُهَا إِلاّ لِمُنْشِدٍ قال ابنُ الأَثِيرِ : وقد تَكَرّرَ ذِكْرُهَا في الحَدِيثِ وهي بضَمِّ الّلام وفَتْح القافِ : اسمُ المالِ المَلْقُوطِ أَي المَوْجُود . وقال بَعْضُهم : هي اسمُ المُلْتَقِط كالضُحَكَةِ الهُمَزَة وأَمّا المالُ المَلْقُوط فهو بسُكُونِ القافِ . قال : والأَوّلُ أَكثرُ وأَصَحُّ . والَّلقِيطُ : بِئْرٌ الْتُقِطَت الْتِقَاطاً أَي وُقِعَ عليهَا بَغْتَةً من غَيْرِ طَلَبٍ عن اللَّيْثِ وفِعْلُه الالْتِقاط . ولَقِيطُ هو النُّعْمَانُ بنُ عَصَرِ بنِ الرَّبِيعِ بنِ الحارِثِ البَلَوِيُّ حَلِيفُ الأَنْصَارِ عَقَبِيٌّ بَدْرِيٌّ وفي أَبِيهْ اخْتِلافٌ كَبِيرٌ قُتِلَ لَقِيطٌ يومَ اليَمَامَةِ
ولَقِيطُ بنُ الرَّبِيعِ بنِ عَبْدِ العُزَّى بنِ عَبْدِ شَمْسٍ العَبْشَمِيُّ صِهْرُ رَسُولِ اللهِ صَلَّى اللهُ عليهِ وسَلَّم أُسِرَ يومَ بَدْرٍ وهو ابنُ أُخْتِ خَدِيجَةَ بنتِ خُوَيْلدٍ وكُنْيَتُه أَبو العاصِ مَشْهُورٌ بها . وقِيلَ : بل اسْمُه مهشم وقيل : هُشَيْم وقيل : قاسِمٌ . ولَقِيطٌ أَصَحُّ . ولَقِيطُ بنُ صَبْرَةَ وَالدِ عاصِمٍ : حِجَازِيٌّ وهو وَافِدُ بني المَنْتَفِقِ له فِ الوُضُوءِ . ولَقِيطُ بنُ عامِرِ بنِ المَنْتَفِقِ ابنِ عامِرٍ بنِ عُقَيْلٍ العامِرِيُّ العُقَيْلِيِّ أَو رُزَيْنٍ وقال البُخَارِيُّ : هو لَقِيطُ ابنُ صَبْرَةَ الَّذِي تَقَدَّم ذِكْرُه وفرَّقَ بينَهُمَا مُسْلِمٌ
ولَقِيطُ بنُ عَدِيٍّ اللَّخْمِيُّ كان على كَمِينِ عَمْرِو بنِ العاصِ وَقْتَ فتحِ مِصْرَ
ولَقِيطُ بنُ عَبّاد بنِ نُجَيْدٍ السَّامِيّ له وِفَادَةٌ ذَكَره ابنُ ماكُولا : صحابِيُّون رَضِي الله عنهم
لَقِيطُ بنُ أَرْطاةَ السَّكُونِيُّ : شامِيٌّ روَى عنه عَبْدُ الرّحْمنِ بنُ عائِذٍ
ولَقِيطُ بنُ عَبْدِ القَيْسِ الفَزَارِيُّ حَلِيفُ الأَنْصَارِ قال سَيْفٌ : كان أَمِيراً على كُرْدُوسٍ يَوْمَ اليَرْمُوكِ
وأَبو لَقِيطٍ : من مَوالِي رَسُولِ اللهِ صَلَّى اللهُ عليه وسَلَّمَ كان نُوبِيًّا أَو حَبَشِيّاً مات زَمَنَ عُمَر
واللَّقِيطَة بهَاءٍ : الرَّجُلُ المَهِينُ الرَّذْلُ السّاقِطُ . وكَذَا المَرْأَةُ قالَهُ اللَّيْثُ وهو مَجَازٌ تَقُول : إِنَّه لَسَقِيطٌ لَقِيطٌ وإِنَّهَا لَسَقِيطَةٌ لَقِيطَةٌ وإِذا أَفْرَدُوا للرَّجُلِ قالُوا : إِنَّهُ لسَقِيطٌ
وبَنُو اللَّقِيطَةِ : سُمُّوا بها وفي الصّحاح : بذلِك لأَنَّ أُمَّهَمُ زَعَمُوا الْتَقَطَها حُذَيْفَةُ بنُ بَدْرٍ أَي الفَزَارِيُّ في جَوَارٍ قد أَضَرَّتْ بهِنَّ السَّنَةُ فأَعْجَبَتْه فضَمَّها إِليه فَخَطَبَها إِلى أَبِيهَا وتَزَوَّجَها إِلى هُنَا نَصُّ الصّحاحِ قال الصّاغَانِيُّ وهي بِنْتُ عُصْمِ بنِ مَرْوَانَ بن وَهْبٍ وهِيَ أُمُّ حِصْنِ بنِ حُذَيْفَةَ وفي دِيوَانِ حَسّانَ رَضِيَ الله عنه :
هَلْ سَرَّ أَوْلادَ اللَّقِيطَةِ أَنَنا ... سَلْمٌ غَدَاةَ فَوَارِسِ المِقْدَادِ وأَوّلَ أَبْيَاتِ الحَمَاسَةِ اختِيَار أَبي تَمّامٍ حَبِيبِ بن أَوْسٍ الطائيّ مُحَرَّفٌ وهو قول بعض شُعَرَاءِ بَلْعَنْبر . قلتُ هو قُرَيْطُ بنُ أُنَيْفٍ :
لَوْ كُنتُ من مازِنٍ لم تَسْتَبِح إِبِلِي ... بَنُو اللَّقِيطَةِ من ذُهْلِ بنِ شَيْبَانا وهي ثَمَانِيَةُ أَبياتٍ كذا هو في سائِرِ نُسَخِها والرِّوَايَةُ : بنُو الشَّقِيقَةِ وهي بِنْتُ عَبَّادِ بنِ زَيْدِ بنِ عَمْرو ابنِ ذُهْلِ بنِ شَيَبانَ هكذا حَقَّقه الصاغَانِيُّ في العُبَابِ ويَأْتِي في القافِ قلتُ : ورواهُ أَبو الحَسَنِ مُحَمَّدُ ابنُ عليٍّ بنِ أَبِي الصَّقْرِ الواسِطِيُّ عن أَبِي الحَسَنِ الخَيْشِيِّ النَّحْوِيِّ بنو اللَّقِيطَةِ كما هو المَشْهُور . والمِلْقاطُ بالكسرِ القَلَمُ قال شَمِرٌ : سَمِعْتُ حِمْيَرِيّةً تَقُولُ - لكَلِمَةِ أَعَدْتُها عَلْيهَا - : لقد لَقَطْتَها المِلْقَاطِ أَي كتَبْتَها بالقَلَم . والمِلْقَاطُ : المِنْقَاشُ الّذِي يُلْقَطُ به الشَّعرُ
والمِلْقَاطُ : العَنْكَبُوتُ والجَمْعُ : مَلاقِيطُ نَقَلَه الصّاغَانِيُّ عن بَعْضِهم . والمِلْقَط كمِنْبَرٍ : ما يُلْقَطُ به كالمِلْقاط الّذِي تقدّمَّ ذِكْرُه . وفي الجمهرة : يا يُلْقَط فِيه
وبَنُو مِلْقط : حيٌّ من العَرَبِ ذَكَرَهُ ابنُ دُرَيْدٍ وأَنْشدَ لِعَلْقَمَةَ ابن عَبَدَة :
أَصَبْنَ الطَّرِيفَ والطَّرِيفَ بنَ مالِكٍ ... وكانَ شِفاءً لو أَصَبْنَ المَلاقِطا قلتُ : وهُمْ بَنُو مِلْقَطِ بنِ عَمْرِو بنِ ثَعْلَبَةَ بنِ وَائلِ بن ثَعْلَبَة بنِ رُومانَ من طيِّيءٍ من وَلَدِه الأَسَدُ الرَّهِيصُ الَّذِي تَقَدَّم ذِكْرُه في رهص وقال ابنُ هَرْمَةَ :
كالدُّهْمِ والنَّعَمِ الهِجَانِ يَحُوزُهَا ... رَجُلانِ من نَبْهانَ أَو مِنْ مِلْقَطِ ومن المَجَازِ : الْتَقَطَه : عَثَرَ عليهِ من غَيْرِ طَلَبٍ . ومنه الحَدِيثُ : " أَنَّ رَجُلاً من تَمِيم الْتَقَط شَبكَةً فطَلَبَ أَنْ يَجْعَلَها له " . الشَّبَكَةُ : الآبارُ القَرِيبَةُ من الماءِ والْتَقَط الكَلأَ كذلِكَ
وتَلَقَّطَه أَي التَمْرَ كما في الصّحاحِ : الْتَقَطَه من ها هُنا وها هُنا
وقال اللِّحْيَانِيُّ : يُقال : دَارُه بِلقَاطِ دَارِي بالكسر أَي بحِذائها وكذلك بطِوارِها
والمُلاقَطة : المُحاذاة كالِّلقاطِ . ويقال : لقيتُه لِقاطاً أَي مُواجَهَةً حكاه ابْن الأَعْرَابِيّ
وقال أَبو عُبَيْدَة : المُلاقَطَةُ : أَنْ يَأْخُذَ الفَرَسُ التَّقْرِيبَ بقَوَائمِهِ جميعاً
ومن المَجَازِ : الأَلْقَاطُ : الأَوْباشُ يُقَال : جاءَ أَسْقَاطٌ من النّاسِ وأَلْقاطٌ
ومن المجازِ قَوْلُهم : لكُلِّ سَاقِطَةٍ لاقطِةٌ أَي لِكلِّ كَلِمَة سَقَطَت من فَمِ النّاطِقِ نَفْسٌ تَسْمَعُها فَتَلْقُطُهَا فتُذِيعُها وأَخصَرُ منه عِبَارَةُ الجَوْهَرِيِّ أَي لكلّ ما نَدَر من الكَلامِ من يَسْمَعُها ويُذِيعُها يُضْرَبُ مَثَلاً في حِفْظِ اللِّسَانِ . وأَوَّلَه الزَّمَخْشَرِيُّ على معنىً آخَرَ فقال : أَي : لكلِّ نَادِرَةٍ مَنْ يَأْخُذُهَا ويَسْتَفِيدُها . وقد تَقَدَّمَ ذِكْرُه في س ق ط
ومن المَجَازِ : أَخْرَجَ القَصّابُ الّلاقِطَةَ ولاقِطَةُ الحَصَى وهي قانِصَةُ الطَّيْرِ زادَ الجَوْهَرِيُّ : يجْتَمِعُ فيها الحَصَى . وفي الأَساسِ : هي القِبَةُ لأَنَّ الشّاةَ كُلَّمَا أَكَلَتْ من تُرَابٍ أَو حَصىً حَصَّلَتْه فِيهَا . ومن المَجَازِ : إِنَّهُ لُقَّيْطَى خُلَّيْطَى كسُمَّيْهَى فِيهما أَي مُلْتَقِطٌ للأَخْبَارِ لِيَنِمَّ بها
يُقَال له إِذا جاءَ بها : لُقَّيْطَى خُلَّيَطَى يُعَابُ بذلِكَ
والَّلقَطُ مُحَرَّكةً : ما يُلْتَقَطُ من السَّنَابِلِ كاللُّقَاطِ بالضَّمِّ وقد ذُكِرَ
واللَّقَطُ أَيْضاً : قِطَعُ ذَهَبِ تُوجَدُ في المَعْدِنِ كما في الصّحاحِ وقالَ اللَّيْثُ : اللَّقَطُ : قِطَعُ ذَهَبٍ أَو فِضَّةٍ أَمْثَالُ الشَّذْرِ وأَعْظَمُ في المَعَادِن وهو أَجْوَدُهُ ويقال : ذَهَبٌ لَقَطٌ
وقال أَبُو مالِك : اللَّقَطُ : بَقْلَةٌ طَيِّبَةٌ تَتْبَعُهَا الدَّوَابُّ فتَأْكُلُها لطِيبِها ورُبَّمَا انْتَتَفَها الرَّجُلُ فنَاوَلَهَا بَعِيرهُ وهيَ بُقُولٌ كَثِيرَةٌ يَجْمَعُهَا اللَّقَطُ الوَاحِدَةُ بهاءٍ . وقال غَيْرُه : هو نَبَاتٌ سُهْلِيٌّ يَنْبُت في الصَّيْف والقَيْظِ في دِيَار عُقَيْلٍ يُشْبِه الخِطْرَ والمَكْرَةَ إِلاّ أَنَّ اللَّقَطَ تَشْدُّ خُضْرَتُه وارْتِفَاعهُ
ومِمّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْه : الْتَقَطَ الشَيْءَ أَي لَقَطَه وأَخَذَه من الأَرْضِ . والعربُ تقول : إِنَّ عندَكَ دِيكاً يَلْتَقِطُ الحَصَى . يقال ذلك للنَّمّامِ
والمُلْتَقَط : الشَيْءُ الساقِطُ . والذَّهَبُ يُوجَدُ في المَعْدِن
ويقالُ للَّذِي يَلْقُط السَّنابِلَ - إذا حُصِدَ الزَّرْعُ ووُخِزَ الرُّطَب من العِذْقِ - : لاَقِطٌ ولَقّاطٌ ولَقّاطَةٌ
وفي هذا المكان لَقَطٌ من المَرْتَعِ . مُحَرَّكَة أَي شْيءٌ مِنْهُ قَلِيلٌ كما في الصّحاحِ . وقال غَيْرُه : في الأَرض لَقَطٌ للمالِ أَي مَرْعىً ليسَ بالكَثِير والجَمْعُ : أَلْقَاطٌ
وقال الأَصْمَعِيُّ : أَصْبَحَتْ مَرَاعِينَا مَلاقِطَ مِنَ الجَدْبِ : إِذا كانَتْ يابِسَةً ولا كَلأَ فيها وأَنْشَدَ :
تُمْسِي وجُلُّ المَرْتَعَى مَلاَقِطُ ... والدِّنْدِنُ البالِي وحَمْضٌ حَانِطُ والأَلْقاطُ : الفِرْقُ من النّاسِ القَلِيل نَقَلَه الجَوْهَرِيُّ وهو غَيْرُ الأَوْبَاشِ الَّذِي ذَكَرَه المُصَنِّفُ
والَّلاقِطَةُ : قِبَةُ الشّاةِ . والرَّجُلُ السّاقِطُ . ومن أَمثالهم : أَصِيدَ القُنْفُذُ أَمْ لُقْطَةٌ يُضْرَبُ للرَّجُلِ الفَقِير يَسْتَغْنِي في ساعةٍ . ويُقَال : لَقِيتُه الْتِقَاطاً إِذا لَقِيتَهُ من غير أَنْ تَرْجُوَه أَو تَحْتَسِبَه
وفي الصّحاحِ : وَرَدْت الشَّيْءَ الْتِقَاطاً إِذا هَجَمْتَ عليهِ بَغْتَةً وأَنْشَدَ للرّاجِزِ - وهو نُقَادَةُ الأَسَدِيُّ :
" ومَنْهَلٍ وَرَدْتُه الْتِقاطَا وقال سيبويه : الْتِقَاطاً أَي فَجْأَةً وهو من المصادر التي وَقَعَتْ أَحْوَالاً نحو جاءَ رَكْضاً
والمَلْقَطُ كمَقْعَدٍ : المَعْدِنُ والمَطْلَبُ
ولَقَطَ الذُّبابُ : سَفَدَ . نقله ابنُ القَطّاع في كتاب الأَبْنِيَة
والُّلقَاطَة في كتاب الأَبْنِيَة
والُّلقَاطَة بالضَّمّ : مَوْضِعٌ قريبٌ من الحَاجِرِ
ولَقَطٌ محرَّكَةً : اسمُ ماءٍ بينَ جَبَلَيْ طَيِّئٍ وتَيْمَاء
والَّلقِيطَةُ كسَفِينَةٍ : بئرٌ بأَجَأَ وتَعْرَف بالبُوَيْرَةِ وماءٌ عَلَى مَرْحَلَةٍ من قُوص بالصَعِيد
واللَّقِيطُ كأَمِيرٍ : ماءٌ لَغِنيٍّ . وبَطْنٌ من العَرَبِ

_Türkçe çeviri henüz yok_
