# لقف (ل-ق-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%82%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Kapar

- Harfler: ل - ق - ف
- Kur'an'da: 3 geçiş · 3 ayet · 2 sîga
- 11 sözlük

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [تَلْقَفُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%81/siga/%D8%AA%D9%8E%D9%84%D9%92%D9%82%D9%8E%D9%81%D9%8F.md) | تَفْعَلُ | Kapar | 2 | 2 | [7:117](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%81/ayet/7:117.md) |
| [تَلْقَفْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%81/siga/%D8%AA%D9%8E%D9%84%D9%92%D9%82%D9%8E%D9%81%D9%92.md) | تَفْعَلْ | Kapar | 1 | 1 | [20:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%81/ayet/20:69.md) |

## Mücavir kökler — 12 mücavir (19 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [لقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 23 · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
2. [عصو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 22 · Asân
3. [أفك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%81%D9%83.md) — 2 ortak ayet · G² 18 · Fek alt veya üst çene demektir
4. [موسى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%89.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · Musa
5. [صنع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · İmal ederler
6. [حيث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Hayese sürülmüş tarla demektir
7. [كيد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%8A%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Tuzak demektir
8. [فلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Felah “Felh” toprağın yarılmışı, çatlak toprak demektir
9. [سحر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Kesilmiş koyunun akciğeri demektir
10. [يمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%85%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Sağ yandır
11. [وحي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · İşaretleşmek için yakılan ateştir
12. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | لقف |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [لقط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D8%B7.md), [لقم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%85.md), [بلع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%B9.md), ابتلع |
| Zıt Kök | [لفظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%B8.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Atılan veya fırlatılan bir şeyi yere düşmeden, havada çeviklik ve maharetle elle yahut ağızla anında kapıp tutmak |
| Çekirdek Özet 2 | Batılın, illüzyonun ve hilenin ortaya attığı sahte varlığı hakikat vasıtasıyla derhal yakalayıp bütünüyle hükümsüz kılarak yutmak |
| Çekirdek Özet 3 | Bir sisteme dışarıdan yöneltilen sahte veya yapay tehditlerin sistemin öz mekanizması tarafından eşzamanlı olarak etkisizleştirilip massedilmesi |
| Kritik Hata Riski | Eylemi sadece kör bir fiziki oburluk veya sıradan bir yutma ([بلع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%B9.md)) zannederek, kökün içerdiği atılanı karşılama, hız, maharet ve hileyi havada iptal etme nüansını gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| لق | İki varlığın temas etmesi, karşılaşması, bir şeye aniden denk gelip onu alma veya yakalama; nitekim [لقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%8A.md) kökünde karşılaşma, [لقط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D8%B7.md) kökünde yerden rasgele alma, [لقم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%85.md) kökünde ağza alıp çiğneme ve [لقح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D8%AD.md) kökünde temasla dölleme anlamları esastır | ف | Ağız, açıklık ve dış kenar imgesi eklenerek temas ve alma eylemi, kendisine doğru fırlatılan veya savrulan bir nesneyi dışarıdan hızla kapma, ağız yahut çevik bir uzuvla yakalayıp içine alma boyutuna daralmış ve özelleşmiştir |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Hareketin bir amaca sevk edilmesi, yönlendirici irade ve uzanma dinamizmi |
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Nesnenin bir noktada odaklanması, toplanması, kaçamayacağı dar bir hatta hapsedilmesi |
| ف | Ağız; söz, açıklık, kenar | Yakalanan şeyin açıklıktan içeri çekilmesi, yutulması veya ağız/çene hamlesiyle kuşatılması |
| لقف | Bir amaca yönelerek (ل) dar ve odaklanmış bir alanda toplayıp (ق) ağız veya kavrayıcı bir açıklıkla içine çekme (ف) hareketi | Kendisine doğru yönelen veya ortalığa saçılan bir nesneyi hedeflenmiş bir refleksle yakalayıp açıklıktan içeri alarak görünmez kılma sürecini tasvir eder |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kimseye doğru fırlatılan, atılan ekmek veya nesneyi havada çeviklikle yakalamak; topu çevgân sopasıyla havada karşılayıp kapmak; su sızdıran havuzun duvarındaki yarıklardan suyun fışkırması (حوض لقيف) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | الرَّاعي النُّمَيْري ve العجاج gibi erken dönem şairlerinin şiirlerinde geçer; العجاج yaban öküzünün kazdığı sığınaktaki toprak döküntülerini hızla savurup kapmasını şu mısra ile tasvir eder: من الشماليل وما تلقفا |
| Erken Arapça kullanım | Erken hadis rivayetlerinde bir sözü duyulduğu anda ezberleyip kavramak anlamında تلقفت التلبية من في رسول الله şeklinde kullanılmış; ayrıca zeki ve refleksleri güçlü kimseler için رجل ثقف لقف nitelemesi yapılmıştır |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Arapça لقف kökü, Sami dillerinin batı ve güney kollarında çoğunlukla alma, yakalama, toplama ve bir araya getirme semantik matrisiyle irtibatlıdır. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice/Süryanice) doğrudan l-q-p biçiminde yaygın bir üçlü kök yerine, aynı ikili çekirdekten türeyen ve yerden toplamak, bir araya getirmek anlamına gelen לקט (l-q-ṭ) kökü baskındır; İbranicede lâqaṭ (לָקַט) ve Süryanicede ləqaṭ (ܠܩܛ) kelimeleri meyve, başak veya nesneleri devşirmeyi ifade eder. Arapçada son sesin dudaksı ف sesine dönüşmesi, semantik odağı yerdeki nesneleri yavaşça toplamaktan ziyade, havadan atılanı ağız veya elle aniden yakalamaya ve ağız içine doğru çekmeye kaydırmıştır. Bu durum, kökün Arap dilinde avcılık, çevgan oyunu ve hızlı refleks gerektiren bedevi yaşam koşullarında özel bir kinetik terim olarak derinleştiğini göstermektedir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | لق çekirdeğinden türeme somut temas ve yakalama | Kendisine fırlatılanı havada karşılama eylemi sonradan zihni kavrayışa aktarılmıştır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice lâqaṭ (לָקַט) ve Aramice ləqaṭ (ܠܩܛ) ile semantik çekirdek ortaklığı | Ortak Sami kökünde toplama ve alma varken, Arapça kök bu hareketi hıza ve ağza bağlamıştır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında doğrulanabilir bir Afroasyatik soydaş tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| لقف | Anlamlı | Hızla kapmak, yutmak | Hedef köktür; atılan nesneyi havada çeviklikle yakalamak ve içine çekmek | Kur'an'da geçer |
| [لفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D9%82.md) | Anlamlı | Eklemek, yamamak, uydurmak | İki kumaş kenarını birbirine kavuşturup dikmek; lafı birbirine uydurarak konuşmak | Kur'an'da geçmez; hedef kökle zıt yönlü olarak parçaları birleştirme bağı taşır |
| [قلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%81.md) | Anlamlı | Kabuğunu soymak, kesmek | Ağacın kabuğunu veya deriyi soymak; sünnetsiz olmak (aklef) | Kur'an'da geçmez; koruyucu dış katmanın açılması |
| [قفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%81%D9%84.md) | Anlamlı | Kilitlemek, kapatmak, geri dönmek | Kapıyı kilitleyip dışa kapatmak; seferden geri dönen kervan | Kur'an'da geçer; içeri hapsetme ve dışa kapama bağı |
| [فلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%82.md) | Anlamlı | Yarıp ayırmak, şafak | Bir şeyi ikiye bölüp içerisindekini dışarı çıkarmak; tohumun ve sabahın yarılması | Kur'an'da geçer; hedef kökün massetmesine karşılık dışa çıkarma |
| [فقل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%82%D9%84.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde nadir ve mühmel kabul edilmiş, yerleşik bir semantik alan oluşturmamıştır | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| لقف | Merkez | Hızla kapıp yutma | Fırlatılan veya ortaya atılan şeyi havada çeviklikle yakalayıp ortadan kaldırmak | Eylemde hız, çeviklik, dışarıdan atılanı karşılama ve yok etme unsuru esastır |
| [لقط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D8%B7.md) | Komşu | Toplama, devşirme | Yere düşmüş, saçılmış veya değersizleşmiş şeyleri tek tek arayıp yerden almak | لقف atılanı havada karşılarken, [لقط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D8%B7.md) yerde duranı sakin adımlarla toplar |
| [لقم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%85.md) | Komşu | Ağza alma, lokma | Hazırlanmış yiyeceği ağza götürüp çiğnemek veya bir lokmada yutmak | لقف kökünde nesnenin fırlatılmış olması ve yakalama refleksi varken, [لقم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%85.md) bilinen gıdanın alınışıdır |
| [بلع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%B9.md) | Komşu | Boğazdan geçirme, yutma | Maddenin çiğnenmeksizin doğrudan yemek borusundan mideye indirilmesi | [بلع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%B9.md) sadece biyolojik ve mekanik yutma eylemidir; لقف ise yakalama mahareti içerir |
| ابتلع | Komşu | İçine çekip yok etme | Bir şeyin bütünüyle başka bir kütle tarafından emilip görünmez hale gelmesi | لقف kökünün sonucunu paylaşır ancak başlangıcındaki yakalama ve refleks hızını taşımaz |
| [لفظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%B8.md) | Zıt | Ağızdan dışarı atma | Ağızdaki veya içerideki nesneyi, sözü dışarıya fırlatıp atmak | لقف dışarıdan geleni hızla içeri alırken, [لفظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%B8.md) içeride olanı dışarı savurur |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | لقف | Hızla kapıp içine almak | Fırlatılan bir şeyi yere düşmeden refleksle yakalamak ve yutmak | Kesin |
| Latince | interceptio, deglutitio | Yolunu kesip yakalama, yutma | Interceptio hareketi havada yakalama yönünü, deglutitio ise yutma yönünü karşılar; ikisini birleştiren tek kelime yoktur | Güçlü |
| İngilizce | to catch mid-air, to swallow up, to intercept | Havada yakalamak, yutmak, önünü kesmek | To intercept eylemin önünü kesip yakalama refleksini verirken, to swallow up tamamen yok edip yutma sonucunu karşılar | Kesin |
| Almanca | auffangen, verschlingen | Havada yakalamak, yalayıp yutmak | Auffangen aşağı düşmekte olanı tutmayı, verschlingen ise bütünüyle oburca yutmayı karşılar | Kesin |
| Fransızca | intercepter, engloutir | Yolunu kesip yakalamak, yutmak | Intercepter havadaki nesneyi durdurmayı, engloutir ise deniz veya kütle gibi içine alıp batırmayı anlatır | Kesin |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| تَلْقَفُ (Müzâri fiil) | Bâtılın ürettiği illüzyonları anında yakalayıp yutarak yok etmesi | Hz. Musa’nın asâsının yılana dönüşerek sihirbazların iplerini ve değneklerini, onların uydurduğu yalanları iptal edip yutması bağlamı (A'râf [7:117](https://lisan.digital/tr/ayet/7:117.md); Tâhâ [20:69](https://lisan.digital/tr/ayet/20:69.md); Şuarâ [26:45](https://lisan.digital/tr/ayet/26:45.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Mucize ve sihir ayrımı | Asânın sihirbazların aletlerini yutmasının (تلقف) hakiki bir mahiyet dönüşümü mü yoksa bir gözbağcılık mı olduğu; mucizenin bâtılı ontolojik olarak yok edişi | Hakikatin sahte varlık alanını massedip ortadan kaldırması |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Fıkıh terminolojisinde bu kökten türeyen yerleşik bir hüküm terimi tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |
| Tefsir | Asâ mucizesinin tasviri | Fiilin muzari sîgasında gelerek sihirbazların ortaya koyduğu her bir hileyi tek tek, seri ve kesintisiz şekilde yakalayıp iptal etme sürecinin izahı | Seri refleks, anında hükümsüz kılma ve batılı yutma |
| Hadis | Ezber ve rivayet çevikliği | Sahabenin Hz. Peygamber’in ağzından çıkan telbiyeyi veya sözleri anında, eksiksizce kavrayıp ezberlemesi (تلقف) rivayetlerde övgü olarak yer alır | Zihni uyanıklık, sözü havada kapma ve koruma |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve batıl mücadelesi | Bâtılı yok eden hakikat gücü | İllüzyonu iptal etme | Hakikat tecelli ettiğinde, üretilmiş tüm sahte inanç ve putları içine çekerek görünmez kılar | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve epistemoloji | Tahrif ve safsatayı ayıklama | Yanılsamayı bertaraf etme | Bilimsel doğrulama mekanizmasının ortaya atılan asılsız teorileri anında tespit edip çürütmesi | Güçlü |
| Siyasi | Kriz ve istihbarat yönetimi | Karşı hamle ve bertaraf | Tehdidi havada yakalama | Devlete yönelen manipülasyon ve sabotajları henüz etki oluşturmadan tespit edip massetme | Güçlü |
| İktisadi | Piyasa regülasyonu | Spekülasyonu emme mekanizması | Şokları sönümleme | Piyasaya sürülen suni ve manipülatif varlıkların reel ekonomi kurumları tarafından emilip nötralize edilmesi | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Fagositoz (Biyoloji) ve Paket Yakalama / Filtreleme (Bilişim) | Biyolojide akyuvarların organizmaya sızan yabancı maddeleri sarıp içine alarak parçalaması; ağ sistemlerinde zararlı veri paketlerinin hedefe ulaşmadan yakalanıp yok edilmesi | Kesin |
| Beşeri bilimler | Kriz soğurma ve Algı operasyonlarını çökertme | Toplumsal yapının veya kurumların dışarıdan pompalanan asılsız panik ve tezviratları karşılayarak kendi meşruiyet alanında buharlaştırması | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimenin sadece sıradan bir yeme-içme veya oburca yutma ([بلع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%B9.md)) eylemine indirgenerek, içerdiği atılan şeyi havada karşılama maharetinin ve hız unsurunun unutulması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün sadece fiziki cisimleri mideye indirmek değil, karşı tarafın kurduğu düzeni, ürettiği yalan ve yanılsamaları (ما يأفكون) bütünüyle iptal eden bir hakikat hamlesi olması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hz. Musa’nın mucizesini yırtıcı bir hayvanın saldırganlığı gibi algılamak; mucizenin asıl gayesi olan sahte argümanları ve göz boyamaları kökten çürüten ilahi mantığı kavrayamamak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur’an’da hakkın batıl karşısındaki operasyonel hızını ve kesin galebesini anlatmak için seçilmiş en yetkin dinamik fiil olması bakımından kritik öneme sahiptir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Hz. Musa ile Firavun’un sihirbazları arasındaki karşılaşmayı ve hilenin ilahi delil karşısındaki çöküşünü tasvir eden kıssa ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hak ile batılın mücadelesinde hakikatin pasif bir bekleyiş içinde olmadığını, batılın ortaya attığı argümanları daha yere basmadan havada hükümsüz kıldığını gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Kendisine doğru savrulan, atılan veya fırlatılan bir nesneyi yere düşmesine fırsat vermeden havada çevik bir el yahut ağız refleksiyle yakalayıp içine alarak görünmez kılmak.
- Soyut anlam: Zihni düzeyde söylenen sözü derhal kavrayıp hafızaya almak; ontolojik düzeyde ise hakkın tecellisiyle batılın ürettiği tüm hile, illüzyon ve asılsız kurguları anında massederek hükümsüz bırakmak.
- Sistematik karşılık: Bir ana yapının, kendisine yöneltilen harici ve suni girişimleri (parazitleri, manipülasyonları) önleme hattında yakalayarak bütünüyle yok eden ve sisteme dahil ederek etkisizleştiren dinamik sönümleme ve savunma mekanizması.
- LaTeX modeli: $$S(t) + \sum_{i=1}^{n} I_i(t) \xrightarrow{\;L\;} S(t + \Delta t) \quad \text{burada} \quad \lim_{\Delta t \to 0} \sum_{i=1}^{n} I_i(t + \Delta t) = 0$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $S$, hakikati ve meşru sistemi temsil eden ana varlığı; $I_i$, dışarıdan sisteme fırlatılan ayrık ve yapay yanılsamaları (sihirbazların ipleri ve değnekleri); $L$ ise yakalayıp massetme operatörünü (لقف) simgeler. Formül, dış girdilerin ortaya atıldığı anda son derece dar bir zaman aralığında ($\Delta t \to 0$) sistem tarafından bütünüyle sıfırlanarak massedildiğini ve sistemin yapısında hiçbir bozulma kalmaksızın korunduğunu gösterir.

## Geçtiği ayetler (3 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%82%D9%81/occurrences?meal=IK

### [Araf 7:117](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%81/ayet/7:117.md) — تَلْقَفُ

وَأَوْحَيْنَا إِلَى مُوسَى أَنْ أَلْقِ عَصَاكَ فَإِذَا هِيَ تَلْقَفُ مَا يَأْفِكُونَ

Meal (IK): Biz de Musa’ya: Asanı bırak, diye vahyettik. Bir de ne görsünler; onların uydurduklarını yalayıp yutuyor.

### [Taha 20:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%81/ayet/20:69.md) — تَلْقَفْ

وَأَلْقِ مَا فِي يَمِينِكَ تَلْقَفْ مَا صَنَعُوا إِنَّمَا صَنَعُوا كَيْدُ سَاحِرٍ وَلَا يُفْلِحُ السَّاحِرُ حَيْثُ أَتَى

Meal (IK): Sağ elindekini at da onların yaptıklarını yutsun. Zira onların yaptıkları, sadece sihirbaz düzenidir. Nerede olursa olsun sihirbaz asla felah bulamaz.

### [Şuara 26:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%81/ayet/26:45.md) — تَلْقَفُ

فَأَلْقَى مُوسَى عَصَاهُ فَإِذَا هِيَ تَلْقَفُ مَا يَأْفِكُونَ

Meal (IK): Ardından Musa asasını attı. Bir de ne görsünler; onların uydurduklarını yutuveriyor.

## Sözlükler (11)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف واللام والفاء معهما
ق ل ف، ف ل ق، ل ق ف، ق ف ل، ل ف ق مستعملات قلف: القَلَفُ: مصدر الأقلف.
والقُلْفَةُ: جليدة القلف.
والقَلْفُ: اقتلاع الظفر من أصله، والقُلْفةِ من أصلها، قال:
يقتَلِفُ الأظفار عن بنانه
لقف: اللَّقْفُ: تناول شيء يرمى به إليك.
ولَقَّفَني تلقيفاً فلَقَفْتُه وتَلَقَّفْتُه والتَقَفْتُه أعم، قال الله تعالى: "فإذا هي تَلْقَفُ ما يأفكون".
ورجل لَقْفٌ ثقفٌ أي سريع الفهم لما يرمى إليه من كلام، أو رمي باليد.
وحوض لَقيفٌ يمدر ولم يطين، والماء ينفجر من جوانبه.
فلق.
الفَلَقُ: الفجر، وقوله تعالى: "قل أعوذ برب الفَلَق" هو الصبح، والله فلقه أي أوضحه وأبداه فانفلَقَ.
والله يفِلُق الحب فيَنْفَلِقُ عن نباته.
وسمعته من فَلْقِ فيه. وضربته على فَلْقِِ مفرقه.
وفَلَقْتُ الفستقة فانفَلَقَتْ.
والفِلْقةُ: الكسرة من الخبز.
والفِلْقُ: اسم الداهية من الحروب والكتائب وكل الدواهي.
والفَيْلَقُ: الكتيبة المنكرة الشديدة.
وامرأة فَيْلقٌ أي داهية صخابة.
والفَليقُ والفليقة كالعجيب والعجيبة، يقول العرب: يا عجباً من هذا الفليقةِ. وأمرٌ مفلِقٌ أي عجب.
ورجل مِفلاقٌ رذل قليل الشيء.
لفق: اللَّفْقُ: خياطة شقتين تَلْفِقُ إحداهما بالأخرى لفقاً، والتَّلفيقُ أعم، وكلاهما لِفْقانِ ما داما منضمين، وإذا تباينا بعد التفليق يقال: انفتق لَفْقُهما فلا يلزمه اسم اللَّفْقِ قبل الخياطة.
قفل: يقال من القَفِْل أقفلته فاقتفَلَ.
والمُقتفِلُ من الناس الذي لا يخرج من يده خير، ورجل مُقَتَفِلٌ وامرأة بالهاء لا يخرج من أيديهما شيء.
والقَفْلةُ: إعطاؤك إنساناً الشيء بمرة، وتقول: أعطيته ألفاً قَفْلةً.
والقُفْولُ: رجوع الجنود بعد الغزو، قَفَلوا قُفُولاً وقَفْلاً، وهم القفل بمنزلة القعد، اسم يلزمهم.
وجاءهم القَفْل والقُفُولُ، يعني الانصراف، ومنه اشتق اسم القافلة لرجوعهم إلى الوطن، قال:
سيدنيك القُفولُ وسـيرُ لـيلٍ		تصلهُ كذا بالنهارِ من الإياب
وقَفَلَ السِّقاءُ يقفلُ قُفولاً فهو قافِل أي يابس.
وشيخ قافِلٌ، وقَفَلَ الفرس: ضمر.

##### Türkçe

**القاف** ve **اللام** ve **الفاء** birlikte

**ق ل ف**، **ف ل ق**، **ل ق ف**، **ق ف ل**، **ل ف ق** kullanımdadır. **قلف**: **القَلَفُ**: **الأقلف**’in mastarıdır.
**القُلْفَةُ**: **القلف**’in kabuğudur.
**القَلْفُ**: tırnağı kökünden söküp çıkarma; **القُلْفةِ**’yi kökünden (söküp çıkarma). Dedi ki:
بنانesinden tırnakları söküp çıkarır

**لقف**: **اللَّقْفُ**: sana onunla atılan bir şeyi alma.
Ve beni **لَقَّفَني** **تلقيفاً**; böylece onu **لَقَفْتُه** ve **تَلَقَّفْتُه** ve **التَقَفْتُه** (daha geneldir). Yüce Allah’ın sözü: “فإذا هي **تَلْقَفُ** ما يأفكون”.
Ve **لَقْفٌ** **ثقفٌ** bir adam: yani kendisine sözden atılanı, yahut elle atmayı, çabuk anlayan.
Ve **لَقيفٌ** bir havuz: çamurla sıvanır da kireçle sıvanmaz; su yanlarından fışkırır.

**فلق**.
**الفَلَقُ**: tan yeri; ve Yüce Allah’ın sözü: “قل أعوذ برب **الفَلَق**” o, sabahtır; Allah onu **فلقه**: yani onu açıkladı ve ortaya çıkardı; böylece **انفلَقَ**.
Ve Allah tohumu **يفِلُق**; böylece o, bitkisi üzerine **يَنْفَلِقُ**.
Onu, onun ağzının **فَلْقِ**’inden işittim. Ve onu, ayrımının **فَلْقِ**’i üzerine vurdum.
Ve fıstığı **فَلَقْتُ**; böylece **انفَلَقَتْ**.
**الفِلْقةُ**: ekmekten parça.
**الفِلْقُ**: savaşlardan ve taburlardan ve bütün musibetlerden olan musibetin adı.
**الفَيْلَقُ**: inkâr edilen, şiddetli tabur.
Ve **فَيْلقٌ** bir kadın: yani gürültücü bir musibet.
Ve **الفَليقُ** ve **الفليقة**; **العجيب** ve **العجيبة** gibidir. Araplar der: “Bu **الفليقةِ**’den ne acayip!” Ve **مفلِقٌ** bir iş: yani acayip.
Ve **مِفلاقٌ** bir adam: bayağı, az şeyli.

**لفق**: **اللَّفْقُ**: iki yarığı dikmek; birini ötekine **لَفْقاً** **تَلْفِقُ**. Ve **التَّلفيقُ** daha geneldir. Ve ikisi de, bitişik oldukları sürece iki **لِفْقانِ**’dır. Ve **التفليق**’ten sonra ayrıldıklarında: “İkisinin **لَفْقُ**’u yarıldı” denir; böylece dikmeden önce ona **اللَّفْقِ** adı gerekmez.

**قفل**: **القَفِْل**’den denir: onu **أقفلته**; böylece **فاقتفَلَ**.
Ve insanlardan **المُقتفِلُ**: elinden hayır çıkmayan kimsedir; ve **مُقَتَفِلٌ** bir adam ve **بالهاء** bir kadın: ellerinden bir şey çıkmaz.
**القَفْلةُ**: bir kimseye şeyi bir defada vermendir; ve dersin: “Ona bin verdim, **قَفْلةً**.”
**القُفْولُ**: askerlerin gazveden sonra dönüşü; **قَفَلوا** **قُفُولاً** ve **قَفْلاً**; ve onlar **القفل**’dir; **القعد** menzilesinde; onlara bitişen bir addır.
Ve onlara **القَفْل** ve **القُفُولُ** geldi; yani dönüp gitme. Ondan, yurtlarına dönüşleri sebebiyle **القافلة** adı türetilmiştir. Dedi ki:
سيدنيك **القُفولُ** وسـيرُ لـيلٍ		تصلهُ كذا بالنهارِ من الإياب
Ve **السِّقاءُ** **قَفَلَ**; **قُفولاً** **يقفلُ**; böylece o **قافِل**’dir: yani kuru.
Ve **قافِلٌ** bir ihtiyar. Ve at **قَفَلَ**: zayıfladı.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

لَقِفْتُ الشيء بالكسر ألْقَفُهُ لَقَفاً، وتَلَقّفْتُهُ أيضاً، أي تناولته بسُرعة. يقال رجلٌ ثَقْفٌ لَقْفٌ، أي خفيفٌ حاذقٌ. واللقفُ بالتحريك: سقوطُ الحائط. وقد لَقِفَ الحوضُ لَقَفاً، أي تهوَّر من أسفله واتّسَع. وحوضٌ لَقِفٌ. قِال خويلد:
كابي الرَمادِ عظيمُ القِدْرِ جَفْنَـتُـه		حينَ الشتاءِ كحوضِ المَنْهَلِ اللَقِفِ
واللَقيفُ مثله. ومنه قول أبي ذؤيب:
فلم تَرَ غيرَ عادِيَةٍ لِـزامـاًكما يَتَفَجَّرُ الحوضُ اللَقيفُ
ويقال الملآنُ، والأول هو الصحيح والعاديةُ: القوم يَعْدون على أرجلهم. أي فحَمْلَتُهم لِزامٌ، كأنهم لزموه لا يفارقون ما هم فيه. والألقافُ: جوانب البئر والحوضِ، مثل الألْجاف، الواحد لَقَفٌ ولَجَفٌ.

##### Türkçe

**لَقِفْتُ** şeyi kesre ile; onu **ألْقَفُهُ** **لَقَفاً** (diye) (yaparım); ve onu ayrıca **تَلَقّفْتُهُ**; yani onu süratle aldım. “Bir adam **ثَقْفٌ لَقْفٌ**” denir; yani hafif (çevik), mahir. Ve **اللقفُ** hareke ile: duvarın düşmesi. Ve havuz **لَقِفَ** **لَقَفاً**; yani alt tarafından çöktü ve genişledi. Ve **لَقِفٌ** bir havuz.

Huveylid dedi ki:
كابي الرَمادِ عظيمُ القِدْرِ جَفْنَـتُـه		حينَ الشتاءِ كحوضِ المَنْهَلِ اللَقِفِ

Ve **اللَقيفُ** onun gibidir. Ondan Ebû Züeyb’in sözü:
فلم تَرَ غيرَ عادِيَةٍ لِـزامـاًكما يَتَفَجَّرُ الحوضُ اللَقيفُ

Ve “dolu olan” denir; ve birincisi doğru olandır. Ve **العاديةُ**: ayakları üzerinde koşan kavim. Yani onların hücumu **لِزامٌ**dur; sanki onda yapışıp kalmışlar, içinde bulundukları şeyden ayrılmıyorlar. Ve **الألقافُ**: kuyunun ve havuzun yanlarıdır; **الألْجاف** gibi; teki **لَقَفٌ** ve **لَجَفٌ**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%81/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق ل ف
قلف ، قفل ، لقف ، لفق ، فلق ، فقل : مستعملات .
قلف : قال الليث : القَلَف : مصدر الأقلف . والقَليفة : الجُلَيْدة . والقَلْف : جَزْم اقتلاع الظُفْر من أصله ، واقتطاع القلْفة من أصلها ، وأنشد :
يقتلف الأظفار عن بَنانِه
وقال أبو مالك : القِلَّف والقِنَّف وَاحد ، وهو الغِرْيَن والتِّقْن : إذا يَبِسَ . ويقال له : غِرينٌ : إذا كان رَطْباً .
ونحو ذلك قال الفراء : ومثلهُ حِمَّص وقِنَّب ، ورجل خِنّب : طويل .
وقال النضر : القَلْف : الجلال المملوءة تَمْراً ، كل جُلَّة منها قَلْفة ، وهي المقلُوفة أيضاً ، وثلاثُ مَقْلوفات ، كلُّ جُلّة مَقْلوفة ، وهي الجِلال البَحْرانية . قال : واقتلفْتُ من فلانٍ أربع قَلَفَات وأربعَ مقلُوفات ، وهو أن تأتي الجُلَّة عند الرجل فيأخذها بقولِه
منه ولا تكيلها .
لقف : الليث : اللَّقْف : تَناوُل الشيء يُرمَى به إليك . تقول : لقَّفَني تلقيفاً فلقِفْتُه والتقَفْتُه . ورجلٌ لَقْف ثَقْف ، أي : سريع الفَهم لما يُرمَى إليه من كلامِ باللسان ، وسريعُ الأخذ لما يُرمَى إليه باليد .
وقال العجاج :
مِن الشمالِيلِ وما تَلَقَّفا
يصف ثوراً وحشيّاً وحَفْرَه كِناساً تحت الأرطاة وتلقَّفَه ما ينهار عليه ورَمْيهُ به .
وقال ابن السكيت في باب فَعْل وفَعَل باختلاف المعنى : اللَّقفِ ، مصدرُ لقِفْتُ الشيءَ أَلقَفُه لَقْفاً : إذا أَخذتَه فأكلتَه أو ابتلعته . ويقال : رجل ثَقْف لَقْفِ : إذا كان ضابطاً لما يحويه قائماً به .
ورَوَى أبو عبيد عن الأحمر : إنّه لثَقْف لَقْف ، وثَقِف لَقِف ، وثقيف لَقيف ، بيِّن الثَّقافة واللَّقافة .
وقال الله جلّ وعزّ : ( فَإِذَا هِىَ تَلْقَفُ مَا يَأْفِكُونَ ) ( الأعراف : 117 ) ، وقرىء : ( فإذا هي تَلَقَّف ) .
قال الفرّاء : لقِفْتُ الشيءَ أَلقَفُه لَقْفاً ولَقَفاناً ، قال : وهي في التفسير تبتلع .
أبو عبيد : الحوضُ اللقِّيف : الملآن .
وقال شمر : قال أَبو عمرو الشيبانيّ : اللقيف : الحوض الذي لم يُمْدَر ولم يُطيَّن ، فالماء ينْفجِر من جوانبه .
وقال الأصمعيُّ : هو الذي يتلجّف من أَسفله فيَنهار وتَلجُّفه : أَكلُ الماء نواحيَه .
وقال أبو الهيثم : اللقيف من الملآن أشبهُ منه بالحوض الذي لم يُمْدَر يقال : لقِفْتُ الشيءَ ألقَفُه لَقْفاً فأنا لاقِف ولَقيف ، فالحَوْض لَقِفَ الماء فهو لاقف ولَقيف .
قال : وإن جعلتَه بمعنى ما قال الأصمعي أنَّه تلجَّف وتَوَسّع ألجافُه حتى صار الماء مجتمعاً إليه فامتلأت ألجافُه كان حَسَناً .
وقال الليث في اللقيف مثل قول أبي عمرو .
وقال أبو ذؤيب :
كما يتهدمُ الحوضُ اللَّقِيفُ
وقال أبو عبيدة : التلقيف : أن يخبط الفرسُ بيديه في اشتقاقه لا يقلُّهما نحوَ بطنه .
قال : والكَرْوُ مثل التلقيف .
وقال أبو خراش :
كأبي الرَّماد عظيمُ القِدْر جفنَته
عند الشّتاء كَحوض المنْهِل اللقفِ
هو مثل اللَّقيف .
وقال أبو وَجْزَة :
قد شاع في الناس فيما يذكران به
وهي الأديم وأنَّ الحوضَ قد لقفا
شمر عن ابن شميل : إنهم ليُلقِّفونَ الطعامَ ، أي : يأكلونه ، ولا تقول يتلقّفونه . وأنشد :
إذا ما دعيتم للطعام فلقِّفوا
كما لقفَتْ زُبٌّ شآميَّةٌ حُرْدُ
والتلقيف : شدَّة رفعِها يدَها كأنها تمدُّ يَداً ، ويقال : تلقيفُها : ضربُها بأيديها لبّاتِها ، يعني الجِمالَ في سيرها .
فلق : قال الله جل وعزّ : ( ) ( الفلق : 1 ) .
قال الفراء : الفَلَق : الصُّبح ، يقال : هو أبيَنُ من فَلق الصبح وفَرَق الصبح .
وقال الزجَّاج : الفَلق : بيان الصُّبح .
قال : وقيل : الفَلق : الخَلْقُ .
قال الله تعالى : ( فَالِقُ الْحَبِّ وَالنَّوَى ) ( الأنعام : 95 ) ، وكَذلك فَلقَ الأرضَ بالنّبات ، والسَّحاب بالمطر ، وإذا قلتَ الخَلْقَ تَبيّنَ لك أن أكثره عن انفلاق ، فالفَلق : جميعُ المخلوقات . وفَلقُ الصُّبح من ذلك .
ثعلب عن عمرو عن أبيه قال : الفَلق : جهنّم ، والفَلق : الصبح . والفَلق : بيان الحقّ بعد إشكال .
وقال الأصمعيّ : الفَلق : المطمئنُّ من الأرض بين المرتفعين .
وأنشد :
وبالأُدم تُحدى عليها الرحالُ
وبالشَّوْل في الفَلق العاشبِ
والفَلق : المِقْطرة أيضاً .
الحرَّاني عن ابن السكيت قال : الفَلْق : مصدَرُ فلقتُ أفلِقُ فَلْقاً . وسمعتُ ذاك مِن فَلْق فيه .
أبو عبيد عن الأصمعي : الفُلوق : الشُّقوق ، واحدها فلَق محرّك .
وقال أبو الهيثم : واحدها فَلْق ، وهو أصوَبُ مِن فَلق .
وقال ابن السكيت : الفِلق : الداهية . وأنشد :
إذا عَرَضَتْ داوِيَّةً مُدْلهمّةٌ
وغَرَّدَ حادِيها فَرَيْنَ بها فِلقا
أي : عَمِلن بها داهيةً مِن شدّة سيرها .
ابن الأنباري : أراد عمِلن بها سيراً عَجَباً . والفِلق : العجَب .
قال : والفِلق : القضيب يُشَق فيُعمل منه قَوْسان ، فيقال لكلِّ واحدة فِلق .
أبو نصر ، يقال : كان ذلك بفالق كذا وكذا ، للمنحدِر بين رَبْوَتين . ويقال : مَرَّ يَفتَلِق بالعَجَب ، أي : يأتي بالعَجَب . ويقال : أفلَق فلانٌ اليوم وهو يُفلِق : إذا جاء بعَجَب .
أبو عبيد عن الكسائيّ : جاءنا بعُلَق فُلق ، وقد أعلقْتَ وأَفلقْتَ ، وهي الداهية أيضاً .
وقال غيره : أعطِني فِلقةَ الجَفْنة وفِلق الجَفْنة ، وهو أحد شِقَّيها إذا انفلقَتْ .
وفالق : اسم موضع .
وقال الليث : فَلقتُ الفُسْتُقة وغيرَها فانفَلقَتْ . والفِلقة : كِسْرة مِن خبز وشاعر مُفْلِق : يجيء بالعجائب في شِعره . ورجل مِفلاق دنيٌّ رذلٌ قليل الشيء . والفَليق : عِرْق في العَضُد .
وقال غيره : الفَليق : ما بين العِلْباوين ، وهو أن ينفلق الوَتر بين العِلباوَين ، ولا يقال في الإنسان .
وأنشد :
فَلِيقُها أجرَدُ كالرمْحِ الضلِعْ
وقيل : الفَليق : هو المطمئنُّ في باطن عُنُق البعير .
والفَيْلَق : الجيش العظيم .
قال الكُميت :
في حَوْمَة الفَيْلق الجأواءِ إذ نزلَتْ
قسْرٌ وهيضَلُها الخشخاشُ إذ نزلوا
وقال النضر : الفَلقة في عدو البعير مثل الرّبَعة ، يقال : افتلق الجمل فَلقةً . ويقال : يا للفليقة ويا لللأفيكة إذا جاءَ بشيء منكر .
اللحياني : كلّمني فلان من فَلق فيه وفِلق فيه ، والفتح أكثر .
قال : ويقال : خلّيتُه بفالق الوَرْكاء ، وهي رملةٌ ، ويقال : كأنه فلاقَة آجُرَّة ، أي : قطعة . ويقال : فَلقَتِ النَّخلة : إذا انشقت عن الكافور ، وهو الطَّلْع ، وهي نخلةٌ فالق ونخْلٌ فُلَّق ، ويقال : قُتِل فلان أفلق قِتْلة ، أي : أشدَّ قِتلة . وما رأيتُ سيراً أفلق مِن هذا ، أي : أَبعَدَ . وفُلاق البيضة : ما تَفَلّق منها .
وسمعتُ أعرابياً يقول للبنٍ كان محقوناً في السِّقاء ، فضرَبه حرُّ الشمسِ فتقطَّع : إنه للبنٌ متفلِّق ومُمْذَقِرٌّ ، وهو أن يصير اللبنُ ناحيةً والماء ناحية ، ورأيتُهم يَكرهون شُرب اللبن المتفلّق .
ثعلب عن ابن الأعرابي : جاء فلان بالفُلقانِ ، أي : بالكَذِب الصُّراح ، وجاء بالسُّماق مِثله .
وفي ( النوادر ) : تَفَيْلَم الغلام ، وتَفَيْلق ، وتَفَلق ، وخَنْزَرَ : إذا ضَخُم وسَمِن .
وفي حديث الدجّال وصفته : ( رجل فَيلَق ) هكذا رواه القتَيبيّ في ( كتابه ) بالقاف . وقال : لا أعرف الفَيلق إلاّ الكتيبةَ العظيمة .
قال : فإنْ جَعَله فيْلَقاً لِعظمه فهو وجهٌ إنْ كان محفوظاً ، وإلاّ فهو الفيْلَم بالميم بمعنى العظيم .
قلت : والفَيْلم والفيْلق : العظيم من الرجال . ومنه يقال : تَفيْلق الغلام وتَفيْلم بمعنى واحد .
لفق : قال : اللّفق : خياطةُ شُقتَين تَلفِق إحداهما بالأخرى لَفقاً . والتلفيق : أعمّ ، وكلاهما لِفقان ما داما منضمَّين ، فإذا تباينا بعد التلفيق قيل : قد انفتق لفقهما .
ولا يلزمُه اسمُ اللفق قبلَ الخياطة .
وقال غيره : اللفَاق جماعة اللفق .
وأنشد :
ويا رُبَّ ناعمةٍ منهم
تشُدُّ اللفَاقَ عليها إزارا
وقال المؤرج : يقال للرجلين لا يفترقان : هما لفِقان .
وفي ( النوادر ) : تأفّقْتُ بكذا وتلفّقْتُ به ، أي : لَحِقْتُه .
قال شمِر في قول لقمان : ( صَفّاق أفَّاق ) ، قال : رواه بعضهم : ( لفّاق ) .
قال : واللفّاق : الذي لا يدرك ما يطالب . يقال : لفق فلانٌ ، أي : طلب أمراً فلم يدركه .
قال : ويفعل ذلك الصَّقر إذا كان على يدَي رجلٍ فاشتهى أن يُرسله على الطير ، ضربَ بجناحيه ، فإذا أرسله فسبقه الطيرُ فلم يدركه فقد لفق .
قال : والدِّيك الصفّاق : الذي يضرب بجناحيه إذا صوَّت .
قفل : قال الليث : القفل معروف ، وفِعله الإقفال وقد أقفلتُه فاقتفل . والمقتَفِل من الناس : الذي لا يُخرج من بين يديه خيراً ، وامرأة مقتفِلة .
والقَفلة : إعطاؤك إنساناً الشيءَ بمرّة ؛ أعطيتُه ألفاً قَفلة .
وقال ابن دُريد : درهمٌ قَفلةٌ ، أي : وازن ، الهاء أصليّة .
قلت : وهذا مِن كلام أهل اليمن .
والقفلةُ : شجرة معروفة . وجمعُها قفل نبت في نجود الأرض وتيبس في أول الهيج .
وقال معقِّر بن حمارٍ البارقيّ لبنتٍ له بعدما كفّ بصره وقد سمع صوت راعدةٍ : ( وائلِي بي إلى جانب قفلة ؛ فإنها لا تنبت إِلا بمَنجاة من السيل ) .
وقال ابن السكيت : يقال لما يبس من الشجر : القفل ؛ وكذلك قال أبو عبيد .
وأنشد :
فخرّت كما تتابعُ الريحُ بالقفلِ
قال : القَفْل : جمع قفلة ، وهي شجرةٌ بعينها تهيج في وَغْرة الصَّيف ، فإذا هبت البوارحُ بها قلعْتها وصيرتها في الجوّ .
وقال الليث : القفول : رجوع الجند بعد الغزو ، وقد قَفَلوا يقفلُون قفولاً ، وهم القَفل بمنزلة القَعَد ، اسمٌ يَلزمهم ، والقَفْل أيضاً : القُفول ، واشتُقَّ اسمُ القافلة من ذلك ، لأنهم يقفُلون .
قلت : سُمِّيت القافلة وإن كانت مبتدئةَ السّفَر قافلةً تفاؤلاً بقَفُولها عن سَفَرها ، وظَنَّ القتيبيّ أنّ عَوامّ الناس يَغلَطون في
تسميتهم المنشِئين سفراً قافلةً .
وقال : لا تسمَّى قافلةً إلاَّ منصرفةً إلى وطنها . وهو عندي غلطٌ ، لأنَّ العرب لم تزلْ تسمِّي المنشئة للسَّفَر قافلةً على سبيل التفاؤل ، وهو سائغٌ في كلام فُصَحائهم إلى اليوم .
وقال ابن السكيت عن أبي عمرو : أقفلتُ البابَ فهو مُقفَل ، ولا يقال : مقفول . وأقفلتُ الجندُ مِن غزوهم . وقد قَفلوهم يقفلُون قَفولاً وقَفلاً . وقد أقفَله الصَّوْمُ : إذ أيبسه . وأقفلتُ الجِلْد : إذا أيبستَه . وخيلٌ قوافلٌ ضوامر . واستقفل فلانٌ : إذا بخل فهو متقفلٌ . والقفيل : السَّوط المفتول .
وقال :
قمت إليه بالقفيل ضربا
وقال أبو زيد : كم تقفل هذا ، أي : كم تحزُره ، وهو القَفْل وكم تثقُله مثله .
ويقال للفرس إذا ضَمَر : قَفَل يقفُل قُفولاً ، وهو القافل والشازِب والشاسِب .
وقال ابن شُميل : قَفَل القومُ الطعامَ وهم يقفُلون ، ومكَر القومُ : إذا احتَكَروا ويمكرون . رواه المصاحفي عنه .
وفي ( نوادر الأعراب ) : أقفلتُ القومَ في الطرِيق .
قال : وقفلتُهم بعيني قَفَلاً : أتبعتهم بَصري ، وكذلك قذَذْتهم .
وقالوا في موضعٍ : أقفلتُهم على كذا ، أي : جمعتهم .
فقل : قال ابن شميل في كتاب ( الزرع ) : الفَقْل : التذرية بلغة أهل اليمن . يقال : فَقَلوا ما دِيسَ مِنْ كُدْسِهم ، وهو رَفْع الدقّ بالمفقَلة ، وهي الحِفراة ، ثمَّ نثره .
قال : ويقال : كانت أرضهم العامَ كثيرة الفَقْل ، أي : كثيرة الرَّيْع ، وقد أَفْقَلْت أرضهم إفْقالاً .
والدّقّ : ما دِيسَ ولم يذَرّ . ولا أحفَظُ الفَقْل لغير ابن شُمَيل .
ابن الأعرابيّ : المقفال من النخيل : التي تحاتَّ ما عليها من الحمل .
قلف : يقال : قلبٌ أقلفُ : إذا لم يَع خيراً ، كأنّه مُغَشى مُغَطًّى لا يدخُله وعظ . وهي القُلْفة والقلفة . وقلفت الجُلّةَ : إذا قشرتَها عما فيها من تمر مكنوز وهو القليف .

##### Türkçe

ق ل ف
**قلف** ، **قفل** ، **لقف** ، **لفق** ، **فلق** ، **فقل** : kullanımdaki (lafızlar)dır.

**قلف** : Leys dedi: **القَلَف** : **الأقلف**’in mastarıdır. **القَليفة** : **الجُلَيْدة**’dir. **القَلْف** : tırnağı kökünden söküp koparmanın kesinliği; ve **القلْفة**’yi kökünden kesip koparmaktır. Ve şu beyti okudu:
بَنانِه عن الأظفار يقتلف
Ve Ebû Mâlik dedi: **القِلَّف** ve **القِنَّف** birdir; o, **الغِرْيَن** ve **التِّقْن**’dir: kuruduğu zaman. Ve ona **غِرينٌ** denir: yaş olduğu zaman.
Ve buna benzerini Ferrâ dedi: ve benzeri **حِمَّص** ve **قِنَّب**’dir; ve **خِنّب** bir adam: uzun.
Ve Nadr dedi: **القَلْف** : hurma ile dolu **الجلال**’dır; onlardan her bir **جُلَّة** **قَلْفة**’dir; ve o, **المقلُوفة** de olur; ve üç **مَقْلوفات**; her **جُلّة** **مَقْلوفة**’dir; ve onlar **الجِلال البَحْرانية**’dır. Dedi: ve falancadan dört **قَلَفَات** ve dört **مقلُوفات** **اقتلفْتُ**; bu, adamın yanındaki **الجُلَّة**’ye gelmen, onu “ondan” sözüyle alman ve onu ölçmemen demektir.

**لقف** : Leys: **اللَّقْف** : sana doğru atılan şeyi alıp tutmaktır. Dersin ki: beni **لقَّفَني** **تلقيفاً**; ben de onu **لقِفْتُه** ve onu **التقَفْتُه**. Ve bir adam **لَقْف ثَقْف**: yani, dile ait sözden kendisine atılana karşı hızlı anlayışlı; ve ele ait olarak kendisine atılana karşı hızlı alıcı.
Ve A‘câc dedi:
مِن الشمالِيلِ وما تَلَقَّفا
Yabanî bir boğayı ve onun **كِناس**’ını, **الأرطاة** altında kazmasını; ve üzerine yıkılan şeyi ve onunla kendisine atılanı **تلقَّفَه**’ini vasfeder.
Ve İbnü’s-Sikkît, anlamın farklılığıyla **فَعْل** ve **فَعَل** babında dedi: **اللَّقفِ**: “şeyi aldım” dediğin **لقِفْتُ الشيءَ أَلقَفُه لَقْفاً**’ın mastarıdır: onu alıp yediğin veya yuttuğun zaman. Ve denir ki: **ثَقْف لَقْفِ** bir adam: içine aldığı şeyi zapteden, onunla kaim olan ise.
Ve Ebû Ubeyd, Ahmer’den rivayet etti: o, elbette **لثَقْف لَقْف**’tır; ve **ثَقِف لَقِف**; ve **ثقيف لَقيف**; **الثَّقافة** ve **اللَّقافة**’si açık-seçik.
Ve Allah, aziz ve celîl, dedi: **( فَإِذَا هِىَ تَلْقَفُ مَا يَأْفِكُونَ )** (**الأعراف** : 117); ve şöyle de okunmuştur: **( فإذا هي تَلَقَّف )**.
Ferrâ dedi: **لقِفْتُ الشيءَ أَلقَفُه لَقْفاً** ve **لَقَفاناً**; dedi: ve o, tefsirde “yutar”dır.
Ebû Ubeyd: **الحوضُ اللقِّيف** : dolu olan.
Ve Şemr dedi: Ebû Amr eş-Şeybânî dedi: **اللقيف** : çamurla sıvanmamış ve kille kaplanmamış havuzdur; su yanlarından fışkırır.
Ve Asma‘î dedi: o, altından **يتلجّف** eden; böylece çöker; ve onun **تَلجُّفه**’si: suyun kenarlarını yemesidir.
Ve Ebû’l-Heysem dedi: **اللقيف** dolu olana, çamurla sıvanmamış havuzdan daha çok benzer. Denir ki: **لقِفْتُ الشيءَ ألقَفُه لَقْفاً**; ben **لاقِف** ve **لَقيف**’im. Havuz suyu **لَقِفَ** etti; o hâlde o **لاقف** ve **لَقيف**’tir.
Dedi: eğer onu Asma‘î’nin dediği manaya getirirsen—yani o **تلجَّف** etti ve onun **ألجافُه**’u genişledi, ta ki su ona toplanmış oldu ve onun **ألجافُه**’u doldu—güzel olur.
Ve Leys, **اللقيف** hakkında Ebû Amr’ın sözü gibi söyledi.
Ve Ebû Züeyb dedi:
كما يتهدمُ الحوضُ اللَّقِيفُ
Ve Ebû Ubeyde dedi: **التلقيف** : atın, koşuşunda ön ayaklarıyla çarpmasıdır; onları karnına doğru kaldırmaz.
Dedi: **الكَرْوُ** da **التلقيف** gibidir.
Ve Ebû Harâş dedi:
كأبي الرَّماد عظيمُ القِدْر جفنَته
عند الشّتاء كَحوض المنْهِل اللقفِ
O, **اللَّقيف** gibidir.
Ve Ebû Vecze dedi:
قد شاع في الناس فيما يذكران به
وهي الأديم وأنَّ الحوضَ قد لقفا
Şemr, İbn Şümeyl’den: onlar elbette yemeği **ليُلقِّفونَ**; yani onu yerler; **يتلقّفونه** demezsin. Ve şu beyti okudu:
إذا ما دعيتم للطعام فلقِّفوا
كما لقفَتْ زُبٌّ شآميَّةٌ حُرْدُ
Ve **التلقيف** : onun elini şiddetle kaldırmasıdır; sanki bir el uzatır. Ve denir ki: onun **تلقيفُها**’sı: elleriyle göğüslerinin üst kısımlarına vurmasıdır; yani yürüyüşlerindeki develeri kastediyor.

**فلق** : Allah, aziz ve celîl, dedi: **( )** (**الفلق** : 1).
Ferrâ dedi: **الفَلَق** : sabah; denir ki: o, sabahın **فَلق**’ından ve sabahın **فَرَق**’ından daha açıktır.
Ve Zeccâc dedi: **الفَلق** : sabahın açıklığıdır.
Dedi: ve denildi ki: **الفَلق** : **الخَلْقُ**’tur.
Allah تعالى dedi: **( فَالِقُ الْحَبِّ وَالنَّوَى )** (**الأنعام** : 95); ve aynı şekilde yeri bitkiyle, bulutu yağmurla **فَلقَ** etti. Ve **الخَلْقَ** dediğinde sana açıklanır ki onun çoğu **انفلاق**’tandır; o hâlde **الفَلق** : bütün yaratılmışlardır. Ve sabahın **فَلقُ**’u da bundandır.
Sa‘leb, Amr’dan, babasından: **الفَلق** : cehennemdir; ve **الفَلق** : sabahtır. Ve **الفَلق** : kapalılıktan sonra hakkın açıklığıdır.
Ve Asma‘î dedi: **الفَلق** : iki yükselti arasındaki yerin alçak olanıdır.
Ve şu beyti okudu:
وبالأُدم تُحدى عليها الرحالُ
وبالشَّوْل في الفَلق العاشبِ
Ve **الفَلق** : **المِقْطرة** de olur.
Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten dedi: **الفَلْق** : **فلقتُ أفلِقُ فَلْقاً**’ın mastarıdır. Bunu, içinde **فَلْق** bulunan birinden işittim.
Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: **الفُلوق** : yarıklardır; bir tanesi harekeli **فلَق**’tır.
Ve Ebû’l-Heysem dedi: bir tanesi **فَلْق**’tır; ve o, **فَلق**’tan daha doğrudur.
Ve İbnü’s-Sikkît dedi: **الفِلق** : musibettir. Ve şu beyti okudu:
إذا عَرَضَتْ داوِيَّةً مُدْلهمّةٌ
وغَرَّدَ حادِيها فَرَيْنَ بها فِلقا
Yani: yürüyüşlerinin şiddetinden onunla bir musibet işlediler.
İbnü’l-Enbârî: “onunla şaşılacak bir yürüyüş işlediler” demek istedi. Ve **الفِلق** : şaşılacak şeydir.
Dedi: ve **الفِلق** : bir çubuktur; yarılır, ondan iki yay yapılır; her birine **فِلق** denir.
Ebû Nasr: denir ki: bu, şöyle şöyle bir **بفالق** ile oldu; iki tepecik arasındaki inişli yer için. Ve denir ki: **يَفتَلِق بالعَجَب** olarak geçti; yani şaşılacak şey getirir. Ve denir ki: falan bugün **أفلَق** etti ve o **يُفلِق** eder: şaşılacak şey getirdiği zaman.
Ebû Ubeyd, Kisâî’den: bize **بعُلَق فُلق** ile geldi; ve sen **أعلقْتَ** ve **أَفلقْتَ**; ve o da musibettir.
Ve başkası dedi: bana **فِلقةَ الجَفْنة** ve **فِلق الجَفْنة** ver; o, yarıldığı zaman onun iki yarısından biridir.
Ve **فالق** : bir yer adıdır.
Ve Leys dedi: fıstığı ve başkasını **فَلقتُ**; o da **انفَلقَتْ**. Ve **الفِلقة** : ekmekten bir parça. Ve **مُفْلِق** bir şair: şiirinde acayiplikler getirir. Ve **مِفلاق** bir adam: aşağılık, rezil, az şeyli. Ve **الفَليق** : pazuda bir damardır.
Ve başkası dedi: **الفَليق** : iki **العِلْباوين** arasındakidir; o, iki **عِلباوَين** arasında kirişin yarılmasıdır; insanda söylenmez.
Ve şu beyti okudu:
فَلِيقُها أجرَدُ كالرمْحِ الضلِعْ
Ve denildi ki: **الفَليق** : devenin boynunun iç tarafındaki alçak yerdir.
Ve **الفَيْلَق** : büyük ordudur.
Kümeyt dedi:
في حَوْمَة الفَيْلق الجأواءِ إذ نزلَتْ
قسْرٌ وهيضَلُها الخشخاشُ إذ نزلوا
Ve Nadr dedi: devenin koşuşunda **الفَلقة** **الرّبَعة** gibidir; denir ki: deve **افتلق** bir **فَلقةً**. Ve denir ki: **يا للفليقة ويا لللأفيكة**; münker bir şey getirdiği zaman.
Lihyânî: falan benimle içinde **فَلق** bulunan bir sözle ve içinde **فِلق** bulunan bir sözle konuştu; fetih daha çoktur.
Dedi: ve denir ki: onu **بفالق الوَرْكاء** ile baş başa bıraktım; o bir kumluktur. Ve denir ki: sanki o, bir tuğla parçası **فلاقَة**’dır; yani bir parça. Ve denir ki: hurma ağacı **فَلقَتِ**: **الكافور**’dan yarıldığı zaman; o **الطَّلْع**’dır. Ve o, **فالق** bir hurma ağacıdır; ve **فُلَّق** hurmalıklardır. Ve denir ki: falan, en şiddetli öldürüş olarak **أفلق قِتْلة** öldürüldü. Ve bu yürüyüşten daha uzak bir yürüyüş **أفلق** görmedim; yani daha uzak. Ve yumurtanın **فُلاق**’ı: ondan parçalanandır.
Güneş sıcağı vurup parçalanmış, kırbada hapsedilmiş bir süt için bir bedevînin şöyle dediğini işittim: o, elbette **متفلِّق** ve **مُمْذَقِرٌّ** bir süttür; bu, sütün bir yana, suyun bir yana olmasıdır. Ve onların **اللبن المتفلّق**’ı içmeyi kerih gördüklerini gördüm.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: falan **بالفُلقانِ** ile geldi; yani apaçık yalanla; ve **بالسُّماق** ile geldi, onun gibidir.
Ve **( النوادر )**’de: delikanlı **تَفَيْلَم** etti, ve **تَفَيْلق** etti, ve **تَفَلق** etti, ve **خَنْزَرَ** etti: irileşip şişmanladığı zaman.
Deccâl hadîsinde, onun sıfatında: **( رجل فَيلَق )**; Kute ybî bunu **( كتابه )**’inde **بالقاف** ile böyle rivayet etti. Dedi: ben **الفَيلق**’i ancak büyük bölük olarak bilirim.
Dedi: eğer onu büyüklüğünden dolayı **فيلَقاً** yaparsa, bu, korunmuş ise bir veçhedir; değilse o, **الفيْلَم**’dir, **بالميم** ile, “büyük” manasında.
Dedim: **الفَيْلم** ve **الفيْلق** : erkeklerden büyük olan. Ondan dolayı denir ki: delikanlı **تَفيْلق** etti ve **تَفيْلم** etti; tek bir mana ile.

**لفق** : dedi: **اللّفق** : iki parçanın dikilmesidir; birini ötekine **لَفقاً** ile **تَلفِق** edersin. Ve **التلفيق** daha geneldir; ikisi de, bitişik kaldıkları müddetçe bir **لِفقان**’dır; **التلفيق**’ten sonra ayrıldıklarında “onların **لَفق**’ı yarıldı” denir: **قد انفتق لفقهما**.
Ve dikimden önce ona **اللفق** adı gerekmez.
Ve başkası dedi: **اللفَاق** : **اللفق**’in topluluğudur.
Ve şu beyti okudu:
ويا رُبَّ ناعمةٍ منهم
تشُدُّ اللفَاقَ عليها إزارا
Ve Müerric dedi: ayrılmayan iki adama denir: onlar **لفِقان**’dır.
Ve **( النوادر )**’de: **تأفّقْتُ** bununla ve **تلفّقْتُ** onunla; yani ona yetiştim.
Şemr, Lokman’ın sözü hakkında: **( صَفّاق أفَّاق )**; dedi: bazısı onu **( لفّاق )** diye rivayet etti.
Dedi: **اللفّاق** : talep edileni idrak etmeyen kimsedir. Denir ki: falan **لفق** etti; yani bir işi istedi de ona erişemedi.
Dedi: bunu, bir adamın elinde iken kuşu üzerine salmayı arzulayan doğan yapar; iki kanadıyla vurur; onu salınca kuş onu geçer de ona erişemezse, **لَفق** etmiştir.
Dedi: **الدِّيك الصفّاق** : öttüğü zaman iki kanadıyla vuran horozdur.

**قفل** : Leys dedi: **القفل** bilinen (şey)dir; fiili **الإقفال**’dir. Onu **أقفلتُه**; o da **فاقتفل** etti. İnsanlardan **المقتَفِل** : önünden hayır çıkarmayan kimsedir; ve **مقتفِلة** bir kadın.
Ve **القَفلة** : bir kimseye şeyi bir defada vermendir; ona bin verdim: bir **قَفلة**.
Ve İbn Düreyd dedi: **درهمٌ قَفلةٌ**; yani denk (ağırlıkta); **الهاء** aslîdir.
Dedim: bu, Yemen ehlinin sözündendir.
Ve **القفلةُ** : bilinen bir ağaçtır. Çoğulu **قفل**; yerin yüksek düzlüklerinde biter ve yazın ilk şiddetinde kurur.
Ve Bârikî Ma‘akkir b. Himâr, görmesi kesildikten sonra gök gürültüsünün sesini işitince bir kızına dedi: **( وائلِي بي إلى جانب قفلة ؛ فإنها لا تنبت إِلا بمَنجاة من السيل )**.
Ve İbnü’s-Sikkît dedi: ağaçtan kuruyana **القفل** denir; Ebû Ubeyd de böyle dedi.
Ve şu beyti okudu:
فخرّت كما تتابعُ الريحُ بالقفلِ
Dedi: **القَفْل** : **قفلة**’nin çoğuludur; o, bizzat bir ağaçtır; yazın yakıcılığında coşar; **البوارحُ** onunla estiğinde onu söker ve onu havaya savurur.
Ve Leys dedi: **القفول** : askerlerin gazveden dönüşüdür; **قَفَلوا** ederler, **يقفلُون** **قَفولاً**. Ve onlar **القَفل**’dir; **القَعَد** menzilesinde; onlara yapışan bir addır. Ve **القَفْل** de: **القُفول**’dür. Ve **القافلة** adı bundan türetilmiştir; çünkü onlar **يقفُلون**.
Dedim: **القافلة** yolculuğa başlıyor olsa bile, yolculuğundan **قَفُول**’una uğur sayarak **قافلة** diye adlandırıldı. Ve Kuteybî, halkın avamının, yolculuğu başlatanlara **قافلة** demelerinde yanıldıklarını zannetti.
Ve dedi: ancak vatanına dönmekte olana **قافلة** denir. Bu, bence yanlıştır; çünkü Araplar, yolculuğu başlatanı, uğur yoluyla **قافلة** diye adlandırmayı sürdürmüştür; ve bu, bugünlerine kadar fasihlerinin sözünde câizdir.
Ve İbnü’s-Sikkît, Ebû Amr’dan: kapıyı **أقفلتُ**; o **مُقفَل**’dir; **مقفول** denmez. Ve askerleri gazvelerinden **أقفلتُ**. Ve onlar **قَفلوهم**; **يقفلُون** **قَفولاً** ve **قَفلاً**. Ve oruç onu **أقفَله** etti: onu kuruttuğu zaman. Ve deriyi **أقفلتُ**: onu kuruttuğun zaman. Ve **قوافلٌ** atlar: zayıflamış. Ve falan **استقفل** etti: cimrilik ettiği zaman; o hâlde o **متقفلٌ**’dir. Ve **القفيل** : bükülmüş kamçıdır.
Ve dedi:
قمت إليه بالقفيل ضربا
Ve Ebû Zeyd dedi: bu, ne kadar **تقفل**; yani ne kadar onu tahmin ediyorsun; o, **القَفْل**’dür; ve “ne kadar onu ağır buluyorsun” da onun gibidir.
Ve at zayıfladığı zaman ona denir: **قَفَل** eder, **يقفُل** **قُفولاً**; o, **القافل**’dir; ve **الشازِب** ve **الشاسِب**.
Ve İbn Şümeyl dedi: kavim yemeği **قَفَل** etti; onlar **يقفُلون**; ve kavim **مكَر** etti: stokçuluk yaptıkları zaman; ve **يمكرون**. Musâhifî bunu ondan rivayet etti.
Ve **( نوادر الأعراب )**’da: yolda kavmi **أقفلتُ**.
Dedi: onları gözümle **قَفَلاً** **وقفلتُهم**: bakışımı onlara uydurdum; ve **قذَذْتهم** de böyledir.
Ve bir yerde dediler: onları şuna **أقفلتُهم على كذا**; yani onları topladım.

**فقل** : İbn Şümeyl, ( **الزرع** ) kitabında dedi: **الفَقْل** : Yemen ehlinin dilinde savurmadır. Denir ki: onların harmanından dövülmüş olanı **فَقَلوا**; o, **المفقَلة** ile dövüğü kaldırmaktır; o da **الحِفراة**’dır; sonra onu savurmaktır.
Dedi: ve denir ki: onların toprağı bu yıl çok **الفَقْل**’lü idi; yani çok verimli idi. Ve onların toprağı **إفْقالاً** **أَفْقَلْت** etti.
Ve **الدّقّ** : dövülmüş olup savrulmamış olandır. **الفَقْل**’ü İbn Şümeyl’den başkası için korumuyorum.
İbnü’l-A‘râbî: hurmalıklardan **المقفال** : üzerindeki yükün dökülüp düşenidir.

**قلف** : denir ki: **قلبٌ أقلفُ**: hayır idrak etmediği zaman; sanki örtülmüş, kapatılmıştır; ona öğüt girmez. Ve o, **القُلْفة** ve **القلفة**’dir. Ve **الجُلّةَ**’yi **قلفت** ettim: içindeki yığılmış hurmadan onu soyduğun zaman; o da **القليف**’tir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%81/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- لقفت الشيء ألقفه، وتلقفته: تناولته بالحذق، سواء في ذلك تناوله بالفم أو اليد. قال: ﴿فإذا هي تلقف ما يأفكون﴾ [الأعراب/117].

##### Türkçe

- **لقفت** şeyi **ألقفه**; ve **تلقفته**: onu maharetle aldım; bunda, onu ağızla alması da elle alması da eşittir. Dedi: ﴿فإذا هي **تلقف** ما يأفكون﴾ [الأعراب/117].

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%81/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ل ق ف
لقّفته الشيء فلقفه والتقفه وتلقّفه وتلقّفت الكرة برأس الصولجان‏.‏

##### Türkçe

ل ق ف
**لقّفته**: ona şeyi verdim; böylece o onu **لقفه** ve **التقفه** ve **تلقّفه**; ve topu, sopanın başıyla **تلقّفت**.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

اللَّقْفُ: تناوُل الشيء يرمى به إليك. تقول: لَقَّفَني تَلْقِيفاً فلَقِفْته. ابن سيده: اللَّقْفُ سرعة الأَخذ لما يرمي إليك باليد أَو باللسان. لَقِفَه، بالكسر، يلقَفه لَقْفاً ولَقَفاً والتقَفه وتَلقَّفه: تناوَله بسرعة؛ قال العجاج في صفة ثور وحْشِيّ وحَفْره كِناساً تحت الأَرْطاةِ وتلقُّفه ما يَنْهار عليه ورمْيه به:
من الشَّمالِيل وما تَلقَّفا
أَي ما يكاد يقع عليه من الكناس حين يَحفِره تَلقَّفه فرَمى به، وفي حديث الحج: تلقَّفْتُ التلْبية مِن في رسول اللّه، صلى اللّه عليه وسلم، أَي تلقَّيتُها وحفِظتها بسرعة.
ورجل ثَقِفٌ لَقِفٌ وثَقْفٌ لَقْف أَي خَفِيف حاذِق، وقيل: سريعُ الفَهْم لِما يُرمى إليه من كلام باللسان وسريع الأَخذ لما يرمى إليه باليد، وقيل: هو إذا كان ضابطاً لما يَحْويه قائماً به، وقيل: هو الحاذق بصِناعته؛ وقد يفرد اللقَف فيقال: رجل لَقف يعني به ما تقدَّم. وفي حديث الحجاج: قال لامرأة إنك لَقُوفٌ صَيُود؛ اللَّقُوف: التي إذا مسَّها الرجل لَقِفت يده سريعاً أَي أَخذتها. اللحياني: إنه لثَقْف لَقْف وثَقِف لَقِف وثَقِيف لَقيف بيِّن الثَّقافة واللّقافة. ابن شميل: إنهم لَيُلَقِّفُون الطعامَ أَي يأْكلونه ولا تقول يتلَقَّفونه؛ وأَنشد:
إذا ما دُعِيتُم للطَّعامِ فلَقِّفوا،
كما لَقَّفَتْ زُبٌّ شآمِيةٌ حُرْدُ
والتلْقِيف: شدَّة رَفْعِها يدها كأَنما تَمُدُّ مَدّاً؛ ويقال: تَلْقِيفها ضَرْبها بأَيديها لَبّاتها يعني الجمال في سيرها. ابن السكيت في باب فَعلٍ وفَعَلٍ باختلاف المعنى: اللقْف مصدر لَقِفْتُ الشيء أَلقَفُه لقْفاً إذا أَخذته فأَكلته أَو ابْتَلَعتَه. والتلقُّف: الابتلاع. وفي التنزيل العزيز: فإذا هي تلقَّفُ ما يَأْفِكون، وقرئ: فإذا هي تَلْقَف؛ قال الفراء: لَقِفْت الشيء أَلقَفُه لقْفاً ولقَفاناً، وهي في التفسير تَبْتَلِع.
وحوض لَقِفٌ ولَقِيف: مَلآن، وقيل: هو الحوض الذي لم يُمْدَر ولم يُطيَّن فالماء يتفجّر من جوانبه؛ قال أَبو ذؤيب:
كما يَتهدَّم الحوض اللَّقِيف
وقال الأَصمعي: هو الذي يَتَلَجَّف من أَسفله فيَنْهار، وتَلَجّفُه أَكل الماء نواحِيَه. وتلقَّف الحوضُ: تَلجَّف من أَسافله. وقال أَبو الهيثم: اللَّقِيف بالملآن أَشبه منه بالحوض الذي لم يُمْدَر. يقال: لَقِفْت الشيء أَلْقَفُه لَقْفاً، فأَنا لاقِف ولَقِيفٌ، فالحوضُ لَقِفَ الماء، فهو لاقِفٌ ولَقِيف؛ وإن جعلته بمعنى ما قال الأَصمعي: إنه تلَجَّف وتوسّع أَلجافه حتى صار الماء مجتمعاً إليه فامتلأَت أَلجافه، كان حسناً. وقال أَبو عبيدة: التلْقِيف أَن يَخْبِطَ الفرس بيديه في اسْتنانه لا يُقِلُّهما نحو بطنه، قال: والكَرْوُ مثل التَّوقِيفِ. وبعير متَلَقِّف: يهوي بخُفَّي يديه إلى وحْشِيّه في سيره. الجوهري: واللقَفُ، بالتحريك، سقُوط الحائط، قال: وقد لَقِفَ الحوض لقَفاً تَهوَّر من أَسفله واتَّسع، وحوض لَقِف؛ قال خُويْلِد، وقال ابن بري: هو لأَبي خراش الهُذَلي:
كابي الرَّمادِ عَظيمُ القِدْرِ جَفْنَتُه،
حين الشّتاء، كَحَوْضِ المَنْهَلِ اللَّقِفِ
قال: واللَّقِيفُ مثله؛ ومنه قول أَبي ذؤيب:
فلم تَر غيرَ عادِيةٍ لِزاماً،
كما يَتَفَجَّر الحَوْضُ اللَّقِيفُ
قال: ويقال المَلآن، والأَوّل هو الصحيح. والعادِيةُ: القوم يَعْدُون على أَرجلهم، أَي فَحَمْلَتُهُم لِزام كأَنهم لَزِموه لا يُفارقون ما هم فيه.
والأَلْقاف: جَوانِب البئر والحوضِ مثل الأَلجاف، الواحد لَقَف ولجَف. ولَقْف أَو لِقْف: موضع؛ أَنشد ثعلب:
لعنَ اللّه بطْنَ لَقْفٍ مَسِيلاً
ومَجاحاً، فلا أُحِبُّ مَجاحا
لَقِيَتْ ناقَتي به وبِلَقْفٍ
بَلَداً مُجْدِباً، وماء شَحاحا

##### Türkçe

**اللَّقْفُ**: Sana doğru atılan şeyi almak. Dersin ki: “Beni **لَقَّفَني** **تَلْقِيفاً**”; böylece onu **لَقِفْته**. İbn Sîde: **اللَّقْفُ**, sana ele yahut dile atılan şeyi alma süratidir. Onu **لَقِفَه** (kesre ile), **يلقَفه**; **لَقْفاً** ve **لَقَفاً**; ve **التقَفه** ve **تَلقَّفه**: onu süratle aldı; el-‘Accâc, vahşî bir öküzün vasfında ve **الأَرْطاةِ** altında bir in kazmasını ve üzerine yıkılan şeyi **تلقُّفه** edişini ve onunla atışını anlatırken dedi:

من الشَّمالِيل وما تَلقَّفا

Yani: in’i kazarken in’den üzerine düşecek gibi olan şeyi **تَلقَّفه** etti de onunla attı. Hac hadîsinde: “Resûlullah’ın, sallallahu aleyhi ve sellem, ağzından **التلْبية**’yi **تلقَّفْتُ**”; yani onu süratle karşıladım ve ezberledim.

Ve bir adam **ثَقِفٌ لَقِفٌ** ve **ثَقْفٌ لَقْف**; yani hafif (çevik) mahir; ve denildi: dille kendisine atılan sözden çabuk anlayan ve elle kendisine atılan şeyi çabuk alan; ve denildi: içine aldığı şeyi ضبط eden, onunla kaim olan olduğu zaman; ve denildi: sanatıyla mahir olandır; ve bazen **اللقَف** tekil yapılır da şöyle denir: “adam **لَقف**”, bununla geçen şey kastedilir. Haccâc hadîsinde: bir kadına dedi ki: “Sen **لَقُوفٌ صَيُود**’sun”; **اللَّقُوف**: erkek ona dokunduğu zaman onun elini süratle **لَقِفت** eden, yani onu alan (kadın). el-Lihyânî: “O, **لثَقْف لَقْف** ve **ثَقِف لَقِف** ve **ثَقِيف لَقيف**; **الثَّقافة** ve **اللّقافة**si apaçık (olan)” dedi. İbn Şümeyl: “Onlar yemeği **لَيُلَقِّفُون**”; yani onu yerler; “**يتلَقَّفونه**” demezsin; ve şu beyti okudu:

إذا ما دُعِيتُم للطَّعامِ فلَقِّفوا،
كما لَقَّفَتْ زُبٌّ شآمِيةٌ حُرْدُ

Ve **التلْقِيف**: onun elini kaldırmasının şiddetidir; sanki uzatır gibi uzatır; ve denilir: **تَلْقِيفها**: elleriyle göğüslerini vurmasıdır; yani yürüyüşlerinde develer. İbnü’s-Sikkît, anlamın farklılığıyla **فَعلٍ** ve **فَعَلٍ** babında: **اللقْف**, “şeyi **لَقِفْتُ**; onu **أَلقَفُه** **لقْفاً**”ın masdarıdır; onu alıp yediğim yahut yuttuğum zaman. Ve **التلقُّف**: yutmadır. Aziz tenzilde: “Derken o, onların uydurduklarını **تلقَّفُ** eder”; ve “**تَلْقَف**” diye de okunmuştur. el-Ferrâ: “Şeyi **لَقِفْت**; onu **أَلقَفُه** **لقْفاً** ve **لقَفاناً**”; o, tefsirde “yutar”dır, dedi.

Ve bir havuz **لَقِفٌ** ve **لَقِيف**: dolu; ve denildi: o, sıvanmamış ve çamurla kaplanmamış havuzdur; su yanlarından fışkırır; Ebû Züeyb dedi:

كما يَتهدَّم الحوض اللَّقِيف

Ve el-Asma‘î dedi: o, altından **يَتَلَجَّف** eden, böylece çöken olandır; ve onun **تَلَجّفُه**’u: suyun kenarlarını yemesidir. Ve havuz **تلقَّف** etti: altlarından **تَلجَّف** etti. Ebû’l-Heysem dedi: **اللَّقِيف**, dolu olana, sıvanmamış havuzdan daha çok benzer. Denilir: şeyi **لَقِفْت**; onu **أَلْقَفُه** **لَقْفاً**; ben **لاقِف** ve **لَقِيفٌ**’im; böylece havuz suyu **لَقِفَ** etti; o da **لاقِفٌ** ve **لَقِيف**’tir; eğer onu el-Asma‘î’nin dediği manaya getirirsen: onun **تلَجَّف** ettiği ve **أَلجاف**’ını genişlettiği, nihayet suyun ona toplanıp **أَلجاف**’ının dolduğu; bu güzel olur. Ebû Ubeyde dedi: **التلْقِيف**, atın iki eliyle (ön ayaklarıyla) **اسْتنانه**’sinde çırpmasıdır; onları karnına doğru kaldırmaz; dedi ki: ve **الكَرْوُ** **التَّوقِيفِ** gibidir. Ve **بعير متَلَقِّف**: yürüyüşünde iki elinin toynaklarıyla (ön ayaklarıyla) **وحْشِيّه**’ine doğru düşer. el-Cevherî: ve **اللقَفُ** (harekeli): duvarın düşmesidir; dedi ki: havuz **لَقِفَ** etti, **لقَفاً**: altından çöktü ve genişledi; ve havuz **لَقِف**; Huveylid dedi; İbn Berrî dedi: o, Ebû Harâş el-Hüzelî’nindir:

كابي الرَّمادِ عَظيمُ القِدْرِ جَفْنَتُه،
حين الشّتاء، كَحَوْضِ المَنْهَلِ اللَّقِفِ

Dedi ki: ve **اللَّقِيفُ** onun gibidir; Ebû Züeyb’in sözü de bundandır:

فلم تَر غيرَ عادِيةٍ لِزاماً،
كما يَتَفَجَّر الحَوْضُ اللَّقِيفُ

Dedi ki: “dolu” denilir; birincisi ise sahih olandır. Ve **العادِيةُ**: ayakları üzerinde koşan topluluktur; yani onların yüklenişi **لِزام**dır; sanki içinde bulundukları şeyden ayrılmayarak ona yapışmışlardır.

Ve **الأَلْقاف**: kuyunun ve havuzun yanlarıdır; **الأَلجاف** gibidir; tekili **لَقَف** ve **لجَف**. Ve **لَقْف** yahut **لِقْف**: bir yerdir; Sa‘leb okudu:

لعنَ اللّه بطْنَ لَقْفٍ مَسِيلاً
ومَجاحاً، فلا أُحِبُّ مَجاحا
لَقِيَتْ ناقَتي به وبِلَقْفٍ
بَلَداً مُجْدِباً، وماء شَحاحا

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%81/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ل ق ف * * لَقِفَ * الشيء من باب فهِم و * تَلَقَّفَهُ * أي تناوله بسرعة

##### Türkçe

* ل ق ف * * **لَقِفَ** * şeyi, **فهِم** babından (olarak) ve * **تَلَقَّفَهُ** * yani onu süratle aldı.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%81/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

لقفه، كسمعه لقفا بالفتح ولقفانا، محركة وهذه عن الفراء: تناوله بسرعة هكذا نقله الجوهري عن يعقوب، وقال غيره: اللقف: تناول الشيء يرمى إليك، وفي المحكم اللقف: سرعة الأخذ لما يرمى إليك باليد، أو باللسان، وقال غيره: اللقف أن تأخذ شيئا فتأكله وتبتلعه، وقرأ ابن أبي عبلة  تلقف  بسكون اللام، ورفع الفاء على الاستئناف. ويقال: رجل ثقف لقف، بالفتح وعليه اقتصر الجوهري وزاد اللحياني: رجل ثقف لقف، وثقيف لقيف ككتف وأمير: أي خفيف حاذق كما في الصحاح، وقيل: سريع الفهم لما يرمى إليه من كلام باللسان، وسريع الأخذ لما يرمى إليه باليد، وقيل: هو إذا كان ضابطا لما يحويه، قائما به، وقيل: هو الحاذق بصناعته، وقد يفرد اللقف فيقال: رجل لقف يعني به ما تقدم. واللقف محركة وكذا اللجف: جانب البئر والحوض، ج: ألقاف وألجاف، كسبت وأسباب. وقال الجوهري: اللقف: سقوط الحائط، وتهور الحوض من أسفله: إذا تلجف. وهو أي: الحوض لقف ولقيف ككتف، وأمير قال خويلد، كما في الصحاح، وقال ابن بري والصاغاني: هو لأبي خراش الهذلي. قلت: واسم أبي خراش خويلد، فارتفع الإشكال:
  كابي الرماد عظيم القدر جفنتهحين الشتاء كحوض المنهل اللقف وقال أبو ذؤيب:
  فلم ير غير عادية لـزامـا                      كما يتفجر الحوض اللقيف أو هو أي: اللقيف واللقف: ما لم يحكم بناؤه، وقد بني بالمدر كما في العباب، وقال السكري: يقال: إنه الذي سوي بالطين. أو الذي يحفر جانباه وهو مملوء، فيحمل عليه الماء فيفجره وقال السكري: يقال: هو الذي يتساقط من جانبيه وهو مملوء، وقال الأصمعي: الذي يضرب الماء أسفله فيتساقط. وقال في شرح قول أبي ذؤيب: اللقيف: الذي يتقعر من أسفله، فينبعث الماء منه وفي الصحاح: ويقال: هو الملآن، والأول هو الصحيح، وقال أبو الهيثم: اللقيف بالملآن أشبه منه بالحوض الذي لم يمدر، يقال: لقفت الشيء ألقفه لقفا، فأنا لاقف ولقيف، فالحوض لقف الماء، فهو لاقف ولقيف: وإن جعلته بمعنى ما قال الأصمعي: إنه تلجف وتوسع ألجافه حتى صار الماء مجتمعا إليه، فامتلأت ألجافه كان حسنا. ولقف، بالكسر: ماء آبار كثيرة عذب ليس عليها مزارع، ولا نخل فيها، لغلظ موضعها وخشونته، وهو بأعلى قوران: واد من ناحية السوارقية، نقله الصاغاني، قلت: والفتح لغة فيه، وبهما روي ما أنشد ثعلب:
  لعن الله بطن لقف مسيلا                      ومجاحا فلا أحب مجاحا
  لقيت ناقتي به وبلـقـف                      بلدا مجدبا وماء شحاحا والتلقيف: بلع الطعام قال ابن شميل: يقال: إنهم ليلقفون الطعام: أي يأكلونه، وأنشد:
  إذ ما دعيتم للطعام فلقفـوا                      كما لقفت زب شآمية حرد

  كالتلقف وهو: الابتلاع، ومنه قوله تعالى:  تلقف ما صنعوا  وقرأ ابن ذكوان برفع الفاء على الاستئناف. والتلقيف: الإبلاع وقد لقفه تلقيفا، فلقفه. وقال أبو عبيدة: التلقيف: تخبط الفرس بيديه في استنانه، لا يقلهما نحو بطنه. أو هو: شدة رفعها يديها، كأنما تمد مدا. أو ضرب البعران بأيديها لباتها في السير نقله الصاغاني، وبه فسر ما أنشده ابن شميل، وقد تقدم. وقال ابن دريد: بعير متلقف: إذا كان يهوي بخفي يديه إلى وحشيه في سيره.
 ومما يستدرك عليه: اللقف، محركة: الأخذ بسرعة، كالالتقاف، والتلقف. وتلقفه من فمه: إذا تلقاه وحفظه بسرعة. وامرأة لقوف، وهي التي إذا مسها الرجل لقفت يده سريعا، أي: أخذتها. واللقافة: الحذق، كالثقافة. واللقف، بالفتح: الفم، يمانية.

##### Türkçe

لقfe-hu, **سمعه** gibi: fetha ile **لقفا** ve harekeli olarak **لقفانا**; ve bu, **الفراء**’dan (nakledilmiştir): “Onu süratle aldı”; **الجوهري** bunu **يعقوب**’dan böyle nakletti. Başkası dedi ki: **اللقف**: sana atılan şeyi almak. **المحكم**’de: **اللقف**: sana atılan şeyi elle yahut dille almada sürat. Başkası dedi ki: **اللقف**: bir şeyi alıp onu yemen ve yutmandır. **ابن أبي عبلة**, **تلقف**’i **اللام**’ın sükûnu ile okudu ve **الفاء**’yı istînâf üzere merfû kıldı.

Ve denir ki: adam **ثقف لقف**; fetha ile; **الجوهري** bununla yetindi; **اللحياني** artırdı: adam **ثقف لقف** ve **ثقيف لقيف**; **كتف** ve **أمير** gibi: yani **الصحاح**’ta olduğu üzere hafif, mahir. Ve denildi ki: dille kendisine atılan sözden olanı çabuk anlayan ve elle kendisine atılanı çabuk alan. Ve denildi ki: o, ihtiva ettiğini ضبط eden, onunla kaim olan kimsedir. Ve denildi ki: o, sanatında mahir olandır. Ve bazen **اللقف** müfred kılınır da “adam **لقف**” denir; bununla geçen (mânâ) kastedilir.

Ve **اللقف** harekeli olarak, keza **اللجف**: kuyu ve havuzun yanı; çoğulu: **ألقاف** ve **ألجاف**; **سبت** ve **أسباب** gibi. **الجوهري** dedi ki: **اللقف**: duvarın düşmesi; havuzun alt tarafından çökmesi: **تلجف** ettiği vakit. Ve o, yani havuz, **لقف** ve **لقيف**; **كتف** ve **أمير** gibi. **خويلد** dedi; **الصحاح**’ta olduğu üzere. **ابن بري** ve **الصاغاني** dedi ki: o, **أبي خراش الهذلي**’nindir. Dedim ki: **أبي خراش**’ın adı **خويلد**’dir; böylece işkâl kalktı:

  Kış vakti, değeri büyük, çanağı büyük, kül babası gibi; (çanağı) su başının **اللقف** havuzu gibi.

Ve **أبو ذؤيب** dedi:

  O, yapışıp kalan bir musibetten başkasını görmedi; tıpkı **اللقيف** havuzun fışkırması gibi.

Veya o, yani **اللقيف** ve **اللقف**: yapısı sağlam kılınmamış olan şeydir; **العباب**’da olduğu üzere kerpiçle yapılmıştır. **السكري** dedi ki: denir ki o, çamurla düzeltilmiş olandır. Veya iki yanı kazılırken dolu olan; üzerine su yüklenir de onu yarıp fışkırtır. **السكري** dedi ki: denir ki o, dolu iken iki yanından dökülendir. **الأصمعي** dedi ki: su onun altını döver de dökülür. **أبو ذؤيب**’in sözünün şerhinde dedi ki: **اللقيف**: altından çukurlaşan, böylece su ondan fışkırıp çıkan. Ve **الصحاح**’ta: ve denir ki o, dolu olandır; birincisi sahih olandır. **أبو الهيثم** dedi ki: **اللقيف** “dolu”ya, kerpiçlenmemiş havuzdan daha çok benzer. Denir ki: **لقفت** şeyi, onu **ألقفه** **لقفا**; ben **لاقف** ve **لقيف**im. O hâlde havuz suyu **لقف** etti; o, **لاقف** ve **لقيف**tir. Ve eğer onu **الأصمعي**’nin dediği mânâya kılarsan: o, **تلجف** eder ve **ألجاف**’ı genişler; nihayet su ona toplanmış olur da **ألجاف**’ı dolar; güzel olur.

Ve **لقف**, kesre ile: çok kuyuların suyu; tatlı; üzerinde ekinler yoktur ve içinde hurma yoktur; yerinin kalınlığı ve pürüzlülüğü sebebiyle. Ve o, **قوران**’ın yukarısındadır: **السوارقية** taraflarından bir vadi; **الصاغاني** onu nakletti. Dedim ki: fetha da onda bir lugattır; ve ikisiyle de **ثعلب**’ın inşad ettiği rivayet edilmiştir:

  Allah **لقف** karnını bir akıntı olarak ve **مجاحا**’yı lânetlesin; ben **مجاحا**’yı sevmem.
  Deveyi onda ve **بلـقـف**’te buldum; çorak bir belde ve cimri bir su.

Ve **التلقيف**: yemeği yutmak. **ابن شميل** dedi ki: denir ki: onlar yemeği **ليلَقفون**: yani onu yerler. Ve inşad etti:

  Ne vakit yemeğe çağrılsanız, **فلقفـوا**; tıpkı sert bir Şamlı’nın **زب**’inin **لقفت** ettiği gibi.

**كالتلقف**; ve o: yutmadır. Ondandır Allah Teâlâ’nın sözü: **تلقف ما صنعوا**. **ابن ذكوان**, **الفاء**’yı istînâf üzere merfû okuyup (böyle okudu). Ve **التلقيف**: yutturmadır; onu **تلقيفا** ile **لقفه** etti; böylece onu **لقفه** etti. **أبو عبيدة** dedi ki: **التلقيف**: atın, koşusunda iki eliyle sendelemesidir; onları karnına doğru kaldırmaz. Veya o: iki elini kaldırmada şiddettir; sanki uzatır gibi uzatır. Veya develerin, yürüyüşte gecelemeleri sebebiyle iki elleriyle tezeklere vurmalarıdır; **الصاغاني** onu nakletti; ve bununla **ابن شميل**’in inşad ettiğini tefsir etti; ve o geçmişti. **ابن دريد** dedi ki: deve **متلقف**: yürüyüşünde iki elinin toynağıyla iki yanına doğru düşer olduğu vakit.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **اللقف**, harekeli: süratle alma; **كالالتقاف** ve **التلقف** gibi. Ve onu ağzından **تلقفه** etti: onu süratle karşılayıp hıfzettiği vakit. Ve kadın **لقوف**: o, erkek ona dokunduğu vakit elini süratle **لقفت** eden; yani onu alan. Ve **اللقافة**: maharet; **كالثقافة** gibi. Ve **اللقف**, fetha ile: ağız; Yemenî (lehçesi).

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%81/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

لَقِفَهُ
1 لَقِفَهُ ذ He seized it, or took it quickly; (S, M, K;) namely, a thing thrown to him with the hand, or said to him. (M, TA.) See also last sentence of 1 in art. حنك.

تَلَقَّفَهُ مِنْ فَمِهِ
5 تَلَقَّفَهُ مِنْ فَمِهِ ذ He caught it and retained it quickly, [i. e., what he said,] from his mouth. (TA.)

##### Türkçe

لَقِفَهُ
1 **لَقِفَهُ** **ذ** Onu yakaladı, yahut onu çabucak aldı; (S, M, K;) yani, eliyle kendisine atılan bir şey, yahut kendisine söylenen (şey). (M, TA.) Ayrıca bkz. **حنك** maddesinde 1’in son cümlesi.

تَلَقَّفَهُ مِنْ فَمِهِ
5 **تَلَقَّفَهُ مِنْ فَمِهِ** **ذ** Onu yakaladı ve onu çabucak tuttu, [yani, onun söylediği (şeyi),] onun ağzından. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

لَقِفَ
لَقِفَ A ( n. ac. لَقْف 1 ,  لَقَفَاْن 36 ),
a.  Seized; snatched away.

b.  ( n. ac. لَقَف 4 ), Fell, collapsed.

لَقَّفَ
لَقَّفَ II ,
a.  Swallowed, gulped down.

تَلَقَّفَ
تَلَقَّفَ V ,
a.  see I & II.

اِلْتَقَفَ
اِلْتَقَفَ VIII ,
a.  see I (a) .

لَقْف
لَقْف 1 ,
a.  see 5 (a) .

لَقَف
لَقَف 4 , ( pl. أَلْقَاْف 38 ),
a.  Wall, side.

لَقِف
لَقِف 5 ,
a.  Quick, sharp.

b.  Decaying, crumbling away.

لَقِيْف
لَقِيْف 25 ,
a.  see 5 .

##### Türkçe

لَقِفَ
**لَقِفَ** A (isim-fiil **لَقْف** 1, **لَقَفَاْن** 36),
a. Ele geçirdi; kapıp aldı.

b. (isim-fiil **لَقَف** 4), Düştü, çöktü.

لَقَّفَ
**لَقَّفَ** II,
a. Yuttu, bir yudumda indirdi.

تَلَقَّفَ
**تَلَقَّفَ** V,
a. I ve II’ye bak.

اِلْتَقَفَ
**اِلْتَقَفَ** VIII,
a. I (a)’ya bak.

لَقْف
**لَقْف** 1,
a. 5 (a)’ya bak.

لَقَف
**لَقَف** 4, (çoğulu **أَلْقَاْف** 38),
a. Duvar, yan taraf.

لَقِف
**لَقِف** 5,
a. Çabuk, keskin.

b. Çürüyen, ufalanıp dağılan.

لَقِيْف
**لَقِيْف** 25,
a. 5’e bak.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%81/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

لقف
لَقِفَ - يَلْقَفُ

لَقِفَ - يَلْقَفُ + كائن + شيئاً: يلتقطه بسرعة واتقان، بيده أو بفمه أو ما شابه ،ثم يضمه إليه أو يلقمه ويبتلعه
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " أخذ الشيء ولقطه وضمه وحمله لنقله والتصرف به " وهي:
أَخَذَ - يَأخُذُ، لَقِفَ - يَلْقَفُ، لَقَطَ - يَلْقُطُ، نَسَرَ - يَنْسُرُ (نَسَرَ - يَنْسِرُ)، خَطِفَ - يَخْطَفُ، نَاشَ - يَنُوْشُ

تلقف
 	﴿وأوحينا إلى موسى أن ألق عصاك فإذا هي تلقف ما يأفكون(117)﴾ الأعراف ﴿فألقى موسى عصاه فإذا هي تلقف ما يأفكون(45)﴾ الشعراء
 	﴿وألق ما في يمينك تلقف ما صنعوا إنما صنعوا كيد ساحر ولا يفلح الساحر حيث أتى(69)﴾ طه
جاء في التفسير: تبتلع بسرعة
مختار الصحاح
● [لقف] ل ق ف: لَقِفَ الشيء من باب فهِم و تَلَقَّفَهُ أي تناوله بسرعة
الراغب
لقف
- لقفت الشيء ألقفه، وتلقفته: تناولته بالحذق، سواء في ذلك تناوله بالفم أو اليد. قال: }فإذا هي تلقف ما يأفكون{ [الأعراب/117].
ملخص اللسان
1.  اللَّقْفُ: تناوُل الشيء يرمى به إليك. تقول: لَقَّفَني تَلْقِيفاً فلَقِفْته. ابن سيده: اللَّقْفُ سرعة الأَخذ لما يرمي إليك باليد أَو   باللسان. لَقِفَه، بالكسر، يلقَفه لَقْفاً ولَقَفاً والتقَفه وتَلقَّفه:تناوَله بسرعة
2.   رجل لَقف : أَي خَفِيف حاذِق، وقيل: سريعُ الفَهْم لِما يُرمى إليه من كلام باللسان وسريع الأَخذ لما يرمى إليه باليد،   وقيل: هو إذا كان ضابطاً لما يَحْويه قائماً به، وقيل: هو الحاذق بصِناعته؛
3.      لَقِفْتُ الشيء أَلقَفُه لقْفاً إذا أَخذته فأَكلته أَو ابْتَلَعتَه. والتلقُّف: الابتلاع
4.     وحوض لَقِفٌ ولَقِيف: مَلآن، وقيل: هو الحوض الذي لم يُمْدَر ولم يُطيَّن فالماء يتفجّر من جوانبه
لسان العرب
● - لقف: اللَّقْفُ: تناوُل الشيء يرمى به إليك. تقول: لَقَّفَني تَلْقِيفاً   فلَقِفْته. ابن سيده: اللَّقْفُ سرعة الأَخذ لما يرمي إليك باليد أَو   باللسان. لَقِفَه، بالكسر، يلقَفه لَقْفاً ولَقَفاً والتقَفه وتَلقَّفه:   تناوَله بسرعة؛ قال العجاج في صفة ثور وحْشِيّ وحَفْره كِناساً تحت   الأَرْطاةِ وتلقُّفه ما يَنْهار عليه ورمْيه به:   من الشَّمالِيل وما تَلقَّفا   أَي ما يكاد يقع عليه من الكناس حين يَحفِره تَلقَّفه فرَمى به، وفي   حديث الحج: تلقَّفْتُ التلْبية مِن في رسول اللّه، صلى اللّه عليه وسلم، أَي   تلقَّيتُها وحفِظتها بسرعة.   ورجل ثَقِفٌ لَقِفٌ وثَقْفٌ لَقْف أَي خَفِيف حاذِق، وقيل: سريعُ   الفَهْم لِما يُرمى إليه من كلام باللسان وسريع الأَخذ لما يرمى إليه باليد،   وقيل: هو إذا كان ضابطاً لما يَحْويه قائماً به، وقيل: هو الحاذق بصِناعته؛   وقد يفرد اللقَف فيقال: رجل لَقف يعني به ما تقدَّم. وفي حديث الحجاج:   قال لامرأة إنك لَقُوفٌ صَيُود؛ اللَّقُوف: التي إذا مسَّها الرجل لَقِفت   يده سريعاً أَي أَخذتها. اللحياني: إنه لثَقْف لَقْف وثَقِف لَقِف   وثَقِيف لَقيف بيِّن الثَّقافة واللّقافة. ابن شميل: إنهم لَيُلَقِّفُون   الطعامَ أَي يأْكلونه ولا تقول يتلَقَّفونه؛ وأَنشد:   إذا ما دُعِيتُم للطَّعامِ فلَقِّفوا،   كما لَقَّفَتْ زُبٌّ شآمِيةٌ حُرْدُ   والتلْقِيف: شدَّة رَفْعِها يدها كأَنما تَمُدُّ مَدّاً؛ ويقال:   تَلْقِيفها ضَرْبها بأَيديها لَبّاتها يعني الجمال في سيرها. ابن السكيت في باب   فَعلٍ وفَعَلٍ باختلاف المعنى: اللقْف مصدر لَقِفْتُ الشيء أَلقَفُه   لقْفاً إذا أَخذته فأَكلته أَو ابْتَلَعتَه. والتلقُّف: الابتلاع. وفي   التنزيل العزيز: فإذا هي تلقَّفُ ما يَأْفِكون، وقرئ: فإذا هي تَلْقَف؛ قال   الفراء: لَقِفْت الشيء أَلقَفُه لقْفاً ولقَفاناً، وهي في التفسير   تَبْتَلِع.   وحوض لَقِفٌ ولَقِيف: مَلآن، وقيل: هو الحوض الذي لم يُمْدَر ولم   يُطيَّن فالماء يتفجّر من جوانبه؛ قال أَبو ذؤيب:   كما يَتهدَّم الحوض اللَّقِيف   وقال الأَصمعي: هو الذي يَتَلَجَّف من أَسفله فيَنْهار، وتَلَجّفُه أَكل   الماء نواحِيَه. وتلقَّف الحوضُ: تَلجَّف من أَسافله. وقال أَبو الهيثم:   اللَّقِيف بالملآن أَشبه منه بالحوض الذي لم يُمْدَر. يقال: لَقِفْت   الشيء أَلْقَفُه لَقْفاً، فأَنا لاقِف ولَقِيفٌ، فالحوضُ لَقِفَ الماء، فهو   لاقِفٌ ولَقِيف؛ وإن جعلته بمعنى ما قال الأَصمعي: إنه تلَجَّف وتوسّع   أَلجافه حتى صار الماء مجتمعاً إليه فامتلأَت أَلجافه، كان حسناً. وقال   أَبو عبيدة: التلْقِيف أَن يَخْبِطَ الفرس بيديه في اسْتنانه لا يُقِلُّهما   نحو بطنه، قال: والكَرْوُ مثل التَّوقِيفِ. وبعير متَلَقِّف: يهوي   بخُفَّي يديه إلى وحْشِيّه في سيره. الجوهري: واللقَفُ، بالتحريك، سقُوط   الحائط، قال: وقد لَقِفَ الحوض لقَفاً تَهوَّر من أَسفله واتَّسع، وحوض لَقِف؛   قال خُويْلِد، وقال ابن بري: هو لأَبي خراش الهُذَلي:   كابي الرَّمادِ عَظيمُ القِدْرِ جَفْنَتُه،   حين الشّتاء، كَحَوْضِ المَنْهَلِ اللَّقِفِ   قال: واللَّقِيفُ مثله؛ ومنه قول أَبي ذؤيب:   فلم تَر غيرَ عادِيةٍ لِزاماً،   كما يَتَفَجَّر الحَوْضُ اللَّقِيفُ   قال: ويقال المَلآن، والأَوّل هو الصحيح. والعادِيةُ: القوم يَعْدُون   على أَرجلهم، أَي فَحَمْلَتُهُم لِزام كأَنهم لَزِموه لا يُفارقون ما هم   فيه.   والأَلْقاف: جَوانِب البئر والحوضِ مثل الأَلجاف، الواحد لَقَف ولجَف.   ولَقْف أَو لِقْف: موضع؛ أَنشد ثعلب:   لعنَ اللّه بطْنَ لَقْفٍ مَسِيلاً   ومَجاحاً، فلا أُحِبُّ مَجاحا   لَقِيَتْ ناقَتي به وبِلَقْفٍ   بَلَداً مُجْدِباً، وماء شَحاحا
القاموس المحيط:
لَقِفَهُ، كَسَمِعَهُ، لَقْفاً ولَقَفاناً، مُحرَّكةً تَناوَلَهُ بِسُرْعَةٍ. ورجُلٌ ثَقْفٌ لَقْفٌ، بالفتح، وككَتِفٍ وأميرٍ خَفيفٌ حاذِقٌ. واللَّقَفُ، مُحرَّكةً جانِبُ البِئْرِ والحَوْضِ، ج ألْقافٌ، وسُقوطُ الحائِطِ، وتَهَوُّرُ الحَوْضِ من أسْفَلِهِ، كالتَّلَقُّفِ، وهو لَقِفٌ، ككَتِفٍ وأميرٍ، أو هو ما لم يُحْكَمْ بِناؤُهُ، وقد بُنِيَ بالمَدَرِ، أو يُحْفَرُ وهو مَمْلُوءٌ، فيُحْملُ عليه الماءُ، فَيُفَجِّرُهُ. ولِقْفٌ، بالكسر ماءُ آبارٍ كثيرةٍ، عَذْبٌ بأعْلَى قَوْرانَ. والتَّلْقيفُ بَلْعُ الطَّعامِ، كالتَّلَقُّفِ، والإِبلاعُ، وتَخَبُّطُ الفَرَسِ بِيَدَيْهِ في اسْتِنانِهِ، لا يُقِلُّهُما نَحْوَ بَطْنِهِ، أو شِدَّةُ رَفْعِها يَدَيها، كأنما تَمُدُّ مَدّاً، أو ضَرْبُ البُعْرانِ بأيْديها لَبَّاتِها في السَّيْرِ. وبَعيرٌ مُتَلَقِّفٌ إذا كانَ يَهْوِي بِخُفَّيْ يَدَيْهِ إلى وَحْشِيِّهِ في سَيْرِهِ.
تاج العروس:
ل - ق - ف
لَقِفَه كسَمِعَه لَقْفاً بالفَتْحِ ولَقَفاناً مُحَرَّكَةً وهذه عن الفَرّاءِ : تَناوَلَه بسُرْعَةِ هكذا نَقَلَهُ الجوْهَرِيُّ عن يَعْقُوبَ وقالَ غَيْرُه : اللَّقْفُ : تَناوُلُ الشّيءِ يُرْمَى إِليكَ وفي المُحَكَمِ اللَّقْفُ : سُرْعَةُ الأَخْذِ لما يُرْمَى إِليكَ باليَدِ أَو باللِّسان وقالَ غيرُه : اللَّقْفُ أَنْ تَأْخُذَ شَيْئاً فتَأْكُلَه وتَبْتَلِعَه وقَرَأَ ابنُ أَبي عَبْلَةَ " تَلْقَفُ " بسكونِ اللامِ ورفعِ الفاءِ على الاسْتِئْناف . ويُقال : رَجُلٌ ثَقْفٌ لَقْفٌ بالفَتْحِ وعليه اقتَصَر الجَوْهَرِيُّ وزادَ اللِّحْيانِيُّ : رَجُلٌ ثَقِفٌ لَقِفٌ وثَقِيفٌ لَقِيفٌ ككَتِفِ وأَمِيرٍ : أَي خَفِيفٌ حاذِقٌ كما في الصِّحاحِ وقيل : سَريعُ الفَهْمِ لما يُرْمَى إِليه من كَلامٍ باللِّسانِ وسريعُ الأَخْذِ لما يُرْمَى إِليه باليَدِ وقِيلَ : هو إِذا كانَ ضابطاً لما يَحْوِيه قائِماً به وقيل : هو الحاذِقُ بصِناعَتِه وقد يُفْرَدُ اللَّقِفُ فيقالُ : رَجُلٌ لَقِفٌ يعنِي به ما تَقَدّم . واللَّقَفُ مُحَرَّكَةً وكَذا اللَّجَفُ : جانِبُ البِئْرِ والحَوْضِ ج : أَلْقافٌ وأَلْجافٌ كسَبَتٍ وأَسْبابٍ . وقالَ الجَوْهَرِيُّ : اللَّقَفُ : سُقُوطُ الحائِطِ وتَهَوُّرُ الحَوْضِ من أَسْفَلِه : إذا تَلَجَّفَ . وهُو أَي : الحَوْضُ لَقِفٌ ولَقِيفٌ ككَتِفٍ وأَمِيرٍ قال خُوَيْلِدٌ كما في الصِّحاحِ وقال ابنُ بَرِّي والصّاغانِيُّ : هو لأَبِي خِراشٍ الهُذَلِيِّ . قلتُ : واسمُ أَبِي خِراشٍ خُوَيْلِدٌ فارتَفَعَ الإِشْكالُ :
" كابِي الرَّمادِ عَظِيمُ القدْرِ جَفْنَتُهحِينَ الشِّتاءِ كحَوْضِ المَنْهَلِ اللَّقِفِ وقال أَبو ذُؤَيْبٍ :
فلَمْ يَرَ غيرَ عادِيَةٍ لِزاماً ... كما يَتَفَجَّرُ الحَوْضُ اللَّقِيفُ أَو هو أَي : اللَّقِيفُ واللَّقِفُ : ما لَمْ يُحْكُمْ بِناؤُه وقَدْ بُنِيَ بالمَدَرِ كما في العُبابِ وقال السُّكَّرِيُّ : يُقال : إِنَّه الذِّي سُوِّيَ بالطِّينِ . أَو الذِي يُحْفَرُ جانِباهُ وهُوَ مَمْلُوءٌ فيَحْمِلُ علَيْهِ الماءُ فيُفَجِّرُه وقال السُّكَّرِيُّ : يَقالُ : هو الذِي يَتَساقَطُ من جانِبَيْهِ وهو مَمْلُوءٌ وقالَ الأَصْمَعِيُّ : الذي يَضْرِبُ الماءُ أَسْفَلَه فيَتَساقَطُ . وقالَ في شَرْحِ قَوْلِ أَبِي ذُؤَيْبٍ : اللَّقِيفُ : الذِي يَتَقَعَّرُ من أَسْفَلِه فيَنْبَعِثُ الماءُ منه وفي الصِّحاحِ : ويُقالُ : هو المَلآنُ والأَولُ هو الصَّحِيحُ وقال أَبُو الهَيْثَمِ : اللَّقِيفُ بالمَلآنِ أَشْبَهُ منه بالحَوْضِ الّذِي لم يُمْدَرْ يُقال : لَقِفْتُ الشيءَ أَلْقَفُهُ لَقْفاً فأَنا لاقِفٌ ولَقِيفٌ فالحَوْضُ لَقِفَ الماءَ فهو لاقِفٌ ولَقِيفٌ : وإِنْ جَعَلْتَه بمعنَى ما قالَ الأَصْمَعِيُّ : إِنّه تَلَجَّفَ وتَوَسَّع أَلْجافُه حتى صارَ الماءُ مُجْتَمِعاً إليهِ فامْتَلأَت أَلْجافُه كان حَسَناً . ولِقْفٌ بالكسرِ : ماءُ آبارٍ كَثِيرَةٍ عَذْبٌ ليسَ عليها مَزارِعُ ولا نَخْلَ فِيها لِغِلَظِ مَوْضِعِها وخُشُونَتِه وهو بأَعْلَى قَوْرانَ : وادٍ من ناحِيَةِ السَّوارِقِيَّةِ نقله الصّاغانِيُّ قلتُ : والفَتْحُ لُغَةٌ فيه وبِهِما رُوِيَ ما أَنْشَدَ ثَعْلَبٌ :
لَعَنَ اللهُ بَطْنَ لَِقْفٍ مَسِيلاً ... ومَجاحاً فلا أُحِبُّ مَجاحَا
لَقِيَتْ ناقَتِي بهِ وبِلَقْفٍ ... بَلَداً مُجْدِباً وماءً شَحاحَا والتَّلْقِيفُ : بَلْعُ الطَّعامِ قال ابنُ شُمَيْلٍ : يُقالُ : إِنَّهُم ليُلَقِّفُونَ الطَّعامَ : أَي يَأْكُلُونَه وأَنْشَد :
إِذ ما دُعِيتُمْ للطَّعامِ فَلقِّفُوا ... كما لَقَّفَتْ زُبٌّ شآمِيَةٌ حُرْدُ
كالتَّلَقُّفِ وهو : الابْتلاعُ ومنه قوله تعالى : " تَلَقَّفْ ما صَنَعُوا " وقرَأَ ابنُ ذَكْوانَ برفعِ الفاءِ على الاسْتِئْنافِ . والتَّلْقِيفُ : الإِبلاعُ وقد لَقَّفَهُ تَلْقِيفاً فلَقِفَهُ . وقالَ أَبو عُبَيْدَةَ : التَّلْقِيفُ : تَخَبُّطُ الفَرَسِ بيَدَيْهِ في اسْتِنانِه لا يُقِلُّهُما نحوَ بَطْنِه . أَو هو : شِدَّةُ رَفْعِها يَدَيْها كأَنَّما تَمُدُّ مَدّاً . أَو ضَرْبُ البُعْرانِ بأَيْدِيها لَبَّاتِها في السَّيْرِ نَقَلَه الصّاغانِيُّ وبه فَسَّر ما أَنْشَدَه ابنُ شُمَيْلٍ وقد تَقدّم . وقالَ ابنُ دُرَيْدٍ : بَعِيرٌ مُتَلَقِّفٌ : إِذا كانَ يَهْوِي بخُفَّيْ يَدَيْهِ إلى وَحْشِيِّه في سَيْرِه
ومما يستدركُ عليه : اللَّقَفُ محرَّكَةً : الأَخْذُ بسُرْعَةٍ كالالْتِقافِ والتَّلَقُّف . وتَلَقَّفَه مِنْ فَمِه : إِذا تَلَقاهُ وحَفِظَه بسُرْعَةِ . وامْرَأَةٌ لَقُوفٌ وهي التي إذا مَسَّها الرَّجُلُ لَقِفَتْ يَدَهُ سَرِيعاً أَي : أَخَذَتْها . واللَّقَافَةُ : الحِذْقُ كالثَّقافَةِ . واللَّقْفُ بالفَتْح : الفَمُ يمانِيَّةٌ

##### Türkçe

لقف
**لَقِفَ** - **يَلْقَفُ**

**لَقِفَ** - **يَلْقَفُ** + bir canlı + bir şeyi: onu hızla ve ustalıkla toplar/kapar; eliyle veya ağzıyla yahut benzeriyle; sonra onu kendine katar yahut onu lokma yapar ve yutar.
Ve lafız, “şeyi almak, onu toplamak, onu kendine katmak ve onu taşımak için yüklenmek ve onunla tasarrufta bulunmak” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**أَخَذَ** - **يَأخُذُ**، **لَقِفَ** - **يَلْقَفُ**، **لَقَطَ** - **يَلْقُطُ**، **نَسَرَ** - **يَنْسُرُ** (**نَسَرَ** - **يَنْسِرُ**)، **خَطِفَ** - **يَخْطَفُ**، **نَاشَ** - **يَنُوْشُ**

telaqqaf
	﴿Ve Mûsâ’ya vahyettik: “Asânı at!”; bir de baktı ki o, onların uydurduklarını **تلقف** ediyor (117)﴾ el-A‘râf ﴿Mûsâ asâsını attı; bir de baktı ki o, onların uydurduklarını **تلقف** ediyor (45)﴾ eş-Şu‘arâ
	﴿“Sağ elindekini at; onların yaptığını **تلقف** eder. Onların yaptığı ancak bir sihirbaz hilesidir; sihirbaz nerede gelirse gelsin başarıya ermez.” (69)﴾ Tâhâ
Tefsirde geldi: hızla yutar.
مختار الصحاح
● [**لقف**] **ل ق ف**: **لَقِفَ** şeyi, **فهِم** bâbından; ve **تَلَقَّفَهُ** yani onu hızla aldı.
الراغب
لقف
- **لقفت** şeyi **ألقفه**; ve **تلقفته**: onu maharetle aldım; bunda, onu ağızla yahut elle alması eşittir. Dedi ki: ﴿bir de baktı ki o, onların uydurduklarını **تلقف** ediyor﴾ [el-A‘râf/117].
ملخص اللسان
1. **اللَّقْفُ**: sana doğru atılan şeyi alma. Dersin ki: **لَقَّفَني** **تَلْقِيفاً**; ben de onu **لَقِفْته**. İbn Sîde: **اللَّقْفُ**, sana doğru atılanı elle yahut dille almanın süratidir. **لَقِفَه**, kesre ile; onu **يلقَفه** **لَقْفاً** ve **لَقَفاً**; ve onu **التقَفه** ve **تَلقَّفه**: onu hızla aldı.
2. **رجل لَقف**: yani hafif (çevik) mahir; ve denildi ki: dille kendisine atılan sözden hızlı anlayan ve elle kendisine atılandan hızlı alan; ve denildi ki: içine aldığını ضبط eden, onunla kaim olan ise; ve denildi ki: sanatında mahir olandır;
3. **لَقِفْتُ** şeyi **أَلقَفُه** **لقْفاً**: onu alıp yedim yahut yuttum ise. Ve **التلقُّف**: yutma.
4. Ve **حوض لَقِفٌ** ve **لَقِيف**: dolu; ve denildi ki: o, çamurla sıvanmamış ve kille sıvanmamış havuzdur; su yanlarından fışkırır.
لسان العرب
● - **لقف**: **اللَّقْفُ**: sana doğru atılan şeyi alma. Dersin ki: **لَقَّفَني تَلْقِيفاً**; ben de onu **لَقِفْته**. İbn Sîde: **اللَّقْفُ**, sana doğru atılanı elle yahut dille almanın süratidir. **لَقِفَه**, kesre ile; onu **يلقَفه** **لَقْفاً** ve **لَقَفاً**; ve onu **التقَفه** ve **تَلقَّفه**: onu hızla aldı; ‘Accâc, vahşî bir öküzün sıfatında ve **الأَرْطاةِ** altında bir in kazmasını ve üzerine çökeni **تلقُّفه** etmesini ve onunla atmasını anlatırken dedi:
من الشَّمالِيل وما تَلقَّفا
yani: in kazarken in’den üzerine neredeyse düşecek olanı **تلقَّفه** eder de onunla atar. Ve hac hadîsinde: “Resûlullah’ın ağzından telbiyeyi **تلقَّفْتُ**” (Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun), yani: onu hızla aldım ve ezberledim. Ve **رجل ثَقِفٌ لَقِفٌ** ve **ثَقْفٌ لَقْف**: yani hafif (çevik) mahir; ve denildi ki: dille kendisine atılan sözden hızlı anlayan ve elle kendisine atılandan hızlı alan; ve denildi ki: içine aldığını ضبط eden, onunla kaim olan ise; ve denildi ki: sanatında mahir olandır; ve bazen **اللقَف** tekil kılınır da “**رجل لَقف**” denir; bununla, geçen kastedilir. Ve Haccâc hadîsinde: bir kadına dedi ki: “Sen gerçekten **لَقُوفٌ صَيُود**sun”; **اللَّقُوف**: erkek ona dokunduğunda elini hızla **لَقِفت** eden, yani onu alan kadındır. Lihyânî: “O gerçekten **لثَقْف لَقْف** ve **ثَقِف لَقِف** ve **ثَقِيف لَقيف**; **الثَّقافة** ve **اللّقافة**si açık” dedi. İbn Şümeyl: “Onlar yemeği **لَيُلَقِّفُون**” yani onu yerler; “**يتلَقَّفونه**” demezsin; ve şu beyti okudu:
إذا ما دُعِيتُم للطَّعامِ فلَقِّفوا،
كما لَقَّفَتْ زُبٌّ شآمِيةٌ حُرْدُ
Ve **التلْقِيف**: elini şiddetle kaldırmasıdır; sanki uzatır gibi uzatır; ve denilir: **تَلْقِيفها**: elleriyle gerdanlarını dövmeleridir; yani yürüyüşlerinde develer. İbn Sikkît, anlamın farklılığıyla **فَعلٍ** ve **فَعَلٍ** bâbında: **اللقْف**; “**لَقِفْتُ** şeyi **أَلقَفُه** **لقْفاً**: onu alıp yedim yahut yuttum ise”nin masdarıdır. Ve **التلقُّف**: yutma. Ve aziz tenzilde: ﴿bir de baktı ki o, onların uydurduklarını **تلقَّفُ** ediyor﴾; ve şöyle de okundu: ﴿bir de baktı ki o **تَلْقَف**﴾; Ferrâ dedi ki: “**لَقِفْت** şeyi **أَلقَفُه** **لقْفاً** ve **لقَفاناً**”; ve o, tefsirde “yutar”dır. Ve **حوض لَقِفٌ** ve **لَقِيف**: dolu; ve denildi ki: o, çamurla sıvanmamış ve kille sıvanmamış havuzdur; su yanlarından fışkırır; Ebû Züeyb dedi ki:
كما يَتهدَّم الحوض اللَّقِيف
Asma‘î dedi ki: o, altından **يَتَلَجَّف** eden, sonra çöken havuzdur; ve onun **تَلَجّفُه**’u: suyun kenarlarını yemesidir. Ve havuz **تلقَّف** etti: altlarından **تَلجَّف** etti. Ebû Heysem dedi ki: **اللَّقِيف**, dolu olana, çamurla sıvanmamış havuzdan daha çok benzer. Denilir: **لَقِفْت** şeyi **أَلْقَفُه** **لَقْفاً**; ben **لاقِف** ve **لَقِيف**im; havuz suyu **لَقِفَ** etti; o hâlde o **لاقِف** ve **لَقِيف**tir. Eğer onu Asma‘î’nin dediği manaya getirirsen: “O **تلَجَّف** etti ve **أَلجاف**ı genişledi; nihayet su ona toplanır oldu da **أَلجاف**ı doldu”; bu güzel olur. Ebû Ubeyde dedi ki: **التلْقِيف**, atın iki eliyle **اسْتنانه**’inde çırpınmasıdır; onları karnına doğru kaldırmaz; dedi ki: ve **الكَرْوُ** **التَّوقِيف** gibidir. Ve **بعير متَلَقِّف**: yürüyüşünde iki ön ayağının tırnaklarıyla **وَحْشِيّه**’ine doğru düşer. Cevherî: ve **اللقَفُ**, hareke ile: duvarın düşmesidir; dedi ki: havuz **لَقِفَ** etti, **لقَفاً**: altından çöktü ve genişledi; ve **حوض لَقِف**; Huveylid dedi; İbn Berrî dedi ki: o, Ebû Harâş el-Hüzelî’nindir:
كابي الرَّمادِ عَظيمُ القِدْرِ جَفْنَتُه،
حين الشّتاء، كَحَوْضِ المَنْهَلِ اللَّقِفِ
Dedi ki: ve **اللَّقِيفُ** onun gibidir; Ebû Züeyb’in sözü de bundandır:
فلم تَر غيرَ عادِيةٍ لِزاماً،
كما يَتَفَجَّر الحَوْضُ اللَّقِيفُ
Dedi ki: ve “dolu” denilir; birincisi sahih olandır. Ve **العادِيةُ**: ayakları üzerinde koşan topluluktur; yani: onların yüklenişi **لِزام**dır; sanki içinde bulundukları şeyden ayrılmayarak ona yapışmışlardır. Ve **الأَلْقاف**: kuyunun ve havuzun yanlarıdır; **الأَلجاف** gibidir; tekili **لَقَف** ve **لجَف**tir. Ve **لَقْف** yahut **لِقْف**: bir yerdir; Sa‘leb okudu:
لعنَ اللّه بطْنَ لَقْفٍ مَسِيلاً
ومَجاحاً، فلا أُحِبُّ مَجاحا
لَقِيَتْ ناقَتي به وبِلَقْفٍ
بَلَداً مُجْدِباً، وماء شَحاحا
القاموس المحيط:
**لَقِفَهُ**; **كَسَمِعَهُ**; **لَقْفاً** ve **لَقَفاناً**, harekeli: onu hızla aldı. Ve **رجُلٌ ثَقْفٌ لَقْفٌ**, fetha ile; ve **كَكَتِفٍ** ve **أميرٍ**: hafif (çevik) mahir. Ve **اللَّقَفُ**, harekeli: kuyunun ve havuzun yanı; çoğulu **ألْقافٌ**; ve duvarın düşmesi; ve havuzun altından çökmesi; **كالتَّلَقُّفِ**; ve o **لَقِفٌ**, **كَكَتِفٍ** ve **أميرٍ** gibi; yahut o, yapısı sağlam kılınmamış olandır; hâlbuki kille yapılmıştır; yahut o, dolu iken kazılır; su onun üzerine yüklenir de onu fışkırtır. Ve **لِقْفٌ**, kesre ile: **قَوْرانَ**’ın yukarısında, tatlı, çok kuyuların suyudur. Ve **التَّلْقيفُ**: yemeği yutmadır; **كالتَّلَقُّفِ** ve **الإِبلاعُ** gibi; ve atın iki eliyle **اسْتِنانِهِ**’inde çırpınmasıdır; onları karnına doğru kaldırmaz; yahut onun iki elini şiddetle kaldırmasıdır; sanki uzatır gibi uzatır; yahut develerin yürüyüşte elleriyle gerdanlarını dövmeleridir. Ve **بعيرٌ مُتَلَقِّفٌ**: yürüyüşünde iki ön ayağının tırnaklarıyla **وَحْشِيِّهِ**’ine doğru düşer ise.
تاج العروس:
ل - ق - ف
**لَقِفَه**; **كسَمِعَه**; fetha ile **لَقْفاً** ve harekeli **لَقَفاناً**; bu, Ferrâ’dan: onu hızla aldı; Cevherî bunu Ya‘kûb’dan nakletti; başkası dedi ki: **اللَّقْفُ**: sana doğru atılan şeyi almaktır; ve **المُحَكَم**’de: **اللَّقْفُ**: sana doğru atılanı elle yahut dille almanın süratidir. Başkası dedi ki: **اللَّقْفُ**, bir şeyi alıp onu yemen ve yutmandır. İbn Ebî ‘Able “**تَلْقَفُ**”u, **اللام**’ın sükûnu ve **الفاء**’nın ref‘i ile, istinaf üzere okudu. Ve denilir: fetha ile **رَجُلٌ ثَقْفٌ لَقْفٌ**; Cevherî bununla yetindi; Lihyânî artırdı: **رَجُلٌ ثَقِفٌ لَقِفٌ** ve **ثَقِيفٌ لَقِيفٌ**, **كَكَتِفِ** ve **أَمِيرٍ** gibi: yani, **الصِّحاح**’ta olduğu üzere hafif (çevik) mahir; ve denildi ki: dille kendisine atılan sözden hızlı anlayan ve elle kendisine atılandan hızlı alan; ve denildi ki: içine aldığını ضبط eden, onunla kaim olan ise; ve denildi ki: sanatında mahir olandır. Ve bazen **اللَّقِف** tekil kılınır da “**رَجُلٌ لَقِفٌ**” denir; bununla, geçen kastedilir. Ve **اللَّقَفُ** harekeli; ve aynı şekilde **اللَّجَفُ**: kuyunun ve havuzun yanı; çoğul: **أَلْقافٌ** ve **أَلْجافٌ**, **كسَبَتٍ** ve **أَسْبابٍ** gibi. Cevherî dedi ki: **اللَّقَفُ**: duvarın düşmesi ve havuzun altından çökmesidir; **تَلَجَّفَ** ettiğinde. Ve o, yani havuz, **لَقِفٌ** ve **لَقِيفٌ**, **كَكَتِفٍ** ve **أَمِيرٍ** gibi; Huveylid dedi, **الصِّحاح**’ta olduğu üzere; İbn Berrî ve Sâgânî dedi ki: o, Ebû Hirâş el-Hüzelî’nindir. Dedim ki: Ebû Hirâş’ın adı Huveylid’dir; böylece işkâl kalktı:
" كابِي الرَّمادِ عَظِيمُ القدْرِ جَفْنَتُهحِينَ الشِّتاءِ كحَوْضِ المَنْهَلِ اللَّقِفِ
Ebû Züeyb dedi ki:
فلَمْ يَرَ غيرَ عادِيَةٍ لِزاماً ... كما يَتَفَجَّرُ الحَوْضُ اللَّقِيفُ
yahut o, yani **اللَّقِيفُ** ve **اللَّقِفُ**: yapısı sağlam kılınmamış olandır; hâlbuki kille yapılmıştır; **العُباب**’da olduğu üzere. Sükkerî dedi ki: denilir ki: o, çamurla düzeltilmiş olandır. Yahut o, yanları kazılırken dolu olandır; su onun üzerine yüklenir de onu fışkırtır. Sükkerî dedi ki: denilir ki: o, dolu iken iki yanından dökülen olandır. Asma‘î dedi ki: su onun altını döver de dökülür. Ebû Züeyb’in sözünün şerhinde dedi ki: **اللَّقِيفُ**: altından oyulup da suyun ondan fışkırdığı olandır. Ve **الصِّحاح**’ta: “dolu” denilir; birincisi sahih olandır. Ebû Heysem dedi ki: **اللَّقِيفُ**, dolu olana, çamurla sıvanmamış havuzdan daha çok benzer. Denilir: **لَقِفْتُ** şeyi **أَلْقَفُهُ** **لَقْفاً**; ben **لاقِفٌ** ve **لَقِيفٌ**im; havuz suyu **لَقِفَ** etti; o hâlde o **لاقِفٌ** ve **لَقِيفٌ**tir. Eğer onu Asma‘î’nin dediği manaya getirirsen: “O **تلَجَّف** etti ve **أَلْجافُه** genişledi; nihayet su ona toplanır oldu da **أَلْجافُه** doldu”; bu güzel olur. **لِقْفٌ** kesre ile: çok kuyuların suyu; tatlı; üzerinde ekinler yoktur ve içinde hurma yoktur; yerinin kalınlığı ve sertliği sebebiyle; ve o, **قَوْرانَ**’ın yukarısındadır: **السَّوارِقِيَّةِ** tarafında bir vadidir; Sâgânî nakletti. Dedim ki: fetha da onda bir lugattır; Sa‘leb’in okuduğu şu beyit, ikisiyle de rivayet edilmiştir:
لَعَنَ اللهُ بَطْنَ لَِقْفٍ مَسِيلاً ... ومَجاحاً فلا أُحِبُّ مَجاحَا
لَقِيَتْ ناقَتِي بهِ وبِلَقْفٍ ... بَلَداً مُجْدِباً وماءً شَحاحَا
Ve **التَّلْقِيفُ**: yemeği yutmadır. İbn Şümeyl dedi ki: denilir ki: “Onlar yemeği **ليُلَقِّفُون**”: yani onu yerler; ve şu beyti okudu:
إِذ ما دُعِيتُمْ للطَّعامِ فَلقِّفُوا ... كما لَقَّفَتْ زُبٌّ شآمِيَةٌ حُرْدُ
**كالتَّلَقُّفِ**; ve o: yutmadır; ve ondan, Allah Teâlâ’nın sözü: “**تَلَقَّفْ ما صَنَعُوا**”; ve İbn Zekvân **الفاءِ**’nın ref‘i ile, istinaf üzere okudu. Ve **التَّلْقِيفُ**: **الإِبلاعُ**’dır; ve onu **لَقَّفَهُ تَلْقِيفاً** etti; o da onu **لَقِفَهُ** etti. Ebû Ubeyde dedi ki: **التَّلْقِيفُ**: atın iki eliyle **اسْتِنانِه**’inde çırpınmasıdır; onları karnına doğru kaldırmaz. Yahut o: onun iki elini şiddetle kaldırmasıdır; sanki uzatır gibi uzatır. Yahut develerin yürüyüşte elleriyle gerdanlarını dövmeleridir; Sâgânî nakletti; ve bununla, İbn Şümeyl’in okuduğunu tefsir etti; ve bu daha önce geçti. İbn Düreyd dedi ki: **بَعِيرٌ مُتَلَقِّفٌ**: yürüyüşünde iki ön ayağının tırnaklarıyla **وَحْشِيِّه**’ine doğru düşer ise.
Ve üzerinde istidrâk edilenlerdendir: **اللَّقَفُ** harekeli: **الالْتِقافِ** ve **التَّلَقُّف** gibi, hızla almadır. Ve onu ağzından **تَلَقَّفَه**: onu karşılayıp hızla ezberlediğinde. Ve **امْرَأَةٌ لَقُوفٌ**: o, erkek ona dokunduğunda elini hızla **لَقِفَتْ** eden, yani onu alan kadındır. Ve **اللَّقَافَةُ**: **الثَّقافَةِ** gibi, maharettir. Ve fetha ile **اللَّقْفُ**: ağızdır; Yemenîcedir.
