# لقف — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%81/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%82%D9%81/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لقف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%81.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: لقف

لقفه، كسمعه لقفا بالفتح ولقفانا، محركة وهذه عن الفراء: تناوله بسرعة هكذا نقله الجوهري عن يعقوب، وقال غيره: اللقف: تناول الشيء يرمى إليك، وفي المحكم اللقف: سرعة الأخذ لما يرمى إليك باليد، أو باللسان، وقال غيره: اللقف أن تأخذ شيئا فتأكله وتبتلعه، وقرأ ابن أبي عبلة  تلقف  بسكون اللام، ورفع الفاء على الاستئناف. ويقال: رجل ثقف لقف، بالفتح وعليه اقتصر الجوهري وزاد اللحياني: رجل ثقف لقف، وثقيف لقيف ككتف وأمير: أي خفيف حاذق كما في الصحاح، وقيل: سريع الفهم لما يرمى إليه من كلام باللسان، وسريع الأخذ لما يرمى إليه باليد، وقيل: هو إذا كان ضابطا لما يحويه، قائما به، وقيل: هو الحاذق بصناعته، وقد يفرد اللقف فيقال: رجل لقف يعني به ما تقدم. واللقف محركة وكذا اللجف: جانب البئر والحوض، ج: ألقاف وألجاف، كسبت وأسباب. وقال الجوهري: اللقف: سقوط الحائط، وتهور الحوض من أسفله: إذا تلجف. وهو أي: الحوض لقف ولقيف ككتف، وأمير قال خويلد، كما في الصحاح، وقال ابن بري والصاغاني: هو لأبي خراش الهذلي. قلت: واسم أبي خراش خويلد، فارتفع الإشكال:
  كابي الرماد عظيم القدر جفنتهحين الشتاء كحوض المنهل اللقف وقال أبو ذؤيب:
  فلم ير غير عادية لـزامـا                      كما يتفجر الحوض اللقيف أو هو أي: اللقيف واللقف: ما لم يحكم بناؤه، وقد بني بالمدر كما في العباب، وقال السكري: يقال: إنه الذي سوي بالطين. أو الذي يحفر جانباه وهو مملوء، فيحمل عليه الماء فيفجره وقال السكري: يقال: هو الذي يتساقط من جانبيه وهو مملوء، وقال الأصمعي: الذي يضرب الماء أسفله فيتساقط. وقال في شرح قول أبي ذؤيب: اللقيف: الذي يتقعر من أسفله، فينبعث الماء منه وفي الصحاح: ويقال: هو الملآن، والأول هو الصحيح، وقال أبو الهيثم: اللقيف بالملآن أشبه منه بالحوض الذي لم يمدر، يقال: لقفت الشيء ألقفه لقفا، فأنا لاقف ولقيف، فالحوض لقف الماء، فهو لاقف ولقيف: وإن جعلته بمعنى ما قال الأصمعي: إنه تلجف وتوسع ألجافه حتى صار الماء مجتمعا إليه، فامتلأت ألجافه كان حسنا. ولقف، بالكسر: ماء آبار كثيرة عذب ليس عليها مزارع، ولا نخل فيها، لغلظ موضعها وخشونته، وهو بأعلى قوران: واد من ناحية السوارقية، نقله الصاغاني، قلت: والفتح لغة فيه، وبهما روي ما أنشد ثعلب:
  لعن الله بطن لقف مسيلا                      ومجاحا فلا أحب مجاحا
  لقيت ناقتي به وبلـقـف                      بلدا مجدبا وماء شحاحا والتلقيف: بلع الطعام قال ابن شميل: يقال: إنهم ليلقفون الطعام: أي يأكلونه، وأنشد:
  إذ ما دعيتم للطعام فلقفـوا                      كما لقفت زب شآمية حرد

  كالتلقف وهو: الابتلاع، ومنه قوله تعالى:  تلقف ما صنعوا  وقرأ ابن ذكوان برفع الفاء على الاستئناف. والتلقيف: الإبلاع وقد لقفه تلقيفا، فلقفه. وقال أبو عبيدة: التلقيف: تخبط الفرس بيديه في استنانه، لا يقلهما نحو بطنه. أو هو: شدة رفعها يديها، كأنما تمد مدا. أو ضرب البعران بأيديها لباتها في السير نقله الصاغاني، وبه فسر ما أنشده ابن شميل، وقد تقدم. وقال ابن دريد: بعير متلقف: إذا كان يهوي بخفي يديه إلى وحشيه في سيره.
 ومما يستدرك عليه: اللقف، محركة: الأخذ بسرعة، كالالتقاف، والتلقف. وتلقفه من فمه: إذا تلقاه وحفظه بسرعة. وامرأة لقوف، وهي التي إذا مسها الرجل لقفت يده سريعا، أي: أخذتها. واللقافة: الحذق، كالثقافة. واللقف، بالفتح: الفم، يمانية.

### Türkçe

لقfe-hu, **سمعه** gibi: fetha ile **لقفا** ve harekeli olarak **لقفانا**; ve bu, **الفراء**’dan (nakledilmiştir): “Onu süratle aldı”; **الجوهري** bunu **يعقوب**’dan böyle nakletti. Başkası dedi ki: **اللقف**: sana atılan şeyi almak. **المحكم**’de: **اللقف**: sana atılan şeyi elle yahut dille almada sürat. Başkası dedi ki: **اللقف**: bir şeyi alıp onu yemen ve yutmandır. **ابن أبي عبلة**, **تلقف**’i **اللام**’ın sükûnu ile okudu ve **الفاء**’yı istînâf üzere merfû kıldı.

Ve denir ki: adam **ثقف لقف**; fetha ile; **الجوهري** bununla yetindi; **اللحياني** artırdı: adam **ثقف لقف** ve **ثقيف لقيف**; **كتف** ve **أمير** gibi: yani **الصحاح**’ta olduğu üzere hafif, mahir. Ve denildi ki: dille kendisine atılan sözden olanı çabuk anlayan ve elle kendisine atılanı çabuk alan. Ve denildi ki: o, ihtiva ettiğini ضبط eden, onunla kaim olan kimsedir. Ve denildi ki: o, sanatında mahir olandır. Ve bazen **اللقف** müfred kılınır da “adam **لقف**” denir; bununla geçen (mânâ) kastedilir.

Ve **اللقف** harekeli olarak, keza **اللجف**: kuyu ve havuzun yanı; çoğulu: **ألقاف** ve **ألجاف**; **سبت** ve **أسباب** gibi. **الجوهري** dedi ki: **اللقف**: duvarın düşmesi; havuzun alt tarafından çökmesi: **تلجف** ettiği vakit. Ve o, yani havuz, **لقف** ve **لقيف**; **كتف** ve **أمير** gibi. **خويلد** dedi; **الصحاح**’ta olduğu üzere. **ابن بري** ve **الصاغاني** dedi ki: o, **أبي خراش الهذلي**’nindir. Dedim ki: **أبي خراش**’ın adı **خويلد**’dir; böylece işkâl kalktı:

  Kış vakti, değeri büyük, çanağı büyük, kül babası gibi; (çanağı) su başının **اللقف** havuzu gibi.

Ve **أبو ذؤيب** dedi:

  O, yapışıp kalan bir musibetten başkasını görmedi; tıpkı **اللقيف** havuzun fışkırması gibi.

Veya o, yani **اللقيف** ve **اللقف**: yapısı sağlam kılınmamış olan şeydir; **العباب**’da olduğu üzere kerpiçle yapılmıştır. **السكري** dedi ki: denir ki o, çamurla düzeltilmiş olandır. Veya iki yanı kazılırken dolu olan; üzerine su yüklenir de onu yarıp fışkırtır. **السكري** dedi ki: denir ki o, dolu iken iki yanından dökülendir. **الأصمعي** dedi ki: su onun altını döver de dökülür. **أبو ذؤيب**’in sözünün şerhinde dedi ki: **اللقيف**: altından çukurlaşan, böylece su ondan fışkırıp çıkan. Ve **الصحاح**’ta: ve denir ki o, dolu olandır; birincisi sahih olandır. **أبو الهيثم** dedi ki: **اللقيف** “dolu”ya, kerpiçlenmemiş havuzdan daha çok benzer. Denir ki: **لقفت** şeyi, onu **ألقفه** **لقفا**; ben **لاقف** ve **لقيف**im. O hâlde havuz suyu **لقف** etti; o, **لاقف** ve **لقيف**tir. Ve eğer onu **الأصمعي**’nin dediği mânâya kılarsan: o, **تلجف** eder ve **ألجاف**’ı genişler; nihayet su ona toplanmış olur da **ألجاف**’ı dolar; güzel olur.

Ve **لقف**, kesre ile: çok kuyuların suyu; tatlı; üzerinde ekinler yoktur ve içinde hurma yoktur; yerinin kalınlığı ve pürüzlülüğü sebebiyle. Ve o, **قوران**’ın yukarısındadır: **السوارقية** taraflarından bir vadi; **الصاغاني** onu nakletti. Dedim ki: fetha da onda bir lugattır; ve ikisiyle de **ثعلب**’ın inşad ettiği rivayet edilmiştir:

  Allah **لقف** karnını bir akıntı olarak ve **مجاحا**’yı lânetlesin; ben **مجاحا**’yı sevmem.
  Deveyi onda ve **بلـقـف**’te buldum; çorak bir belde ve cimri bir su.

Ve **التلقيف**: yemeği yutmak. **ابن شميل** dedi ki: denir ki: onlar yemeği **ليلَقفون**: yani onu yerler. Ve inşad etti:

  Ne vakit yemeğe çağrılsanız, **فلقفـوا**; tıpkı sert bir Şamlı’nın **زب**’inin **لقفت** ettiği gibi.

**كالتلقف**; ve o: yutmadır. Ondandır Allah Teâlâ’nın sözü: **تلقف ما صنعوا**. **ابن ذكوان**, **الفاء**’yı istînâf üzere merfû okuyup (böyle okudu). Ve **التلقيف**: yutturmadır; onu **تلقيفا** ile **لقفه** etti; böylece onu **لقفه** etti. **أبو عبيدة** dedi ki: **التلقيف**: atın, koşusunda iki eliyle sendelemesidir; onları karnına doğru kaldırmaz. Veya o: iki elini kaldırmada şiddettir; sanki uzatır gibi uzatır. Veya develerin, yürüyüşte gecelemeleri sebebiyle iki elleriyle tezeklere vurmalarıdır; **الصاغاني** onu nakletti; ve bununla **ابن شميل**’in inşad ettiğini tefsir etti; ve o geçmişti. **ابن دريد** dedi ki: deve **متلقف**: yürüyüşünde iki elinin toynağıyla iki yanına doğru düşer olduğu vakit.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **اللقف**, harekeli: süratle alma; **كالالتقاف** ve **التلقف** gibi. Ve onu ağzından **تلقفه** etti: onu süratle karşılayıp hıfzettiği vakit. Ve kadın **لقوف**: o, erkek ona dokunduğu vakit elini süratle **لقفت** eden; yani onu alan. Ve **اللقافة**: maharet; **كالثقافة** gibi. Ve **اللقف**, fetha ile: ağız; Yemenî (lehçesi).
