# لقم (ل-ق-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%82%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Hemen onu lokmaladı

- Harfler: ل - ق - م
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [فَالْتَقَمَهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%85/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%82%D9%8E%D9%85%D9%8E%D9%87%D9%8F.md) | فَافْتَعَلَهُ | Hemen onu lokmaladı | 1 | 1 | [37:142](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%85/ayet/37:142.md) |

## Mücavir kökler — 2 mücavir (3 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [حوت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · Balık demektir
2. [لوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Dilin arka tarafı, dil kemiği demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | لقم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [لقف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%81.md), [بلع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%B9.md), [أكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%83%D9%84.md), [زرط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D8%B7.md) |
| Zıt Kök | [لفظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%B8.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Ağza bir lokmayı tek hamlede almak, çiğnemeden hızla yutmak veya bütünüyle içine çekmek |
| Çekirdek Özet 2 | Büyük ve kuşatıcı bir varlığın hedef nesneyi parçalamadan, tek hamlede bütünüyle içine alıp hapsetmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Bir sistemin dışarıdaki bir unsuru yapısal bütünlüğünü bozmadan sınırları dahiline katması ve dış dünyadan tecrit etmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökün helak edici bir parçalama veya sindirme zannedilerek, Kur'an'daki koruyucu ve tecrit edici yutma boyutunun gözden kaçırılması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| لق | Hızla karşılaşma, yakalama, ansızın tutma ve temas etme ([لقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%8A.md), [لقط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D8%B7.md), [لقف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%81.md), [لقح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D8%AD.md)) | م | Kuşatma, toplama ve içe alma niteliği taşıyan mim harfinin eklenmesiyle eylem, bir nesneyi dar bir açıklıktan tek hamlede ağız boşluğuna alıp bütünüyle yutma yönünde özelleşmiştir. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ل | çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Nesneyi belirli bir doğrultuda hedefe sevk etme ve yönlendirme hareketi |
| ق | ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Dar bir açıklıkta toplanma, odaklanma ve sınırlandırma hareketi |
| م | su; akış, çokluk, derinlik | Sarıp kuşatma, derinliğine çekme ve bütünüyle içine alma |
| لقم | Bir nesneyi belirlenmiş bir açıklığa doğru sevk ederek dar bir geçitten tek hamlede bütünüyle içine çekip hapsetme hareketi |  |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yiyeceği el ile alıp tek seferde ağza götürmek, lokma halinde hızla yutmak; devenin önündeki yemi tek hamlede kavraması; ana yolun (لقم الطريق) yolcuyu içine çekercesine uzanması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Züheyr b. Ebî Sülmâ meşhur beytinde yolu ve açıklığı ifade etmek üzere şöyle demiştir: له لقم لباغي الخير سهل / وكيد حين تبلوه متين |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Ömer'in bir sözünde yılanın avını tek hamlede yutmasını nitelemek üzere فهو كالأرقم إن يترك يلقم şeklinde yer almış; klasik darbımeselde hasmı kesin delille susturmayı anlatmak için ألقم فاه حجراً tabiri kullanılmıştır. |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Arapça لقم kökü, yutma, ağza alma ve lokma matrisi üzerinden Sami dillerinin ortak ses yansımalı ve fizyolojik eylem çekirdekleriyle bağlantılıdır. İbranicede doğrudan l-q-m kökü yerine l-q-ṭ (toplamak, devşirmek) ve l-ʿ-ṭ (lokma halinde yutmak, oburca yemek) kökleri baskındır; Süryanicede ise l-q-m kökü lokma, ağza tıkıştırma ve bütünüyle içine alma anlamlarıyla geç dönem temaslarda veya ortak Sami katmanında izlenir. Kökün ana karakteri, çiğneme ameliyesine dayanmaksızın nesnenin tek bir hamlede kavranıp ağız boşluğuna massedilmesidir. Arapçada kök hem somut lokma ismini hem de yolun yolcuyu içine çekmesi gibi mekânsal metaforları içerecek biçimde gelişmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | لق çekirdeğinden türeyen somut yutma eylemi | Ağza tek seferde alınan nesne (lokma) ve içine çeken açık yol (lakam) | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Batı Sami ve Aramice ses yansımalı yutma/kapma kökleri | İbranicedeki kapma/yutma ([لقط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D8%B7.md) ve l-ʿ-ṭ) ve Süryanicedeki lokma formlarıyla morfo-semantik paralellik | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin ve güvenilir Afro-Asyatik dışı bağ tespit edilmedi | Veri bulunamadı |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| لقم | Anlamlı | Bir şeyi tek hamlede ağza alıp yutmak | Lokma almak, parçalamadan bütünüyle içine çekmek | Hedef kök, Kur'an'da geçer |
| [لمق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%85%D9%82.md) | Anlamlı | Silmek, vurmak, düz yol | Yazıyı silmek veya yolu süratle adımlamak | Kur'an'da geçmez |
| [قلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%85.md) | Anlamlı | Kesmek, budamak, yontmak | Tırnak kesmek veya kamış kalemin ucunu yazmak için düzeltmek | Kur'an'da geçer |
| [قمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%85%D9%84.md) | Anlamlı | Küçük bit, haşere, zayıflık | Küçük asalak böcek veya topluluğun zaaf ve cılızlığı | Kur'an'da geçer |
| [ملق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%82.md) | Anlamlı | Yumuşaklık, yaltaklanma, aşırı nezaket | Sevdirmek için yapmacık davranmak veya fakirlikten ötürü boş kalmak | Kur'an'da geçer |
| [مقل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%82%D9%84.md) | Anlamlı | Gözbebeği, bakmak, suya daldırmak | Göz yuvarlağı veya bir şeyi ıslanması için suya batırıp çıkarmak | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| لقم | Merkez | Ağza tek hamlede alma ve bütünüyle yutma | Çiğnemeksizin doğrudan tek bir kütle halinde içine hapsetme | Hedef kök |
| [لقف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%81.md) | Komşu | Hızla kapıp silip süpürme | Havadaki veya yerdeki nesneyi hamleyle yakalayıp ortadan kaldırma | لقم ağız içi lokmaya, [لقف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%81.md) ise çevik kapışa odaklanır |
| [بلع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%B9.md) | Komşu | Boğazdan aşağı geçirme | Sıvı veya katı nesneyi yemek borusundan aşağı indirme | [بلع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%B9.md) boğaz kanalına ve yok oluşa, لقم ağızdaki lokma kütlesine odaklanır |
| [أكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%83%D9%84.md) | Komşu | Besin tüketme, çiğneme | Gıdanın çiğnenerek, parçalanarak ve hazmedilerek yenmesi | [أكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%83%D9%84.md) parçalamayı ve sindirmeyi içerirken, لقم parçalamadan tek parça almayı bildirir |
| [زرط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D8%B7.md) | Komşu | Boğaza tıkıştırıp yutma | Büyük bir lokmayı zorlanarak alelacele boğazdan aşağı itme | [زرط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D8%B7.md) tıkınma ve zorlanma vurgusu taşırken, لقم doğal lokma hareketidir |
| [لفظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%B8.md) | Zıt | Ağızdan dışarı atma | Ağızdaki veya içerideki nesneyi çiğnemeden dışarı püskürtme | Yutmanın ve içine almanın tam karşıtı olarak dışarı çıkarma eylemidir |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | لقم | Bir şeyi tek seferde ağza alıp yutmak | Ağız açıklığının nesneyi tek hamlede bir kütle olarak içine çekmesi | Kesin |
| Latince | deglutire, sorbere | Yutmak, içine çekmek | deglutire boğazdan aşağı indirmeyi, sorbere ise emerek içine almayı karşılar; lokma nüansı eksiktir | Güçlü |
| İngilizce | to engulf, to swallow whole | Bütünüyle içine çekmek, tek lokmada yutmak | to swallow genel yutmadır; engulf veya swallow whole ifadeleri parçalamadan bütünüyle yutma nüansını tam verir | Güçlü |
| Almanca | verschlingen, einverleiben | Tek hamlede yutmak, bünyesine katmak | verschlingen çiğnemeksizin bir çırpıda yutma yönünü çok güçlü biçimde karşılar | Güçlü |
| Fransızca | engloutir, gober | Bir çırpıda yutmak, içine çekmek | engloutir girdap gibi içine çekip kaybetmeyi, gober tek hamlede yutmayı ifade eder | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Littré.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فَالْتَقَمَهُ (İfti'âl sîgası) | Bir canlıyı parçalamadan, çiğnemeden bütünüyle içine alıp hapsetme | Hz. Yûnus kıssasında balığın onu öldürücü ve parçalayıcı bir yırtıcılıkla değil, tek bir lokma gibi bütün olarak yutması bağlamı (Sâffât [37:142](https://lisan.digital/tr/ayet/37:142.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Mucize ve ilahi koruma | Hz. Yûnus'un balığın karnında sindirilmeden ve parçalanmadan canlı kalması; tabiat kanunlarının ilahi kudretle askıya alınışı | İlahi muhafaza ve tedip |
| Fıkıh | Oruç ve yeme hükümleri | Ağza tek seferde alınan lokmanın (لقمة) veya yabancı cismin kasten ya da sehven yutulmasının ibadete tesiri | Maddi kütlenin içeri intikali |
| Tefsir | التقم lafzının semantik tercihi | Kur'an'ın "yedi" veya "helak etti" demeyip bu fiili seçmesi; balığın bir lokma gibi onu tek parça halinde yuttuğunu göstermesi | Çiğnemeksizin koruyucu hapis |
| Hadis | Hasmı susturma ve doyumsuzluk | Hasmı susturmayı anlatan "ألقم فاه حجراً" tabiri ve fitnecilerin doymak bilmezliğini niteleyen "إن يترك يلقم" ibareleri | Ani ve kesin müdahale ile ağzı kapama |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi terbiye ve te'dib | Koruyucu mahfaza hücresi | Aktörü dış dünyadan yalıtarak iç muhasebeye sevk etme | Balığın karnı bir helak kuyusu değil, tevbe ve arınma mescidi işlevi görmüştür | Güçlü |
| İlmi | Biyolojik absorpsiyon | Parçalamadan içine alma (engulfment) | Sistemin dış unsuru mekanik yıkıma uğratmadan sınırları dahiline katması | Hücresel fagositoz veya endositoz mekanizmasının morfolojik karşılığıdır | Güçlü |
| Siyasi | Siyasi tecrit ve nötralizasyon | Sistematik yalıtım | Kriz üreten figürün imha edilmeksizin alan dışına çekilip bekletilmesi | Fiziksel yok etme yerine fonksiyonel tecrit mekanizması | Muhtemel |
| İktisadi | Şirket birleşmesi ve devralma | Bütünüyle bünyeye katma (absorption) | Büyük bir aktörün küçük bir teşebbüsü dağıtmadan tek işlemde devralması | Parçalamadan doğrudan entegrasyon sağlama işlevi | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Fagositoz ve olay ufku (event horizon) yutumu | Biyolojide hücrenin katı partikülü parçalamadan kılıf içine alması veya astrofizikte bir kütlenin olay ufkunu geçerek tek parça halinde tekilliğe çekilmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Tam tecrit ve ıslah kurumu (total institution) | Bireyin dış etkenlerden bütünüyle koparılarak korunaklı bir kapalı alanda derin bir iç dönüşüm sürecine alınması | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca alelade bir yeme eylemine ya da balığın Yûnus'u canavarca "yiyip parçalamasına" indirgenmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an bu kökü ifti'âl kalıbıyla seçerek, muhatabın parçalanmadan, çiğnenmeden, adeta özel bir koruma kılıfına alınır gibi tek hamlede bütünüyle yutulmasını ifade eden ilahi bir te'dib formu olarak kullanır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hadisenin bir yok oluş veya helak zannedilmesi; Yûnus aleyhisselamın balığın midesinde tek parça ve diri kalışının dilbilimsel hikmetinin ıskalanması |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın kelime seçimindeki dakikliği gösterir; "onu yedi" ([أكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%83%D9%84.md)) veya "yok etti" demeyip التقم diyerek, balığın onu çiğnemeden bir lokma gibi doğrudan içine aldığını tek bir lafızla bildirir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamber kıssalarında ilahi terbiye, mucizevi korunma ve tabiatın ilahi emre boyun eğişini anlatan kıssa ayetlerinde belirleyicidir (Sâffât [37:142](https://lisan.digital/tr/ayet/37:142.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yûnus peygamberin balık tarafından parçalanarak telef edildiği veya balığın bir canavar gibi hareket ettiği yönündeki kaba ve mitolojik anlatımları düzeltir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Yiyeceği tek seferde ağza alıp çiğnemeksizin doğrudan yutmak, lokma yapmak; geniş yolun yolcuyu içine alması.
- Soyut anlam: Bir sistemin veya sınırın, hedef nesneyi yapısal bütünlüğünü bozmadan, tek bir işlem adımıyla sınırları dahiline katması ve dış dünyadan tecrit etmesi.
- Sistematik karşılık: Parçalamaksızın absorbe etme, koruyucu tecrit ve kapsülleme operatörü.
- LaTeX modeli: $$A \subset B, \quad B(t_1) = B(t_0) \cup \{A\}, \quad \delta(A) = 0$$
- LaTeX açıklaması: Burada $A$ hedef nesneyi (yutulan aktör), $B$ kuşatıcı sistemi (yutan varlık) temsil eder. İlk ifade $A$'nın $B$ tarafından içerilmesini, ikinci ifade $t_0$ anından $t_1$ anına geçişte tek hamlelik birleşimle sisteme dahil edilmesini, $\delta(A) = 0$ ise bu yutulma sürecinde $A$ nesnesinin yapısal bozulmaya veya parçalanmaya uğramaksızın bütünlüğünü koruduğunu simgeler.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%82%D9%85/occurrences?meal=IK

### [Saffat 37:142](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%85/ayet/37:142.md) — فَالْتَقَمَهُ

فَالْتَقَمَهُ الْحُوتُ وَهُوَ مُلِيمٌ

Meal (IK): Yenilgiye uğramışken, bir balık yutmuştu onu.

## Sözlükler (12)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف واللام والميم معهما
ل ق م، ل م ق، ق م ل، ق ل م، م ق ل، م ل ق كلهن مستعملات لمق: اللَّمَقُ: الطريق، قال رؤبة:
ساوى بأيديهن من قصد اللَّمَقْ
وهو اللَّقم، مقلوب.
لقم: لَقَمُ الطريق: مستقيمه ومنفرجه، تقول: عليك بلَقَم الطريق فالزمه.
ولقِمَ يَلْقَمُ لَقْماً، واللُّقْمةُ الاسم، واللُّقْمةُ: أكلها بمرة، وتقول: أكلت لُقمةً بلقمتين، وأكلت لُقْمَتَيْنِ بِلَقْمةٍ.
وأَلْقَمْتُه فسكت كأنه لقم حجراً.
قلم: الأَقلامُ جماعة القلم.
والمِقلَمُ: قطع الظفر بالقَلمَيْنِ، وبالقَلَمِ، وهو واحد كله.
والقُلامةُ: ما يُقْلَمُ منه، قال:
لما أبيتم فلم تنجوا بمظلـمة		قيس القُلامةِ مما جزه الجلم
والقَلَمُ: السهم الذي يجال به بين القوم، ومع كل إنسان قَلَمُه، وقوله تعالى: "إذا يلقون أقلامَهم" أي سهامهم حيث تساهموا أيهم يكفل مريم.
ويقال: بل هي أقلامُهم التي كانوا يكتبون بها التوراة.
ملق: المَلَقُ: الود واللطف الشديد، قال:
إياك أدعو فتقبل مَلَقي
أي دعائي وتضرعي.
وإنه لَمَلاَّقٌ مُتَمِّلقٌ ذو مَلَقٍ، ولا يقال منه فعل إلا على تَمَلَّقَ.
والإِملاقُ: كثرة إنفاق المال والتبذير حتى يورث حاجة، وقوله تعالى: "خسية إملاقٍ" أي الفقر والحاجة.
وأخفق وأمْلَقَ وأورَقَ واحد.
مقل: المُقْلُ: حمل الدوم، وهو شجر كالنخل في جميع حالاته، والواحدة مُقْلَةٌ.
ومُقْلَةُ العين: سوادها وبياضها الذي يدور في العين كله.
وما مَقَلتْ عيناي مثله مقلاً.
والمَقْلُ: ضرب من الرضاع، قال:
كثدي كعاب لم يمرث بالمَقْلِ
نصب يمرثَ على طلب النون.
والتَّماقُل من التعاطي في الماء.
والمُقل: الكندر الذي تدخن به اليهود ويجعل في الدواء.
قمل: القَمْلُ معروف.
وفي الحديث: "من النساء غل قَمِلٌ يقذفها الله في عنق من يشاء ثم لا يخرجها إلا هو" وذلك أنهم كانوا يغلون الأسير بالقد فيقْمَل القد في عنقه.
وامرأة قَمِلةٌ أي قصيرة جداً.
والقُمَّلُ: الذر الصغار، ويقال: هو شيء أصغر من الطير الصغير، له جناح أكدر أحمر.

##### Türkçe

القاف ve اللام ve الميم, onlarla birlikte

**ل ق م**، **ل م ق**، **ق م ل**، **ق ل م**، **م ق ل**، **م ل ق**: bunların hepsi kullanımdadır. **لمق**’tan: **اللَّمَقُ**: yol. Rü’be dedi ki:
Kadınların elleriyle, **اللَّمَقْ**’ın kastından olanı eşitledi
Ve o, **اللَّقم**’dır; ters çevrilmiş.

**لقم**: **لَقَمُ** yolun: onun doğrusu ve geniş olanı; dersin ki: “Sana yolun **لَقَم**’ı gerekir; ona yapış.”
Ve **لقِمَ يَلْقَمُ لَقْماً**; **اللُّقْمةُ** isimdir. Ve **اللُّقْمةُ**: onu bir defada yemektir. Ve dersin ki: “Bir **لُقمةً**’yi iki **لقمتين** ile yedim”; ve “İki **لُقْمَتَيْنِ**’i bir **بِلَقْمةٍ** ile yedim.”
Ve onu **أَلْقَمْتُه** de sustu; sanki bir taş yutmuş gibi.

**قلم**: **الأَقلامُ** kalemin cemaatidir (çoğuludur).
Ve **المِقلَمُ**: tırnağı **القَلمَيْنِ** ile ve **بالقَلَمِ** ile kesmektir; hepsi bir tek (mânâ)dır.
Ve **القُلامةُ**: ondan kesilen şeydir. Dedi ki:
Madem ki kaçındınız, zulümle kurtulmadınız;
**قيس**’in **القُلامةِ**’si, onu **الجلم**’in kestiğindendir.
Ve **القَلَمُ**: kavim arasında onunla kura çekilen oktur; her insanla birlikte onun **قَلَمُ**’u vardır. Ve Yüce Allah’ın sözü: “**إذا يلقون أقلامَهم**” yani okları; Meryem’e kimin kefil olacağı hususunda kura çektikleri zaman.
Ve denilir ki: bilakis o, Tevrat’ı onunla yazdıkları **أقلامُهم**’dır.

**ملق**: **المَلَقُ**: sevgi ve şiddetli yumuşaklıktır. Dedi ki:
Sana sesleniyorum; öyleyse **مَلَقي**’mi kabul et
Yani duamı ve yalvarışımı.
Ve o, elbette **لَمَلاَّقٌ مُتَمِّلقٌ ذو مَلَقٍ**’tır; ondan fiil denilmez, ancak **تَمَلَّقَ** üzere.
Ve **الإِملاقُ**: malı çok harcama ve saçıp savurma; ta ki ihtiyaç doğuruncaya kadar. Ve Yüce Allah’ın sözü: “**خسية إملاقٍ**” yani fakirlik ve ihtiyaç.
Ve **أخفق** ve **أمْلَقَ** ve **أورَقَ** birdir.

**مقل**: **المُقْلُ**: **الدوم**’un meyvesidir; o, bütün hâllerinde hurma gibi bir ağaçtır; teki **مُقْلَةٌ**’dir.
Ve **مُقْلَةُ العين**: onun siyahlığı ve beyazlığıdır; gözün içinde bütünüyle dönen şeydir.
Ve gözlerim onun benzerini **مقلاً** olarak görmedi.
Ve **المَقْلُ**: emzirmenin bir türüdür. Dedi ki:
Genç kızların göğsü gibi; **بالمَقْلِ** ile yıpratılmamış
**يمرثَ**’i, **النون**’u isteme üzere nasb etti.
Ve **التَّماقُل** sudaki karşılıklı alıp verme (işi)ndendir.
Ve **المُقل**: Yahudilerin onunla tütsülendiği ve ilaca konulan **الكندر**’dir.

**قمل**: **القَمْلُ** bilinir.
Ve hadiste: “Kadınlardan bir **غل قَمِلٌ** vardır; Allah onu dilediğinin boynuna atar; sonra onu ancak O çıkarır.” Bu, onların esiri kayışla bağlamaları sebebiyledir; kayış onun boynunda bitlenir; böylece kayış bitlenir.
Ve **امرأة قَمِلةٌ** yani çok kısa.
Ve **القُمَّلُ**: küçük karıncalardır; ve denilir ki: o, küçük kuştan daha küçük bir şeydir; onun kanadı donuk kırmızıdır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

اللَقَمُ بالتحريك: وسط الطريق. واللَقْمُ بالتسكين: مصدر قولك لَقَمْتُ بالفتح الطريقَ وغيره ألْقُمُهُ بالضم، إذا سددتَ فمه. والتَقمْتُ اللُقْمَةَ، إذا ابتلعتها. ولَقِمْتُها لَقْماً وتَلَقَّمْتُها، إذا ابتلعتَها في مُهلة. ولقمْتُ غيري تَلْقيماً. وألْقَمْتُهُ حجراً. ورجلٌ تِلْقامَةٌ، أي كثير اللُقَم.

##### Türkçe

**اللَقَمُ** (harekeleme ile): yolun ortası. Ve **اللَقْمُ** (sükûn ile): “**لَقَمْتُ**” (fetha ile) yol ve başkasını “**ألْقُمُهُ**” (damme ile) dediğin sözün mastarıdır; onun ağzını kapattığın zaman. Ve **التَقمْتُ اللُقْمَةَ**: onu yuttuğun zaman. Ve **لَقِمْتُها** onu **لَقْماً** olarak ve **تَلَقَّمْتُها**: onu bir mühlet içinde yuttuğun zaman. Ve **لقمْتُ** başkasını **تَلْقيماً** (olarak). Ve **ألْقَمْتُهُ** bir taş. Ve bir adam **تِلْقامَةٌ**: yani **اللُقَم**ı çok olan.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%85/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق ل م
قلم ، قمل ، لمق ، لقم ، ملق ، مقل : مستعملات .
لمق : قال الليث : اللَّمَقُ : لَمَقُ الطريق ، وهو قلب لَقَّم . وقال رؤبة :
ساوَى بأيديهنّ مِن قَصْد اللَّمَقْ
اللِّحيانيّ : خَلِّ عن لَمَقِ الطريق ولَقَمه .
أبو عبيد عن أبي زيد : نمقته أنمِقه نمقاً ، ولمقته ألمقه لمقاً : كتبته .
شمر : لمقت من الأضداد ، بنو عقيل يقولون : لمقت كتبت .
وسائر قيس يقولون : لمقت : محوت .
الفراء : لمقتُ عينَ الرجل لَمْقاً : إذا رميتَها فأصَبْتَها .
أبو عبيد عنه قال الأصمعي : ما ذُقْتُ لمَاقاً ولا لمَاجاً .
قال : واللَّمَاق يُصلح في الأكل والشرب . وأنشدنا لنهشَل بن حَرِّيّ :
كبرقٍ لاح يُعجِب مَن رآه
ولا يَشفي الحَوائم مِنْ لماقِ
وقال أبو عمرو : اللَّمْق : اللّطْم .
يقال : لمقْتُه لَمْقاً .
ثعلب عن ابن الأعرابي : اللُّمُق : جمعُ لامِق ، وهو الذي يَبدأ في شَرِّه يَصْفِقُ الحَدَقَة .
يقال : لمق عينَه : إذا عَوَّرَها .
لقم : أبو عبيد عن الفراء : لقمتُ الطريق وغير الطريق ألقُمه لَقْماً : سَدَدْتُ فمَه . واللقَم محرَّك : معظَم الطريق . غيره : لقمتُ اللقْمة ألقَمها لَقْماً : إذا أخذْتَها بفيك . وألقمتُ غيري لُقْمة فلقمِها ، والتقمْتُ لُقْمةً ألتَقِمها الْتِقاماً .
وقال ابن شميل : أَلقَمَ البعيرُ عَدْواً : بينما
هو يَمشي إذْ عَدا ، فذلك الإلقام . وقد ألقمَ عَدْواً وألقمتُ عدواً .
وقال الليث : لقمُ الطّريقِ : منفرَجُه ، تقول : عَلَيْكَ بلَقَم الطّريق فالزَمْه .
واللُّقمة : اسمٌ لما يهيّئُه الإنسان للالتقام .
واللَّقمة : أكلُها بمَرّة . تقول : أكلت لُقمةً بلَقمتيْن ، وأكلتُ لُقمتين بلقْمة . وأَلقمتُ فلاناً حَجَراً .
قلم : قال الله جل وعزّ : ( إِذْ يُلْقُون أَقْلَامَهُمْ أَيُّهُمْ يَكْفُلُ مَرْيَمَ ) ( آل عمران : 44 ) .
قال الزجاج : الأقلام : ها هنا القِداح ، قال : هي قِداحٌ جعلوا عليها علاماتٍ يَعرفون بها مَن يكفُل مريم على جهة القُرَعة . قال : وإنما قيل للسَهْم قَلَم لأنّه يُقلَم ، أي : يُبْرَى . وكلُّ ما قطعتَ منه شيئاً بعد شيء فقد قلَمته من ذلك القَلَم الذي يُكتَب به ، وإنّما سمّي قَلَماً لأنّه قُلِم مَرّةً بعد مرّة . ومِن هذا قيل : قلّمت أظفاري .
سلمة عن الفراء : يقال للمقراض المقلام والقلمان والجلمان ونحو ذلك .
وقال الليث : قلمت الشيء : بريته .
ثعلب عن ابن الأعرابي : القَلَمة : العُزّاب من الرجال ، الواحد قَالم ، ونساء مقلَّمات .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : القَلَم : طول أيْمَةِ المرأة ، وامرأة مقلَّمة ، أي : أيِّمٌ .
قال : ونظر أعرابيٌّ إلى نساء فقال : إنِّي أظنّكنّ مقلَّمات بغير أزواج .
شمر : المِقْلم : طرف قضيب البعير وفي طَرَفه حُجْنة ، فتلك الحُجْنة المقْلَم . وجمعُه مَقالم .
وقال الليث : القَلْم : قطع الظُّفر بالقلَمين وبالقَلَم ، وهو واحدٌ كلّه .
قال : والقُلاَمة هي المقلومة عن طَرَف الظُّفر .
وأنشد :
لما أبيتم فلم تَنْجُوا بمظلِمة
قِيسَ القُلامةِ مما جَزَّهُ الجَلَمُ
والقُلاَّم : القاقُلَّى .
وقال لبيد :
مسجورةً متجاوِراً قُلاَّمُها
قلتُ : والقُلاّم من الحَمْض لا ساقَ له .
والإقليم : واحد الأقاليم ، وأحسبه عربيّاً . وأهل الحساب يزعمون أنَّ الدنيا سبعة أقاليم كلّ إقليمٍ معلوم .
وقَول الفرزدق :
رأت قريشٌ أبا العاصي أحقَّهمُ
باثنين : بالخاتم الميمون والقلمِ
قيل : أراد بالقلم القضيب الذي يختصر به ، سمِّي قلماً لأنه يُقلم ، أي : يقطع من شجرة وينقّح للاختصار به . والقلْم : القطع . وقيل : أراد بالقلم الخلافة . وذو القلمين كان وزيراً لبعض الخلفاء . كأنَّه
سمِّي إقليماً لأنَّه مقلومٌ من الإقليم الذي يُتاخمه ، أي : مقطوع عنه .
ملق : قال الليث : المَلَق : الوُدُّ واللُّطْف الشديد .
قال العجّاج :
إيّاك أَدْعو فتَقبَّل مَلَقي
قال : يعني دُعائي وتضرُّعي .
ويقال : إنّه لمَلاّق متملِّق ذو مَلق ، ولا يقال منه فَعَل يَفعَل ، إلاّ على يتملَّق .
الحَرّانيُّ عن ابن السكيت : المَلْق : الرّضعُ .
يقال : مَلَقَ الجَدْيُ أُمَّه يَملقُها : إذا رضعَها . والمَلْقُ أيضاً : المرُّ الخفيف .
يقال : مرَّ يَملُق الأرض مَلْقاً ، ويقال : مَلَقه مَلقاتٍ : إذا ضرَبه . والمَلق من التملّق ، وأصله من التليين .
ويقال للصَّفاة الملساء اللَّينة مَلَقة ، وجمعها مَلَقات .
قال الهُذَلي :
أتيحَ لها أقَيْدِرُ ذو حَشِيفٍ
إذا سامَتْ عَلَى المَلقات ساما
وقال الراجز :
وحَوْفل ساعِدُهُ قد امَّلقْ
أي : لانَ .
وقال الليث : الإملاق : كثرة إنفاق المال وتبذيرُه حتَّى يُورِّث حاجة .
وفي الحديث : أنَّ امرأةً سألت ابنَ عباس : أَأُنفق مِن مالي ما شئتُ ؟ قال : نعم أمْلِقِي من مالك ما شئت .
قال الله : ( خَشْيَةَ إِمْلَاقٍ ) ( الإسراء : 31 ) ، معناه خشية الفقر والحاجة .
وقال ابن شميل : إنّه لمُملِق ، أي : مُفْسِد . والإملاق : الإفساد .
وقال شمِر : أَمْلق لازم ومُتعدّ ، يقال : أَمْلق الرجُل فهو مُملق : إذا افتقَر فهذا لازمٌ . وأَمْلق الدَّهرُ ما بيده .
وقال أَوْس بن حَجَر :
لما رأيتُ العُدْمَ قَيّدَ نَائِلي
وأَمْلَق ما عندي خُطوبٌ تَنَبَّلُ
وقال الليث : المالَق : الذي يملِّسُ به الحارثُ الأرضَ المُثَارَةَ .
وقال أبو سعيد : يقال لمالج الطيان مالق ومِمْلَق .
وقال النضر : قال الجَعْديّ : المالق : خشبةٌ عريضةٌ تُشَدُّ بالحبال إلى ثَوْرَيْن يقوم عليها رجلٌ ويجرُّها الثوران فتعفِّي آثار السِّنّ .
وقد مَلَّقوا الأرض تمليقاً : إذا فعلوا ذلك بها .
قلتُ : مَلَّقُوا وملَّسُوا واحد ، وهي تمليس الأرض ، فكأَنّه جعل المالق عربيّاً .
وقال غيره : مَلَق الرجُلُ جاريتَه ومَلَجَها :
إذا نكحها كما يَمْلُق الجَدْي أُمَّه : إذا رَضَعها .
أبو عبيد : مَلَقْتُ الثَّوْبَ أملُقُه مَلقاً : إذا غَسَلْتَه .
وقال خالد بن كلثوم : الملِق من الخيل : الذي لا يوثق بجَرْيه ، أُخِذَ من مَلق الإنسان الذي لا يَصْدُق في مودَّته .
وقال الجعديّ :
ولا مَلِق يَنْزُو ويُنْدِرُ رَوْثَه
أحادَ إذا فأسُ اللِّجام تَصَلصَلاَ
وقال الأصمعي : الملق : الضعيف .
وقال أبو عبيدة : فرسٌ مَلِقٌ والأنثى ملقة ، والمَصْدَر الملَق ، وهو أَلْطَفُ الحُضْر وأسرعُه .
وأنشد بيت الجَعْدِيّ .
ويقال : وَلَدَتْ الناقةُ فخرج الْجَنين مَلِيقاً من بطنها ، أي : لا شَعَرَ عَليه . والملَق : المُلوسَة .
وقال الأصمعيّ : الْجَنين مَليط بالطاء بهذا المعنى .
عمرو عن أبيه : الملَق : الليِّنُ من الحيوان والكلامِ والصُّخُور .
وفي حديثِ عَبيدةَ السَّلْمانيّ : أنَّ ابنَ سِيرِين قال له : ما يوجب الْجَنابة ؟ قال : ( الرَّفُّ والاستملاق ) . الرفّ : المصُّ . والاستملاق مَنْ مَلق الجديُ أمّه إذا رضَعَها . وأراد أنَّ الذي يُوجب الغُسل امتصاصُ فمِ رحم المرأة ماءَ الرجل : إذا خالطها ، كما يَرضَع الرضيعُ إذا لَقِمَ حَلمةَ الثدي .
مقل : قال الليث : مُقلةُ العَين : سوادُها وبياضُها الذي يدور كله في العين ، يقال : مَقَلْتُه بعيني ومَا مقَلَتْ عينايَ مِثله ، أي : ما أبصرَتْ .
ابن الأنباريّ قولهم : ما مقَلتْ عيني مثله ، أي : ما رأت ولا نظرت ، وهو فعلت من المُقْلة ، وهي الشحمة التي تجمع سوادَ العين وبياضَها .
والحدَقة : السواد دون البياض .
وقال : سمعت بالغَرَّاف يقولون : سَخِّن جبينك بالمقْلة . شبه عينَ الشمس بالمقلة .
قال شمر : قال ابن الأعرابي : المُقْلة : العَين كلها ، وإنما سميت مقلة لأنها ترمي بالنَّظر . والمَقْل : الرمي .
وقال غيره : المقلة : تجمع سواد العين والبياض تحت الجفن .
والحدقة : السواد لا غير . وفي الحدقة الإنسانُ ، وفي الإنسان الناظرُ .
أبو عبيد عن أبي عمرو : المَقْلة : الحصاةُ التي يُقسم عليها الماء في السَّفَر إذا قَلَّ ، فتُلقَى في قَدَح ويُصَبُّ عليها من الماء ما يَغمرُها .
وأنشد ليزيد بن طُعْمة الخطمِيُّ :
قَذَفوا سَيِّدَهم في وَرْطَةٍ
قَذْفَكَ المَقْلَةَ وَسْطَ المعتَرَكْ
وفي حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( إذا وَقَع الذُّبابُ في إناء أحدكم فامْقُلوه ، فإن في أحد جناحَيْه سَمّاً وفي الآخر شِفاء وإنه يؤخِّر الشفاء ويقدِّم السُّمّ ) .
قال أبو عبيد : قوله فامقُلوه ، يعني فاغمسوه في الطعام أو الشراب ليُخرج الشفاءَ كما يُخرجُ الداء .
والمَقْل : الغَمْس : ويقال للرجُلين إذا تفاطَّا في الماء ، هما يتماقلان .
قال : والمَقْل في غير هذا النَّظر .
روي في الحديث : أن ابن لقمان الحكيم قال لأبيه : أرأيت الحبة التي تكون في مَقْل البحر ؟ أي : في مَغاص البحر . يقال : مقل يمقُل : إذا غاص ويقال : نَزَحت البئر حتى بلغت مقلها ، أي : قعرها .
وقال الليث : المقْلُ : ضَرْبٌ من الرضاع .
وأنشد في وصف الثَّدى :
كثَديِ كَعابٍ لم يُمَرَّثَ بالمَقلِ
قال : نَصَب الثاء على طلب النون .
قلت : وكأنَّ المقْل مقلوبٌ من المَلْق ، وهو الرَّضاع .
قال ؛ والمُقْل : حَمْلُ الدَّوْم . والدوْمُ : شجرةٌ تشبه النَّخلة في حالاتها .
قال : والمُقْل : الكُنْدُر الذي تتدخِّن به اليهود ، ويُجعَل في الدواء .
وقال شمر : قال بعضهم : لا نَعرف المقْل المغْمس ، ولكنَّ المقْل أن يُمقَل الفَصيلُ الماءَ إذا آذاه حَرُّ اللبن فيؤجر الماء فيكون له دواء ، والرجل يَمرَض ولا يسمع شيئاً فيقال : امقلوه الماءَ واللبنَ وشيئاً من الدواء ، فهذا المقْل الصحيح .
وقال أبو عبيدة : إذا لم يَرضع الفَصيل أُخِذ لسانُه ثم صُبَّ الماءُ في حَلْقِه وهو المقل . وقد مَقَلْتُه مَقْلاً .
قال : وربَّما خرج على لسانه قُروحٌ فلا يَقدِر على الرضاع حتى يُمقَل .
وأنشد :
إذا استَحَرَّ فامْقُلوه مَقْلا في الحَلْق واللَّهاةِ صُبُّوا الرِّسْلا وفي حديث ابن مسعود في مسح الحصى في الصلاة قال : مرة ، وتركها خير من مائة ناقة لمقْلة .
قال أبو عبيد : المقلة هي العين . يقول : تركها خير من مائة ناقة يختارها الرجل على عينه ونظره كما يريد .
قال أبو عبيد : قال الأوزاعي : معناه : أنه ينفقها في سبيل الله .
قال أبو عبيد : هو كما قال الأوزاعيّ ، ولا يريد أنه يقتنيها .
وقال : أمقلته ، أي : أغضبته ، ويقال : أسمعته ذَا مَقَل ، أي : ما أغضبه .
وقال أبو وجزة :
فاسمع ولا تسمع لشيءٍ ذي مَقَلْ
قمل : قال الليث : القَمْل معروف .
وفي الحديث : ( مِن النساء غُلٌّ قَمِل يقذِفها الله في عُنُق من يشاء ثم لا يخرجها إلا هو وذلك أنهم كانوا يَغُلون الأسير بالقدْ فيقمَل القِدّ في عُنقه .
أبو عبيد عن أصحابه : القَمَليّ من الرجال : الحقير الصغير الشأن .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : رجلٌ قَمليّ : إذا كان بَدَوِيّاً فصار سَوادِياً .
وقال الله جل وعز : ( فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمُ الطُّوفَانَ وَالْجَرَادَ وَالْقُمَّلَ ) ( الأعراف : 133 ) .
قال الفراء : القُمَّل : الدَّبى الذي لا أجنحةَ له .
قلت : وهذا يُروَى عن ابن عباس مِن رواية ابن الكلبيّ .
قال ابن الأنباري : قال عكرمة في قول الله : ( فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمُ الطُّوفَانَ وَالْجَرَادَ وَالْقُمَّلَ ( .
قال : القُمل : الجنادب ، وهي الصغار من الجراد ، واحدتها قُمَّلة .
قال : وقال الفراء : يجوز أن يكون واحد القمَّل قاملاً ، مثل : راكع وركّع ، وصائم وصُيّم .
وأخبرني المنذري عن الحراني عن ابن السكيت قال : القُمل : شيءٌ يقع في الزرع ليس بجراد فيأكل السُّنبلةَ وهي غَضَّة قبل أن تخرج فيطول الزرعُ ولا سُنبلَ له .
قلت : وهذا هو الصحيح .
قال : وقال أبو عبيدةَ : القُمَّل عند العرب : الحَمْنان .
أبو عبيدٍ عن أبي الحسن العَدَوِيّ : القُمّل دوابُّ صِغارٌ من جنس القِرْدان إلا أنها أصغر منها ؛ واحدتها قُمَّلة .
وقال الليث : القُمَّل : دَوابُّ صغارٌ من جنس القِرْدان إلا أنها أصغر منها ، واحدتها قُمَّلة .
وقال الليث : القُمَّل : الذَّر الصغار ، ويقال : هو شيء أصغر من الطَّير الصغير ، له جَناح أحمر أكدَر .
ثعلب عن ابن الأعرابي : قَمِل القوم : كثروا .
وقَمِل الرجل بعد هزال : إذا سمن . وقمل رأس الرجل .
وأنشد :
حتى إذا قملت بطونكُمُ
ورأيتم أبناءكم شبُّوا
وقال الليث : امرأة قَمَليّة : قصيرة جدّاً .
أبو عبيد عن أبي عمرو : قَمِل العَرْفَج قَمَلاً : إذا اسوَدَّ شيئاً بعد مطر أصابَه فلانَ عودُه . شُبِّه ما خرج منه بالقمَّل .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : المِقْمَل : الذي استَغنى بعد فَقْر .

##### Türkçe

ق ل م
**قلم** ، **قمل** ، **لمق** ، **لقم** ، **ملق** ، **مقل** : kullanımdadırlar.

**لمق** : Leys dedi: **اللَّمَقُ**: yolun **لَمَقُ**’udur; o, **لَقَّم**’ın قلب’idir. Rü’be dedi:
ساوَى بأيديهنّ مِن قَصْد اللَّمَقْ

Lihyânî: Yolun **لَمَقِ**’ini ve **لَقَمه**’sini bırak.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **نمقته** onu **أنمِقه** **نمقاً**; ve **لمقته** onu **ألمقه** **لمقاً**: onu yazdım.

Şemr: **لمقت** zıt anlamlılardandır; Benû Akîl der ki: **لمقت**: yazdım.
Ve Kays’ın geri kalanı der ki: **لمقت**: sildim.

Ferrâ: **لمقتُ** adamın gözünü **لَمْقاً**: onu attığında da isabet ettirdiğinde.

Ebû Ubeyd ondan: Asmaî dedi: **ما ذُقْتُ لمَاقاً ولا لمَاجاً**.
Dedi: **اللَّمَاق** yemede ve içmede işe yarar. Nehşel b. Harrî için bize okundu:
كبرقٍ لاح يُعجِب مَن رآه
ولا يَشفي الحَوائم مِنْ لماقِ

Ebû Amr dedi: **اللَّمْق**: tokatlamadır.
Denir ki: **لمقْتُه** onu **لَمْقاً**.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **اللُّمُق**: **لامِق**’in çoğuludur; o, şerrinde başlayıp gözbebeğini çarpandır.
Denir ki: **لمق** gözünü: onu kör ettiğinde.

**لقم** : Ebû Ubeyd, Ferrâ’dan: **لقمتُ** yolu ve yol olmayanı, onu **ألقُمه** **لَقْماً**: ağzını kapattım. Ve **اللقَم** (harekeli): yolun büyüğüdür. Başkası: **لقمتُ** lokmayı, onu **ألقَمها** **لَقْماً**: onu ağzınla aldığında. Ve başkasına bir lokmayı **ألقمتُ** da o onu **فلقمِها**; ve bir lokmayı **التقمْتُ** onu **ألتَقِمها** **الْتِقاماً**.

İbn Şümeyl dedi: Deve koşarak **أَلقَمَ**: birdenbire; o yürürken birden koştu; işte bu **الإلقام**’dır. Ve koşarak **ألقمَ**; ve ben koşarak **ألقمتُ**.

Leys dedi: Yolun **لقمُ**’u: onun açığıdır; dersin ki: “Yolun **بلَقَم**’ına (açığına) sarıl, ona yapış.”

**واللُّقمة**: insanın yutmak için hazırladığı şeye isimdir.

**واللَّقمة**: onu bir defada yemektir. Dersin ki: “Bir lokmayı iki yutuşla yedim”; ve “iki lokmayı bir yutuşla yedim.” Ve falana bir taşı **أَلقمتُ**.

**قلم** : Allah (azze ve celle) dedi: ( إِذْ يُلْقُون أَقْلَامَهُمْ أَيُّهُمْ يَكْفُلُ مَرْيَمَ ) ( Âl-i İmrân: 44 ).
Zeccâc dedi: **الأقلام**: burada **القِداح**’tır. Dedi: Üzerlerine işaretler koydukları **قِداح**’tır; onunla, kura yoluyla Meryem’i kimin himaye edeceğini bilirlerdi. Dedi: Ok’a **قَلَم** denmesi ancak onun **يُقلَم** olmasındandır; yani: yontulur. Ve her ne ki ondan parça parça bir şey kestin, onu, yazılan şu **القَلَم**’dan **قلَمته** etmiş olursun. O ancak, tekrar tekrar **قُلِم** edildiği için **قَلَماً** diye adlandırıldı. Bundan dolayı denildi: “Tırnaklarımı **قلّمت**.”

Seleme, Ferrâ’dan: Makasa **المقلام** ve **القلمان** ve **الجلمان** ve bunun benzeri denir.

Leys dedi: **قلمت** şeyi: onu yonttum.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **القَلَمة**: erkeklerden bekârlardır; teki **قَالم**; kadınlar **مقلَّمات**.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **القَلَم**: kadının dul kalmasının uzunluğudur; ve **امرأة مقلَّمة**: yani dul.

Dedi: Bir bedevî kadınlara baktı da dedi: “Ben sizi, kocasız **مقلَّمات** sanıyorum.”

Şemr: **المِقْلم**: devenin kamışının ucu; ucunda bir kanca vardır; işte o kanca **المقْلَم**’dır. Çoğulu **مَقالم**.

Leys dedi: **القَلْم**: tırnağı **بالقلَمين** ve **بالقَلَم** ile kesmektir; hepsi bir tek şeydir.
Dedi: **القُلاَمة** tırnağın ucundan kesilmiş olandır.

Ve okudu:
لما أبيتم فلم تَنْجُوا بمظلِمة
قِيسَ القُلامةِ مما جَزَّهُ الجَلَمُ

**والقُلاَّم**: **القاقُلَّى**’dır.
Lebîd dedi:
مسجورةً متجاوِراً قُلاَّمُها

Dedim: **القُلاّم** **الحَمْض**’dandır; onun sapı yoktur.

**والإقليم**: **الأقاليم**’in tekilidir; onu Arapça sanıyorum. Hesap ehli, dünyanın yedi **أقاليم** olduğunu; her **إقليم**’in bilinen olduğunu iddia eder.

Ferazdak’ın sözü:
رأت قريشٌ أبا العاصي أحقَّهمُ
باثنين : بالخاتم الميمون والقلمِ

Denildi: **القلم** ile, kısaltma yapılan kamışı kastetti; ona **قلماً** denildi çünkü o **يُقلم** edilir; yani: ağaçtan kesilir ve onunla kısaltma yapmak için düzeltilir. Ve **القلْم**: kesmedir. Ve denildi: **القلم** ile hilafeti kastetti. **وذو القلمين** bazı halifelerin veziri idi. Sanki o, komşu olduğu **الإقليم**’den **مقلوم** olduğu için **إقليماً** diye adlandırıldı; yani: ondan kesilmiş, ondan koparılmış.

**ملق** : Leys dedi: **المَلَق**: sevgi ve şiddetli yumuşaklıktır.
A‘câc dedi:
إيّاك أَدْعو فتَقبَّل مَلَقي

Dedi: yani duamı ve yalvarışımı.

Ve denir: O, **لمَلاّق** **متملِّق** **ذو مَلق**’tır; ondan **فَعَل يَفعَل** denmez; ancak **يتملَّق** üzere.

Harrânî, İbn Sikkît’ten: **المَلْق**: emmedir.
Denir ki: Oğlak annesini **مَلَقَ** onu **يَملقُها**: onu emdiğinde. Ve **المَلْق** ayrıca: hafif geçiştir.
Denir ki: Geçti; yeri **يَملُق** **مَلْقاً**. Ve denir: Onu **مَلَقه** **مَلقاتٍ**: onu dövdüğünde. Ve **المَلق** **التملّق**’tandır; aslı yumuşatmadandır.

Ve düz, yumuşak kayaya **مَلَقة** denir; çoğulu **مَلَقات**.
Hüzelî dedi:
أتيحَ لها أقَيْدِرُ ذو حَشِيفٍ
إذا سامَتْ عَلَى المَلقات ساما

Ve recez söyleyen dedi:
وحَوْفل ساعِدُهُ قد امَّلقْ

Yani: yumuşadı.

Leys dedi: **الإملاق**: malı çok harcama ve saçıp savurmadır; ta ki ihtiyaç miras bıraksın.

Hadiste: Bir kadın İbn Abbas’a sordu: “Malımdan dilediğimi harcayayım mı?” Dedi: “Evet; malından dilediğini **أمْلِقِي**.”

Allah dedi: ( خَشْيَةَ إِمْلَاقٍ ) ( İsrâ: 31 ); manası: fakirlik ve ihtiyaç korkusu.

İbn Şümeyl dedi: O, **لمُملِق**’tir; yani: bozucudur. Ve **الإملاق**: bozmadır.

Şemr dedi: **أَمْلق** lâzım ve müteaddîdir; denir: Adam **أَمْلق** etti; o **مُملق**’tir: fakirleştiğinde; bu lâzımdır. Ve zaman, elindekini **أَمْلق** etti.

Evs b. Hacer dedi:
لما رأيتُ العُدْمَ قَيّدَ نَائِلي
وأَمْلَق ما عندي خُطوبٌ تَنَبَّلُ

Leys dedi: **المالَق**: çiftçinin sürülmüş toprağı düzlediği şeydir.

Ebû Saîd dedi: Çamur yoğurana **مالق** ve **مِمْلَق** denir.

Nadr dedi: Câ‘dî dedi: **المالق**: geniş bir tahtadır; iplerle iki öküze bağlanır; üstünde bir adam durur; iki öküz onu çeker; böylece sabanın izlerini örter.

Ve toprağı **مَلَّقوا** onu **تمليقاً**: bunu ona yaptıklarında.

Dedim: **مَلَّقوا** ile **ملَّسوا** birdir; o, toprağı düzlemedir; sanki **المالق**’ı Arapça kılmıştır.

Başkası dedi: Adam cariyesini **مَلَق** etti ve **مَلَجَها**:
Onunla, oğlağın annesini **يَمْلُق** etmesi gibi cima etti; yani: onu emdiğinde.

Ebû Ubeyd: Elbiseyi **مَلَقْتُ** onu **أملُقُه** **مَلقاً**: onu yıkadığımda.

Hâlid b. Kulsûm dedi: Atlardan **الملِق**: koşusuna güvenilmeyendir; insanın, sevgisinde doğru olmayan **مَلق**’ından alınmıştır.

Câ‘dî dedi:
ولا مَلِق يَنْزُو ويُنْدِرُ رَوْثَه
أحادَ إذا فأسُ اللِّجام تَصَلصَلاَ

Asmaî dedi: **الملق**: zayıftır.

Ebû Ubeyde dedi: **فرسٌ مَلِقٌ**; dişisi **ملقة**; masdarı **الملَق**; o, en yumuşak yürüyüş ve en hızlısıdır.
Ve Câ‘dî’nin beytini okudu.

Ve denir: Dişi deve doğurdu da cenin karnından **مَلِيقاً** çıktı; yani: üzerinde kıl yok. Ve **الملَق**: kayganlıktır.

Asmaî dedi: Cenin bu manada **مَليط** (طاء ile)’dır.

Amr, babasından: **الملَق**: hayvandan, sözden ve kayalardan yumuşak olandır.

Abîde es-Selmânî’nin hadisinde: İbn Sîrîn ona dedi: “Cünüplüğü ne gerekli kılar?” Dedi: “(**الرَّفُّ والاستملاق**)”. **الرفّ**: emmektir. **الاستملاق**: oğlağın annesini **مَلق** etmesindendir; onu emdiğinde. Ve muradı: guslü gerekli kılan, erkek suyunun, kadın rahminin ağzı tarafından emilmesidir; ona karıştığında; tıpkı emzirilenin, memenin ucunu **لَقِمَ** ettiğinde emmesi gibi.

**مقل** : Leys dedi: **مُقلةُ العَين**: onun siyahı ve beyazıdır; gözde bütünüyle dönen şeydir. Denir ki: Onu gözümle **مَقَلْتُ**; ve gözlerim onun benzerini **مقَلَتْ** etmedi; yani: görmedi.

İbnü’l-Enbârî: Onların “Gözüm onun benzerini **ما مقَلتْ**” sözleri: yani: görmedi ve bakmadı; o, **المُقْلة**’den yapılmış **فعلت**’tir; o da, gözün siyahını ve beyazını toplayan yağlı parçadır.

**والحدَقة**: beyazın dışındaki siyahtır.

Dedi: Gurrâf’ta birinin şöyle dediğini işittim: “Alnını **بالمقْلة** ile ısıt.” Güneşin gözünü **المقلة**’ye benzetti.

Şemr dedi: İbnü’l-A‘râbî dedi: **المُقْلة**: gözün tamamıdır; ancak, bakışla atar diye **مقلة** diye adlandırıldı. Ve **المَقْل**: atmaktır.

Başkası dedi: **المقلة** göz kapağı altında gözün siyahını ve beyazını toplar.
**والحدقة**: yalnız siyahın kendisidir. Ve **الحدقة**’da **الإنسان** vardır; ve **الإنسان**’da bakan vardır.

Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **المَقْلة**: yolculukta su azaldığında suyun onunla paylaştırıldığı çakıl taşıdır; bir bardağa atılır ve üzerine onu örtecek kadar su dökülür.

Yezîd b. Tu‘me el-Hatmî için:
قَذَفوا سَيِّدَهم في وَرْطَةٍ
قَذْفَكَ المَقْلَةَ وَسْطَ المعتَرَكْ

Peygamberin (sallallahu aleyhi ve sellem) hadisinde: “Sizden birinin kabına sinek düşerse onu **فامْقُلوه**; çünkü iki kanadından birinde zehir, diğerinde şifa vardır; o şifayı geri bırakır, zehri öne alır.”
Ebû Ubeyd dedi: “**فامقُلوه**” sözü: yani onu yemeğe veya içeceğe batırın; şifayı çıkarsın diye, tıpkı hastalığı çıkardığı gibi.

**والمَقْل**: batırmadır. Ve iki adam suya dalıp çıktığında onlara: onlar **يتماقلان** denir.

Dedi: **المَقْل** bunun dışında bakıştır.

Hadiste rivayet edildi: Lokman el-Hakîm’in oğlu babasına dedi: “Denizin **مَقْل**’inde olan taneyi gördün mü?” yani: denizin dalış yerinde. Denir: **مقل** eder, **يمقُل**: daldığında. Ve denir: Kuyuyu çektin de onun **مقل**’ine ulaştın; yani: dibine.

Leys dedi: **المقْلُ**: emmenin bir türüdür.
Meme tasvirinde okundu:
كثَديِ كَعابٍ لم يُمَرَّثَ بالمَقلِ

Dedi: ثاء’yı نون istemi üzere nasb etti.

Dedim: Sanki **المقْل** **المَلْق**’tan kalb edilmiştir; o da emmedir.

Dedi: **والمُقْل**: **الدَّوْم**’un yüküdür. **والدوْمُ**: hâlleri itibarıyla hurma ağacına benzeyen bir ağaçtır.

Dedi: **والمُقْل**: Yahudilerin tütsülendiği ve ilaca konulan **الكُنْدُر**’dur.

Şemr dedi: Bazıları dedi: Batırılan **المقْل**’i bilmiyoruz; fakat **المقْل** şudur: süt emen yavru deve, sütün sıcaklığı ona eziyet ettiğinde suyu **يُمقَل** eder; suyu içer, o ona ilaç olur. Ve adam hastalanır da bir şey işitmez; denir ki: Ona suyu, sütü ve bir şey ilaç **امقلوه**; işte bu doğru **المقْل**’dür.

Ebû Ubeyde dedi: Yavru deve emmezse dili alınır; sonra su boğazına dökülür; işte o **المقل**’dür. Ve onu **مَقَلْتُه** **مَقْلاً**.

Dedi: Bazen dilinde yaralar çıkar; ta ki **يُمقَل** edilinceye kadar emmeye güç yetiremez.

Ve okudu:
إذا استَحَرَّ فامْقُلوه مَقْلا في الحَلْق واللَّهاةِ صُبُّوا الرِّسْلا

İbn Mes‘ûd’un namazda çakılı silme hakkında hadisinde dedi: “Bir kere; ve onu terk etmek, yüz deve(den) **لمقْلة** daha hayırlıdır.”
Ebû Ubeyd dedi: **المقلة** göz demektir. Diyor ki: Onu terk etmek, adamın gözü ve görüşü üzerine seçtiği yüz deveden daha hayırlıdır; dilediği gibi.

Ebû Ubeyd dedi: Evzâî dedi: Manası: onu Allah yolunda harcar.

Ebû Ubeyd dedi: Evzâî’nin dediği gibidir; onu edinir demek istemiyor.

Ve dedi: Onu **أمقلته**; yani: onu öfkelendirdim. Ve denir: Ona **ذَا مَقَل** işittirdim; yani: onu ne öfkelendirdi.

Ebû Vecze dedi:
فاسمع ولا تسمع لشيءٍ ذي مَقَلْ

**قمل** : Leys dedi: **القَمْل** bilinir.

Hadiste: “Kadınlardan, Allah’ın dilediğinin boynuna attığı, sonra ancak O’nun çıkaracağı **غُلٌّ قَمِل** vardır; bu, onların esiri kayışla bağlamaları sebebiyledir; kayış onun boynunda **فيقمَل** eder.”

Ebû Ubeyd, ashabından: Erkeklerden **القَمَليّ**: değersiz, küçük şanlıdır.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **رجلٌ قَمليّ**: bedevî iken sonra şehirliye dönüştüğünde.

Allah (azze ve celle) dedi: ( فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمُ الطُّوفَانَ وَالْجَرَادَ وَالْقُمَّلَ ) ( A‘râf: 133 ).
Ferrâ dedi: **القُمَّل**: kanatsız olan çekirgedir.

Dedim: Bu, İbn Abbas’tan İbnü’l-Kelbî rivayetiyle rivayet olunur.

İbnü’l-Enbârî dedi: İkrime, Allah’ın sözü hakkında dedi: ( فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمُ الطُّوفَانَ وَالْجَرَادَ وَالْقُمَّلَ ).
Dedi: **القُمل**: çekirgelerdir; onlar çekirgenin küçükleridir; tekili **قُمَّلة**’dir.
Dedi: Ferrâ dedi: **القمَّل**’in tekili **قاملاً** olabilir; tıpkı: **راكع** ve **ركّع**; **صائم** ve **صُيّم** gibi.

Münzirî bana haber verdi; Harrânî’den, İbn Sikkît’ten: **القُمل**: ekine düşen bir şeydir; çekirge değildir; başağı, henüz taze iken çıkmadan yer; ekin uzar da başağı olmaz.

Dedim: Doğru olan budur.

Dedi: Ebû Ubeyde dedi: Araplarda **القُمَّل**: **الحَمْنان**’dır.

Ebû Ubeyd, Ebû’l-Hasen el-Adevî’den: **القُمّل**: **القِرْدان** cinsinden küçük hayvancıklardır; ancak onlardan daha küçüktür; tekili **قُمَّلة**’dir.

Leys dedi: **القُمَّل**: **القِرْدان** cinsinden küçük hayvancıklardır; ancak onlardan daha küçüktür; tekili **قُمَّلة**’dir.

Leys dedi: **القُمَّل**: küçük karıncalardır; ve denir: küçük kuştan daha küçük bir şeydir; kızıl, daha koyu bir kanadı vardır.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Kavim **قَمِل** etti: çoğaldılar.

Ve adam zayıflıktan sonra **قَمِل** etti: şişmanladığında. Ve adamın başı **قمل** etti.

Ve okudu:
حتى إذا قملت بطونكُمُ
ورأيتم أبناءكم شبُّوا

Leys dedi: **امرأة قَمَليّة**: çok kısa.

Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **قَمِل** **العَرْفَج** **قَمَلاً**: ona bir yağmur isabet edip dalı biraz karardığında. Ondan çıkan şeye **القمَّل** benzetildi.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **المِقْمَل**: fakirlikten sonra zenginleşendir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب اللام والقاف وما يثلثهما)
(لقم)  اللام والقاف والميم أصلٌ صحيح، يدلُّ على تناوُلِ طعامٍ باليد للفَم، ثم يقاس عليه. ولَقِمْتُ الطّعامَ ألقَمُه، وتلقّمته والتقَمته. ورجلٌ تِلْقَامةٌ: كثير اللَّقْم([1]). ومن الباب اللَّقَم: مَنْهَج الطَّريق، على التشبيه، كأنَّه لَقِم من مرَّ فيه، كما ذكرناه في السِّراط، وقد مضَى.
(لقن)  اللام والقاف والنون كلمةٌ صحيحة تدلُّ على أخْذِ علمٍ وفَهْمِه. ولَقِن الشَّيءَ لَقنَاً: أخذه وفهمه. ولقَّنْتُه تلقيناً: فهَّمته. وغُلامٌ لقِنٌ: سريع الفَهْم واللَّقانة.
(لقي)  اللام والقاف والحرف المعتل أصولٌ ثلاثة: أحدها يدلُّ على عوَج، والآخر على توافِي شيئين، والآخر على طَرْحِ شيء.
فالأوَّل اللَّقْوة: داءٌ يأخذ في الوجه يعوَجُّ منه. ورجل مَلْقُوٌّ، ولُقِيَ الإنسانُ. واللَّقْوة: الدَّلو التي إذا أرسلتَها في البِئر وارتفعت أخرى شالت معها([2]). قال:
* شرُّ الدِّلاء اللَّقوة المُلازمهْ([3]) *
والِلَّقْوة: العُقاب، سمِّيت بها لاعوجاجِها في منقارها. واللَِّقْوة: النَّاقة السَّريعة اللِّقاح.
والأصل الآخر اللِّقاء: المُلاقاة وتَوَافِي الاثنين متقابِلَين، ولَقِيتُه لَقْوَةً، أي مرّة واحدة ولِقاءةً. ولقيته لُِقِيَّاً ولُقْياناً([4]). واللُّقْيَة فُعلة من اللِّقاء، والجمع لُقىً قال:
وإنِّي لأَهْوَى النّومَ من غير نَعْسَة *** لعلّ لُقَاكمْ في المنام تَكُونُ
والأصل الآخر: ألقَيْتُه: نبذْتُه* إلقاءً. والشَّيء الطَّريح لَقىً. والأصل أنّ قوماً من العرب كانوا إذا أتَوا البيتَ للطَّواف قالوا: لا نَطُوفُ في ثيابٍ عَصَيْنا الله فيها، فيُلقونَها، فيسمَّى ذلك المُلقَى لَقىً. قال ابن أحمَرَ يصِف فرخ القطاة:
تُؤْوِي لَقىً أُلقِيَ في صفصفٍ	*** تَصْهَرُه الشّمسُ فلا يَنْصَهِرْ([5])(لقب)  اللام والقاف والباء كلمةٌ واحدة. اللَّقَب: النَّبَزُ، واحدٌ. ولقَّبْته تلقيباً قال الله تعالى: ﴿وَلاَ تَنَابَزُوا بالألْقَابِ﴾ [الحجرات 11].
(لقح)  اللام والقاف والحاء أصلٌ صحيح يدلُّ على إحبال ذكرٍ لأنثى، ثم يقاس عليه ما يشبّه. منه لِقاح النَّعَم والشَّجر. أمَّا النَّعَم فتُلقِحها ذُكْرانُها، وأمَّا الشَّجر فتُلْقِحه الرِّياح. ورياحٌ لواقح: تُلقِح السَّحابَ بالماء، وتُلقِح الشَّجَر. والأصل في لواقح مُلْقِحة لكنَّها لا تُلْقِح إلاّ وهي في نفسها لواقح؛ الواحدة لاقحة، وكذلك يقول المفسِّرون. يقال: لَقِحَت النّاقةُ تَلْقَح لَقْحاً ولِقاحاً، والناقة لاقحٌ ولَقُوح. واللَّقْحة: الناقة تُحلَب، والجمع لِقاحٌ ولُقُح. والمَلاَقح: الإناث في بطونها أولادُها. قال أبو بكر: والمَلاقيح([6]) أيضاً ولم يتكلَّموا بها بواحد، والمَلاَقح التي هي في البطون.
ومما شذَّ عن هذا الباب: قومٌ لَقَاح، بفتح اللام، إذا لم يَديِنُوا لملِكٍ، ولم يَمْلِكْهم سُلطان.
(لقس)  اللام والقاف والسين كلمةٌ تدلُّ على نعتٍ غير مرضيّ. ولقِسَت نَفسُه من الشَّيء: غَثَتْ. واللَّقِسُ: الرّجُل السَّيِّئُ الخُلُق، الشَّرِه الحريص. واللَّقَس المصدر. واللاقِس: العَيَّاب. ولَقَسْتُ الرَّجلَ ألقَُسُه: عِبْتُه.
(لقص)  اللام والقاف والصاد قريبٌ في المعنى [من] الذي قبله. ولَقِصَ لَقَصاً، و هو لَقِصٌ، أي ضيِّق الخلق. والتَقَص الشَّيءَ: أخَذَه بِحِرصٍ عليه. قال:
وملتقِصٍ ما ضَاعَ من أَهَراتِِنا *** لعَلَّ الذي أمْلَى لـه سيعاقِبُه([7])وربَّما قالوا: ألْقَصَه الحرُّ: أحرقَه.
(لقط)  اللام والقاف والطاء أصلٌ صحيح يدلُّ على أخْذِ شيءٍ من الأرض قد رأيتَه بغتة ولم تُرِدْهُ، وقد يكون عن إرادةٍ وقصدٍ أيضاً. منه لَقطُ الحَصَى وما أشبهه واللُّقْطة: ما التقطه الإنسان من مالٍ ضائع. واللَّقِيط: المنبوذ يُلْقَط. وبنو اللَّقيطة: قومٌ من العرب، سُمُّوا بذلك لأن أمَّهم كان التقطها حذيفة بن بدرٍ في جَوارٍ قد أضرَّتْ بهنَّ السَّنَة، فضَمَّها، ثم أعجبَتْه فخطبها إلى أبيها وتزوجَهَا. واللَّقَط، بفتح القاف: ما التقَطْتَ من شيءٍ. والالتقاط: أن توافِقَ شيئاً بغتة من كلأٍ وغيره. قال:
* ومَنْهلٍ ورَدْتُه التقاطاً([8]) *
ومما يشبّه بهذا اللَّقِيطة: الرّجل المَهين. ويقولون: "لكلِّ ساقطةٍ لاقطة"، أي لكلِّ نادرة([9]) من الكلام من يَسمَعُها ويُذيعها. والألقاط من النَّاس: القَليلُ المتفرِّقون. وبِئر لَقيطٌ: التُقطت التقاطاً، أي وُقِع عليها بَغتة. واللَّقَط: قِطَعٌ من ذهب أو فِضّة تُوجَد في المَعدِن. وتسمَّى القَطِنة([10]) لاقطَة الحصى. ولُقَاطة الزَّرع: ما لُقِط من حبٍّ بعد حَصَاده.
(لقع)  اللام والقاف والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على رَمْيِ شيءٍ بشيء وإصابتهِ به. يقال: لَقَعْت الرَّجُل [بالحصَاة، إذا رميتَه بها، ولقعَه ببعرةٍ رماه بها. ولقعَه بعينِه، إذا عانَهُ. واللُّقَّاعة([11])]: الدّاهيةُ التي يتلقَّع بالكلام، يرمي به من أقْصَى حَلْقِه، وكذا التِّلِقَّاعة. وفي كلامه لُقَّاعات، إذا تكلَّم بأقصى حَلْقِه.
--------------ـــ
([1]) وكذا في المجمل. وفي اللسان: "كبير اللقم" و "عظيم". واللقم: جمع لقمة فيهما. ونحوه في القاموس.
([2]) أي ارتفعت. وفي الأصل: "مالت معها"، تحريف. وفي المجمل: "وارتفعت الأخرى رفعتهما معاً". وهذا المعنى لم يذكر في المعاجم المتداولة. وفي اللسان: "ودلو لقوة: لينة لا تنبسط سريعاً لِلِينها".
([3]) أنشده في اللسان (لقا)  وبعده: * والبكرات شرهن الصائمه *
          وأنشده في المخصص (9: 165) شاهداً على أن الولغة: الدلو الصغيرة، بلفظ:
* شر الدلاء الولغة الملازمه *
          وبهذه الرواية الأخيرة ورد في اللسان (ولغ). ونبه في (لقا) على أنها الصحيحة.
([4]) انظر سائر مصادره في اللسان والقاموس.
([5]) رواية اللسان: "تروي".
([6]) في الأصل: "والملاقح"، وفي الجمهرة (2: 181) بعد ذكر "الملاقح": "وهي الملاقيح": وفي المجمل: "والملاقيح أيضاً التي تكون في البطون".
([7]) الأهرة، بالتحريك: متاع البيت.
([8]) البيت لنقادة الأسدي، كما في اللسان (لقط، قرط).وأنشده سيبويه (1: 186) بدون نسبة.
([9]) في المجمل: "نادة"، وهو الأصوب.
([10]) وكذا جاء النص في المجمل. وفي اللسان والقاموس: لاقطة الحصى: قانصة الطير". والقطنة، بفتح فكسر، وبكسر فسكون، هي ذات الأطباق التي تكون مع الكرش. وأما القانصة فهي هنة كأنها حجير في بطن الطائر، وقيل هي للطير بمنزلة المصارين لغيرها.
([11]) التكملة من المجمل.

ـ

##### Türkçe

(لام ve **قاف** ve ikisini üçleyenler babı)
(**لقم**)  **لام** ve **قاف** ve **ميم** sahih bir asıldır; elle ağza bir yiyecek almağa delâlet eder; sonra onun üzerine kıyas olunur. Ve “Yemeği lokma lokma aldım” ( **لَقِمْتُ الطّعامَ** ) “onu lokma lokma alırım” ( **ألقَمُه** ); ve “onu lokma lokma edindim” ( **تلقّمته** ) ve “onu lokma lokma aldım” ( **التقَمته** ). Ve bir adam **تِلْقَامةٌ**: çok lokma alan([1]). Ve babdan **اللَّقَم**: yolun menheci (yolu), teşbih üzere; sanki oradan geçen kimseyi lokma lokma almıştır; **السِّراط**’ta zikrettiğimiz gibi; ve geçmiştir.
(**لقن**)  **لام** ve **قاف** ve **نون** sahih bir kelimedir; bir ilmi alıp onu anlamaya delâlet eder. Ve “şeyi kavradı” ( **لَقِن الشَّيءَ** ) **لَقنَاً**: onu aldı ve anladı. Ve “ona telkin ettim” ( **ولقَّنْتُه** ) telkîn olarak ( **تلقيناً** ): ona fehmettirdim. Ve bir oğlan **لقِنٌ**: fehmi ve **اللَّقانة**’si süratli.
(**لقي**)  **لام** ve **قاف** ve illetli harf üç asıldır: birisi eğriliğe delâlet eder; diğeri iki şeyin birbirine kavuşmasına; diğeri bir şeyi atmaya.
Birincisi **اللَّقْوة**: yüzde tutan bir hastalıktır; ondan dolayı yüz eğrilir. Ve bir adam **مَلْقُوٌّ**; ve insana **لُقِيَ** olundu. Ve **اللَّقْوة**: kuyuya saldığında ve öteki yükseldiğinde onunla beraber kaldıran kova([2]). Dedi ki:
* Kovaların şerri, yapışıp kalan **اللَّقوة**’dir([3]) *
Ve **اللَّقْوة**: kartaldır; gagasında eğriliği sebebiyle onunla adlandırılmıştır. Ve **اللَِّقْوة**: çabuk gebe kalan dişi deve.
Diğer asıl **اللِّقاء**: karşı karşıya iki kişinin buluşması ve birbirine kavuşmasıdır. Ve “ona bir defa rastladım” ( **ولَقِيتُه** ) **لَقْوَةً**; yani bir kere; ve **لِقاءةً**. Ve ona **لُِقِيَّاً** ve **لُقْياناً** rastladım([4]). Ve **اللُّقْيَة** **اللِّقاء**’dan **فُعلة** veznindedir; cem‘i **لُقىً**’dır. Dedi ki:
Ve ben uykuyu, uykusuzluk olmaksızın severim *** belki sizinle buluşmanız rüyada olur
Diğer asıl: “onu attım” ( **ألقَيْتُه** ): onu attım; “atma” olarak ( **إلقاءً** ). Ve atılmış şey **لَقىً**’dır. Asıl şudur ki: Araplardan bir kavim, tavaf için Beyt’e geldiklerinde derlerdi: “Allah’a isyan ettiğimiz elbiseler içinde tavaf etmeyiz”; onları atarlardı; bu atılana **لَقىً** denirdi. İbn Aḥmer, katarcık yavrusunu vasfederek dedi:
Düz bir yerde atılmış **لَقىً**’ya sığınır	*** güneş onu eritip kavurur da o erimez([5])
(**لقب**)  **لام** ve **قاف** ve **باء** tek bir kelimedir. **اللَّقَب**: lakap takma (ayıplayıcı ad), tektir. Ve “ona lakap taktım” ( **ولقَّبْته** ) telkîb olarak ( **تلقيباً** ). Allah Teâlâ dedi ki: ﴿وَلاَ تَنَابَزُوا بالألْقَابِ﴾ [el-Ḥucurât 11].
(**لقح**)  **لام** ve **قاف** ve **حاء** sahih bir asıldır; bir erkeğin bir dişiyi gebe bırakmasına delâlet eder; sonra ona benzeyen şeyler üzerine kıyas olunur. Ondan: davarların ve ağacın **لِقاح**’ı. Davarlara gelince: onları erkekleri gebe bırakır; ağaca gelince: onu rüzgârlar aşılar. Ve **لواقح** rüzgârlar: bulutu su ile aşılar; ve ağacı aşılar. **لواقح**’ta asıl **مُلْقِحة** idi; lâkin onlar, kendilerinde **لواقح** olmadıkça aşılamazlar; bir tanesi **لاقحة**’dır; müfessirler de böyle söyler. Denir ki: dişi deve gebe kaldı ( **لَقِحَت النّاقةُ** ), gebe kalır ( **تَلْقَح** ) **لَقْحاً** ve **لِقاحاً**; ve dişi deve **لاقحٌ** ve **لَقُوح**’tur. Ve **اللَّقْحة**: sağılan dişi deve; cem‘i **لِقاحٌ** ve **لُقُح**. Ve **المَلاَقح**: karınlarında yavruları bulunan dişiler. Ebû Bekir dedi ki: **والمَلاقيح**([6]) da; onu tekil ile söylemediler; ve karınlarda olan **المَلاَقح**.
Ve bu babdan şâz olan şeylerdendir: **لَقَاح** kavmi, lâmın fethiyle; bir krala boyun eğmediklerinde ve bir sultan onları mülk edinmediğinde.
(**لقس**)  **لام** ve **قاف** ve **سين** hoş görülmeyen bir vasfa delâlet eden bir kelimedir. “Nefsi şeyden tiksindi” ( **ولقِسَت نَفسُه** ): midesi bulandı. Ve **اللَّقِسُ**: kötü huylu, obur, hırslı adamdır. Ve **اللَّقَس** masdardır. Ve **اللاقِس**: ayıplayıcıdır. Ve “adamı ayıpladım” ( **ولَقَسْتُ الرَّجلَ** ) “onu ayıplarım” ( **ألقَُسُه** ): onu ayıpladım.
(**لقص**)  **لام** ve **قاف** ve **صاد**, bundan öncekinin manasında yakındır. Ve “dar huylu oldu” ( **ولَقِصَ** ) **لَقَصاً**; ve o **لَقِصٌ**’dur; yani huyu dardır. Ve “şeyi hırsla aldı” ( **والتَقَص الشَّيءَ** ): ona hırsla onu aldı. Dedi ki:
Bizim ev eşyamızdan kaybolanı toplayıp alan bir kimse *** belki ona yazdıran, onu cezalandıracaktır([7])
Ve bazen derler: “sıcak onu yaktı” ( **ألْقَصَه الحرُّ** ): onu yaktı.
(**لقط**)  **لام** ve **قاف** ve **طاء** sahih bir asıldır; yerden, ansızın gördüğün ve istemediğin bir şeyi almaya delâlet eder; ve bazen irade ve kasıt ile de olur. Ondan: çakıl toplamak ve benzeri. Ve **اللُّقْطة**: insanın kayıp maldan topladığı şey. Ve **اللَّقِيط**: atılmış (çocuk); alınır. Ve **بنو اللَّقيطة**: Araplardan bir kavimdir; böyle adlandırıldılar; çünkü annelerini Ḥuzeyfe b. Bedr, kıtlığın kendilerine zarar verdiği bir komşulukta bulup almıştı; onu yanına kattı; sonra onu beğendi; babasından istedi ve onunla evlendi. Ve **اللَّقَط**, **قاف**’ın fethiyle: bir şeyden topladığın şey. Ve **الالتقاط**: otlak ve başkasından bir şeye ansızın rastlamandır. Dedi ki:
* Bir su başına, ansızın rastlayarak vardım([8]) *
Buna benzetilenlerdendir **اللَّقِيطة**: aşağı (zelil) adam. Ve derler: “Her düşene bir alan vardır” ( **"لكلِّ ساقطةٍ لاقطة"** ); yani sözden her nadire([9]) için onu işiten ve yayan vardır. Ve insanlardan **الألقاط**: az ve dağınık olanlardır. Ve **لَقيطٌ** kuyu: ansızın bulunmuştur; yani ona birden rastlanmıştır. Ve **اللَّقَط**: madende bulunan altın veya gümüş parçalarıdır. Ve **القَطِنة**([10]) çakılın **لاقطَة**’si diye adlandırılır. Ve **لُقَاطة الزَّرع**: hasadından sonra daneden toplanan şey.
(**لقع**)  **لام** ve **قاف** ve **عين** sahih bir asıldır; bir şeyi bir şeyle atıp onunla isabet ettirmeye delâlet eder. Denir ki: “adamı [çakıl taşıyla] vurdum” ( **لَقَعْت الرَّجُل** ) [**بالحصَاة**], yani onu onunla attın; ve onu bir tezekle vurdu: onu onunla attı. Ve “onu gözüyle vurdu” ( **ولقعَه بعينِه** ), onu nazarla vurduğunda. Ve **اللُّقَّاعة**([11]): sözle **يتلقَّع** olunan (boğazının en uzak yerinden atıp savuran) musibettir; ve böylesi **التِّلِقَّاعة**. Ve onun sözünde **لُقَّاعات** vardır; boğazının en uzak yerinden konuştuğunda.
--------------ـــ
([1]) Böylece **المجمل**’de. **اللسان**’da: “büyük lokma alan” ve “azametli”. Ve **اللقم**: ikisinde de **لقمة**’nin cem‘idir. Benzeri **القاموس**’ta.
([2]) Yani yükseldi. Asılda: “onunla beraber eğildi”, tahriftir. **المجمل**’de: “ve öteki yükseldi; ikisini beraber kaldırdı”. Bu mana, tedavüldeki sözlüklerde zikredilmemiştir. **اللسان**’da: “ve **لقوة** kova: yumuşaktır; yumuşaklığından dolayı çabuk açılıp yayılmaz”.
([3]) **اللسان** (لقا)’da onu şevâhid olarak okuttu; ardından: * ve makaraların şerri, susuz kalanıdır *.
          **المخصص** (9: 165)’te **الولغة**’nin küçük kova olduğuna şâhid olarak, şu lafızla okuttu:
* Kovaların şerri, yapışıp kalan **الولغة**’dir *
          Ve bu son rivayetle **اللسان** (ولغ)’da vârid olmuştur. (لقا)’da onun sahih olduğuna dikkat çekti.
([4]) Diğer kaynaklarına **اللسان** ve **القاموس**’ta bak.
([5]) **اللسان** rivayeti: “**تروي**”.
([6]) Asılda: “**والملاقح**”; **الجمهرة** (2: 181)’de “**الملاقح**” zikrinden sonra: “ve o **الملاقيح**’tır”; **المجمل**’de: “ve karınlarda olan da **الملاقيح**”.
([7]) **الأهرة**, hareke ile: ev eşyası.
([8]) Beyit, **اللسان** (لقط، قرط)’ta olduğu üzere Nuḳāde el-Esedî’nindir. Sîbeveyh (1: 186) onu nisbesiz okuttu.
([9]) **المجمل**’de: “**نادة**”; o daha doğrudur.
([10]) Metin böylece **المجمل**’de geldi. **اللسان** ve **القاموس**’ta: “çakılın **لاقطة**’si: kuşun taşlığıdır (**قانصة الطير**)”. Ve **القطنة**, feth sonra kesr ile ve kesr sonra sükûn ile, işkembe ile beraber olan tabakalı olandır. **القانصة** ise kuşun karnında küçük taş gibi bir şeydir; denildi ki o, kuş için başkası için bağırsaklar mesabesindedir.
([11]) Tamamlama **المجمل**’dendir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%85/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- لقمان: اسم الحكيم المعروف، واشتقاقه يجوز أن يكون من: لقمت الطعام ألقمه وتلقمته، ورجل تلقام: كثير اللقم، واللقم أصله الملتقم، ويقال لطرف الطريق: اللقم.

##### Türkçe

- **لقمان**: mâruf hikîmin ismidir; onun اشتقاقı, şundan olması câizdir: **لقمت الطعام ألقمه وتلقمته**; ve **رجل تلقام**: lokmaları çok olan; ve **اللقم** aslında **الملتقم**dır; ve yolun ucuna **اللقم** denilir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%85/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ل ق م
لقم الطعام والتقمه وتلقمه وألقمته لقّمته‏.‏
ورجل تلقامة‏.‏
وخذ هذا اللقم وهو المنهج‏.‏
قال زهير‏:‏ له لقم لباغي الخير سهل وكيد حين تبلوه متين ومن المجاز‏:‏ ألقم فم البكرة عوداً ليضيق‏.‏
والتقم أذنه‏:‏ سارّه‏.‏
وألقمته أذني فصبّ فيها كلاماً‏.‏
وألقم إصبعه مرارة‏.‏
ورجل لهمٌ لقمٌ‏:‏ يعلو الخصوم‏.‏
وركيّة متلقّمةٌ‏:‏ كثيرة الماء‏.‏

##### Türkçe

ل ق م
**لقم** yemeği; ve **التقمه**: onu lokma olarak aldı; ve **تلقمه**: onu lokma lokma yedirdi; ve **ألقمته**: ona lokma verdi; **لقّمته**: onu lokma lokma yedirdi.‏
Ve **رجل تلقامة**: (çok) lokma alan adam.‏
Ve “Şu **اللقم**’ı al”; o, **المنهج**’dir.‏
Züheyr dedi:
“Onun, hayır isteyen için kolay bir **لقم**’ı vardır; ve hilesi, onu denediğin zaman sağlamdır.”
Ve mecazdan: **ألقم** devenin yavrusunun ağzına bir çubuk; daralsın diye.‏
Ve **التقم أذنه**: ona gizlice söyledi.‏
Ve **ألقمته أذني**: kulağımı ona verdim de içine söz döktü.‏
Ve **ألقم إصبعه مرارة**: parmağına acılık tattırdı.‏
Ve **رجل لهمٌ لقمٌ**: hasımlara üstün gelir.‏
Ve **ركيّة متلقّمةٌ**: suyu çok olan (kuyu).‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

اللَّقْمُ: سُرعة الأَكل والمُبادرةُ إِليه. لَقِمَه لَقْماً والْتَقَمه وأَلْقَمه إِياه، ولَقِمْت اللُّقْمةَ أَلْقَمُها لَقْماً إِذا أَخَذْتَها بِفِيك، وأَلْقَمْتُ غيري لُقْمةً فلَقِمَها. والْتَقَمْت اللُّقْمةَ أَلْتَقِمُها الْتِقاماً إِذا ابْتَلَعْتها في مُهْلة، ولَقَّمْتها غيري تَلْقِيماً. وفي المثل: سَبَّه فكأَنما أَلْقَم فاه حَجَراً. وفي الحديث: أَن رجلاً أَلْقَمَ عينَه خَصاصةَ الباب أَي جعل الشَّقَّ الذي في الباب يُحاذي عينَه فكأَنه جعله للعين كاللُّقمة للفم. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: فهو كالأَرْقم إِن يُتْرك يَلْقَم أَي إِن تَتْرُكه يأْكلك. يقال: لَقِمْت الطعامَ أَلقَمُه وتلَقَّمْتُه والْتَقَمْتُه. ورجُل تِلْقام وتِلْقامة: كبير اللُّقَم، وفي المحكم: عظيم اللُّقَم، وتِلْقامة من المُثُل التي لم يذكرها صاحب الكتاب. واللَّقْمة واللُّقْمة: ما تُهيِّئه لِلّقم؛ الأُولى عن اللحياني. التهذيب: واللُّقْمة اسم لما يُهيِّئه الإِنسان للالتقام، واللَّقْمةُ أَكلُها بمرّة، تقول: أَكلت لُقْمة بلَقْمَتينِ، وأَكلت لُقْمَتين بلَقْمة، وأَلْقَمْت فلاناً حجَراً. ولَقَّم البعيرَ إِذا لم يأْكل حتى يُناوِلَه بيده. ابن شميل: أَلقَمَ البعيرُ عَدْواً بينا هو يمشي إِذْ عَدا فذلك الإِلْقام، وقد أَلْقَمَ عَدْواً وأَلْقَمْتُ عَدْواً.
واللَّقَمُ، بالتحريك: وسط الطريق؛ وأَنشد ابن بري للكميت: وعبدُ الرحِيمِ جماعُ الأُمور،
إِليه انتَهى اللَّقَمُ المُعْمَلُ
ولَقَمُ الطريق ولُقَمُه؛ الأَخيرة عن كراع: مَتْنُه ووسطه؛ وقال الشاعر يصف الأَسد:
غابَتْ حَلِيلتُه وأَخْطأَ صَيْده،
فله على لَقَمِ الطريقِ زَئِير
(* هذا البيت لبشار بن بُرد).
واللَّقْمُ، بالتسكين: مصدر قولك لَقَمَ الطريقَ وغير الطريق، بالفتح، يَلْقُمه، بالضم، لَقْماً: سدَّ فمه. ولَقَمَ الطريقَ وغيرَ الطريق يَلْقُمه لَقْماً: سدَّ فمه. واللَّقَمُ، محرَّك: مُعْظم الطريق. الليث: لَقَمُ الطريق مُنْفَرَجُه، تقول: عليك بلَقَمِ الطريق فالْزَمْه. ولُقْمانُ: صاحب النُّسور تنسبه الشعراءُ إلى عاد؛ وقال:
تَراه يُطوِّفُ الآفاقَ حِرْصاً
ليأْكل رأْسَ لُقْمانَ بنِ عادِ
قال ابن بري: قيل إن هذا البيت لأَبي المهوش الأَسَديّ، وقيل: ليزيد بن عمرو بن الصَّعِق، وهو الصحيح؛ وقبله:
إذا ما ماتَ مَيْتٌ من تَميمٍ
فسَرَّك أَن يَعِيش، فجِئْ بِزادِ
بخُبْزٍ أَو بسَمْنٍ أَو بتَمْرٍ،
أَو الشيء المُلَفَّفِ في البِجادِ
وقال أَوس بن غَلْفاء يردّ عليه:
فإنَّكَ، في هِجاء بني تَميمٍ،
كمُزْدادِ الغَرامِ إلى الغَرامِ
هُمُ ضَرَبوكَ أُمَّ الرأْسِ، حتى
بَدَتْ أُمُّ الشُّؤُونِ من العِظام
وهمْ ترَكوكَ أَسْلَح مِن حُبارَى
رأَت صَقْراً، وأَشْرَدَ من نَعامِ
ابن سيده: ولُقْمان اسم؛ فأَما لُقْمان الذي أَنثى عليه الله تعالى في كتابه فقيل في التفسير: إنه كان نبيّاً، وقيل: كان حكيماً لقول الله تعالى: ولقد آتينا لقمان الحكمة؛ وقيل: كان رجلاً صالحاً، وقيل: كان خَيّاطاً، وقيل: كان نجّاراً، وقيل: كان راعياً؛ وروي في التفسير إنساناً وقف عليه وهو في مجلسه قال: أَلَسْتَ الذي كنتَ ترعى معي في مكان كذا وكذا؟ قال: بلى، فقال: فما بَلَغَ بك ما أرى؟ قال: صِدْقُ الحديث وأَداءُ الأمانةِ والصَّمْتُ عما لا يَعْنِيني، وقيل: كان حَبَشِيّاً غليظ المَشافر مشقَّق الرجلين؛ هذا كله قول الزجاج، وليس يضرّه ذلك عند الله عز وجل لأَن الله شرّفه بالحِكْمة. ولُقَيم: اسم، يجوز أَن يكون تصغير لُقمان على تصغير الترخيم، ويجوز أَن يكون تصغير اللّقم؛ قال ابن بري: لُقَيم اسم رجل؛ قال الشاعر:
لُقَيم بن لُقْمانَ من أُخْتِه،
وكان ابنَ أُخْتٍ له وابْنَما

##### Türkçe

**اللَّقْمُ**: yemenin sürati ve ona acele etmektir. Onu **لَقِمَه** **لَقْماً** diye yedi;
ve onu **الْتَقَمه** ve onu ona **أَلْقَمه**; ve ben **اللُّقْمةَ**yı **لَقِمْت** (yani) onu ağzınla aldığında onu **أَلْقَمُها** **لَقْماً** (dersin); ve ben başkasına bir **لُقْمةً** **أَلْقَمْتُ** da o onu **لَقِمَها**. Ve ben **اللُّقْمةَ**yı **الْتَقَمْت**; onu **أَلْتَقِمُها** **الْتِقاماً** (yani) onu bir mühlet içinde yuttuğunda; ve onu başkasına **لَقَّمْتها** **تَلْقِيماً**.

Ve meselde: Ona sövdü de sanki ağzına bir taş **أَلْقَم** etmiş gibi.

Ve hadiste: Bir adam gözünü kapının aralığına **أَلْقَمَ** etti; yani kapıdaki yarığı gözünün hizasına getirdi; sanki onu göz için, lokmanın ağız için olduğu gibi yaptı.

Ve Ömer’in, Allah ondan razı olsun, hadisinde: “O, **الأَرْقم** gibidir; eğer bırakılırsa **يَلْقَم**”; yani eğer onu bırakırsan seni yer. Denir: Yemeği **لَقِمْت**; onu **أَلقَمُه**; ve onu **تلَقَّمْتُه** ve onu **الْتَقَمْتُه**.

Ve bir adam **تِلْقام** ve **تِلْقامة**: lokması büyük olan (kimsedir); ve **المحكم**’de: lokması büyük (olan); ve **تِلْقامة** kitap sahibinin zikretmediği mesellerdendir.

Ve **اللَّقْمة** ve **اللُّقْمة**: lokmalamak için hazırladığın şeydir; birincisi **اللحياني**’dendir. **التهذيب**: ve **اللُّقْمة** insanın yutmak için hazırladığı şeye isimdir; **اللَّقْمةُ** ise onu bir defada yemektir; dersin ki: “Bir **لُقْمة**yi iki **لَقْمَة** ile yedim”; ve “iki **لُقْمَتين**i bir **لَقْمة** ile yedim”; ve “Falan kimseye bir taş **أَلْقَمْتُ**.”

Ve deveyi **لَقَّم** etti: (yani) eline verinceye kadar yemediğinde. İbn Şümeyl: Deve yürürken birden koşmayı **أَلقَمَ** etti; işte bu **الإِلْقام**dır; ve gerçekten koşmayı **أَلْقَمَ** etti; ve ben koşmayı **أَلْقَمْتُ**.

Ve **اللَّقَمُ**, harekeli olarak: yolun ortasıdır; ve İbn Berrî, Kümeýt için inşad etti:
وعبدُ الرحِيمِ جماعُ الأُمور،
إِليه انتَهى اللَّقَمُ المُعْمَلُ

Ve yolun **لَقَمُ**u ve **لُقَمُه**; sonuncusu **كراع**’dandır: onun sırtı ve ortasıdır; ve şair, aslanı vasfederek dedi:
غابَتْ حَلِيلتُه وأَخْطأَ صَيْده،
فله على لَقَمِ الطريقِ زَئِير
(* Bu beyit Beşşâr b. Burd’undur).

Ve **اللَّقْمُ**, sükûn ile: “yolu ve yol olmayanı **لَقَمَ** etti” sözünün masdarıdır; fetha ile, onu **يَلْقُمه** (dersin); damme ile; **لَقْماً**: ağzını kapadı. Ve yolu ve yol olmayanı **يَلْقُمه** **لَقْماً**: ağzını kapadı. Ve **اللَّقَمُ**, harekeli: yolun çoğu/büyük kısmıdır. **الليث**: yolun **لَقَمُ**u onun açılmış yeridir; dersin ki: “Yolun **لَقَمِ**ine (tutun), ona yapış.”

Ve **لُقْمانُ**: akbabaların sahibidir; şairler onu Âd’a nisbet ederler; ve dedi:
تَراه يُطوِّفُ الآفاقَ حِرْصاً
ليأْكل رأْسَ لُقْمانَ بنِ عادِ

İbn Berrî dedi: Denildi ki bu beyit Ebû’l-Mehûş el-Esedî’nindir; ve denildi ki Yezîd b. Amr b. es-Sa‘îk’ındır; ve o doğrudur; ve ondan önce:
إذا ما ماتَ مَيْتٌ من تَميمٍ
فسَرَّك أَن يَعِيش، فجِئْ بِزادِ
بخُبْزٍ أَو بسَمْنٍ أَو بتَمْرٍ،
أَو الشيء المُلَفَّفِ في البِجادِ

Ve Evs b. Galfâ ona cevap vererek dedi:
فإنَّكَ، في هِجاء بني تَميمٍ،
كمُزْدادِ الغَرامِ إلى الغَرامِ
هُمُ ضَرَبوكَ أُمَّ الرأْسِ، حتى
بَدَتْ أُمُّ الشُّؤُونِ من العِظام
وهمْ ترَكوكَ أَسْلَح مِن حُبارَى
رأَت صَقْراً، وأَشْرَدَ من نَعامِ

İbn Sîdeh: ve **لُقْمان** bir isimdir; Allah Teâlâ’nın kitabında kendisini övdüğü **لُقْمان**a gelince, tefsirde denildi ki: o bir peygamberdi; ve denildi ki: Allah Teâlâ’nın “Andolsun, **لقمان**’a hikmeti verdik” sözü sebebiyle o bir hikmet sahibiydi; ve denildi ki: o salih bir adamdı; ve denildi ki: o bir terziydi; ve denildi ki: o bir marangozdu; ve denildi ki: o bir çobandı; ve tefsirde rivayet olundu: Bir insan onun meclisinde iken yanına uğradı da dedi ki: “Sen, falan falan yerde benimle birlikte güden kimse değil misin?” Dedi: “Evet.” Dedi: “Seni gördüğüm şeye ulaştıran nedir?” Dedi: “Sözün doğruluğu, emaneti eda etmek ve beni ilgilendirmeyen şeyden susmak.” Ve denildi ki: o Habeşî idi; kalın dudaklı, ayakları çatlak idi; bunların hepsi Zeccâc’ın sözüdür; ve bu, Allah عز وجل katında ona zarar vermez; çünkü Allah onu hikmetle şereflendirdi.

Ve **لُقَيم**: bir isimdir; **لُقمان**’ın, ترخيم küçültmesi üzere küçültmesi olması caizdir; ve **اللّقم**’ın küçültmesi olması da caizdir. İbn Berrî dedi: **لُقَيم** bir adam ismidir; şair dedi:
لُقَيم بن لُقْمانَ من أُخْتِه،
وكان ابنَ أُخْتٍ له وابْنَما

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%85/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ل ق م * * لَقِمَ اللُّقْمَةُ * ابتلعها وبابه فهِم و * الْتَقَمَها * مثله و * تَلَقَّمَها * ابتلعها في مُهلة و * لَقَمَّها * غيره * تَلْقِيما * وألقمه حجرا

##### Türkçe

* ل ق م * * **لَقِمَ اللُّقْمَةُ** * onu yuttu; babı **فَهِمَ**’dir. Ve * **الْتَقَمَها** *: onun gibidir. Ve * **تَلَقَّمَها** *: onu bir mühlet içinde yuttu. Ve * **لَقَمَّها** *: başkasına * **تَلْقِيما** * (lokma lokma yedirerek) yedirdi. Ve ona bir taş yedirdi.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( اللَّقَمُ ، مُحَرَّكَةً ، وكَصُرَدٍ : مُعْظَمُ | الطَّرِيقِ أَوْ وَسَطُه ) وَمتْنَه ، الثَّانِيَةُ عن | كُرَاعٍ ، واقْتَصَر الجَوْهَرِيُّ على | التَّحْرِيك ، وأَنْشَدَ ابنُ بَرِّيٍّ للكُمَيْتِ : | % ( وعَبدُ الرَّحِيمِ جِماعُ الأُمورِ % | إليهِ انْتَهَى اللَّقَمُ المُعْمَلُ ) % |

| | وقال آخَرُ يَصِفُ الأَسدَ : | % ( غابَتْ حَلِيلَتُه وأَخْطَأَ صَيْدَه % | | | فَلَه على لَقَمٍ الطَّرِيق زَئِيرُ ) % | | وقال اللَّيث : لَقَمُ الطَّرِيقِ : مُنْفَرَجَهُ ، | تَقُولُ : عَلَيْك بلَقَمِ الطَّرِيقِ فالْزَمْه . | | ( و ) اللَّقْمُ ، ( بالتَّسْكِين ) ، ولو قَالَ | وبالْفَتْح كَانَ أَخْصَر : ( سُرْعَةُ الأَكْلِ ) | والمُبَادَرَةُ إليه . | | ( و ) لَقِمَهُ ، ( كَسَمِعَهُ ) لَقْمًا : جَذَبَه | بِفِيه . | | و ( أَكَلَه سَرِيعًا ) . | | ( والْتَقَمَه ) الْتِقامًا : ( ابْتَلَعَه ) في مُهْلَةٍ . | | ( و ) رَجُلٌ ( تِلْقامٌ وتِلْقَامَةٌ ) ، | بكَسْرِهِما ، واقْتَصَر الجَوْهَرِيُّ على | الأخير ، ( وتُشَدُّ قَافُهُمَا ) ، والأَخِيرةُ من | المُثُل الَّتِي لم يَذْكُر سِيبَوَيْهِ ( أَيْ : ) كَبِيرٌ ، | وفي المُحْكَم : ( عَظِيمُ اللُّقَمِ ) : وَاحِدُ لُقْمَةٍ . | | ( واللُّقْمَةُ ) ، بالضَّمِّ ، ( وتُفْتَحُ ) عن | اللِّحْيانِيِّ : ( ما يُهَيَّأُ لِلَّقْمِ ) ، أي : الالْتِقَامِ . | | ( واللَّقِيمُ ) : كأَمِيرٍ : ( ما يُلْقَمُ ) ، فَعِيلٌ | بمَعْنَى مَفْعولٍ . | | ( و ) من المَجازِ : ( لَقَمَ الطَّرِيقَ وغَيرَه ) | لَقْمًا ، إذا ( سَدَّ فَمَه ) . نَقَلَه الجَوْهَرِيُّ . | | ( والإلْقَامُ : أَنْ يَعْدُوَ البَعِيرُ في أَثْنَاءِ | مَشْيِهِ ) ، وقد أَلْقَمَ عَدْوًا ، عن ابنِ شُمَيْل . | | ( وسَمَّوْا لُقَيْمًا ، كَزُبَيْرٍ ، وعُثْمَان ) | يَجُوزُ أن يَكُونَ تَصْغِيرَ لُقَمانَ على | التَّرْخِيمِ ، ويَجُوز أن يَكُونَ تَصْغِيرَ اللَّقْمِ ، | وأَنْشَد ابنُ بَرّيّ : | % ( لُقَيمُ بنُ لُقْمَانَ مِنْ أُخْتِه % | وكَانَ ابنَ أُختٍ له وابْنَمَا ) % | | ( ولُقْمانُ الحَكِيمُ ) الذي أَثْنَى عَلَيْه | الله في كِتابِه ( اخْتُلِف في نُبُوَّتِه ) ، فقِيلَ | كَانَ حَكِيمًا لِقَوْلِه تَعالَى : ! 2 \< ولقد آتينا لقمان الحكمة > 2 ! ، وقِيلَ : كان رَجُلاً | صَالِحًا ، وقيل : كان خَيَّاطًا ، وقِيلَ : |

| نَجَّارًا ، وقِيلَ : رَاعِيًا . ورُوِيَ في التَّفْسِيرِ | أَنَّ إِنْسانًا وَقفَ عليه وهو في مَجْلِسه فقال : | أَلَسْتَ الَّذِي كُنتَ تَرْعَى مَعِي في مَكَانِ | كَذَا وكَذَا ؟ قال : بلى . قال : فما بَلَغَ بِكَ مَا | أَرى ؟ قال : صٍِ دْقُ الحَدِيثِ ، وأَداءُ الأَمَانَةِ ، | والصَّمتُ عَمَّا لا يَعْنِينِي . وقيل : كان | حَبَشِيًا غَلِيظَ المَشَافِرِ مُشَقَّقَ الرَّجْلَيْنِ . هَذَا | كُلُّه قَولُ الزَّجَّاجِ ، وليس يَضُرُّه ذَلِك | عِنْدَ اللهِ عَزَّ وجَلَّ ؛ لأَنَّ الله شَرَّفَهُ بالحِكْمَةِ . | | ( و ) لُقْمانُ ( ابنُ شَيْبَةَ بنِ مُعَيْطٍ : | صَحابِيٌّ ) ، الصَّحِيحُ أَنّه لُقمانُ بنُ شَبَّةَ | أبو حُصَيْنٍ العَبْسِيُّ أحَدُ التِّسْعَةِ والسَّبْعِينَ | الوَافِدِينَ . | | ( و ) لُقْمَانُ ( بنُ عَامرٍ ) الأَوْصَابِيُّ | ( الحِمْصِيُّ ) من أَهْلِ الشَّامِ ، ( مُحَدِّثٌ ) ، | بَلْ تَابِعِيٌّ ، رَوَى عن أَبِي الدَّرْدَاءِ وأَبِي | أُمَامَةَ ، وعنه الزَّبِيديُّ ، وعُتَبةُ بنُ | ضَمْرَة ، والفَرَجُ بنُ فُضَالَةَ . قال | أَبُو حَاتِمِ : يُكْتَبُ حَديثُه . | | ( والحِنْطَةُ اللُّقَيْمِيَّةُ ) هِيَ ( الكِبَارُ | السَّرَوِيَّةُ ) الَّتِي تُؤْتَى مِنَ السَّرَاةِ ، ( أَوْ | نِسْبَةٌ إِلى لُقَيْمٍ ) ، كَزُبَيْر : ( ة بالطَّائِفِ ) | مَوْصوفَةٌ بجَوْدَةٍ البُرِّ والشَّعِيرِ . | | ( وتَلَقُّمُ المَاءِ : قَبْقَبْتُه من كَثْرَتِهِ ) ، | وهو مَجازٌ . | [ ] ومِمَّا يُسْتَدْرَك عليه : | | أَلْقَمَه إِيَّاه إلْقَامًا : وَضَعَ في فِيه لُقْمَةٌ ، | وكَذَلِكَ لَقَّمَها تَلْقِيمًا . | | وفي المَثَل : ( ( فَكَأَنَّما أَلْقَمَ فَاهُ | حَجَرًا ) ) ، وذَلِك إذا أَسْكَتَه عِندَ السِّبَابِ . | | ( ( وأَلقَم عَيْنَه خَصَاصَةَ البَابِ ) ) : | جَعَلَ الشِّقَّ الَّذي في البَابِ يُحَاذِي | عَيْنَه ، فَكَأَنَّه جَعلَه للعَيْن كاللُّقْمَةِ للفَمِ . | | وتَلَقَّمَه تَلَقُّمًا : التَقَمَه على مُهْلَةٍ ، | نَقَلَه الجَوْهَرِيّ . | | واللَّقْمَةُ ، بالفَتْح : المَرَّةُ الوَاحِدَة ، | يُقالُ : أَكلَ لُقْمَتَيْنِ بِلَقْمةٍ . |

| | ولَقَّمَ البَعِيرَ تَلْقِيمًا إِذَا لَمْ يَأْكُلْ حَتَّى | يُنَاوِلَه . | | ولُقْمَانُ : صاحِبُ النُّسُور تَنْسُبُه | الشُّعَراءُ إلى عَادٍ ، يقال : عَاشَ حَتَّى | أَدْرَكَ لُقْمَانَ الحَكِيمَ ، وأَخَذَ عنه العِلْمَ ، | كما في الرَّوْضِ ، قال أَبُو المُهَوَّش | الأَسَدِيّ : | % ( تَراهُ يُطَوِّفُ الآفَاقَ حِرْصًا % | ليَأْكُلَ رَأْسَ لُقْمانَ بنِ عَادِ ) % | | وبَنُوااللُّقَيْمِيَّ : شِرْذِمَةٌ بِدِمْيَاطَ | يَنْتَسِبُون إلى الأَنْصارِ ، وَفَدَ جَدُّهم الشَّيخُ | صَلاحُ الدِّين بنُ لُقَيْمٍ [ من ] الطَّائِفِ | فَتَدَيَّرَ دِمْيَاطَ ، ومنه هَذَا العَقِبُ . | | وأَلْقِمْ فَمَ البَكَرة عُودًا لِيَضِيقَ . | | والْتَقَمَ أُذُنَه : سَارَّه . | | وألقَمتُه أُذُنِي فَصَبَّ فيها كَلامًا . | | وأَلْقَمَ إِصبَعَه مَرارَةً . | | ورجلٌ لَقِمٌ ، كَكَتِفٍ : يَعْلُو الخُصُومَ . | | ورَكِيَّةٌ مُتَلَقِّمةٌ : كَثِيرَةُ المَاءِ . | | وتَلْقِيمُ الحُجَّةِ : تَلْقِينُها . | | وكُلّ ذَلِك مَجازٌ . | | ولَقَمَ الكِتابَ لَقْمًا : كَتَبَه . | | وأَيضًا : مَحَاهُ ، وَهُوَ مِنَ الأَضْدَادِ ، | ذَكَرَه ابنُ القَطَّاع . |

##### Türkçe

| | **اللَّقَمُ** , harekeli, ve **صُرَد** gibi: yolun çoğu yahut ortası; ve onun sırtı; ikincisi **كُرَاع**’dan (rivayetle). **الجَوْهَرِيُّ** yalnız harekeleme ile yetindi. **ابنُ بَرِّيٍّ** **الكُمَيْت** için inşad etti: | % ( Ve **عَبدُ الرَّحِيمِ** işlerin toplamıdır % | ona vardı **اللَّقَمُ المُعْمَلُ** ) % |

| | Ve başka biri aslanı vasfederek dedi: | % ( Eşi kayboldu ve avını ıskaladı % | | | artık onun için **لَقَمٍ** üzerinde yolun kükremesi vardır ) % | | Ve **اللَّيث** dedi: **لَقَمُ الطَّرِيقِ**: onun açıklığıdır; dersin ki: yolun **لَقَم**’ına (tut) sana gerekir, ona yapış. | | (Ve) **اللَّقْمُ** (sükûn ile), eğer “ve fetha ile” deseydi daha kısa olurdu: (yemenin sürati) ve ona acele etme. | | (Ve) **لَقِمَهُ** ( **سَمِعَهُ** gibi) **لَقْمًا**: onu ağzıyla çekti. | | Ve (onu hızlı yedi). | | (Ve) **الْتَقَمَه** **الْتِقامًا**: (onu yuttu) bir mühlet içinde. | | (Ve) bir adam ( **تِلْقامٌ** ve **تِلْقَامَةٌ** ), ikisinin de kesresiyle; **الجَوْهَرِيُّ** yalnız sonuncu ile yetindi; (ikisinin de **قاف**’ı şeddelenir); ve sonuncusu **سِيبَوَيْهِ**’nin zikretmediği emsaldendir (yani:) büyük; ve **المُحْكَم**’de: ( **عَظِيمُ اللُّقَمِ** ): bir **لُقْمَة**’nin bir tanesi. | | (Ve) **اللُّقْمَةُ**, damme ile, ve **اللِّحْيانِيِّ**’den fetha da edilir: (lokma yapılmak için hazırlanan şey), yani: yutma. | | (Ve) **اللَّقِيمُ**: **أَمِير** gibi: (lokma yapılan şey); **فَعِيلٌ**, **مَفْعول** manasında. | | (Ve) mecazdandır: ( **لَقَمَ الطَّرِيقَ** ve başkasını) **لَقْمًا**, (ağzını tıkadı) ise. Onu **الجَوْهَرِيُّ** nakletti. | | (Ve **الإلْقَامُ**: devenin yürüyüşünün esnasında koşmasıdır); ve **ابنِ شُمَيْل**’den: koşarak koştu, **أَلْقَمَ**. | | (Ve **لُقَيْمًا** diye adlandırdılar, **زُبَيْر** ve **عُثْمَان** gibi); **لُقَمانَ**’ın terhîm üzere küçültmesi olması caizdir; ve **اللَّقْمِ**’in küçültmesi olması da caizdir. **ابنُ بَرّيّ** inşad etti: | % ( **لُقَيمُ** bin **لُقْمَانَ** kız kardeşinden (doğmadır) % | ve ona bir kız kardeş oğlu ve bir oğul idi ) % | | (Ve) **لُقْمانُ الحَكِيمُ**: Allah’ın kitabında kendisini övdüğü kimse; (nübüvveti hakkında ihtilaf edildi): denildi ki hikmet sahibiydi, Yüce’nin sözü için: ! 2 \< ولقد آتينا لقمان الحكمة > 2 !; ve denildi ki: salih bir adam idi; ve denildi ki: terzi idi; ve denildi ki: |

| marangoz; ve denildi ki: çoban. Ve tefsirde rivayet olundu ki bir insan onun meclisinde iken onun üzerine durdu da dedi: “Benimle birlikte falan falan yerde otlatır olduğun sen değil misin?” Dedi: “Evet.” Dedi: “Gördüğüm şu şeye seni ne ulaştırdı?” Dedi: “Sözün doğruluğu, emaneti eda etmek, ve beni ilgilendirmeyen şeyden susmak.” Ve denildi ki: Habeşî idi; dudakları kalın, ayakları çatlak. Bu bütünüyle **الزَّجَّاجِ**’ın sözüdür; ve bu, Allah katında ona zarar vermez; çünkü Allah onu hikmet ile şereflendirdi. | | (Ve) **لُقْمانُ** ( **ابنُ شَيْبَةَ بنِ مُعَيْطٍ**: sahabîdir); sahih olan: o, **لُقمانُ بنُ شَبَّةَ** **أبو حُصَيْنٍ العَبْسِيُّ**’dir; dokuz ve yetmiş kişilik gelenlerin birisidir. | | (Ve) **لُقْمَانُ** ( **بنُ عَامرٍ** ) **الأَوْصَابِيُّ** ( **الحِمْصِيُّ** ), Şam ehlindendir, (muhaddistir); bilakis tâbiîdir; **أَبِي الدَّرْدَاءِ** ve **أَبِي أُمَامَةَ**’dan rivayet etti; ondan **الزَّبِيديُّ**, **عُتَبةُ بنُ ضَمْرَة**, ve **الفَرَجُ بنُ فُضَالَةَ** rivayet etti. **أَبُو حَاتِمِ** dedi: hadisi yazılır. | | (Ve) **الحِنْطَةُ اللُّقَيْمِيَّةُ**: o, ( **الكِبَارُ السَّرَوِيَّةُ** )’dir; **السَّرَاة**’den getirilen; (yahut **لُقَيْمٍ**’e nisbet)tir, **زُبَيْر** gibi: ( **ة بالطَّائِفِ** ) buğday ve arpanın iyiliğiyle vasıflanmış. | | (Ve) **تَلَقُّمُ المَاءِ**: çokluğundan dolayı onu gırtlaklamak/şapırdatmak; ve o mecazdır. | [ ] Ve ondan üzerine istidrâk olunanlardandır: | | **أَلْقَمَه** onu **إلْقَامًا**: ağzına bir lokma koydu; ve bunun gibi **لَقَّمَها** **تَلْقِيمًا**. | | Ve meselde: ( ( **فَكَأَنَّما أَلْقَمَ فَاهُ حَجَرًا** ) ): sövüşme sırasında onu susturduğu vakit. | | ( ( **وأَلقَم عَيْنَه خَصَاصَةَ البَابِ** ) ): kapıdaki yarığı gözüne hizalı kıldı; sanki onu göz için, lokmanın ağız için olduğu gibi kılmıştır. | | Ve **تَلَقَّمَه** **تَلَقُّمًا**: onu bir mühlet üzere yuttu; **الجَوْهَرِيّ** onu nakletti. | | Ve **اللَّقْمَةُ**, fetha ile: bir tek kerre; denilir ki: iki lokmayı bir lokmada yedi. |

| | Ve **لَقَّمَ البَعِيرَ** **تَلْقِيمًا**: yemeyince ona uzatıncaya kadar (böyle yapar). | | Ve **لُقْمَانُ**: akbabaların sahibi; şairler onu **عَادٍ**’a nisbet ederler; denilir ki: **لُقْمَانَ الحَكِيمَ**’e yetişinceye kadar yaşadı ve ondan ilim aldı; **الرَّوْضِ**’da olduğu gibi. **أَبُو المُهَوَّش الأَسَدِيّ** dedi: | % ( Onu ufukları dolaşır görürsün hırsla % | **لُقْمانَ بنِ عَادِ**’ın başını yemek için ) % | | Ve **بَنُوااللُّقَيْمِيَّ**: **دِمْيَاطَ**’ta bir güruhtur; **الأَنْصارِ**’a nisbet ederler; dedeleri şeyh **صَلاحُ الدِّين بنُ لُقَيْمٍ** **الطَّائِفِ**’ten geldi de **دِمْيَاطَ**’ı manastır edindi; ve bu nesil ondandır. | | Ve **أَلْقِمْ** bakra’nın ağzına bir çubuk (koy) ki daralsın. | | Ve **الْتَقَمَ** kulağını: ona gizlice söyledi. | | Ve ona kulağımı lokma yaptım da içine söz döktü. | | Ve **أَلْقَمَ** parmağını acılık (tattırdı). | | Ve bir adam **لَقِمٌ**, **كَكَتِفٍ** gibi: hasımlara üstün gelir. | | Ve bir kuyu **مُتَلَقِّمةٌ**: suyu çok. | | Ve **تَلْقِيمُ الحُجَّةِ**: onu telkin etmektir. | | Ve bunların hepsi mecazdır. | | Ve **لَقَمَ الكِتابَ** **لَقْمًا**: onu yazdı. | | Ve ayrıca: onu sildi; ve o zıtlardandır; **ابنُ القَطَّاع** onu zikretti. |

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%85/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

لَقِمَ لُقْمَةً
1 لَقِمَ لُقْمَةً ذ , [aor. لَقَمَ ,] inf. n. لَقْمٌ, (JK, MS,) [He gobbled a gobbet, or morsel, or mouthful, or] he swallowed the gobbet; and so ↓ اِلْتَقَمَهَا. (S.) لَقِمَهُ, aor. لَقَمَ , (Msb, K, &c.,) inf. n. لَقْمٌ, (JK, MA, K, MS, JM,) or لَقَمٌ (Msb, [app. a mistake,]) He gobbled it; i. e., ate it quickly, (Msb, K, TA,) as also ↓ اِلْتَقَمَهُ, (Msb, [see above,]) and hastily; drew it with his mouth, and ate it quickly. (TA) ― -b2- لَقِمَ بِيَدِهِ He put morsels into his mouth (i. e., his own mouth) with his hand. See an ex. voce رَقَعَ. This seems to be the primary signification.

٢
2 لَقَّمَهُ الطَّعَامَ ذ and اِيَّاهُ ↓ أَلْقَمَهُ [He fed with the food by the mouthful; put it into his mouth by the mouthful]: (Msb:) or لَقَّمَهُ اِيَّاهُ and ↓ أَلْقَمَهُ اِيَّاهُ he put a mouthful [of it] into his mouth. (TA.) And لَقَّمَهُ and ↓ أَلْقَمَهُ [He fed him by the mouthful; put mouthfuls into his mouth]. (S.)

أَلْقَمَ
4 أَلْقَمَ ذ He put morsels into the mouth of [such a one]. See 2. ― -b2- أَلْقَمْتُهُ الحَجَرَ (assumed tropical:) I silenced him in an altercation. (Msb.) ― -b3- أَلْقَمَهُ البِرْطِيلَ; see the latter word.

تَلَقَّمَ اللُّقْمَهَ
5 تَلَقَّمَ اللُّقْمَهَ ذ He swallowed the gobbet, or morsel, or mouthful, in a leisurely manner. (S, TA.)

8 اِلْتَقَمَ see 1. ― -b2- اِلْتَقَمَ فَاهَا فِى التَّقْبِيلِ [He took her mouth within his lips in kissing]. (S in art. كعم.) Hence the verb signifies (assumed tropical:) It embraced, or clasped, a thing: see an instance, voce مِحْصَنٌ.

لُقْمَةٌ
لُقْمَةٌ ذ A morsel, gobbet, or mouthful: what is [swallowed, or] eaten quickly, at once, of bread [&c.]; like as جُرْعَةٌ signifies what is swallowed at once in drinking: (Msb:) or what is prepared to be [swallowed, or] eaten quickly [at once]. (K, TA.) ― -b2- لُقْمَةٌ القَاضِى, and لُقْمَةُ الخَلِيفَةِ: see زُمَاوَرْدٌ, art. ورد; and مُيَسَّرٌ.

لُقَيْمَاتُ القَاضِى
لُقَيْمَاتُ القَاضِى ذ Same as لُقَمَاتُ القاضى.

##### Türkçe

**لَقِمَ لُقْمَةً**

1 **لَقِمَ لُقْمَةً** ذ, [muzâri‘ **لَقَمَ**,] mastar ismi **لَقْمٌ**, (JK, MS,) [bir lokmayı, ya da bir parçayı, ya da bir ağız dolusunu] yuttu; ve bunun gibi ↓ **اِلْتَقَمَهَا**. (S.) **لَقِمَهُ**, muzâri‘i **لَقَمَ**, (Msb, K, vb.,) mastar ismi **لَقْمٌ**, (JK, MA, K, MS, JM,) yahut **لَقَمٌ** (Msb, [görünüşe göre bir hata,]) onu ağzına atıp yuttu; yani onu çabucak yedi, (Msb, K, TA,) bunun gibi ↓ **اِلْتَقَمَهُ**, (Msb, [yukarıya bak,]) ve aceleyle; onu ağzıyla çekti ve onu çabucak yedi. (TA) ― -b2- **لَقِمَ بِيَدِهِ** Eliyle (yani kendi ağzına) lokmalar koydu. **رَقَعَ** maddesinde bir örneğe bak. Bu, birincil anlam gibi görünür.

٢

2 **لَقَّمَهُ الطَّعَامَ** ذ ve **اِيَّاهُ** ↓ **أَلْقَمَهُ** [yemekle ağız dolusu besledi; onu ağız dolusu onun ağzına koydu]: (Msb:) yahut **لَقَّمَهُ اِيَّاهُ** ve ↓ **أَلْقَمَهُ اِيَّاهُ** onun ağzına [ondan] bir ağız dolusu koydu. (TA.) Ve **لَقَّمَهُ** ve ↓ **أَلْقَمَهُ** [onu ağız dolusu besledi; onun ağzına ağız doluları koydu]. (S.)

**أَلْقَمَ**

4 **أَلْقَمَ** ذ [falancanın] ağzına lokmalar koydu. 2’ye bak. ― -b2- **أَلْقَمْتُهُ الحَجَرَ** (mecaz olduğu varsayılarak:) bir münakaşada onu susturdum. (Msb.) ― -b3- **أَلْقَمَهُ البِرْطِيلَ**; şu son kelimeye bak.

**تَلَقَّمَ اللُّقْمَهَ**

5 **تَلَقَّمَ اللُّقْمَهَ** ذ lokmayı, ya da parçayı, ya da ağız dolusunu, ağır ağır bir tarzda yuttu. (S, TA.)

8 **اِلْتَقَمَ** 1’e bak. ― -b2- **اِلْتَقَمَ فَاهَا فِى التَّقْبِيلِ** [öpmede onun ağzını dudaklarının içine aldı]. (S, **كعم** maddesinde.) Buradan fiil (mecaz olduğu varsayılarak:) bir şeyi kucakladı, yahut kavradı, anlamına gelir: bir örnek için **مِحْصَنٌ** maddesine bak.

**لُقْمَةٌ**

**لُقْمَةٌ** ذ Bir lokma, parça, yahut ağız dolusu: ekmekten [vb.den] [yutulan, yahut] çabucak, bir defada yenilen şey; tıpkı **جُرْعَةٌ**’nin içmede bir defada yutulan şeyi ifade etmesi gibi: (Msb:) yahut [bir defada] çabucak [yutulmaya, yahut] yenilmeye hazırlanmış olan şey. (K, TA.) ― -b2- **لُقْمَةٌ القَاضِى**, ve **لُقْمَةُ الخَلِيفَةِ**: **ورد** maddesinde **زُمَاوَرْدٌ**’a; ve **مُيَسَّرٌ**’a bak.

**لُقَيْمَاتُ القَاضِى**

**لُقَيْمَاتُ القَاضِى** ذ **لُقَمَاتُ القاضى** ile aynıdır.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

لَقَمَ
لَقَمَ U ( n. ac. لَقْم 1 ),
a.  Blocked, intercepted ( way ). _ast;

لَقِمَ
لَقِمَ A ( n. ac. لَقَم 4 ),
a.  Ate, mouthed, swallowed ( food ).

لَقَّمَ
لَقَّمَ II ,
a.  Made to swallow; fed ( bird ).

b.  [ coll. ], Broke, crumbled ( bread ).

c.  [ coll. ], Made, boiled ( coffee ).

أَلْقَمَ
أَلْقَمَ IV ,
a.  see II (a) .

b.  Trotted ( camel ).

تَلَقَّمَ
تَلَقَّمَ V ,
a.  see ( لَقِمَ ).

b.  [ coll. ], Was crumbled &c.

c.  Rumbled.

اِلْتَقَمَ
اِلْتَقَمَ VIII ,
a.  see ( لَقِمَ ).

لَقْمَة
لَقْمَة 1t ,
a.  see 3t .

لُقْمَة
لُقْمَة 3t , ( pl. لُقَم 9 ),
a.  Morsel, mouthful.

b.  Piece of bread.

لَقَم
لَقَم 4 ,
a.  Middle of the road.

لُقَم
لُقَم 9 ,
a.  see 4 .

لَقِيْم
لَقِيْم 25 ,
a.  see 3t .

لُقْمَاْن
لُقْمَاْن 35 ,
a.  Lokmān ( a celebrated sage ).

تِلْقَام
تِلْقَام ,  تِلْقَامَة
a.  Greedy; glutton, gorger.

##### Türkçe

**لَقَمَ**
**لَقَمَ** U ( n. ac. **لَقْم** 1 ),
a. (yolu) tıkadı, kesti, engelledi. _ast;

**لَقِمَ**
**لَقِمَ** A ( n. ac. **لَقَم** 4 ),
a. (yiyeceği) yedi, ağzına aldı, yuttu.

**لَقَّمَ**
**لَقَّمَ** II ,
a. Yutturttu; (kuşu) besledi.

b. [ topl. ], (ekmeği) kırdı, ufaladı.

c. [ topl. ], (kahveyi) yaptı, kaynattı.

**أَلْقَمَ**
**أَلْقَمَ** IV ,
a. II (a)’ya bak.

b. (deveyi) tırıs yürüttü.

**تَلَقَّمَ**
**تَلَقَّمَ** V ,
a. (**لَقِمَ**)’e bak.

b. [ topl. ], ufalanmış vb. oldu.

c. Gürledi.

**اِلْتَقَمَ**
**اِلْتَقَمَ** VIII ,
a. (**لَقِمَ**)’e bak.

**لَقْمَة**
**لَقْمَة** 1t ,
a. 3t’ye bak.

**لُقْمَة**
**لُقْمَة** 3t , ( pl. **لُقَم** 9 ),
a. Lokma, ağız dolusu.

b. Ekmek parçası.

**لَقَم**
**لَقَم** 4 ,
a. Yolun ortası.

**لُقَم**
**لُقَم** 9 ,
a. 4’e bak.

**لَقِيْم**
**لَقِيْم** 25 ,
a. 3t’ye bak.

**لُقْمَاْن**
**لُقْمَاْن** 35 ,
a. Lokmān (meşhur bir bilge).

**تِلْقَام**
**تِلْقَام** ,  **تِلْقَامَة**
a. Açgözlü; obur, tıka basa yiyen.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%85/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

لقم
لَقِمَ - يَلْقَمُ - الْتَقَمَ - يَلْتَقِمُ - لُقْمَان
لَقِمَ - يَلْقَمُ + كائن + شيئاً أو طعاماً: يدخله في فتحة أو في فرجة في شيء وخاصة طعاماً في فيه (فمه)، ثم يغلقه عليه
الْتَقَمَ - يَلْتَقِمُ : على وزن " افتعل " من " لَقِمَ - يَلْقَمُ ": يقوم بفعل " لَقِمَ - يَلْقَمُ " بشكل ذاتي: يدخل شيئاً أو طعاماً في فيه (فمه) بحرص وإرادة ذاتية ثم يغلقه عليه
لُقْمان: اسم نبي معروف
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الفعل الحركي الهادف إلى إدخال شيء في جوف آخر كحركات الأكل والشرب وغيرها "، وهي:
لَقِمَ - يَلْقَمُ، زّقَمَ - يَزْقُمُ، رَضَعَ - يَرْضِعُ (رَضِعَ - يَرْضَعُ)، عَضَّ - يَعَضُّ، مضَغ - يَمْضَغُ، بَلِعَ - يَبْلَعُ

لقم - التقم
	﴿فالتقمه الحوت وهو مليم(142)﴾ الصافات
لقمان
 	﴿ولقد آتينا لقمان الحكمة أن اشكر لله ومن يشكر فإنما يشكر لنفسه ومن كفر فإن الله غني حميد(12)﴾ لقمان ﴿وإذ قال لقمان لابنه وهو يعظه يابني لا تشرك بالله إن الشرك لظلم عظيم(13)﴾ لقمان
مختار الصحاح
● [لقم] ل ق م: لَقِمَ اللُّقْمَةُ ابتلعها وبابه فهِم و الْتَقَمَها مثله و تَلَقَّمَها ابتلعها في مُهلة و لَقَمَّها غيره تَلْقِيما وألقمه حجرا
معجم الفرائد القرآنية:
ل ق م
"فَالْتَقَمَهُ" فـي قولـه تعالـى :" فَالْتَقَمَهُ الْحُـوتُ وَهُوَ مُلِيمٌ " (142) الصافات .
لَقِم ( الطعام) : أكله سريعا، والتقمه أي ابتلعه بسرعة .
الراغب
لقم
- لقمان: اسم الحكيم المعروف، واشتقاقه يجوز أن يكون من: لقمت الطعام ألقمه وتلقمته، ورجل تلقام: كثير اللقم، واللقم أصله الملتقم، ويقال لطرف الطريق: اللقم.
ملخص اللسان
1.  اللَّقْمُ: سُرعة الأَكل والمُبادرةُ إِليه. لَقِمَه لَقْماً والْتَقَمه وأَلْقَمه إِياه، ولَقِمْت اللُّقْمةَ أَلْقَمُها لَقْماً إِذا أَخَذْتَها بِفِيك، وأَلْقَمْتُ غيري لُقْمةً فلَقِمَها. والْتَقَمْت اللُّقْمةَ أَلْتَقِمُها الْتِقاماً إِذا ابْتَلَعْتها في مُهْلة، ولَقَّمْتها غيري تَلْقِيماً. واللَّقْمة واللُّقْمة: ما تُهيِّئه لِلّقم
2.     واللَّقَمُ، بالتحريك: وسط الطريق
3.     لَقَمَ الطريقَ وغير الطريق يَلْقُمه لَقْماً: سدَّ فمه.
4.    واللَّقَمُ، : مُعْظم الطريق. لَقَمُ الطريق مُنْفَرَجُه، تقول: عليك بلَقَمِ الطريق فالْزَمْه
لسان العرب
● - لقم: اللَّقْمُ: سُرعة الأَكل والمُبادرةُ إِليه. لَقِمَه لَقْماً س والْتَقَمه وأَلْقَمه إِياه، ولَقِمْت اللُّقْمةَ أَلْقَمُها لَقْماً إِذا       أَخَذْتَها بِفِيك، وأَلْقَمْتُ غيري لُقْمةً فلَقِمَها. والْتَقَمْت       اللُّقْمةَ أَلْتَقِمُها الْتِقاماً إِذا ابْتَلَعْتها في مُهْلة، ولَقَّمْتها       غيري تَلْقِيماً. وفي المثل: سَبَّه فكأَنما أَلْقَم فاه حَجَراً. وفي       الحديث: أَن رجلاً أَلْقَمَ عينَه خَصاصةَ الباب أَي جعل الشَّقَّ الذي في       الباب يُحاذي عينَه فكأَنه جعله للعين كاللُّقمة للفم. وفي حديث عمر،       رضي الله عنه: فهو كالأَرْقم إِن يُتْرك يَلْقَم أَي إِن تَتْرُكه يأْكلك.       يقال: لَقِمْت الطعامَ أَلقَمُه وتلَقَّمْتُه والْتَقَمْتُه.       ورجُل تِلْقام وتِلْقامة: كبير اللُّقَم، وفي المحكم: عظيم اللُّقَم،       وتِلْقامة من المُثُل التي لم يذكرها صاحب الكتاب. واللَّقْمة واللُّقْمة:       ما تُهيِّئه لِلّقم؛ الأُولى عن اللحياني. التهذيب: واللُّقْمة اسم لما       يُهيِّئه الإِنسان للالتقام، واللَّقْمةُ أَكلُها بمرّة، تقول: أَكلت       لُقْمة بلَقْمَتينِ، وأَكلت لُقْمَتين بلَقْمة، وأَلْقَمْت فلاناً حجَراً.       ولَقَّم البعيرَ إِذا لم يأْكل حتى يُناوِلَه بيده. ابن شميل: أَلقَمَ       البعيرُ عَدْواً بينا هو يمشي إِذْ عَدا فذلك الإِلْقام، وقد أَلْقَمَ       عَدْواً وأَلْقَمْتُ عَدْواً.       واللَّقَمُ، بالتحريك: وسط الطريق؛ وأَنشد ابن بري للكميت:       وعبدُ الرحِيمِ جماعُ الأُمور،       إِليه انتَهى اللَّقَمُ المُعْمَلُ       ولَقَمُ الطريق ولُقَمُه؛ الأَخيرة عن كراع: مَتْنُه ووسطه؛ وقال الشاعر       يصف الأَسد:       غابَتْ حَلِيلتُه وأَخْطأَ صَيْده،       فله على لَقَمِ الطريقِ زَئِير       (* هذا البيت لبشار بن بُرد).       واللَّقْمُ، بالتسكين: مصدر قولك لَقَمَ الطريقَ وغير الطريق، بالفتح،       يَلْقُمه، بالضم، لَقْماً: سدَّ فمه. ولَقَمَ الطريقَ وغيرَ الطريق       يَلْقُمه لَقْماً: سدَّ فمه. واللَّقَمُ، محرَّك: مُعْظم الطريق. الليث: لَقَمُ       الطريق مُنْفَرَجُه، تقول: عليك بلَقَمِ الطريق فالْزَمْه.       ولُقْمانُ: صاحب النُّسور تنسبه الشعراءُ إلى عاد؛ وقال:       تَراه يُطوِّفُ الآفاقَ حِرْصاً       ليأْكل رأْسَ لُقْمانَ بنِ عادِ       قال ابن بري: قيل إن هذا البيت لأَبي المهوش الأَسَديّ، وقيل: ليزيد بن       عمرو بن الصَّعِق، وهو الصحيح؛ وقبله:       إذا ما ماتَ مَيْتٌ من تَميمٍ       فسَرَّك أَن يَعِيش، فجِئْ بِزادِ       بخُبْزٍ أَو بسَمْنٍ أَو بتَمْرٍ،       أَو الشيء المُلَفَّفِ في البِجادِ       وقال أَوس بن غَلْفاء يردّ عليه:       فإنَّكَ، في هِجاء بني تَميمٍ،       كمُزْدادِ الغَرامِ إلى الغَرامِ       هُمُ ضَرَبوكَ أُمَّ الرأْسِ، حتى       بَدَتْ أُمُّ الشُّؤُونِ من العِظام       وهمْ ترَكوكَ أَسْلَح مِن حُبارَى       رأَت صَقْراً، وأَشْرَدَ من نَعامِ       ابن سيده: ولُقْمان اسم؛ فأَما لُقْمان الذي أَنثى عليه الله تعالى في       كتابه فقيل في التفسير: إنه كان نبيّاً، وقيل: كان حكيماً لقول الله       تعالى: ولقد آتينا لقمان الحكمة؛ وقيل: كان رجلاً صالحاً، وقيل: كان خَيّاطاً،       وقيل: كان نجّاراً، وقيل: كان راعياً؛ وروي في التفسير إنساناً وقف عليه       وهو في مجلسه قال: أَلَسْتَ الذي كنتَ ترعى معي في مكان كذا وكذا؟ قال:       بلى، فقال: فما بَلَغَ بك ما أرى؟ قال: صِدْقُ الحديث وأَداءُ الأمانةِ       والصَّمْتُ عما لا يَعْنِيني، وقيل: كان حَبَشِيّاً غليظ المَشافر مشقَّق       الرجلين؛ هذا كله قول الزجاج، وليس يضرّه ذلك عند الله عز وجل لأَن الله       شرّفه بالحِكْمة. ولُقَيم: اسم، يجوز أَن يكون تصغير لُقمان على تصغير       الترخيم، ويجوز أَن يكون تصغير اللّقم؛ قال ابن بري: لُقَيم اسم رجل؛ قال       الشاعر:       لُقَيم بن لُقْمانَ من أُخْتِه،       وكان ابنَ أُخْتٍ له وابْنَما
مقاييس اللغة:
(لقم) اللام والقاف والميم أصلٌ صحيح، يدلُّ على تناوُلِ طعامٍ باليد للفَم، ثم يقاس عليه. ولَقِمْتُ الطّعامَ ألقَمُه، وتلقّمته والتقَمته. ورجلٌ تِلْقَامةٌ: كثير اللَّقْم([1]). ومن الباب اللَّقَم: مَنْهَج الطَّريق، على التشبيه، كأنَّه لَقِم من مرَّ فيه، كما ذكرناه في السِّراط، وقد مضَى.
القاموس المحيط:
اللَّقَمُ، محرَّكةً وكصُرَدٍ مُعْظَمُ الطريقِ، أو وَسَطُه، وبالتَّسْكينِ سُرْعةُ الأكْلِ، وكسَمِعَه أكَلَهُ سَريعاً. والْتَقَمَه ابْتَلَعَه. وتِلْقام وتِلْقامة، وتُشَدُّ قافُهما، أي عظيمُ اللُّقَمِ. واللُّقْمةُ، وتُفْتَحُ ما يُهَيَّأُ للَّقْمِ. واللَّقيمُ ما يُلْقَمُ. ولَقَمَ الطريقَ وغيرَه سَدَّ فَمَه. والإِلْقامُ أن يَعْدُو البعيرُ في أثْناءِ مَشْيِهِ،
وسَمَّوْا: لُقَيْماً، كزُبيرٍ وعثمانَ. ولقمانُ الحكيمُ: اخْتُلفَ في نُبُوتِهِ، وابنُ شَيْبَةَ ابنِ مُعَيْطٍ: صحابِيُّ، وابنُ عامِرٍ الحِمْصِيُّ: محَدِّثٌ والحِنْطَةُ اللُّقَيْمِيَّةُ: الكِبارُ السَّرَوِيَّةُ، أو نِسْبةٌ إلى لُقَيْمٍ: ة بالطائِفِ. وتَلَقُّمُ الماءِ: قَبْقَبَتُهُ من كَثْرَتِهِ.
تاج العروس:
( اللقم محركة وكصرد معظم الطريق أو وسطه ) ومتنه اثانية عن كراع واقتصر الجوهرى على التحريك أو نشد ابن برى للكميت : وعبد الرحيم جماع الامور * إليه انتهى اللقم المعمل وقال آخر يصف الاسد : غابت حليلته وأخط أصيده * فله على لقم الطريق زئير
وقال الليث لقم الطريق منفرجة تقول عليك بلقم الطريق فالزمه ( و ) اللقم ( بالتسكين ) ولو قال وبالفتح كان أخصر ( سرعة الاكل ) والمبادرة إليه ( و ) لقمه ( كسمعه ) لقماجذبه بفيه و ( أكله سريعا والتقمه ) التقاما ( ابتلعه ) في مهلة ( و ) رجل ( تلقام وتلقامة ) بكسرهما واقتصر الجوهرى على الاخيرين ( وتشد قافهما ) والاخيرة من المثل التى لم يذكرها سيبويه ( أي ) كبير وفى المحكم ( عظيم اللقم ) واحد لقمة ( واللقمة ) بالضم ( وتفتح ) عن اللحيانى ( ما يهيأ للقم ) أي الالتقام ( واللقيم ) كامير ( ما يلقم ) فعيل بمعنى مفعول ( و ) من المجاز ( لقم الطريق وغيره ) لقما إذا ( سد فمه ) نقله الجوهرى ( والالقام ان يعدو البعير في أثناء مشيه ) وقد ألقم عدوا عن ابن شميل ( وسموا لقيما كزبير وعثمان ) يجوز أن يكون تصغير لقمان على الترخيم ويجوز أن يكون تصغير اللقم وأنشد ابن برى لقيم بن لقمان من أخته * وكان ابن أخت له وابنما ( ولقمان الحكيم ) الذى أثنى عليه الله في كتابه ( اختلف في نبوته ) فقيل كان حكيما لقوله تعالى ولقد آتينا لقمان الحكمة وقيل كان رجلا صالحا وقيل كان خياطا وقيل نجارا وقيل راعيا وروى في التفسير ان انسانا وقف عليه وهو في مجلسه فقال الست الذى كنت ترعى معى في مكان كذا وكذا قال بلى قال فما بلغ بك ما أرى قال صدق الحديث واداء الامانة والصمت عما لا يعنيني وقيل كان حبشيا غليظ المشافر مشفق الرجلين هذا كله قول الزجاج وليس يضره ذلك عند الله عزوجل لان الله شرفه بالحكمة ( و ) لقمان ( ابن شيبة بن معيط صحابي ) الصحيح انه لقمان بن شبة أبو حصين العبسى أحد التسعة والسبعين الوافدين ( و ) لقمان ( بن عامر )
الاوصابى ( المحصى ) من أهل الشام ( محدث ) بل تابعي روى عن أبى الدرداء أبى أمامة وعنه الزبيدى وعتبة بن ضمرة والفرج ابن فضالة قال أبو حاتم يكتب حديثه ( والحنطة اللقيمية ) هي ( الكبار السروية ) التى تؤتى من السراة ( أو نسبة الى لقيم ) كزبير ( ة بالطائف ) موصوفة بجودة البر والشعير ( وتلقم الماء قبقبته من كثرته ) وهو مجاز * ومما يستدرك ألقمه اباه القاما وضع في فيه لقمة وكذلك لقمها تلقيما وفى المثل فكانما ألقم فاه حجرا وذلك إذا أسكته عند السباب وألقم عينه خصاصة الباب جعل الشق الذى في الباب يحاذي عينه فكأنه جعله للعين كاللقمة للفم وتلقمه تلقما التقمه على مهلة نقله الجوهرى واللقمة بالفتح المرة الواحدة يقال أكل لقمتين بلقمة ولقم البعير تلقيما إذا لم يأكل حتى يناوله بيده ولقمان صاحب النسور تنسبه الشعراء الى عاد يقال عاش حتى أدرك لقمان الحكيم وأخذ عنه العلم كما في الروض قال أبو المهوش الاسدي تراه يطوف الآفاق حرصا * ليأكل رأس لقمان بن عاد وبنو اللقيمى شرذمة بدمياط ينتسبون الى الانصار وفد جدهم الشيخ صلاح الدين بن لقيم الطائف فتدير دمياط ومنه هذا العقب وألقم فم البكرة عودا ليضيق والتقم أذنة ساره وألقمته أذنى فصب فيها كلاما والقم اصبعه مرارة ورجل لقم ككتف يعلو الخصوم وركية متلقمة كثيرة الماء وتلقيم الحجة تلقينها وكل ذلك مجاز ولقم الكتاب لقما كتبه وأيضا محاه وهو من الاضداد ذكره ابن القطاع

##### Türkçe

لقم
**لَقِمَ** - **يَلْقَمُ** - **الْتَقَمَ** - **يَلْتَقِمُ** - **لُقْمَان**
**لَقِمَ - يَلْقَمُ** + bir varlık + bir şeyi veya bir yiyeceği: onu bir açıklığa yahut bir şeydeki bir aralığa, özellikle de bir yiyeceği ağzına (**فمه**) sokar; sonra onu üzerine kapatır.
**الْتَقَمَ - يَلْتَقِمُ**: “**افتعل**” vezninde, “**لَقِمَ - يَلْقَمُ**”dan: “**لَقِمَ - يَلْقَمُ**” fiilini özsel biçimde yapar: bir şeyi veya bir yiyeceği, dikkat ve öz irade ile, ağzına (**فمه**) sokar; sonra onu üzerine kapatır.
**لُقْمان**: bilinen bir peygamberin adı.
Ve lafız, “başka birinin içine bir şeyi sokmaya yönelik hedefli hareket fiili; yeme ve içme hareketleri ve başkaları gibi” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**لَقِمَ - يَلْقَمُ**، **زّقَمَ - يَزْقُمُ**، **رَضَعَ - يَرْضِعُ** (**رَضِعَ - يَرْضَعُ**)، **عَضَّ - يَعَضُّ**، **مضَغ - يَمْضَغُ**، **بَلِعَ - يَبْلَعُ**

لقم - التقم
	﴿فالتقمه الحوت وهو مليم(142)﴾ الصافات
لقمان
 	﴿ولقد آتينا لقمان الحكمة أن اشكر لله ومن يشكر فإنما يشكر لنفسه ومن كفر فإن الله غني حميد(12)﴾ لقمان ﴿وإذ قال لقمان لابنه وهو يعظه يابني لا تشرك بالله إن الشرك لظلم عظيم(13)﴾ لقمان
مختار الصحاح
● [لقم] ل ق م: **لَقِمَ** **اللُّقْمَةُ**: onu yuttu; kapısı **فهِم**’dir. Ve **الْتَقَمَها**: onun gibidir. Ve **تَلَقَّمَها**: onu bir mühlet içinde yuttu. Ve **لَقَمَّها** başkası: **تَلْقِيما** (təlqîmen) ve ona bir taş yedirdi (**ألقمه حجرا**).
معجم الفرائد القرآنية:
ل ق م
“**فَالْتَقَمَهُ**”, Yüce sözünde: “**فَالْتَقَمَهُ الْحُـوتُ وَهُوَ مُلِيمٌ**” (142) الصافات.
**لَقِم** (yemek): onu hızlıca yedi; ve **التقمه**: yani onu hızla yuttu.
الراغب
لقم
- **لقمان**: bilinen hikmet sahibinin adı; ve onun اشتقاقı, şundan olması caizdir: **لقمت الطعام ألقمه وتلقمته**; ve **رجل تلقام**: çok lokma alan; ve **اللقم**’un aslı **الملتقم**’dır; ve yolun ucuna: **اللقم** denir.
ملخص اللسان
1.  **اللَّقْمُ**: yemenin sürati ve ona atılma. Onu **لَقِمَه** **لَقْماً** ve **الْتَقَمه** ve onu ona **أَلْقَمه**; ve **لَقِمْت** **اللُّقْمةَ** onu **أَلْقَمُها** **لَقْماً**: onu ağzınla (**بِفِيك**) aldığında; ve başkasına bir **لُقْمةً** yedirdim (**أَلْقَمْتُ غيري**) de o onu yedi (**فلَقِمَها**). Ve **الْتَقَمْت** **اللُّقْمةَ** onu **أَلْتَقِمُها** **الْتِقاماً**: onu bir mühlet içinde yuttuğumda; ve onu başkasına **تَلْقِيماً** yedirdim (**ولَقَّمْتها غيري**). Ve **اللَّقْمة** ve **اللُّقْمة**: **لِلّقم** için hazırladığın şey.
2.     Ve **اللَّقَمُ**, harekeli: yolun ortası.
3.     **لَقَمَ** yolu ve yol olmayanı, onu **يَلْقُمه** **لَقْماً**: ağzını kapattı.
4.    Ve **اللَّقَمُ**: yolun büyük kısmı. Yolun **لَقَمُ**’u onun açıklığıdır; dersin ki: yolun **بلَقَمِ**’ine (büyük kısmına) sarıl, ona yapış.
لسان العرب
● - لقم: **اللَّقْمُ**: yemenin sürati ve ona atılma. Onu **لَقِمَه** **لَقْماً** ve **الْتَقَمه** ve onu ona **أَلْقَمه**; ve **لَقِمْت** **اللُّقْمةَ** onu **أَلْقَمُها** **لَقْماً**: onu ağzınla (**بِفِيك**) aldığında; ve başkasına bir **لُقْمةً** yedirdim (**أَلْقَمْتُ غيري**) de o onu yedi (**فلَقِمَها**). Ve **الْتَقَمْت** **اللُّقْمةَ** onu **أَلْتَقِمُها** **الْتِقاماً**: onu bir mühlet içinde yuttuğumda; ve onu başkasına **تَلْقِيماً** yedirdim (**ولَقَّمْتها غيري**). Ve meselde: **سَبَّه فكأَنما أَلْقَم فاه حَجَراً**. Ve hadiste: bir adamın gözünü kapının aralığına yedirdiği (**أَلْقَمَ عينَه خَصاصةَ الباب**) yani kapıdaki yarığı gözünün hizasına getirdi; sanki onu göz için, ağız için lokma gibi yaptı. Ve Ömer hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “o, **الأَرْقم** gibidir; bırakılırsa **يَلْقَم**” yani onu bırakırsan seni yer. Denir ki: **لَقِمْت الطعامَ** onu **أَلقَمُه** ve onu **تلَقَّمْتُه** ve onu **الْتَقَمْتُه**. Ve **رجُل تِلْقام وتِلْقامة**: lokması büyük; ve **المحكم**’de: lokması büyük (**عظيم اللُّقَم**); ve **تِلْقامة** kitabın sahibinin zikretmediği mesellerdendir. Ve **اللَّقْمة** ve **اللُّقْمة**: **لِلّقم** için hazırladığın şey; birincisi **اللحياني**’dendir. **التهذيب**: ve **اللُّقْمة** insanın yutmak için hazırladığı şeye isimdir; ve **اللَّقْمةُ** onu bir defada yemektir; dersin ki: iki lokmayla bir **لُقْمة** yedim; ve bir lokmayla iki **لُقْمَتين** yedim; ve falana bir taş yedirdim (**أَلْقَمْت فلاناً حجَراً**). Ve **لَقَّم** deveyi: yemediğinde, ona eliyle verince. İbn Şümeyl: deve yürürken birden koştu (**أَلقَمَ البعيرُ عَدْواً**)—o yürürken koştu; işte bu **الإِلْقام**dır; ve gerçekten koştu (**أَلْقَمَ عَدْواً**) ve ben koşturttum (**أَلْقَمْتُ عَدْواً**). Ve **اللَّقَمُ**, harekeli: yolun ortası; ve İbn Berrî, Kümeyt’ten şu beyti rivayet etti:
       وعبدُ الرحِيمِ جماعُ الأُمور،
       إِليه انتَهى اللَّقَمُ المُعْمَلُ
Ve yolun **لَقَمُ**’u ve **لُقَمُه**; sonuncusu Kırâ‘dandır: onun sırtı ve ortası; ve şair, aslanı vasfederek dedi:
       غابَتْ حَلِيلتُه وأَخْطأَ صَيْده،
       فله على لَقَمِ الطريقِ زَئِير
(* bu beyit Beşşâr b. Burd’undur).
Ve **اللَّقْمُ**, sâkin: “yolu ve yol olmayanı **لَقَمَ**” sözünün masdarıdır; fetha ile; onu **يَلْقُمه**, damme ile; **لَقْماً**: ağzını kapattı. Ve yolu ve yol olmayanı **لَقَمَ**: ağzını kapattı. Ve **اللَّقَمُ**, harekeli: yolun büyük kısmı. Leys: yolun **لَقَمُ**’u onun açıklığıdır; dersin ki: yolun **بلَقَمِ**’ine sarıl, ona yapış.
Ve **لُقْمانُ**: akbabaların sahibi; şairler onu Âd’a nispet eder; ve dedi ki:
       تَراه يُطوِّفُ الآفاقَ حِرْصاً
       ليأْكل رأْسَ لُقْمانَ بنِ عادِ
İbn Berrî dedi: denildi ki bu beyit Ebû’l-Mehûş el-Esedî’nindir; ve denildi ki Yezîd b. Amr b. es-Sa‘ık’ındır; ve o doğrudur; ve ondan önce:
       إذا ما ماتَ مَيْتٌ من تَميمٍ
       فسَرَّك أَن يَعِيش، فجِئْ بِزادِ
       بخُبْزٍ أَو بسَمْنٍ أَو بتَمْرٍ،
       أَو الشيء المُلَفَّفِ في البِجادِ
Ve Evs b. Gılfâ, ona cevap olarak dedi:
       فإنَّكَ، في هِجاء بني تَميمٍ،
       كمُزْدادِ الغَرامِ إلى الغَرامِ
       هُمُ ضَرَبوكَ أُمَّ الرأْسِ، حتى
       بَدَتْ أُمُّ الشُّؤُونِ من العِظام
       وهمْ ترَكوكَ أَسْلَح مِن حُبارَى
       رأَت صَقْراً، وأَشْرَدَ من نَعامِ
İbn Sîde: **لُقْمان** bir isimdir; Yüce Allah’ın kitabında övdüğü **لُقْمان**’a gelince, tefsirde denildi ki: o bir peygamberdi; ve denildi ki: o bir hikmet sahibiydi, Allah’ın şu sözü sebebiyle: **ولقد آتينا لقمان الحكمة**; ve denildi ki: o salih bir adamdı; ve denildi ki: o bir terziydi; ve denildi ki: o bir marangozdu; ve denildi ki: o bir çobandı; ve tefsirde rivayet edildi ki bir insan ona, meclisinde iken, durdu da dedi: “Sen, falan falan yerde benimle birlikte güden kimse değil miydin?” Dedi: “Evet.” Dedi: “Seni gördüğüm şeye ulaştıran nedir?” Dedi: “Sözün doğruluğu, emaneti eda etmek, ve beni ilgilendirmeyen şeyden susmak.” Ve denildi ki: o Habeşî idi; dudakları kalın, ayakları çatlak; bunların hepsi Zeccâc’ın sözüdür; ve bu, Allah katında ona zarar vermez; çünkü Allah onu hikmetle şereflendirdi. Ve **لُقَيم**: bir isimdir; **لُقمان**’ın, terhîm küçültmesi üzere, tasğîri olması caizdir; ve **اللّقم**’un tasğîri olması da caizdir. İbn Berrî dedi: **لُقَيم** bir adam adıdır; şair dedi ki:
       لُقَيم بن لُقْمانَ من أُخْتِه،
       وكان ابنَ أُخْتٍ له وابْنَما
مقاييس اللغة:
(**لقم**) **اللام** ve **القاف** ve **الميم**: sahih bir asıldır; elde bir yiyeceği ağza almağa delalet eder; sonra ona kıyas edilir. Ve **لَقِمْتُ الطّعامَ** onu **ألقَمُه**; ve onu **تلقّمته** ve onu **التقَمته**. Ve **رجلٌ تِلْقَامةٌ**: çok **اللَّقْم** ([1]). Ve bu bâbdan **اللَّقَم**: yolun menheci; benzetme üzere; sanki oradan geçen kimseyi **لَقِم** etti; **السِّراط**’ta zikrettiğimiz gibi; ve geçti.
القاموس المحيط:
**اللَّقَمُ**, harekeli ve **صُرَد** gibi: yolun büyük kısmı yahut ortası; ve sükûn ile: yemenin sürati; ve **سَمِعَه** gibi: onu hızlıca yedi. Ve **الْتَقَمَه**: onu yuttu. Ve **تِلْقام** ve **تِلْقامة**; ikisinin de **قاف**’ı şeddelenir; yani lokması büyük. Ve **اللُّقْمةُ**, ve fethalanır: **للَّقْمِ** için hazırlanan şey. Ve **اللَّقيمُ**: yedirilen şey (**ما يُلْقَمُ**). Ve yolu ve başkasını **لَقَمَ**: ağzını kapattı. Ve **الإِلْقامُ**: devenin yürüyüşünün esnasında koşmasıdır.
Ve ad verdiler: **لُقَيْماً**, **زُبير** ve **عثمان** gibi. Ve **لقمانُ الحكيمُ**: onun nübüvvetinde ihtilaf edildi. Ve **ابنُ شَيْبَةَ ابنِ مُعَيْطٍ**: sahâbîdir. Ve **ابنُ عامِرٍ الحِمْصِيُّ**: muhaddistir. Ve **الحِنْطَةُ اللُّقَيْمِيَّةُ**: büyük **السَّرَوِيَّةُ**’dir; yahut **لُقَيْمٍ**’e nispettir: **ة** Tâif’te. Ve **تَلَقُّمُ الماءِ**: çokluğundan dolayı onu gürültüyle içmektir (**قَبْقَبَتُهُ**).
تاج العروس:
( **اللقم** harekeli ve **صرد** gibi: yolun büyük kısmı yahut ortası ) ve onun sırtı; ikincisi Kırâ‘dandır; ve Cevherî harekeliyle yetindi; yahut İbn Berrî, Kümeyt’ten şu beyti rivayet etti:
وعبد الرحيم جماع الامور * إليه انتهى اللقم المعمل
Ve bir başkası, aslanı vasfederek dedi:
غابت حليلته وأخط أصيده * فله على لقم الطريق زئير
Ve Leys dedi: yolun **لقم**’u onun açıklığıdır; dersin ki: yolun **بلقم**’ine sarıl, ona yapış. ( Ve ) **اللقم** (sükûn ile) — “ve fetha ile” deseydi daha kısa olurdu — (yemenin sürati) ve ona atılma. ( Ve ) onu **لقمه** (**كسمعه**) **لقما**: onu ağzıyla çekti; ( ve ) onu hızlıca yedi; ve onu **التقمه** **التقاما**: onu yuttu; (bir mühlet içinde). ( Ve ) bir adam ( **تلقام** ve **تلقامة** ) ikisini kesre ile; Cevherî son ikisiyle yetindi; (ve ikisinin **قاف**’ı şeddelenir); ve sonuncusu, Sîbeveyh’in zikretmediği mesellerdendir; (yani) büyük; ve **المحكم**’de: lokması büyük (**عظيم اللقم**); bir tanesi **لقمة**. ( Ve **اللقمة** ) damme ile (ve fethalanır) Lihyânî’den: ( **ما يهيأ للقم** ) yani yutma için. ( Ve **اللقيم** ) **أمير** gibi: ( **ما يلقم** ) “fa‘îl” vezninde “mef‘ûl” manasında. ( Ve ) mecazdan: (yolu ve başkasını **لقم** ) **لقما**: (ağzını kapattığında); Cevherî nakletti. Ve **الالقام**: devenin yürüyüşünün esnasında koşmasıdır; ve gerçekten koştu (**ألقم عدوا**) İbn Şümeyl’den. (Ve ad verdiler **لقيما**: **زبير** ve **عثمان** gibi). **لقمان**’ın, terhîm üzere, tasğîri olması caizdir; ve **اللقم**’un tasğîri olması da caizdir; ve İbn Berrî şu beyti rivayet etti:
لقيم بن لقمان من أخته * وكان ابن أخت له وابنما
( Ve **لقمان الحكيم** ) ki Allah onu kitabında övdü; (onun nübüvvetinde ihtilaf edildi); denildi ki o hikmet sahibiydi, Yüce sözünden dolayı: **ولقد آتينا لقمان الحكمة**; ve denildi ki o salih bir adamdı; ve denildi ki o terziydi; ve denildi ki o marangozdu; ve denildi ki o çobandı; ve tefsirde rivayet edildi ki bir insan ona, meclisinde iken, durdu da dedi: “Sen, falan falan yerde benimle birlikte güden kimse değil miydin?” Dedi: “Evet.” Dedi: “Seni gördüğüm şeye ulaştıran nedir?” Dedi: “Sözün doğruluğu, emaneti eda etmek, ve beni ilgilendirmeyen şeyden susmak.” Ve denildi ki o Habeşî idi; dudakları kalın, ayakları çatlak; bunların hepsi Zeccâc’ın sözüdür; ve bu, Allah عزوجل katında ona zarar vermez; çünkü Allah onu hikmetle şereflendirdi. ( Ve ) **لقمان** ( **ابن شيبة بن معيط** sahâbîdir ) doğru olan: **لقمان بن شبة أبو حصين العبسى**’dir; dokuz ve yetmiş kişilik heyetten biridir. ( Ve ) **لقمان** ( **بن عامر** )
**الاوصابى** ( **المحصى** ) Şam ehlindendir; (muhaddistir); bilakis tâbiîdir; Ebû’d-Derdâ, Ebû Ümâme’den rivayet etti; ondan da Zübeydî ve Utbe b. Damra ve Ferec b. Fadâle rivayet etti; Ebû Hâtim dedi: hadisi yazılır. ( Ve **الحنطة اللقيمية** ) odur: (büyük **السروية**) ki **السراة**’den getirilir; (yahut **لقيم**’e nispet) **زبير** gibi; ( **ة بالطائف** ) buğday ve arpanın kalitesiyle vasıflı. ( Ve **تلقم الماء** ) çokluğundan dolayı onu gürültüyle içti (**قبقبته**)—ve bu mecazdır. * Ve istidrâk edilenlerden: babasına bir lokma koydu (**ألقمه اباه القاما**)—ağzına bir lokma koydu; ve aynı şekilde onu **تلقيما** yedirdi (**لقمها تلقيما**). Ve meselde: “sanki ağzına bir taş yedirdi (**فكانما ألقم فاه حجرا**)”; bu, sövüşme sırasında onu susturduğunda olur. Ve gözünü kapının aralığına yedirdi (**ألقم عينه خصاصة الباب**): kapıdaki yarığı gözünün hizasına getirdi; sanki onu göz için, ağız için lokma gibi yaptı. Ve onu **تلقمه تلقما**: onu bir mühlet üzere yuttu (**التقمه على مهلة**); Cevherî nakletti. Ve **اللقمة** fetha ile: bir defadır; denir ki: iki lokmayı bir lokmayla yedi (**أكل لقمتين بلقمة**). Ve deveyi **تلقيما** yedirdi (**لقم البعير تلقيما**) : yemediğinde ona eliyle verince. Ve **لقمان** akbabaların sahibidir; şairler onu Âd’a nispet eder; denilir ki: **لقمان الحكيم**’e yetişinceye kadar yaşadı ve ondan ilim aldı; **الروض**’da olduğu gibi. Ebû’l-Mehûş el-Esedî dedi:
تراه يطوف الآفاق حرصا * ليأكل رأس لقمان بن عاد
Ve **بنو اللقيمى**: Dimyat’ta bir zümredir; Ensâr’a nispet ederler; cedleri şeyh Salâhuddîn b. **لقيم** Tâif’ten Dimyat’a geldi; ve bu nesil ondandır. Ve makaranın ağzına bir çubuk koydu (**ألقم فم البكرة عودا**) ki daraltsın. Ve kulağının memesini yuttu (**التقم أذنة ساره**). Ve kulağıma yedirdim (**ألقمته أذنى**): içine söz döktüm. Ve parmağına acılık yedirdi (**والقم اصبعه مرارة**). Ve bir adam **لقم** **كتف** gibi: hasımlara üstün gelir. Ve bir kuyu **متلقمة**: suyu çok. Ve delili **تلقيم** etmek: onu telkin etmektir. Ve bunların hepsi mecazdır. Ve kitabı **لقم** **لقما**: onu yazdı; ve ayrıca onu sildi; ve bu zıtlardandır; İbnü’l-Kattâ‘ zikretti.
