# لكد — Mekâyîsü'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%83%D8%AF/sozluk/mekayis
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%83%D8%AF/entries/mekayis

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لكد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%83%D8%AF.md)
- Mekâyîsü'l-Luğa: İbn Fâris · 11. yy

## Madde başı: لكد

(باب اللام والكاف وما يثلثهما)
(لكم) اللام والكاف والميم كلمةٌ واحدةٌ، هي اللَّكمْ: الضرب باليد مجموعةً. قالوا: وقياسه من الخُفِّ الملَكَّم، وهو الصُّلْب الشَّديد.‏
(لكن) اللام والكاف والنون كلمةٌ واحدة، هي اللّكْنَة، وهي العِيُّ في اللِّسان. ورجلٌ ألْكَنُ وامرأةٌ لَكْناء، وهو اللَّكَنُ(1) أيضاً.‏
(لكي) اللام والكاف والحرف المعتل أو المهموز، يدلُّ على لزوم مكانٍ وتباطؤ. ولَكِيت بفُلانٍ لَكىً مقصور، إذا لزِمْتَه. وقال أبو بكر: لَكِيَ بالمكان، إذا أقامَ به، يهمز ولا يهمز(2). وتلَكَّأَ الرّجلُ تلكُّؤاً: تباطَأَ عن الشيء ويقال: لَكأْتُ* الرجُلَ لَكْأً: جلَدْتُه بالسَّوط.‏
(لكد) اللام والكاف والدال. يقولون: لكِد الشَّيءُ بالشيء: لازَمَه ولَزِق به. ويقولون: المِلْكَد: شيءٌ يدَق فيه الأشياء. واللَّكَدُ: التزاق الدّم وجُمودُه وأكلتُ الصَّمْغَ فلَكِدَ بفَمِي(3).‏
وقال أبو بكر بن دريد: اللَّكد: الضَّرب باليد. ومَشَى وهو يُلاكِد قَيْدَه، إذا مَشَى فنازعَه القَيدُ خُطَاه(4).‏
(لكع) اللام والكاف والعين أصل يدل على لُؤم ودناءة. منه لَكُعَ الرّجل، إذا لَؤُم، لَكَاعةً، وهو ألْكَع. يقال لـه: يا لُكَع، وللاثنين يا ذَوَيْ لُكَع. ويقولون: بنُو اللَّكِيعة، قالوا: وقياس ذلك اللَّكَع، وهو الوَسَخ. واللُّكَع أيضاً: الجحش الراضع.‏
ومما شذَّ عن هذا الباب اللَّكْع، وهو اللَّسْع. قال:‏
* إذا مُسَّ دَبْرُه لَكعَا(5) *‏
--------------ـــ
(1) في الأصل: "للكت".‏
(2) الجمهرة (3: 171).‏
(3) في الأصل: "والكدت الصمغ فلصق بفمي".‏
(4) الجمهرة (3: 297).‏
(5) البيت لذي الإصبع العدواني، وهو في اللسان (خشش، لكع) وليس في قصيدته التي على هذا الوزن والروي في المفضليات (1: 151)، وقد سبق في (خش). وهو بتمامه:‏
إما ترى نبله فخشرم خشـ *** ـاء إذا مس دبره لكعا‏

ـ

### Türkçe

(باب **اللام** و**الكاف** وما يثلثهما)
(**لكم**) **اللام** ve**الكاف** ve**الميم** tek bir kelimedir; o, **اللَّكمْ**’dur: el toplu hâlde iken vurmadır. Dediler ki: bunun kıyası **الخُفِّ**’ten **الملَكَّم**’dir; o, katı, şiddetli sert olandır.‏
(**لكن**) **اللام** ve**الكاف** ve**النون** tek bir kelimedir; o, **اللّكْنَة**’dir; o, dilde tutukluktur. Ve bir erkek **ألْكَنُ**, bir kadın **لَكْناء**; o, **اللَّكَنُ**(1) da ayrıca.‏
(**لكي**) **اللام** ve**الكاف** ve illetli yahut hemzeli harf, bir mekâna yapışıp kalmaya ve ağır davranmaya delâlet eder. Ve **لَكِيت** falan kimseye, kısaltılmış **لَكىً** ile, ona yapışıp kaldığın zaman. Ebû Bekir dedi ki: **لَكِيَ** mekânda, onda ikamet ettiği zaman; hemzelenir ve hemzelenmez(2). Ve adam **تلَكَّأَ** bir **تلكُّؤاً** ile: şeyden ağır davrandı; ve denilir: **لَكأْتُ** adamı **لَكْأً**: onu kamçı ile kırbaçladım.‏
(**لكد**) **اللام** ve**الكاف** ve**الدال**. Derler: **لكِد** şey şey ile: ona yapışıp kaldı ve ona yapıştı. Ve derler: **المِلْكَد**: içinde şeylerin dövüldüğü bir şeydir. Ve **اللَّكَدُ**: kanın yapışması ve donmasıdır; ve ben zamkı yedim de **لَكِدَ** ağzıma(3).‏
Ebû Bekir b. Düreyd dedi: **اللَّكد**: el ile vurmaktır. Ve yürüdü, hâlbuki o, bağını **يُلاكِد** ediyordu; yani yürüdü de bağ onun adımlarını çekiştirdiği zaman(4).‏
(**لكع**) **اللام** ve**الكاف** ve**العين**; alçaklık ve bayağılığa delâlet eden bir asıldır. Ondan: **لَكُعَ** adam, alçaklaştığı zaman, bir **لَكَاعةً** ile; ve o, **ألْكَع**’dır. Ona denilir: **يا لُكَع**; iki kişiye de: **يا ذَوَيْ لُكَع**. Ve derler: **بنُو اللَّكِيعة**; dediler ki: bunun kıyası **اللَّكَع**’dır; o da, pisliktir. Ve **اللُّكَع** da ayrıca: emen sıpadır.‏
Ve bu babdan şâz olan şeylerden: **اللَّكْع**; o, **اللَّسْع**’dır. Dedi ki:‏
* Eğer kıçı **لَكعَا**(5) ile dokundurulursa *‏
--------------ـــ
(1) Asılda: "للكت".‏
(2) **الجمهرة** (3: 171).‏
(3) Asılda: "والكدت الصمغ فلصق بفمي".‏
(4) **الجمهرة** (3: 297).‏
(5) Beyit, Zî’l-İsba‘ el-‘Advânî’nindir; ve **اللسان**’da (**خشش**، **لكع**) içindedir; ve **المفضليات**’te (1: 151) bu vezin ve kafiye üzere olan kasidesinde değildir; ve daha önce (**خش**) içinde geçti. Ve tamamı şudur:‏
إما ترى نبله فخشرم خشـ *** ـاء إذا مس دبره لكعا‏

ـ
