# لكز — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%83%D8%B2/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%83%D8%B2/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لكز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%83%D8%B2.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: لكز

وقد لكزه يلكزه لكزا. وقيل: هو الضرب بالجمع في جميع الجسد، نقله الجوهري عن أبي زيد. قيل: اللكز هو الوجء في الصدر بجمع اليد، نقله الجوهري عن أبي عبيدة، كذلك في الحنك. ويقال: هو شديد اللكزة والوكزة. اللكز: د، خلف دربند كذا نقله الصاغاني. قلت: هو دربند شروان وهو باب الأبواب. والصواب أن اللكز اسم أمة من الأمم خلف باب الأبواب، لا بلد، وهم المشهورون الآن باللزكى الذي يغيرون على بلاد الكرج ومن والاهم. وقال ياقوت: ومما يلي باب الأبواب بلد اللكز، وهم أمم كثيرة ذوو خلق وأجسام، وضياع عامرة، وكورة مأهولة، فيها أحرار يعرفون بالخماشرة، وفوقهم الملوك، ودونهم المشاق، وبينهم وبين باب الأبواب بلد طبرسران شاه، وهم بهذه الصفة من البأس والشدة والعمارة الكثيرة، إلا أن اللكز أكثر عددا، وأوسع بلدا. اللكز، ككتف: البخيل. اللكاز ككتاب: نخاسة البكرة. قاله الصاغاني، وهي رقعة تدخل في ثقب المحور إذا اتسع. وسيأتي للمصنف في ل-ه-ز وفي ن-خ-س؛ فذكره هنا مخل بالاختصار، كما لا يخفى. وشن ولكيز، كزبير: ابنا أفصى بن عبد القيس بن أفصى بن دعمي بن جديلة، يقال: إنهما كانا مع أمهما ليلى بنت قران في سفر حتى نزلت ذا طوى، فلما أرادت الرحيل فدت لكيزا، أي قالت له: فداك أبي وأمي، ودعت شنا ليحملها، فحملها وهو غضبان، حتى إذا كانا في الثنية رمى بها عن بعيرها فماتت، فقال شن: يحمل شن ويفدى لكيز. فجرى مثلا، يضرب في وضع الشيء في غير موضعه، وقيل: يضرب لمن يعاني مراس العمل فيحرم، ويحظى غيره فيكرم، ثم قال شن لأخيه: عليك بجعرات أمك يا لكيز. وهذه الجملة الأخيرة غير محتاجة في الإيراد هنا، وقد تركها غيره من المصنفين نظرا للاختصار؛ فإن الإطالة في بيان قصص محله كتب الأمثال، ولذا اقتصر الجوهري على إيراد المثل فقط. ومما يستدرك عليه: لاكزه ملاكزة، وتلاكزا. من المجاز: هو ملكز، كمعظم، أي ذليل مدفع عن الأبواب، كما في الأساس.

### Türkçe

Ve onu **لكزه** eder; onu **يلكزه** eder; **لكزا** (ile). Ve denildi: O, bütün bedenin tamamında yumrukla vuruştur; onu el-Cevherî, Ebû Zeyd’den nakletti. Denildi: **اللكز** göğüste elin yumruğuyla saplamadır; onu el-Cevherî, Ebû Ubeyde’den nakletti; aynı şekilde çenede de. Ve denilir: O, **اللكزة** ve **الوكزة** bakımından şiddetlidir. **اللكز**: **د**; Derbend’in arkasında; es-Sâğânî böyle nakletti. Dedim: O, Şirvân Derbend’idir ve o, Kapıların Kapısı’dır. Ve doğru olan, **اللكز**’in Kapıların Kapısı’nın arkasında ümmetlerden bir ümmetin adı olmasıdır; belde değil; ve onlar şimdi **اللزكى** diye meşhur olanlardır; Gürc ülkelerine ve onlarla dost olanlara akın ederler. Yâkût dedi: Kapıların Kapısı’na bitişik olanlardan **اللكز** beldesi vardır; ve onlar, ahlâk ve bedenler sahibi, mamur tarlalar, meskûn bir kûre sahibi, içinde **الخماشرة** diye bilinen hürler bulunan, üstlerinde krallar, altlarında **المشاق** bulunan birçok ümmetlerdir; ve onların ile Kapıların Kapısı arasında **طبرسران شاه** beldesi vardır; ve onlar bu vasıfta, yiğitlik ve şiddet ve çok imar bakımından (böyledirler); ancak **اللكز** sayı bakımından daha çoktur ve belde bakımından daha geniştir. **اللكز**، **ككتف**: cimri. **اللكاز** **ككتاب**: devenin yavrusunun (bükre’nin) kösteklenmesi. Bunu es-Sâğânî söyledi; ve o, mil deliği genişlediği zaman eksen deliğine sokulan bir yamadır. Ve musannif için **ل-ه-ز**’de ve **ن-خ-س**’de gelecektir; onu burada zikretmesi ihtisarı bozan (bir şey)dir; gizli olmadığı üzere. Ve Şen ve **لكيز**، **كزبير**: Abdulkays b. Afsâ b. Abdulkays b. Afsâ b. Du‘mî b. Cedîle’nin iki oğludur; denilir: İkisi anneleri Leylâ bint Kurân ile bir yolculukta idiler, ta ki Zâ Tuvâ’ya indiler; sonra (anne) hareket etmek isteyince **لكيز**’i fidyeledi; yani ona dedi ki: Babam ve annem sana feda olsun; ve onu taşıması için Şen’i çağırdı; o da onu taşıdı, o öfkeli iken; nihayet ikisi geçitte olunca onu devesinden attı da öldü; bunun üzerine Şen dedi: “Şen taşır ve **لكيز** fidye edilir.” Böylece bir mesel oldu; bir şeyi yerli yerinde olmayan yere koymak hakkında darb-ı mesel yapılır; ve denildi: İşin çetinliğini çeken de mahrum kalır, başkası nasiplenir de ikram olunur kimse hakkında darb-ı mesel yapılır. Sonra Şen kardeşine dedi: “Annenin pisliklerine (sarıl) sana, ey **لكيز**.” Ve bu son cümle burada irad edilmeye muhtaç değildir; diğer musannifler onu ihtisar gözeterek terk etmiştir; zira kıssaları beyan etmede uzatmanın yeri emsâl kitaplarıdır; bu yüzden el-Cevherî yalnız meseli irad etmekle yetindi. Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **لاكزه** onu **ملاكزة** ile (mülâkeze etti); ve **تلاكزا**. Mecazdandır: O, **ملكز**’dir, **كمعظم**; yani zelil, kapılardan itilip kakılan; Esâs’ta olduğu gibi.
