# لكز — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%83%D8%B2/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%83%D8%B2/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لكز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%83%D8%B2.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: لكز

ك ز ل
لكز ، كلز ، لزك
استعمل من وجوهه : لكز ، كلز ، لزك .
لزك : أما لزك فإنَّ ابنَ المظفَّر زَعم أنّه يقال : لَزِكَ الجُرْحُ لَزَكا إذا استوَى نباتُ لحمِه ، ولمّا يَبْرأْ بعد . ( قلت ) : لمْ أَسمع لزِك بهذا المعنى إلا لِلّيث وأظنُّه مصَحَّفاً ، والصوابُ بهذا المعنى الذي ذهب إليه الليث أَرَكَ الجُرْحُ يَأرُك ويَأْرِكُ أُروكا إِذا
صَلَحَ وتماثَل .
وقال شمرٌ : هو أن يَسقُط جُلْبُه ويَنبُت لحُمه .
لكز : قال الليث : اللكز : الوَجْءُ في الصَّدر بِجُمْع اليد . وكذلك في الحَنَك .
وأنشد :
لوْلا عِذَارٌ للَكَزْتُ كَرْزَمَهْ
( قلت ) : ولُكَيْز : قبيلةٌ من رَبيعة .
ومن أمثال العرب : ( يَحْمِلُ شَنٌّ ويُفدَّى لُكَيْزٌ ) . وله قصةٌ ، يُضرَب مثلاً لمنُ يعاني مراسَ عملٍ فيُحْرَمُ ويَحظى غيرُه فيُكْرَم .
كلز : ( أبو عبيد ) : المُكْلَئِزُّ : المُنْقبِض .
وقال الليث : يقال : اكْلأَزَّ وهو انقباضٌ في جَفَاءٍ ليس بمطمئنَ كالراكبِ إذا لمْ يتمكَّن من السَّرْج .
يقال : قد اكْلأزَّ فوق دابَّتِه ، وحِمْلٌ مُكْلئِزٌّ فوق الظهر لم يتمكن عدلاً عن ظهر الدابة .
وأنشد غيرُه :
أقولُ والناقُة بِي تَقَحَّمُ
وأَنا منها مُكْلَئِزٌّ مُعْصِمُ
وثُلاثيُّه غير مستعملٍ .
وأنشد شمر :
رُبَّ فتاةٍ مِن بَني العِنازِ
حَيَّاكةٍ ذاتِ حِرٍ كنَازِ
ذِي عَضُدَين مُكْلِئزَ نازِي
كالنَّبَتِ الأحمرِ بالبَرَازِ
واكْلاَزَّ كان في الأصل : اكَلأَزَّ .

### Türkçe

ك ز ل
**لكز** ، **كلز** ، **لزك**
Şu vecihlerinden kullanılmıştır: **لكز** ، **كلز** ، **لزك** .
**لزك** : **لزك**’e gelince, İbnü’l-Muzaffer, şöyle denildiğini iddia etti: **لَزِكَ الجُرْحُ لَزَكا**; yarığın etinin bitişi (eti) düzleştiği zaman, fakat henüz iyileşmediği hâlde. ( Dedim ): Bu mânâ ile **لزِك**’i yalnız **اللّيث** için işitmedim ve onun tashif edilmiş olduğunu zannediyorum; bu mânâda **اللّيث**’in gittiği doğru olan şudur: **أَرَكَ الجُرْحُ يَأرُك ويَأْرِكُ أُروكا**; yarık düzeldiği ve (hâli) benzeştiği zaman.
Şemmer dedi: O, kabuğunun düşmesi ve etinin bitmesidir.
**لكز** : **اللّيث** dedi: **اللكز**: elin yumruğuyla göğüste olan vuruştur. Çenede de böyledir.
Şiir okudu:
لوْلا عِذَارٌ للَكَزْتُ كَرْزَمَهْ
( Dedim ): **لُكَيْز**: Rebîa’dan bir kabiledir.
Arapların darb-ı mesellerindendir: ( **يَحْمِلُ شَنٌّ ويُفدَّى لُكَيْزٌ** ) . Onun bir kıssası vardır; işin zorluğunu çekenin mahrum bırakılıp başkasının nasiplenip ikram gördüğü kimse için mesel olarak vurulur.
**كلز** : ( Ebû Ubeyd ): **المُكْلَئِزُّ**: büzülen (kimse)dir.
**اللّيث** dedi: Denilir: **اكْلأَزَّ**; o, bir kabalık içinde bir büzülmedir; eyer üzerinde yerleşip sükûnet bulmayan binici gibi, eğer üzerinde sağlamca yerleşemediği zaman.
Denilir: **قد اكْلأزَّ فوق دابَّتِه**; ve sırt üzerinde **حِمْلٌ مُكْلئِزٌّ**: hayvanın sırtından yana kaymış, hayvanın sırtı üzerinde dengeli biçimde yerleşememiş (yük).
Başkası şiir okudu:
أقولُ والناقُة بِي تَقَحَّمُ
وأَنا منها مُكْلَئِزٌّ مُعْصِمُ
Onun üçlü (mücerred) fiili kullanılmamıştır.
Şemmer şiir okudu:
رُبَّ فتاةٍ مِن بَني العِنازِ
حَيَّاكةٍ ذاتِ حِرٍ كنَازِ
ذِي عَضُدَين مُكْلِئزَ نازِي
كالنَّبَتِ الأحمرِ بالبَرَازِ
Ve **اكْلاَزَّ** aslında **اكَلأَزَّ** idi.
