# لكم (ل-ك-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%83%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%83%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ل - ك - م
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | لكم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [وكز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%B2.md), [لطم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D9%85.md), [صفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D8%B9.md) |
| Zıt Kök | [مسح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%AD.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Elin parmaklarının avuç içine toplanarak yumruk yapılması ve hedefe sert, doğrudan bir darbe indirilmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Klasik Arapçada fiziksel darbe ve katılık bildirirken, Kur'an lügatinde bedenî temas ve nefsi müdafaa sahnelerinin tefsirinde anahtar şerh kavramı olması |
| Çekirdek Özet 3 | Dağınık bir kuvvetin tek bir noktada toplanarak hedefe ani bir direnç ve sınır koyucu darbe olarak aktarılması |
| Kritik Hata Riski | Kur'an hattında geçen edat ve zamir terkibinin (ل + كم) üçlü lügavî kökle karıştırılması veya kökün barındırdığı odaklanmış kuvvet aktarımı boyutunun basit şiddete indirgenmesi |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| لك | Birbirine yapışma, sıkışma, toplanma, tutukluk ve katılık gösterme ([لكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%83%D9%86.md), [لكد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%83%D8%AF.md), [لكي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%83%D9%8A.md)) | م | Çekirdeğin taşıdığı yapışma ve toplanma niteliği, mim harfinin kapanma ve kütleleşme etkisiyle parmakların avuç içine bükülüp yumruk formunu alması ve bu sert kütleyle hedefe vurulması anlamında özelleşmiştir. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Bir hedefe doğru yönelme, iradeyi sevk etme ve kuvveti belirli bir doğrultuda harekete geçirme payını taşır. |
| ك | Avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Açık elin içe doğru bükülmesi, parmakların kenetlenmesi ve elin kütlesel bir yumruk haline getirilmesini temsil eder. |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Biriken enerjinin ve toplanmış kütlenin hedefe ani ve yoğun bir darbe şeklinde aktarılmasını ifade eder. |
| لكم | Yönlendirilmiş bir iradenin (ل), avuç içinde kenetlenen parmaklarla oluşturduğu sert kütleyi (ك), hedefin bedenine yoğun bir darbe olarak aktarması (م) hareketidir. |  |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Parmakların avuç içine toplanarak yumruk yapılması ve hedefin göğsüne veya yüzüne sertçe vurulması; ayrıca devenin sert ve nasırlı tabanının yerdeki kayaları ezerek sertçe çarpması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Asmaî'nin naklettiği erken dönem beyitte devenin taşları döven sert ayak darbeleri bu kökle tasvir edilmiştir: لَدْمُ العُجا تَلْكُمُها الجَنادِلُ / Ayrıca Sa'lebe'nin naklettiği şiirde kayaları kıran sert pabuçlar «خفان لكامان» terkibiyle anılmıştır. |
| Erken Arapça kullanım | El ayası ile bastırılarak ve vurularak açılan yassı ekmeğe «قرصة ملكّمة» denmesi; yamalı ve taş kıran sert deve tabanına ya da kalın pabuçlara «خف ملكم» adı verilmesi. |

Kaynak: Lisānü’l-ʿArab, Maqāyīsü’l-Luğa, Kitābü’l-ʿAyn, Esâsü’l-Belâga.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde لكم kökü, özellikle Güney ve Batı Sami kollarında fiziksel sıkışma, kenetlenme ve hedefe yöneltilen konsantre darbe semantik sahasında yer bulur. İbranicede doğrudan l-k-m kökünden ziyade elin toplanması ve toplanan nesnelerin devşirilmesini anlatan l-k-t ile ağız ve dilin tutukluğunu ifade eden l-k-k/l-w-k türevleri anlamsal bir zemin sunarken, Klasik Arapçada kök özellikle parmakların avuç içinde kenetlenip yumruk halini alması ve bir nesneye şiddetle çarpmasıyla belirginleşmiştir. Kökün taşları kıran sert ve katı ayak tabanı için kullanılması da bu fiziksel sıkışıklık ve sertleşmenin yansımasıdır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lane's Lexicon.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | لكم fiili ve «المُلَكَّم» türevi | Parmakların kenetlenip yumruk yapılması, sertleşmiş deve tabanı ve taş kıran nesne anlamında birincil bedenî ve nesnel türetim. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Batı Sami darbe ve sıkışma kökleri | Elin toparlanması, kütle oluşturma ve hedefe yöneltilen fiziki tazyik ekseninde ortak semantik izler. | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında güvenilir ve doğrudan bir soydaş tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīsü’l-Luğa, Lisānü’l-Arab, David Cohen.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| لكم | Anlamlı | Yumrukla vurmak, sert darbe | Elin toplanarak göğse veya yüze vurulması, taşları ezen sert taban | Hedef kök; üçlü fiil olarak Kur'an'da sîgası yoktur |
| [لمك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%85%D9%83.md) | Anlamlı | Sürme çekmek, özel isim | Göze sürme çekmek; Lamek şahıs adı | Kur'an'da geçmez |
| [كلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%85.md) | Anlamlı | Yaralamak, konuşmak | Beden üzerinde tesir bırakan yara açmak; zihinde tesir bırakan söz söylemek | Kur'an'da geçer; hedef kökle tesir bırakma yönüyle semantik akrabadır |
| [كمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%85%D9%84.md) | Anlamlı | Bütünlenmek, kemale ermek | Bir şeyin bütün cüzlerinin toplanıp eksiksiz ve yetkin hale gelmesi | Kur'an'da geçer; parçaların bir araya toplanması yönüyle ortak çekirdek taşır |
| [ملك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%83.md) | Anlamlı | Tutmak, malik olmak, yönetmek | Bir şeyi kabza altında tutup tasarruf etme ve hükmetme kudreti | Kur'an'da geçer; kabzanın sıkıca kavraması bakımından bağlantılıdır |
| [مكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D9%84.md) | Anlamlı | Suyun toplanması veya çekilmesi | Kuyuda suyun birikmesi ya da kuyunun suyunun tamamen çekilmesi | Kur'an'da geçmez; toplanma ve kütle oluşturma yönüyle örtüşür |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| لكم | Merkez | Darbe ve çarpma | Parmakların avuç içine bükülerek yumruk yapılması ve hedefe doğrudan vurulması | Fiziksel temasın elin toplanmış sert kütlesiyle icra edilmesi |
| [وكز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%B2.md) | Komşu | Darbe ve itme | Yumrukla veya el ayasıyla göğse vurup sertçe iterek sarsma | Kur'an'da Hz. Musa'nın Kıptî'ye vurmasında geçer; sarsıcı ve yere yıkıcı itiş |
| [لطم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D9%85.md) | Komşu | Darbe ve tokat | El ayasının açık vaziyette yüze veya yanağa vurulması | Parmakların yumruk yapılmadan açık halde temas ettirilmesi |
| [صفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D8%B9.md) | Komşu | Darbe ve tokat | El ayasıyla enseye veya başın arkasına vurulması | Darbenin yüz yerine bedenin ense veya baş bölgesine yönelmesi |
| [مسح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%AD.md) | Zıt | Şefkatli temas ve sıvazlama | Elin açık ve yumuşak biçimde bir yüzey üzerinde gezdirilmesi | Şiddet, darbe ve direnç yerine yumuşaklık, arındırma ve okşama hareketi |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | لكم | Yumruk vurmak | Elin toplanarak göğse veya yüze vurulması; sert tabanın zemine çarpması | Kesin |
| Latince | pugnus, colaphus | Yumruk, yumruk darbesi | pugnus sıkılmış yumruğu, colaphus ise yüze veya başa indirilen darbeyi karşılar; göğüsten itme nüansını dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | punch, strike with fist | Yumruk vurmak | Sıkılmış yumrukla vurmayı tam karşılar; devenin sert tabanının taşları kırması mecazını kapsamaz | Kesin |
| Almanca | Faustschlag, boxen | Yumruk darbesi | Elin yumruk yapılarak hedefe indirilmesini karşılar; göğse bastırarak itme boyutunu eksik bırakır | Güçlü |
| Fransızca | coup de poing | Yumruk darbesi | Sıkılmış el ile yapılan fiziksel saldırıyı ifade eder; kökün toparlanma ve katılaşma boyutunu doğrudan yansıtmaz | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Deutsches Wörterbuch, Collins Robert French Dictionary.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Üçlü fiil veya isim sîgası | Veri bulunamadı | Üçlü kök biçiminde Kur'an metninde doğrudan fiil veya isim sîgasıyla yer almaz |
| Harf-i cer ve zamir terkibi (ل + كم) | Size, sizin için (tahsis ve menfaat) | Nimetlerin insana bahşedilmesi ve teşriî hükümlerin kulların faydasına vaz edilmesi; Bakara [2:22](https://lisan.digital/tr/ayet/2:22.md), Mâide [5:3](https://lisan.digital/tr/ayet/5:3.md) |
| Harf-i cer ve zamir terkibi (ل + كم) | Sorumluluk ve ayrışma (uhdeye verme) | Din, inanç ve amel sahasında tarafların sorumluluklarının sınırlarının çizilmesi; Kâfirûn [109:6](https://lisan.digital/tr/ayet/109:6.md), Şûrâ [42:15](https://lisan.digital/tr/ayet/42:15.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İnsan fiilleri ve tevellüd | Kulun kesbi esnasında bedensel darbenin (lekm/vekz) meydana getirdiği ölüm veya sakatlıkta sorumluluğun failiyyet boyutu | Bedenî kudretin tek noktaya teksif edilerek dış dünyada etki doğurması |
| Fıkıh | Cinayet ve cerâim hukuku | Yumrukla vurmanın (el-lekm) kasten adam öldürme mi yoksa şibh-i amd mi sayılacağı; aletin öldürücü niteliği | Kesici veya delici olmayan sert darbe neticesinde doğan zararın tazmini |
| Tefsir | Kasas [28:15](https://lisan.digital/tr/ayet/28:15.md) bağlamında vekiz/lekm mukayesesi | Hz. Musa'nın Kıptî'ye vurmasını anlatan vekiz fiilinin müfessirler tarafından yumruk vurma (lekm) olarak açıklanması | Anlaşılması güç fiziksel temas fiillerinin lügavî şerhle netleştirilmesi |
| Hadis | Beden dokunulmazlığı ve edep | Müslümanın Müslümana el kaldırmasının, şakayla da olsa sert cisimle korkutulmasının ve yüze vurulmasının nehyi | Bedene ve özellikle yüze yönelen tahrip edici darbenin mutlak yasaklanması |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Nefis terbiyesi ve ahlak | İradeyi toplama ve nefse sınır çekme | Dağılmayı önleme | Ruhani disiplinde nefsani taşkınlıkların gevşeklik göstermeden sert bir iradeyle frenlenmesi. | Güçlü |
| İlmi | Klasik mekanik ve fizik | Odaklanmış kinetik darbe ve impuls | Momentumu aktarma | Dağınık enerjinin dar bir temas alanında toplanarak hedefe aktarılması ve direncin kırılması. | Kesin |
| Siyasi | Kamu düzeni ve kolluk | Meşru cebir ve caydırıcı müdahale | Düzeni muhafaza | Hukuk düzenini tehdit eden anarşik odaklara karşı merkezi otoritenin tavizsiz ve ani müdahalesi. | Güçlü |
| İktisadi | Piyasa denetimi ve regülasyon | Ani regülasyon ve nokta müdahale | Dengeyi sağlama | Fiyat anomalilerine veya spekülatif baskılara karşı piyasa otoritesinin sert ve doğrudan tedbir alması. | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Noktasal kuvvet ve impuls ($J = \int F \, dt$) | Yüzeye yayılan basınç yerine, etkileşim süresi daraltılmış ve tek noktaya yoğunlaştırılmış ani vektörel kuvvet aktarımı. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Konsantre yaptırım ve ani müeyyide | Toplumsal sapmalara veya hukuki ihlallere karşı sürecin zamana yayılmadan, ani ve konsantre bir hukuki refleksle karşılanması. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün sadece kaba bir kavga veya basit bir fiziki saldırı hareketine indirgenip, barındırdığı enerjiyi tek bir noktada toplayarak sınır koyma ve direnç uygulama dinamizminin ıskalanması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da Hz. Musa'nın müdahalesini anlatan vekiz fiilinin tefsirinde لكم kökünün devreye girmesi, kavramın plansız bir cinayet değil, odaklanmış bir engelleme ve bedenî sınır çekme hamlesi olduğunu gösterir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kur'an metninde yüzlerce kez geçen edat-zamir terkibinin (ل + كم) sözlükteki üçlü fiil köküyle karıştırılması yahut kıssalardaki bedenî temasların ahlaki ve hukuki arka planının yanlış yorumlanması. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an kıssalarında peygamberlerin beşerî tepkilerini, özellikle Hz. Musa'nın Kıptî ile kavgasındaki fiziki temas sahnesini (Kasas [28:15](https://lisan.digital/tr/ayet/28:15.md)) klasik tefsir ve lügat geleneğinin nasıl anlamlandırdığını kavramak için temel mukayese aracıdır. |
| Hangi ayet groupslarında belirleyicidir? | Kasas [28:15](https://lisan.digital/tr/ayet/28:15.md)-16 kıssa bağlamında, bedenî dokunulmazlığa ve ceza hukukuna taalluk eden kısas ve cinayet ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hz. Musa'nın eyleminin tasarlanmış ve öldürme kastı taşıyan bir saldırı değil, arbedeyi ayırmak ve mazlumu savunmak için başvurulan odaklanmış bir itiş ve darbe (lekm/vekz) olduğunu ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Dağınık haldeki parmakların avuç içinde kenetlenip yumruk formuna getirilmesi ve hedefin göğsüne veya yüzüne odaklanmış sert bir darbe indirilmesi.
- Soyut anlam: Dağınık bir potansiyelin veya gücün tek bir merkezde toplanarak hedefe ani, sınır koyucu ve direnç kırıcı bir etki olarak yöneltilmesi.
- Sistematik karşılık: Bir sistemdeki dağınık unsurların konsantre edilip yön tayin edici ve düzeni koruyucu bir müdahale momenti olarak sisteme tatbik edilmesi.
- LaTeX modeli: $$K = \frac{m \cdot v}{A \cdot t}$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $K$ odaklanmış darbe şiddetini, $m$ kenetlenerek kütle oluşturan elin ağırlığını, $v$ hedefe yönelme hızını, $A$ kuvvetin aktarıldığı dar temas yüzeyini ve $t$ temas süresini temsil eder. Temas alanının daralması ve parmakların kenetlenmesi darbe şiddetini maksimize eder.

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%83%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الكاف واللام والميم معهما
ك ل م، ك م ل، ل ك م، م ك ل، م ل ك كلهن مستعملات كلم: الكَلْم: الجرح، والجميع: الكلُوم. كلمته أكلِمه كَلماً، وأنا كالمٌ، وهو مَكلومٌ. أي: جرحته.
وكَليمُك: الذي يُكَلِّمك وتُكَلِّمه.
والكَلِمةُ: لغة حجازية، والكِلْمةُ: تميمية، والجميع: الكَلِمُ والكِلَمُ، هكذا حكي عن رؤبة:
لا يسمع الرَّكبُ به رجع الكِلَمْ
كمل: كَمَلَ الشيء يكمُل كَمالاً، ولغة أخرى: كَمُلَ يكمُلُ فهو كامل في اللغتين.
والكَمالُ: التمام الذي يجزأ منه أجزاؤه، تقول: لك نصفه وبعضه وكَمالُه.
وأكملتُ الشيء: أجملته وأتممته.
وكامل: اسم فرس سابق كان لبني امرئ القيس.
وتقول: أعطيته المال كَمَلاً، هكذا يُتَكَلَّم به، في الواحد والجمع سواء، ليس بمصدر ولا نعت، إنما هو كقولك: أعطيته كله، ويجوز للشاعر أن يجعل الكامل كميلاً، قال ابن مرادس:
على أنني بعد ما قد مضى		ثلاثون للهجر حولاً كميلا
لكم: اللَّكْمُ: اللكز في الصدر.. لَكَمْتُه أَلْكُمُهُ لَكْماً.
والمُلَكَّمةُ: القرصة المضروبة باليد.
والتَّلْكيمُ: شيء يفعله خولان بن عمرو بن قضاعة، ومنازلهم من مكة على ثلاث. بلغ من برهم بالضيف أن يخلوا معه البكر فتضاجعه، ويبيحون له ما دون الفضة. يسمون ذلك التَّلْكِيمَ، فإذا وافقها قالت لأهلها: أنا أشاؤه فيزوجونها، وقد لَكَّمها قبل.
لمك: نوح بن لَمَك، ويقال: ابن لامَك بن اخنوخ، وهو إدريس النبي عليه السلام.
واللُّماكُ: الكُحل.
مكل: مَكَلَتِ البئر: كثر ماؤها، واجتمع في وسطها. وبئر مكُولٌ، أي: قد جم الماء فيها، قال:
سمح المؤتى أصبحت مَواكلا
المُكلة: المجتمع من الماء. ويقال: مَكَلتُ البئر، أي: نزحتها.
ملك: المٌلكُ لله المالِك المًلِيك. والمَلكُوتُ: ملكُ الله، ومَلَكُوت الله: سلطانه.
والمَلْكُ: ما ملكت اليد من مال وخول.
والمَمْلكةُ: سلطان المَلِكِ في رعيته، يقال: طالت مَملكتُهُ، وعظم مُلكُهُ وكَبُر.
والمَمْلوكُ: العبدُ أقر بالمُلُوكة، والعبد أقر بالعبودة. وأصوبه أن يقال: أقر بالمَلَكة وبالمِلْكِ.
ومِلاك الأمر: ما يعتمد عليه. والقَلْبُ: مِلاكُ الجسد.
والإِملاك: التزويج.. قد أملكوه وملكوه، أي: زوجوه، شبه العروس بالمِلْك، قال:
كاد العَرُوسُ أن يكون مَلِكا
والمَلَكُ واحد الملائكة، إنما هو تخفيف الملأك، والأصل مألك، فقدموا اللام وأخروا الهمزة، فقالوا: ملأك، وهو مَفعَل من الألوك وهو الرسالة، واجتمعوا على حذف همزته كهمزة يرى وقد يتمونه في الشعر عند الحاجة، قال:
فلست لإنسي ولـكـن لِـمَـلأَكٍ		تبارك من فوق السماوات مرسله
وتمام تفسيره في معتلات حرف الكاف.

##### Türkçe

**الكاف** ve **اللام** ve **الميم** birlikte

**ك ل م**، **ك م ل**، **ل ك م**، **م ك ل**، **م ل ك**: hepsi kullanımdadır. **كلم**: **الكَلْم**: yara; çoğulu: **الكلُوم**. “**كلمته** **أكلِمه** **كَلماً**” (onu yaraladım), “ben **كالمٌ**” (yaralayanım), “o **مَكلومٌ**” (yaralanmış). Yani: onu yaraladım.

Ve **كَليمُك**: sana konuşan ve senin onunla konuştuğun kimse.

Ve **الكَلِمةُ**: Hicaz lehçesidir; **الكِلْمةُ**: Temîm lehçesidir; hepsi: **الكَلِمُ** ve **الكِلَمُ**. Böylece Rü’be’den nakledildi:
لا يسمع الرَّكبُ به رجع الكِلَمْ

**كمل**: “**كَمَلَ** şey **يكمُل** **كَمالاً**”; başka bir dil: “**كَمُلَ** **يكمُلُ**”; o, iki dilde de **كامل**’dir.

Ve **الكَمالُ**: parçaları ondan ayrılan tamlık; dersin ki: “senin için onun yarısı ve bir kısmı ve onun **كَمالُه** (tamamı)”.

Ve “**أكملتُ** şeyi”: onu topladım ve tamamladım.

Ve **كامل**: Benî İmri’i’l-Kays’a ait, yarışçı bir atın adıdır.

Ve dersin ki: “ona malı **كَمَلاً** verdim”; böyle konuşulur; tekil ve çoğulda eşittir; ne mastardır ne sıfattır; ancak senin “ona hepsini verdim” demen gibidir. Şaire, **الكامل**’i **كميلاً** yapması caizdir. İbn Murâdis dedi ki:
على أنني بعد ما قد مضى		ثلاثون للهجر حولاً كميلا

**لكم**: **اللَّكْمُ**: göğse dürtme.. “**لَكَمْتُه** **أَلْكُمُهُ** **لَكْماً**”.

Ve **المُلَكَّمةُ**: elle vurulan çimdik.

Ve **التَّلْكيمُ**: Kudâa’dan Amr b. Huvlân’ın yaptığı bir şeydir; meskenleri Mekke’den üç (mesafe) üzeredir. Misafire iyiliklerinden, onunla birlikte genç deveyi (bikr) boş bırakırlar da onunla yatışır; ve ona gümüşten aşağısını mubah kılarlar. Buna **التَّلْكِيمَ** derler. Eğer ona uygun düşerse, ailesine der ki: “ben onu istiyorum”; böylece onu evlendirirler; hâlbuki daha önce onu **لَكَّمها** (çimdiklemiş) idi.

**لمك**: Nûh b. **لَمَك**; ve denilir ki: Lâmek b. Uhnûh’un oğludur; o da İdrîs peygamberdir, عليه السلام.

Ve **اللُّماكُ**: sürme.

**مكل**: “**مَكَلَتِ** kuyu”: suyu çoğaldı ve ortasında toplandı. Ve “kuyu **مكُولٌ**”: yani su onda toplanmıştır. Dedi ki:
سمح المؤتى أصبحت مَواكلا

**المُكلة**: sudan toplanmış olan. Ve denilir ki: “**مَكَلتُ** kuyuyu”: yani onu boşalttım.

**ملك**: **المٌلكُ** Allah’ındır; **المالِك** **المًلِيك**. Ve **المَلكُوتُ**: Allah’ın mülkü; ve **مَلَكُوت الله**: O’nun saltanatı.

Ve **المَلْكُ**: elin sahip olduğu mal ve hizmetçi.

Ve **المَمْلكةُ**: melikin raiyyeti üzerindeki saltanatı; denilir ki: “onun **مَملكتُهُ** uzadı; ve onun **مُلكُهُ** büyüdü ve büyüdü.”

Ve **المَمْلوكُ**: köle, **المُلُوكة** ile ikrar edilmiştir; ve köle, **العبودة** ile ikrar edilmiştir. Daha doğru olanı: “**المَلَكة** ile ve **المِلْكِ** ile ikrar etti” denmesidir.

Ve **مِلاك** iş: kendisine dayanılan şey. Ve **القَلْبُ**: bedenin **مِلاكُ**’ıdır.

Ve **الإِملاك**: evlendirme.. “onu **أملكوه** ve **ملكوه**”: yani onu evlendirdiler; gelini **المِلْك**e benzetti. Dedi ki:
كاد العَرُوسُ أن يكون مَلِكا

Ve **المَلَكُ**: meleklerden birinin tekilidir; ancak o, **الملأك**’ın hafifletilmesidir. Aslı **مألك**’tir; böylece **اللام**’ı öne aldılar ve **الهمزة**’yi sona bıraktılar; “**ملأك**” dediler. O, **الألوك**tan (o da risaledir) **مَفعَل** veznindedir. Ve “**يرى**”nın hemzesi gibi, onun hemzesini düşürmek üzerinde birleştiler; ve ihtiyaç anında şiirde onu tamamlayabilirler. Dedi ki:
فلست لإنسي ولـكـن لِـمَـلأَكٍ		تبارك من فوق السماوات مرسله

Onun tefsirinin tamamı **حرف الكاف**’ın illetlilerinde (mû‘tellâtında)dır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%83%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

لَكَمْتُهُ ألْكُمُهُ لَكماً، إذا ضربته بِجُمْع كفّك. والمُلَكَّمَةُ: القُرْصَةُ المضروبة باليد.

##### Türkçe

**لَكَمْتُهُ** **ألْكُمُهُ** **لَكماً**: Onu, avucunun yumruğuyla vurduğun zaman.

**والمُلَكَّمَةُ**: elle vurulmuş tokat.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%83%D9%85/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ك ل م
كلم ، كمل ، لكم ، لمك ، ملك ، مكل : مستعملات .
كلم : قال الليث : الكَلْمُ : الجَرْحُ ، والجميع : كُلُومٌ ، وتقول : كلَمْتُه وأَنا أَكْلِمُه كَلْماً وأَنا كالِمٌ ، وهو مَكْلُومٌ .
وقال الله جل وَعَزَّ : ( عَلَيْهِم أَخْرَجْنَا لَهُمْ دَآبَّةً مِّنَ الاَرْضِ ) ( النمل : 82 ) .
قال الفرَّاءُ : اجْتَمَعَ القُرَّاءُ على تشديد تُكَلِّمُهُم وهو من الكَلام وحَدَّثِني بعض المُحَدِّثِينَ أَنه قُرىءِ : تَكْلِمُهُمْ .
وأخبرني المنذري عن ابن اليزيدي : سَمِعَ أبا حاتم يقول : قرأ بعضُهم : تَكْلِمُهُمْ ، وفُسِّرَ : تَجْرَحُهُم ، والكِلاَمُ : الجِرَاحُ ، وكذلك إنْ شُدِّدَ : تُكلِّمُهُم فذلك المعنى : تُجَرِّحُهُم ، وفُسِّرَ فقيل : تَسِمُهُمْ في وُجُوهِهِم ، تَسِمُ المؤمنينَ بِنُقْطَةٍ بَيضاءَ ، فَيَبْيَضُّ وجهُهُ ، وتَسِمُ الكافرَ بنقطةٍ سوداءَ فَيَسْوَدُّ وجهه .
وقال الليث : كَلِيمُكَ الذي تُكَلِّمُهُ ويُكَلِّمُكَ ، والكلامُ : معروف ، والكِلْمَةُ : لُغَةٌ تَمِيمِيّةٌ ، والكلِمةُ : لُغة حِجَازيَّة ، والجميعُ في لغة تميم : الكِلَمُ ، قال رؤبة :
لا يَسْمَعُ الرَّكْبُ بها رَجْعَ الكِلَمْ
وقال غيره : الكلمة تقع على الحرف الواحد من حروف الهجاء ، وتقع على لَفْظَةٍ واحدة مُؤلَّفةٍ من جماعةِ حروفٍ لها مَعْنى ، وتقع على قصيدة بكمالها وخُطْبَة بأسْرها .
يقال : قال الشاعر في كلمته أي في قصيدته ، والقرآنُ كلاَمُ الله ، وكَلِمُ الله ، وكَلمَاتُ الله ، وكلمةُ اللَّهُ ، وهو كيفما تَصَرَّفَ ، مَتْلُوَّا ، ومَحْفُوظَاً ، ومَكْتُوباً : غيرُ مَخْلُوق ، ورجلٌ تِكْلاَمَةٌ يُحْسِنُ الكَلاَمَ .
وقال أحمد بن يحيى في قول الله : ( وَكَلَّمَ اللَّهُ مُوسَى تَكْلِيماً ) ( النساء : 164 ) لو جَاءتْ : كلَّمَ الله مُوسَى مُجَرّداً لاحْتَمَلَ ما قلنا وما قالوا يَعْني المُعْتَزِلةَ فلمَّا جَاءتْ : ( تكليماً ) خَرجَ الشَّكُّ الذي كان يدخلُ في الكلام ، وخَرجَ الاحْتمالُ للشَّيْئَيْنِ ، والعرب تقول : إذا وُكِّدَ الكلامُ لم يَجُزْ أن يكونَ التوكيدُ لغواً ، والتَّوكيدُ بالمَصْدَرِ دَخَلَ لإخْرَاجِ الشّكِّ .
ابن السكيت يقال : كانَا مُتَهَاجِرَيْنِ ، فَأصْبَحَا يَتَكَالَمَانِ ، ولا تَقُلْ يَتَكَلَّمَانِ .
كمل : قال الليث : كَمَلَ الشيءُ يَكْمُلُ كَمَالاً ، ولُغةٌ أخْرَى : كَمُلَ يَكْمُلُ ، فهو كَاملٌ في اللُّغتيْنِ ، وأكملتُ الشيءَ أي أَجْمَلْتُهُ وأَتْمَمْتُهُ .
والكمالُ : التَّمَامُ الذي يُجَزَّأ منه أَجْزاؤهُ .
يقال : لَكَ نِصْفُهُ ، وبَعْضُه ، وكمالهُ .
وقال الله تعالى : ( الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِى ) ( المائدة : 3 ) الآيةَ ، ومعنَاهُ واللَّهُ أَعْلَمُ الآنَ أكْمَلْتُ لكُمْ الدِّينَ بأن كَفَيْتُكُمْ خوْفً عَدُوِّكم ، وأَظْهَرْتُكُمْ عليهم ، كما تقولُ : الآن كملَ لَنَا المُلكُ ، وكملَ لنا ما نريدُ ، بأَنْ كُفِينَا من كُنَّا نَخَافهُ ، وقد قيل : ( الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ ) ( المائدة : 3 ) أي أكمْلتُ لكُمْ فَرق ما تَحتَاجُونَ إليه في دِيِنكم ، وذلك جائزٌ ، فأَمَّا أن يكون دِينُ اللَّهِ في وقْتٍ من الأوقاتِ غيرَ كاملٍ فلا .
قلت وهذا كلُّهُ كلامُ أبي إسحاق النَّحْويِّ وهو حَسنٌ .
وقال الليثُ : كاملٌ : اسمُ فَرَسٍ سَابِقٍ كان لِبَنِي امرىءِ القَيسِ ، وتقولُ : أَعْطَيْتُه هذا المال كَمَلاً هكذا يُتَكلمُ به ، وهو في الجميع والوُحْدَانِ : سواءٌ ، وليس بمصدرٍ ولا نَعْتٍ ، إنما هو كقولك : أَعْطَيْتُهُ كلَّهُ ، ويجوزُ للشاعر أن يجعلَ الكامِلَ كمِيلاً .
وأنشد :
عَلَى أَنَّنِي بَعْدَ ما قَدْ مَضَى
ثَلاثُونَ للهَجْرِ حَوْلاً كمِيلا
ويقالُ : كَمَّلْتُ له عددَ حَقِّهِ تَكْمِيلاً وَتَكْمِلَةً ، فهو مُكَمَّلٌ .
ويقالُ : هذا المُكَمِّلُ عِشرينَ ، والمُكَمِّلُ مِئَةً ، والمُكمِّلُ ألْفاً . وقال النابغة :
فكمَّلَتْ مِئَةً فيها حَمَامَتُها
وأَسْرَعَتْ حِسْبَةً في ذلك العَدَدِ
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) قال : المِكْمَلُ :
الرجلُ الكاملُ لِلْخَيْرِ والشَّرِّ
والكامِلِيّةُ من الرَّوافِضِ ، شَرُّ جِيل
لكم : قال الليث : اللّكْمُ : اللّكْزُ في الصَّدْرِ .
يقال : لَكَمَهُ يَلْكُمُهُ لَكْماً .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) قال : وقال أعرابيٌّ : جاء فُلانٌ في نِخَافَيْنِ مُلَكَّمَيْنِ أي في خُفَّيْنِ مُرَقّعَيْنِ ، والمُلَكَّمُ : الذي في
جَوانِبه رِقاعٌ يَلْكُمْ بها الأرضَ .
لمك : قال الليث : نُوحُ بْنُ لَمَكَ ويقال : ابن لاَمَكَ .
( ابن السكيت ) يقال : ما تَلَمَّجَ عندنا بِلَمَاجٍ ، ولا تَلَمّكَ عندنَا بلَمَاك ، وما ذاق لماكاً ولا لماجاً .
وقال ابن الأعرابي : اللّمَاكُ واللّمْكُ : الجِلاَءُ يُكحَلُ به العَيْنُ .
وقال أبو عمرو : اللِّمِيكُ : المكحُولُ العَيْنَيْنِ .
مكل : ( أبو عبيد عن أبي زيد ) بِئْرٌ مكُولٌ . وهي التي يَقلُّ ماؤها فيَسْتَجمُّ حتى يجتَمِعَ الماء في أسْفلِها ، واسْمُ ذلك الماء : الْمُكْلَةُ .
وقال الكسائيُّ ، يقالُ : مُكْلَةٌ ، ومَكْلَةٌ لِجَمَّةِ البِئر .
( عمرو عن أبيه ) المَكْلُ : اجْتِماعُ الماء في البِئْر .
وقال الليث : مَكَلَتِ البِئرُ إذا اجْتَمع الماء في وَسَطِها وكَثُرَ وهي : الْمُكْلَةُ وبئرٌ مَكُولٌ ، وجمّةٌ مَكُولٌ .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : المِمْكَلُ : الغديرُ القليلُ الماء .
ملك : قرأَ ابنُ كثِيرٍ ونافِعٌ ، وأَبو عَمْرٍ و ، وابنُ عامرٍ ، وحَمْزَةُ ( مَلِكِ يَوْمِ الدِّينِ ) بغيْر أَلفٍ ، وقَرَأَ عاصمٌ والكسائيُّ ويعقوبُ ) ( مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ ) ( الفاتحة : 4 ) بألفٍ .
ورَوَى عَبْد الوَارِث عن أبي عَمْرٍ و : ( مَلْكِ يَومَ الدِّينِ ) وهذا من اخْتِلاسِ أَبي عمرٍ و .
وأَخبرني المنْذِرِيُّ عن أَبي العباس أَنَّه اخْتَارَ ) ( مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ ) ( الفاتحة : 4 ) .
وكلُّ من يمْلِكُ فهو مالكٌ لأنه بتَأويل الفِعْل مالكُ الدّرَاهِم ، ومالكُ الثَّوبِ ، ومَالِكُ يَوْمِ الدِّينِ يَمْلِكُ إِقامَةَ يَوْمِ الدِّينِ ، ومنه قَوْلُه : ( مَالِكَ الْمُلْكِ ) .
قال : وأَما ( مَلِكُ النّاسِ ، وسَيِّدُ الناس ، ورَبُّ النَّاسِ ) ، فإنه أَرادَ أَفْضَل من هَؤلاءِ ، ولَمْ يُرِدْ أَنهُ يَمْلِكُ هَؤُلاءِ ، وقد قال اللَّهُ جلّ وعزَّ : ( مَالِكَ الْمُلْكِ ) ( الفاتحة : 4 ) أَلاَ ترى أَنه جعلهُ مَالِكاً لكلِّ شيءٍ ، فهذا يَدُلُّ على الفِعْلِ ، ذكرَ هذا بِعَقِبِ قول أبي عُبَيْدٍ واخْتِيَارِه .
وقال الليث : المَلِكُ هو اللَّهُ ، مَلكُ الملُوكِ ، لهُ المُلكُ ، وهو مالكُ يَوْمِ الدِّينِ ، وهو مَلِيكُ الْخلْقِ أي رَبُّهمْ ومالِكُهُمْ ، والملِكُ من مُلوكِ الأرْضِ ، ويقال له : مَلْكٌ بالتخفيف ، والجمعُ : ملوكٌ ، وأملاكٌ ، والمِلْكُ : ما مَلَكَتِ اليَدُ من مالٍ وخَوَلٍ ، والمَلَكةُ : مِلْكُكَ العَبْدَ ، والمَمْلَكة : سُلْطَانُ الملِكِ في رَعِيَّتِهِ .
ويقالُ : طالتْ مَمْلَكَتُهُ ، وساءتْ مملَكتُهُ ،
وحَسُنَتْ مَملكَتُهُ ، وعَظمَ مُلْكُهُ ، وكَبُرَ مُلْكُهُ .
ويقال : هم عَبيدُ مَملَكةٍ ، وهو أن يُغلَبَ عليهم فيُسْتَعْبَدُوا وهُم أحرارٌ .
( أبو عبيد عن الكسائي ) : يقال : هذا عَبْدُ مَملَكةٍ ومملُكَةٍ جميعاً ، وهو الذي سُبِيَ ولم يُملَكْ أَبَوَاهُ .
والعَبْدُ : القِنُّ الذي مُلِكَ هو وأَبوَاهُ .
وقال شمرٌ : قال الكسائيُّ : المَمْلكَةُ أَنْ يَغلِبَ عليهم وهم أَحْرَارٌ فيستعبدَهم .
( اللِّحيَانيُّ ) : مَلَكَ فلانٌ فهو يملِكُ مُلْكاً ، ومِلْكاً ، ومَلَكةً ، ومَملَكةً ، ومَملُكةً ، ومَلْكاً ، ورجُلٌ مَلِكٌ ، وثلاثةُ أملاكٍ إلى العَشَرَةِ ، فإِذا كثروا فهم مُلوكٌ .
ويقال للملِكِ : مَليكٌ ، ويُجْمَعُ مُلَكاءَ .
ويقال : له مَلَكُوتُ العِرَاقِ وعِزُّهُ وسُلطَانُه ومُلْكُه .
ويقال : مَلْكُوَةٌ .
ويقال : طالتْ مَلَكةُ العَبْدِ ، أي : رِقُّهُ .
ويقال : إِنهُ لَحسَنُ المَلكةِ والمِلْكِ .
ويقال للرَّجُل إذا تزوَّجَ : قد مَلَكَ فلانٌ يَملِكُ مَلْكاً ، ومُلكاً ، ومِلكاً ، وقد أُمْلِكَ فلانٌ يُملَكُ إملاكاً إذا زُوِّجَ .
وقال الكسائيُّ : يقال : شَهِدْنا إملاكَ فلانٍ ، ومِلاكُه ، ومَلاكَهُ ، وهذا مِلاكُ الأمْر ومَلاكُه ، أي صَلاحُه .
ويقالُ : خَلِّ عن مِلْكِ الطريقِ ، ومِلْك الوَادي ، ومَلْكِه ومُلْكِه أي حَدِّه و وسَطِه .
ويقال : مالَهُ مُلْكٌ ، ومَلْكٌ ، ومِلكٌ أي شيءٌ يملِكَه .
الكسائيُّ : ارحموا هذا الشيْخَ الذي ليسَ لهُ مُلْكٌ ولا بَصَرٌ أي ليس له شيء .
ويقال : مَلَّكَ القوْمُ فلاناً ، وأَملَكوهُ على أَنفُسهم ، أي صَيَّرُوهُ مَلِكاً .
ويقالُ : أُمْلِكَتْ فلانةُ أَمْرَها إذا جُعِلَ أَمرُ طلاقِها بيَدِها .
( قلت ) : ومُلِّكتْ أَمرَها أكثر من أُملِكتْ ، وهو التمليكُ .
ويقالُ : مَلِّكْ ذا أَمرٍ أَمرَه ، كقولك : مَلِّكَ المالَ ربَّهُ وإن كان أَحْمَقَ .
وقال الليثُ : مِلاكُ الأمر : الذي يُعتمَدُ عليه ، والقَلْبُ : مِلاكُ الجسدِ .
وفي حديث عمر : ( أَمْلِكُوا العَجِينَ فإنه أَحَدُ الرّيعيْنِ ) . قال شمرٌ :
قال الفراء : يقال : عَجَنَتِ المرْأَةُ فأَمْلَكتْ إذا بَلَغتْ مَلاَكتَهُ وأجادتْ عَجْنهُ ، حتى يأخُذَ بَعضُه بعضاً ، وقد مَلَكَتْه تَملِكُه مَلْكاً إذا أَنعَمتْ عَجْنَهُ ، ونحو ذلك .
وحكى أبو عبيدٍ عن الأمويِّ ، وأنشد غيره لأوْس بن حجَرٍ يصفُ قوْساً :
فَمَلَّكَ باللِّيطِ الذي تحْتَ قِشْرِها
كَغِرْقىءٍ بَيْضٍ كنَّهُ القَيْضُ مِنْ عَلُ
قال : مَلَّكَ ، شَدَّدَ كما تمَلِّكُ المرأةُ العَجِينَ تَشُدُّ عَجْنَهُ ، أي تركَ من القِشر شيئاً تتمالكُ القوْسُ به ، يَكنُّها لئلاّ يَبْدُوَ قَلبُ القَوْسِ فتتشقَّقَ ، وهم يجعلون عليها عَقَباً ، إذا لم يكن عليها قِشْرٌ .
وقال قيسُ بن الخَطِيمِ يصف طَعْنةً شَدَّ بها كفَّه حين طَعَنَ :
مَلَكْتُ بها كَفِّي فَأَنْهَرْتُ فَتْقَها
يَرَى قائمٌ مِنْ دونها ما وَرَاءها
أيْ شَدَدْتُ بالطعنة كَفِّي .
( غيرُه ) : ما تَمالك فلانٌ أَن وقَعَ في كذا إذا لم يستطع أن يَحبسَ نفْسَه . وقال الشاعر :
فلا تَمَالُكَ عن أرْضٍ لها عَمَدُوا
( أبو عبيد عن الأموي ) : الماءُ مَلَكُ أَمْرِه .
وأخبرني المنذريُّ ، عن ثعلب عن ابن الأعرابيِّ : مالَه مَلْكٌ ولا نَقْرٌ ، أي ما لَه ماءٌ .
( الحرّانيُّ عن ابن السكِّيت ) أنَّه قال : المَلْكُ : ما مُلِكَ .
يقال : هذا مَلْكُ يَدِي ، وما لأحَدٍ في هذا مَلْكٌ غيري ، ومِلْكٌ .
ويقال : الماءُ مَلْكُ أَمْرِي إذا كان مع القوم ماءٌ مَلَكُوا أَمرَهم .
وقال أبو وَجْزَةَ السَّعْديُّ :
ولَمْ يَكُنْ مَلَكٌ لِلْقَوْمِ يُنْزِلُهُمْ
إِلاَّ صَلاصِلُ لا تُلْوِي عَلَى حَسَبِ
( أبو عُبيد عن الأموي ) : من أمثالهم : ( الماء مَلك أَمْرِه أي أن الماء ملاك الأشياء يضرب للشيء الذي به كمال الأمْرِ ) .
والأمْلُوكُ : مَقَاوِلُ من حمِيرَ كتب النبي صلى الله عليه وآله وسلم إلى أُمْلُوكِ رَدْمَانَ ، ورَدْمَانُ : موضع باليمن .
( ابن بُزُرْجَ ) : مِيَاهُنا : مُلوكُنَا ، ومات فلان عن مُلوكٍ كثيرة .
( الأصمعيُّ ) : مالَه مَلاكٌ أي لا يَتماسَك ، وهذا مِلاَكُ الأمر ، ( ولا يَدخُلُ الْجنّة سَيِّىءُ الْمَلَكَة ) مُتَحَرِّكٌ .
ويقال : الْزَمْ مِلْكَ الطريق أي وَسَطه ، وقال الطِّرِمَّاحُ :
رَثِيمَ الْحَصا مِن مَلْكِها المُتَوَضِّحِ
وقال ابن الأعرابي : أَبو مالكٍ كُنْيَةُ الكِبَرِ والسنِّ ، كُنِيَ به لأنه مَلَكَه وغَلَبَهُ وأنشد :
أَبَا مَالِكٍ إنَّ الْغَوَانِي هَجَرْنَنِي
أبا مالِكٍ إِنِّي أَظنُّكَ دَائِبَا
( أبو عبيد ) : جاءنا تقودُه مُلُكُهُ يَعني قوائمَه وهادِيَه ، وقوائمُ كلِّ دابَّةٍ : مُلُكُهُ .
ويقال : نفْسي لا تُمَالِكُني لأنْ أَفعلَ كذا أي لا تُطَاوِعُنِي .
وفي حديث أَنسٍ ( البَصْرَةُ إِحْدَى
المُؤْتَفِكَاتِ فانْزِلْ في ضواحيها وإِيَّاكَ والمَمْلَكَةَ ) .
قال شمرٌ : أراد بالممْلَكةِ وَسَطها ، ومَلْكُ الطريق : مُعْظمُه ووسَطُه .
( الفرّاء عن الدُّبَيْرِيَّةِ ) : يقال للعَجِينِ إذا كان مُتمَاسِكاً متِيناً : مَمْلوكٌ ، ومُمَلَّكٌ .
وقال الليثُ : المَلَكُ : واحدُ المَلاَئِكةِ ، إنما هو تخفيفُ الْمَلأَكِ ، واجتمعوا على حَذْف همزِه ، وهو مَفْعَلٌ من الأَلُوكِ ، وتمامُ تفسيره في مُعْتَلاَّتِ حرف الكاف .

##### Türkçe

ك ل م
**كلم** ، **كمل** ، **لكم** ، **لمك** ، **ملك** ، **مكل** : kullanılmış olanlardır.

**كلم** : Lîs dedi ki: **الكَلْمُ**: yara; çoğulu: **كُلُومٌ**. Ve dersin ki: **كلَمْتُه** ve ben onu **أَكْلِمُه** **كَلْماً** ve ben **كالِمٌ**(um); o da **مَكْلُومٌ**(dur).

Allah جل وَعَزَّ dedi: ( **عَلَيْهِم أَخْرَجْنَا لَهُمْ دَآبَّةً مِّنَ الاَرْضِ** ) (النمل: 82).

Ferrâ dedi: Kurrâ, **تُكَلِّمُهُم**’un şeddeli okunması üzerinde birleşti; o, **الكَلام**’dandır. Muhaddislerden bazısı bana haber verdi ki, şöyle okunmuştur: **تَكْلِمُهُمْ**.

Münzirî bana İbnü’l-Yezîdî’den haber verdi: Ebû Hâtim’i şöyle derken işitti: Onlardan bazısı **تَكْلِمُهُمْ** okudu; ve tefsir edildi: “Onları yaralar.” **الكِلاَمُ**: yaralardır. Yine, eğer şeddeli okunursa: **تُكلِّمُهُم**; o da aynı mânadır: “Onları yaralar.” Ve tefsir edildi; denildi ki: “Onları yüzlerinde damgalar; müminleri beyaz bir nokta ile damgalar, böylece yüzü beyazlar; kâfiri siyah bir nokta ile damgalar, böylece yüzü kararır.”

Lîs dedi: **كَلِيمُكَ**: kendisiyle konuştuğun ve seninle konuşan kimsedir. **الكلامُ**: bilinen(şey)dir. **الكِلْمَةُ**: Temîmî bir lügattir; **الكلِمةُ**: Hicâzî bir lügattir. Temîm lügatinde hepsinin toplamı: **الكِلَمُ**. Ru’be dedi:
لا يَسْمَعُ الرَّكْبُ بها رَجْعَ الكِلَمْ

Başkası dedi: **الكلمة** tek bir harf üzerine de vâki olur; hecâ harflerinden tek bir harf üzerine vâki olur. Ve mânası olan, bir topluluk harften müellef tek bir lafza üzerine vâki olur. Ve bütünüyle bir kasideye ve tamamıyla bir hutbeye vâki olur.

Denir ki: Şair **كلمته**’sinde dedi; yani kasidesinde. Kur’ân, Allah’ın **كلاَمُ**’ıdır; Allah’ın **كَلِمُ**’idir; Allah’ın **كَلمَاتُ**’ıdır; Allah’ın **كلمةُ**’sidir; nasıl tasarruf ederse etsin: tilâvet olunan, korunmuş, yazılmış olarak: mahlûk değildir. Ve **تِكْلاَمَةٌ** bir adam: **الكَلاَمَ**ı güzel yapar.

Ahmed b. Yahyâ, Allah’ın sözü hakkında: ( **وَكَلَّمَ اللَّهُ مُوسَى تَكْلِيماً** ) (النساء: 164) dedi ki: Eğer “**كلَّمَ الله مُوسَى**” mücerred olarak gelseydi, bizim dediğimizi ve onların dediğini—yani Mu‘tezile’yi—ihtimal ederdi. Fakat “(**تكليماً**)” gelince, kelâma giren şüphe çıktı; iki şey için ihtimal çıktı. Araplar der ki: Kelâm te’kîd edilince, te’kîdin lağv olması câiz olmaz; masdar ile te’kîd, şüpheyi çıkarmak için girdi.

İbnü’s-Sikkît: denir ki: İkisi **مُتَهَاجِرَيْنِ** idiler; sonra sabahladılar da **يَتَكَالَمَانِ** oldular; **يَتَكَلَّمَانِ** deme.

**كمل** : Lîs dedi: **كَمَلَ** şey **يَكْمُلُ** **كَمَالاً**; başka bir lügat: **كَمُلَ** **يَكْمُلُ**; o, iki lügatte de **كَاملٌ**dir. Ve “**أكملتُ** şeyi” yani onu güzelleştirdim ve tamamladım.

**والكمالُ**: parçaları kendisinden cüzlere ayrılan tamlıktır.

Denir ki: “Senin için onun yarısı, bir kısmı ve onun **كمالهُ**(si) vardır.”

Allah تعالى dedi: ( **الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِى** ) (المائدة: 3) âyet. Mânası—Allah daha iyi bilir—şudur: “Şimdi sizin için dini tamamladım; düşmanınızın korkusunu sizden giderdiğim ve sizi onlara üstün kıldığım için.” Nitekim dersin ki: “Şimdi bize mülk tamam oldu; bize istediğimiz tamam oldu; korktuğumuz kimseden kurtarıldığımız için.” Ve denilmiştir: ( **الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ** ) (المائدة: 3) yani “Dininizde ihtiyaç duyduğunuz şeylerin ayrımını sizin için tamamladım.” Bu câizdir. Ama Allah’ın dininin vakitlerden bir vakitte tam olmaması: hayır.

Dedim: Bu, Ebû İshâk en-Nahvî’nin sözünün tamamıdır; güzeldir.

Lîs dedi: **كاملٌ**: Benî İmri’i’l-Kays’a ait, yarışçı bir atın adıdır. Ve dersin ki: “Bu malı ona **كَمَلاً** verdim”; böyle konuşulur. O, çoğulda ve tekilde: eşittir. Masdar da değildir, sıfat da değildir; ancak senin “Ona hepsini verdim” demen gibidir. Şaire câizdir ki **الكامِل**’i **كمِيلاً** yapsın.

Ve inşâd etti:
عَلَى أَنَّنِي بَعْدَ ما قَدْ مَضَى
ثَلاثُونَ للهَجْرِ حَوْلاً كمِيلا

Ve denir ki: “Onun hakkının sayısını ona **كَمَّلْتُ**; **تَكْمِيلاً** ve **تَكْمِلَةً**”; o, **مُكَمَّلٌ**dür.

Ve denir ki: “Bu, yirmiyi **المُكَمِّلُ**(dir); ve yüzü **المُكَمِّلُ**(dir); ve bini **المُكمِّلُ**(dir).” Nâbiga dedi:
فكمَّلَتْ مِئَةً فيها حَمَامَتُها
وأَسْرَعَتْ حِسْبَةً في ذلك العَدَدِ

(ثعلب عن ابن الأعرابي) dedi ki: **المِكْمَلُ**:
hayır ve şer için kâmil adam.

Ve **والكامِلِيّةُ** Râfızîlerden(dir); en kötü nesil.

**لكم** : Lîs dedi: **اللّكْمُ**: göğüste dürtme(ktir).

Denir ki: **لَكَمَهُ** **يَلْكُمُهُ** **لَكْماً**.

(ثعلب عن ابن الأعرابي) dedi: Ve bir bedevî dedi ki: “Falan, iki **نِخَافَيْنِ مُلَكَّمَيْنِ** içinde geldi”; yani iki yamalı mest içinde. **المُلَكَّمُ**: yanlarında yamalar bulunan; onlarla yere **يَلْكُمْ** eden(şey)dir.

**لمك** : Lîs dedi: **نُوحُ بْنُ لَمَكَ**; ve denir: **ابن لاَمَكَ**.

(ابن السكيت) denir ki: Bizim yanımızda bir **بِلَمَاجٍ** ile **تَلَمَّجَ** etmedi; bizim yanımızda bir **بلَمَاك** ile **تَلَمّكَ** etmedi; bir **لماكاً** da tatmadı, bir **لماجاً** da.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **اللّمَاكُ** ve **اللّمْكُ**: gözün sürmelendiği cilâdır.

Ebû Amr dedi: **اللِّمِيكُ**: iki gözü sürmeli olan(kimse)dir.

**مكل** : (أبو عبيد عن أبي زيد) **بِئْرٌ مكُولٌ**: o, suyu azalan, sonra durulup toplanan; böylece su onun dibinde toplanır. O suyun adı: **الْمُكْلَةُ**.

Kisâî dedi: Denir ki: **مُكْلَةٌ** ve **مَكْلَةٌ**; kuyunun çok suyu için.

(عمرو عن أبيه) **المَكْلُ**: kuyuda suyun toplanmasıdır.

Lîs dedi: Kuyu **مَكَلَتِ**; su onun ortasında toplandığında ve çoğaldığında; o: **الْمُكْلَةُ**(dir). Ve **بئرٌ مَكُولٌ**; ve **جمّةٌ مَكُولٌ**.

(ثعلب عن ابن الأعرابي): **المِمْكَلُ**: suyu az olan gölcük.

**ملك** : İbn Kesîr, Nâfi‘, Ebû Amr, İbn Âmir ve Hamza ( **مَلِكِ يَوْمِ الدِّينِ** )i elifsiz okudu. Âsım, Kisâî ve Ya‘kûb ise ( **مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ** ) (الفاتحة: 4) elifli okudu.

Abdülvâris, Ebû Amr’dan rivayet etti: ( **مَلْكِ يَومَ الدِّينِ** ); bu, Ebû Amr’ın ihtilâsındandır.

Münzirî bana Ebû’l-Abbâs’tan haber verdi ki o, ( **مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ** ) (الفاتحة: 4) seçmiştir.

Her kim **يَمْلِكُ** ise o **مالكٌ**tır; çünkü fiilin te’vîliyle: dirhemlerin **مالكُ**ı, elbisenin **مالكُ**ı. Ve **مَالِكُ يَوْمِ الدِّينِ**, din gününü ikame etmeyi **يَمْلِكُ** eder. Ondandır onun sözü: ( **مَالِكَ الْمُلْكِ** ).

Dedi ki: ( **مَلِكُ النّاسِ** ve **سَيِّدُ الناس** ve **رَبُّ النَّاسِ** )a gelince, o, bunlardan daha faziletli olanı murad etti; onların sahibi olmasını murad etmedi. Allah جلّ وعزَّ demiştir: ( **مَالِكَ الْمُلْكِ** ) (الفاتحة: 4). Görmez misin ki onu her şeyin **مَالِكاً**ı kıldı; bu, fiile delâlet eder. Bunu, Ebû Ubeyd’in sözü ve onun seçimi akabinde zikretti.

Lîs dedi: **المَلِكُ** Allah’tır; kralların kralı; mülk O’nundur; O, **مالكُ يَوْمِ الدِّينِ**’dir; O, yaratılmışın **مَلِيكُ**idir; yani onların Rabbi ve onların sahibi. Ve yeryüzü krallarından olan **الملِكُ**; ona tahfîf ile **مَلْكٌ** denir. Çoğulu: **ملوكٌ** ve **أملاكٌ**. **المِلْكُ**: elin sahip olduğu mal ve hizmetkâr(lar)dan(olan şey)dir. **المَلَكةُ**: senin köleyi mülk edinmendir. **المَمْلَكة**: kralın raiyyeti üzerindeki sultanıdır.

Denir ki: “Onun **مَمْلَكَتُهُ** uzadı; onun **مملَكتُهُ** kötü oldu; onun **مَملكَتُهُ** güzel oldu; onun **مُلْكُهُ** büyüdü; onun **مُلْكُهُ** büyüdü.”

Ve denir ki: Onlar **عَبيدُ مَملَكةٍ**dir; bu, onlara galip gelinip onların köleleştirilmesidir; hâlbuki onlar hürdürler.

(أبو عبيد عن الكسائي): denir ki: Bu, **عَبْدُ مَملَكةٍ** ve **مملُكَةٍ**dir; ikisi de. O, esir alınmış olup ana-babası mülk edinilmemiş olandır.

**والعَبْدُ**: kendisi ve ana-babası mülk edinilmiş olan **القِنُّ**dür.

Şemr dedi: Kisâî dedi ki: **المَمْلكَةُ**: onların üzerine galip gelinmesi; hâlbuki onlar hürdürler; sonra onları köleleştirmesidir.

(اللِّحيَانيُّ): Falan **مَلَكَ**; o **يملِكُ**: **مُلْكاً** ve **مِلْكاً** ve **مَلَكةً** ve **مَملَكةً** ve **مَملُكةً** ve **مَلْكاً**. Ve bir adam **مَلِكٌ**(tir). Üç **أملاكٍ**dan ona kadar; çoğalınca onlar **مُلوكٌ**turlar.

Ve **الملِك**e **مَليكٌ** denir; **مُلَكاءَ** olarak cem‘ edilir.

Denir ki: Onun Irak’ın **مَلَكُوتُ**u, izzeti, sultanı ve mülkü vardır.

Ve denir ki: **مَلْكُوَةٌ**.

Denir ki: Kölenin **مَلَكةُ**si uzadı; yani: onun köleliği.

Denir ki: O, **المَلكةِ** ve **المِلْكِ** bakımından güzeldir.

Bir adam evlenince ona denir ki: Falan **مَلَكَ**; **يَملِكُ**: **مَلْكاً** ve **مُلكاً** ve **مِلكاً**. Ve falan **أُمْلِكَ**; **يُملَكُ** **إملاكاً**; evlendirildiği zaman.

Kisâî dedi: Denir ki: Falanın **إملاكَ**ına şahit olduk; ve onun **مِلاكُه**(u); ve onun **مَلاكَهُ**. Ve bu, işin **مِلاكُ**ıdır ve **مَلاكُه**dur; yani onun salâhıdır.

Denir ki: Yolun **مِلْكِ**inden bırak; ve vadinin **مِلْك**i, **مَلْكِه** ve **مُلْكِه**; yani onun sınırı ve ortası.

Denir ki: Onun bir **مُلْكٌ**ü, bir **مَلْكٌ**ü, bir **مِلكٌ**ü vardır; yani sahip olduğu bir şey.

Kisâî: “Bu şeyhe merhamet edin; onun ne **مُلْكٌ**ü var ne de görmesi”; yani onun hiçbir şeyi yok.

Denir ki: Kavim falanı **مَلَّكَ**; ve onu kendi nefisleri üzerine **أَملَكوهُ**; yani onu kral yaptılar.

Denir ki: Falan kadına, işi **أُمْلِكَتْ**; boşamasının işi onun eline verildiği zaman.

(قلت): Ve “**مُلِّكتْ** işi” “**أُملِكتْ**”ten daha çoktur; o, temlîktir.

Denir ki: “İş sahibi olanın işini ona **مَلِّكْ**”; senin “Malı sahibine ver; isterse ahmak olsun” demen gibi.

Lîs dedi: **مِلاكُ الأمر**: kendisine dayanılan(şey)dir. Ve kalp: bedenin **مِلاكُ**ıdır.

Ömer’in hadisinde: ( **أَمْلِكُوا العَجِينَ فإنه أَحَدُ الرّيعيْنِ** ). Şemr dedi: Ferrâ dedi ki: Denir ki: Kadın hamur yoğurdu da **فأَمْلَكتْ**; **مَلاَكتَهُ**na ulaştığı ve yoğurmasını güzel yaptığı zaman; ta ki bir kısmı bir kısmını tutsun. Ve onu iyice yoğurduğu zaman “Onu **مَلَكَتْه**; **تَملِكُه** **مَلْكاً**” denir; ve bunun benzeri.

Ebû Ubeyd, Emevî’den hikâye etti; başkası da Evs b. Hacer’den, bir yayı vasfederken inşâd etti:
فَمَلَّكَ باللِّيطِ الذي تحْتَ قِشْرِها
كَغِرْقىءٍ بَيْضٍ كنَّهُ القَيْضُ مِنْ عَلُ
Dedi ki: **مَلَّكَ**; şeddeli yaptı; kadın hamuru **تمَلِّكُ** ettiği gibi, yoğurmasını sıkılaştırır. Yani kabuktan bir şey bıraktı; yay onunla kendini tutar; onu örter ki yayın içi görünmesin de çatlamasın. Onlar üzerine sinir koyarlar; eğer üzerinde kabuk yoksa.

Kays b. el-Hatîm, elini sapladığı sırada sıkıca tuttuğu bir mızrak darbesini vasfederken dedi:
مَلَكْتُ بها كَفِّي فَأَنْهَرْتُ فَتْقَها
يَرَى قائمٌ مِنْ دونها ما وَرَاءها
Yani: Darbe ile elimi sıktım.

(غيرُه): Falan, şuna düşmeye **ما تَمالك** etmedi; kendini tutamadığı zaman. Şair dedi:
فلا تَمَالُكَ عن أرْضٍ لها عَمَدُوا

(أبو عبيد عن الأموي): Su, onun işinin **مَلَكُ**ıdır.

Münzirî bana, Sa‘leb’den, İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi: Onun ne **مَلْكٌ**ü var ne de **نَقْرٌ**ü; yani onun suyu yok.

(الحرّانيُّ عن ابن السكِّيت) onun şöyle dediğini (nakletti): **المَلْكُ**: mülk edinilmiş olan şeydir.

Denir ki: Bu, elimin **مَلْكُ**üdür; ve bu hususta benden başka kimsenin bir **مَلْكٌ**ü yoktur; ve bir **مِلْكٌ**ü.

Denir ki: Su, benim işimin **مَلْكُ**üdür; kavimle birlikte su olunca işlerini ellerine alırlar.

Ebû Vecze es-Sa‘dî dedi:
ولَمْ يَكُنْ مَلَكٌ لِلْقَوْمِ يُنْزِلُهُمْ
إِلاَّ صَلاصِلُ لا تُلْوِي عَلَى حَسَبِ

(أبو عُبيد عن الأموي): Atasözlerindendir: ( **الماء مَلك أَمْرِه** ) yani su, şeylerin **ملاك**ıdır; işin kemâlinin kendisiyle olduğu şeye darb-ı mesel yapılır.

**والأمْلُوكُ**: Himyer’den bir kavmin “makâvîl”idir. Nebî صلى الله عليه وآله وسلم, **أُمْلُوكِ رَدْمَانَ**’a yazdı. **ورَدْمَانُ**: Yemen’de bir yerdir.

(ابن بُزُرْجَ): “Sularımız: **مُلوكُنَا**dır.” Ve falan, çok **مُلوكٍ** üzere öldü.

(الأصمعيُّ): Onun bir **مَلاكٌ**ı yok; yani tutunmaz. Ve bu, işin **مِلاَكُ**ıdır. ( **ولا يَدخُلُ الْجنّة سَيِّىءُ الْمَلَكَة** ) hareketli(dir).

Denir ki: Yolun **مِلْكَ**ine yapış; yani ortasına. Tırimmâh dedi:
رَثِيمَ الْحَصا مِن مَلْكِها المُتَوَضِّحِ

İbnü’l-A‘râbî dedi: **أَبو مالكٍ** yaşlılığın ve yaşın künyesidir; onunla künyelendi; çünkü onu mülk edindi ve ona galip geldi. Ve inşâd etti:
أَبَا مَالِكٍ إنَّ الْغَوَانِي هَجَرْنَنِي
أبا مالِكٍ إِنِّي أَظنُّكَ دَائِبَا

(أبو عبيد): Bize geldi; onu **مُلُكُهُ** sevk ediyordu; yani ayakları ve kılavuzu. Her binitin ayakları: onun **مُلُكُهُ**dur.

Denir ki: Nefsim beni, şunu yapmaya **لا تُمَالِكُني**; yani bana itaat etmez.

Enes’in hadisinde: ( **البَصْرَةُ إِحْدَى المُؤْتَفِكَاتِ فانْزِلْ في ضواحيها وإِيَّاكَ والمَمْلَكَةَ** ).
Şemr dedi: **الممْلَكة** ile onun ortasını murad etti. Ve yolun **مَلْكُ**ü: onun büyüğü ve ortasıdır.

(الفرّاء عن الدُّبَيْرِيَّةِ): Hamur, tutarlı ve sağlam olunca ona denir: **مَمْلوكٌ** ve **مُمَلَّكٌ**.

Lîs dedi: **المَلَكُ**: meleklerden birinin tekilidir; o, ancak **الْمَلأَكِ**in hafifletilmesidir. Hemzesini hazfetmek üzerinde birleştiler. O, **الأَلُوكِ**ten **مَفْعَلٌ**dir. Onun tefsirinin tamamı, **حرف الكاف**’ın mu‘talâtında(dır).

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%83%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب اللام والكاف وما يثلثهما)
(لكم) اللام والكاف والميم كلمةٌ واحدةٌ، هي اللَّكمْ: الضرب باليد مجموعةً. قالوا: وقياسه من الخُفِّ الملَكَّم، وهو الصُّلْب الشَّديد.‏
(لكن) اللام والكاف والنون كلمةٌ واحدة، هي اللّكْنَة، وهي العِيُّ في اللِّسان. ورجلٌ ألْكَنُ وامرأةٌ لَكْناء، وهو اللَّكَنُ(1) أيضاً.‏
(لكي) اللام والكاف والحرف المعتل أو المهموز، يدلُّ على لزوم مكانٍ وتباطؤ. ولَكِيت بفُلانٍ لَكىً مقصور، إذا لزِمْتَه. وقال أبو بكر: لَكِيَ بالمكان، إذا أقامَ به، يهمز ولا يهمز(2). وتلَكَّأَ الرّجلُ تلكُّؤاً: تباطَأَ عن الشيء ويقال: لَكأْتُ* الرجُلَ لَكْأً: جلَدْتُه بالسَّوط.‏
(لكد) اللام والكاف والدال. يقولون: لكِد الشَّيءُ بالشيء: لازَمَه ولَزِق به. ويقولون: المِلْكَد: شيءٌ يدَق فيه الأشياء. واللَّكَدُ: التزاق الدّم وجُمودُه وأكلتُ الصَّمْغَ فلَكِدَ بفَمِي(3).‏
وقال أبو بكر بن دريد: اللَّكد: الضَّرب باليد. ومَشَى وهو يُلاكِد قَيْدَه، إذا مَشَى فنازعَه القَيدُ خُطَاه(4).‏
(لكع) اللام والكاف والعين أصل يدل على لُؤم ودناءة. منه لَكُعَ الرّجل، إذا لَؤُم، لَكَاعةً، وهو ألْكَع. يقال لـه: يا لُكَع، وللاثنين يا ذَوَيْ لُكَع. ويقولون: بنُو اللَّكِيعة، قالوا: وقياس ذلك اللَّكَع، وهو الوَسَخ. واللُّكَع أيضاً: الجحش الراضع.‏
ومما شذَّ عن هذا الباب اللَّكْع، وهو اللَّسْع. قال:‏
* إذا مُسَّ دَبْرُه لَكعَا(5) *‏
--------------ـــ
(1) في الأصل: "للكت".‏
(2) الجمهرة (3: 171).‏
(3) في الأصل: "والكدت الصمغ فلصق بفمي".‏
(4) الجمهرة (3: 297).‏
(5) البيت لذي الإصبع العدواني، وهو في اللسان (خشش، لكع) وليس في قصيدته التي على هذا الوزن والروي في المفضليات (1: 151)، وقد سبق في (خش). وهو بتمامه:‏
إما ترى نبله فخشرم خشـ *** ـاء إذا مس دبره لكعا‏

ـ

##### Türkçe

(لام ve **كاف** ve ikisini üçleyen(ler) babı)

(**لكم**) **اللام** ve **الكاف** ve **الميم** bir tek kelimedir; o, **اللَّكمْ**’dur: el ile, (el) toplanmış hâlde vurmadır. Dediler ki: bunun kıyası, **الخُفِّ**’ten **الملَكَّم**’dir; o, katı, şiddetli olandır.‏

(**لكن**) **اللام** ve **الكاف** ve **النون** bir tek kelimedir; o, **اللّكْنَة**’dir; o da dildeki tutukluktur. Ve **ألْكَنُ** bir erkek ve **لَكْناء** bir kadın; o, **اللَّكَنُ**(1) da ayrıca(dır).‏

(**لكي**) **اللام** ve **الكاف** ve illetli harf yahut hemzeli (harf), bir mekâna yapışıp kalmaya ve ağır davranmaya delâlet eder. Ve **لَكِيت** falan kimseye, **لَكىً** (maksûr) olarak; ona yapışıp kaldığın zaman. Ebû Bekir dedi ki: **لَكِيَ** mekânda; onda ikamet ettiği zaman; hemzelenir ve hemzelenmez(2). Ve **تلَكَّأَ** adam, **تلكُّؤاً**: şeyden ağır davrandı; ve denilir: **لَكأْتُ** adamı **لَكْأً**: onu kırbaçla kamçıladım.‏

(**لكد**) **اللام** ve **الكاف** ve **الدال**. Derler: **لكِد** şey, şey ile: ona yapışıp kaldı ve ona yapıştı. Ve derler: **المِلْكَد**: içinde şeylerin dövüldüğü bir şey. Ve **اللَّكَدُ**: kanın yapışması ve donmasıdır; ve zamkı yedim de **لَكِدَ** ağzıma(3).‏

Ebû Bekir b. Düreyd dedi: **اللَّكد**: el ile vurmaktır. Ve yürüdü, hâlbuki o, bağını **يُلاكِد** ediyordu; bağ onun adımlarını çekiştirdiği zaman(4).‏

(**لكع**) **اللام** ve **الكاف** ve **العين**; asıl, alçaklık ve bayağılığa delâlet eder. Ondan: **لَكُعَ** adam; alçaklaştığı zaman; **لَكَاعةً**; ve o, **ألْكَع**’dır. Ona denilir: **يا لُكَع**; ve iki kişiye: **يا ذَوَيْ لُكَع**. Ve derler: **بنُو اللَّكِيعة**; dediler ki: bunun kıyası **اللَّكَع**’dır; o da pisliktir. Ve **اللُّكَع** da ayrıca: emen sıpadır.‏

Ve bu babdan şâz olan şeylerdendir: **اللَّكْع**; o da **اللَّسْع**’dır. Dedi ki:‏
* Eğer kıçı **لَكعَا**(5) olarak dokundurulursa *‏

--------------ـــ
(1) Asılda: "للكت".‏
(2) **الجمهرة** (3: 171).‏
(3) Asılda: "والكدت الصمغ فلصق بفمي".‏
(4) **الجمهرة** (3: 297).‏
(5) Beyit, Zî’l-İsba‘ el-‘Advânî’nindir; o, **اللسان**’da (خشش، لكع) içindedir; ve **المفضليات**’te (1: 151) bu vezin ve kafiye üzere olan kasidesinde değildir; ve (خش) içinde daha önce geçti. Ve o, tamamıyla şöyledir:‏
إما ترى نبله فخشرم خشـ *** ـاء إذا مس دبره لكعا‏

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%83%D9%85/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ل ك م
لكمه بجمع كفّه ولا يألوه لكمةً ولطمةً ولاكمه وتلاكما وتقول‏:‏ رب مكالمه أوقعت في ملاكمه ومماطلة جرت إلى ملاطمة‏.‏
ومن المجاز‏:‏ خبزة ملكّمة‏:‏ مضروبة باليد‏.‏
وخف ملكّم‏.‏
شديد‏.‏
ولكم السيل عرض الجبل‏:‏ أثر فيه‏.‏

##### Türkçe

ل ك م
Onu, avucunu toplayarak yumrukladı; onu bir yumruk ve bir tokatla esirgemez; ve onu yumrukladı; ve birbirleriyle yumruklaştılar; ve dersin ki: Nice **مكالمة** bir **ملاكمة** içine düşürdü; ve bir ağırdan alma, bir tokatlaşmaya götüren bir ağırdan alma meydana getirdi.

Mecazdan: **خبزة ملكّمة**: elle vurulmuş.

Ve **خف ملكّم**.

Şiddetli.

Ve sel, dağın yanını **لكم** etti: onda iz bıraktı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%83%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

اللَّكْم: الضرب باليد مجموعة، وقيل: هو اللَّكْزُ في الصدر والدفْعُ، لَكَمَه يَلْكُمُه لَكْماً؛ أَنشد الأَصمعي:
كأَن صوتَ ضَرْعِها تَشاجُلُ
(* قوله: تشاجل: هكذا في الأَصل).
هتِيك هاتا حَتنا تكايِلُ،
لَدْمُ العُجا تَلْكُمُها الجَنادِلُ
والمُلَكَّة: القُرْصة المضروبة باليد. وخُفٌّ مِلْكَم ومُلَكَّم ولَكَّام: صُلْب شديد يكسر الحجارة؛ أَنشد ثعلب:
ستأتِيك منها، إن عَمَرْتَ، عِصابةٌ
وخُفَّانِ لَكَّامانِ للقِلَعِ الكُبْدِ
قال ابن سيده: هذا شعر للصٍّ يتهزّأُُ بمسروقه. ويقال: جاءنا فلانٌ في نِخافَيْنِ مُلَكَّمَيْنِ أَي في خُفَّيْنِ مُرقَّعَيْن. والمُلَكَّم: الذي في جانبه رِقاعٌ يَلْكُم بها الأَرض.
وجَبَلُ اللُّكَامِ: معروف؛ التهذيب: جبَل لُكامٍ معروف بناحية الشأْم. الجوهري: اللُّكّام، بالتشديد، جبل بالشأْم.
ومُلْكُومٌ: اسم ماء بمكة، شرفها الله تعالى.

##### Türkçe

**اللَّكْم**: elin toplu (yumruk) hâliyle vurmadır; ve denildi ki: o, göğüste **اللَّكْزُ** ve itmedir; **لَكَمَه يَلْكُمُه لَكْماً**; el-Asmâʿî inşâd etti:

Sanki memesinin sesi **تَشاجُلُ**
(*Sözü: **تشاجل**: asılda böylece).
Hâtâ hâtîk, hattâ tekâyil,
Acâ’nın **لَدْمُ**’u, onu **الجَنادِلُ** yumruklar.

Ve **المُلَكَّة**: elle vurulmuş **القُرْصة**’dır. Ve **خُفٌّ مِلْكَم** ve **مُلَكَّم**
ve **لَكَّام**: sert, şiddetli; taşları kırar; Saʿleb inşâd etti:

Ondan sana gelecek, eğer yaşarsan, bir topluluk,
Ve iki **خُفَّانِ لَكَّامانِ**; büyük sert kayalar için.

İbn Sîde dedi: bu, çaldığı şeyle alay eden bir hırsızın şiiridir. Ve denilir: falan bize
iki **نِخافَيْنِ مُلَكَّمَيْنِ** içinde geldi; yani iki yamalı **خُفَّيْنِ** içinde. Ve **المُلَكَّم**:
yanında **رِقاعٌ** bulunan; onlarla yeri yumruklar.

Ve **جَبَلُ اللُّكَامِ**: bilinen (bir dağ)dır; **التهذيب**: Şâm tarafında bilinen **جَبَل لُكامٍ**’dır.
el-Cevherî: **اللُّكّام** (teşdîd ile), Şâm’da bir dağdır.

Ve **مُلْكُومٌ**: Mekke’de bir suyun adıdır; Allah Teâlâ onu şereflendirmiştir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%83%D9%85/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ل ك م * * لَكَمَهُ * ضربه بجُمع كفه وبابه نصر و * اللُّكَّامُ * بالضم والتشديد جبل بالشام

##### Türkçe

* ل ك م * * **لَكَمَهُ** * onu, avucunun yumruğuyla vurdu; babı **نصر**’dır. Ve * **اللُّكَّامُ** * (ضم ve teşديد ile) Şam’da bir dağdır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%83%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( اللَّكْمُ : الضَّربُ باليَدِ مَجْمُوعَةً ) ، | وفي الصِّحَاحِ : بِجُمْعِ الكَفِّ ( أَوْ ) هُوَ | ( اللَّكْزُ ) في الصَّدْرِ ( والدَّفْعُ ) ، لَكَمَهُ | يَلْكُمُه لَكْمًا ، من حَدِّ نَصَر ، وأَنْشَدَ | الأَصمَعِيّ : | % ( * لَدْمُ العُجَا تَلْكُمُها الجَنادِلُ * % ) % | ( و ) من المَجازِ : المُلْكِّمَةُ ، ( كمُعَظَّمَةٍ : | القُرْصَةُ المَضْروبَةُ باليَدِ ) ، كما في | الصِّحاح . | | ( و ) من المَجازِ : ( خُفٌّ مِلْكَمٌ ، |

| كمِنْبِرٍ ، ومُعَظَّمٍ ، وشَدَّادٍ ) أَيْ : ( صُلْبٌ ) | شَدِيدٌ ( يَكْسِرُ الحِجَارَةَ ) ، يقال : جاءَنا في | نِخَافَيْن مُلَكَّمَيْنِ ، أَيْ : في خُفَّيْن | مُرَقَّعَيْن ، وأَنْشَدَ ثَعْلَبٌ : | % ( سَتَأْتِيكَ مِنْهَا إِنْ عَمَرْتَ عِصَابَةٌ % | وخُفَّانِ لَكَّامَانِ لِلْقِلَعِ الكُبْدِ ) % | | قال ابنُ سِيدَه : هذا الشِّعْرُ لِلِصٍّ | يَتَهَزَّأُ بِمَسْرُوقِهِ . | | ( وجَبَلُ اللُّكَامِ ، كَغُرَابٍ ) كما هُوَ | في التهذيب ، ومِثْلُه بِخَطِّ أَبِي زَكَرِيَّا ، | وقال : هو المَعْرُوف . ( و ) ضَبَطَه | الجَوْهَرِيُّ مِثْلَ : ( رُمَّانٍ ) ، وذَكَر الوَجْهَيْن | يَاقُوتُ : ( يُسَامِتُ حَمَاةَ وشَيْزَرَ وأَفَامِيَةَ ، | ويَمْتَدُّ شَمَالاً إلى صَهْيُونَ والشُّغْرِ | وبَكَاسَ ، ويَنْتَهِي عِنْدَ أَنْطَاكِيَةَ ) ، ويَتَّصِلُ | بِحِمْصَ فَيُسَمَّى بِلُبْنانَ . | | ومِمَّا سَارَتْ بِهِ الأمْثَالُ قَولُهم : | أَبْدَالُ اللُّكَامِ لا يَزِيدُونَ على سَبْعِينَ ، | وهم الَّذِين جَاءَتِ الآثارُ بأَنَّ الله تَعالَى | | إِنَّما يَرْحَمُ العِبَادَ بِبَرَكَتِهم مَهْمَا تُوُفِّي | وَاحِدٌ مِنْهم قام بَدَلٌ منه ، لا يَسْكُنُون | إلاَّ هَذَا الجَبَلَ ، كَذَا في المُضَافِ | والمَنْسُوبِ للثَّعَالِبِيّ . | | ( ومَلْكُومٌ ) اسْمُ : ( ماءٍ بِمَكَّةَ شَرَّفَهَا | الله تَعالَى ) ، قَالَ السُّهَيْلِيُّ في الرَّوْضِ : | ( ( هو عِنْدِي مَقْلُوبٌ ، والأَصْلُ : مَمْكُولٌ ، | من مَلَكْتُ البِئْرَ : اسْتَخْرَجْتُ مَاءَهَا ، | وقَدْ قَالُوا : بِئْرٌ عَمِيقَةٌ ، ومَعِيقَةٌ ، فلا يَبْعُدُ | أَنْ يَكُونَ هَذَا اللَّفْظُ كَذَلِكَ ، يُقالُ فِيه | مَمْكُولٌ ومَلْكُومٌ ) ) ، وأَنْشَدَ يَاقُوتُ : | % ( سَقَى الله أَمْوَاهًا عَرَفْتُ مَكَانَهَا % | جُؤَاتى ومَلْكُومًا وبَذَّرَ والغَمْرَا ) % | | ( و ) المُلَكَّمُ ، ( كَمُعَظَّمِ : خُفُّ | الإنْسانِ المُرَقَّعُ ) الَّذِي في جَانِبِه رِقَاعٌ | يَلْكُمُ بِهَا الأرْضَ . |

| [ ] ومِمَّا يُسْتَدْرَك عليه : | | المَلْكُومُ : المَظْلُومُ ، نَقَلَه شَيْخُنَا . | | والمُلاكَمَةُ : المُلاطَمَةُ ، وتَلاكَمَا : | تَلاطَمَا . | | واللَّكْمَةُ : اللَّطْمَةُ بِجُمْعِ الكَفِّ ، | والعَوَامُّ يَقُولُون : اللُّكَّمِيَّةُ ، بِضَمٍّ فَتَشْدِيدِ | كَافٍ مَفْتُوحَةٍ ويَاءٍ مُشَدَّدَةٍ . | | ولَكَمَ السَّيْلُ عُرْضَ البَلَدِ : أَثَّرَ | فِيهِ ، وهو مَجاز . | | والْتَكَمَ : الْتَطَمَ . | | ورَجُلٌ مِلْكَمٌ ، كَمِنْبَرٍ : شَدِيدُ اللَّكْمِ ، | أو كَثِيرُه . | | واللَّكْمَةُ : حِصْنٌ بِالسَّاحِلِ قُرْبَ | عِرْقَةَ عَنْ يَاقُوت . |

##### Türkçe

( **اللَّكْمُ** : el ile, toplu hâlde (yumruk) vurmadır ) , ve **الصِّحَاح**’ta: avucun toplanmasıyla ( **أَوْ** ) o, göğüste ( **اللَّكْزُ** ) ( ve itme )dir; onu yumrukladı: **لَكَمَهُ يَلْكُمُه لَكْمًا** , **نَصَر** babının haddinden; ve **الأَصمَعِيّ** inşad etti:
% ( * **لَدْمُ العُجَا تَلْكُمُها الجَنادِلُ** * % ) %
( ve ) mecazdan: **المُلْكِّمَةُ** , ( **كمُعَظَّمَةٍ** : el ile vurulmuş (tokat/çimdik) ) , **الصِّحاح**’ta olduğu gibi.

( ve ) mecazdan: ( **خُفٌّ مِلْكَمٌ** ,

**كمِنْبِرٍ** , ve **مُعَظَّمٍ** , ve **شَدَّادٍ** ) yani: ( sert ) şiddetli ( taşları kırar ); denir: bize iki **مُلَكَّم** **نِخَاف** içinde geldi, yani: iki yamalı mest içinde; ve **ثَعْلَبٌ** inşad etti:
% ( سَتَأْتِيكَ مِنْهَا إِنْ عَمَرْتَ عِصَابَةٌ % | وخُفَّانِ لَكَّامَانِ لِلْقِلَعِ الكُبْدِ ) %

İbn Sîde dedi: bu şiir, çaldığı şeyle alay eden bir hırsız içindir.

( **وجَبَلُ اللُّكَامِ** , **كَغُرَابٍ** ) **التهذيب**’de olduğu üzere; ve onun benzeri Ebû Zekeriyyâ’nın hattıyla; ve dedi: o, bilinen (dağ)dır. ( ve ) **الجَوْهَرِيُّ** onu ( **رُمَّانٍ** ) gibi ضبط etti; ve iki vechi **يَاقُوتُ** zikretti: ( **يُسَامِتُ حَمَاةَ وشَيْزَرَ وأَفَامِيَةَ ، ويَمْتَدُّ شَمَالاً إلى صَهْيُونَ والشُّغْرِ وبَكَاسَ ، ويَنْتَهِي عِنْدَ أَنْطَاكِيَةَ** ) , ve **حِمْصَ** ile birleşir; böylece **لُبْنانَ** diye adlandırılır.

Ve darb-ı mesel olarak yürüyen şeylerden onların sözü: **أَبْدَالُ اللُّكَامِ** yetmişten fazla olmazlar; ve onlar, eserlerin, Allah Teâlâ’nın ancak onların bereketiyle kullara merhamet ettiğine dair geldiği kimselerdir; ne zaman onlardan biri vefat etse, onun yerine bir bedel kalkar; yalnızca bu dağda otururlar; **المُضَافِ** ve **المَنْسُوبِ**’da **الثَّعَالِبِيّ**’ye göre böyledir.

( **ومَلْكُومٌ** ) isimdir: ( Mekke’de bir su; Allah Teâlâ onu şereflendirsin ); **السُّهَيْلِيُّ** **الرَّوْضِ**’da dedi: ( ( o, benim yanımda maklûbdur; asıl: **مَمْكُولٌ**’dur; **مَلَكْتُ البِئْرَ**’den: onun suyunu çıkardım; ve demişlerdir: derin kuyu, ve **مَعِيقَةٌ**; bu lafzın da böyle olması uzak değildir; onda **مَمْكُولٌ** ve **مَلْكُومٌ** denir ) ) , ve **يَاقُوتُ** inşad etti:
% ( سَقَى الله أَمْوَاهًا عَرَفْتُ مَكَانَهَا % | جُؤَاتى ومَلْكُومًا وبَذَّرَ والغَمْرَا ) %

( ve ) **المُلَكَّمُ** , ( **كَمُعَظَّمِ** : insanın yamalı mesti ) ki onun yanında yamalar vardır; onlarla yere vurur.

[ ] Üzerine istidrâk olunan şeylerdendir:

**المَلْكُومُ** : mazlum; onu şeyhimiz nakletti.

**والمُلاكَمَةُ** : **المُلاطَمَةُ**; ve **تَلاكَمَا** : **تَلاطَمَا**.

**واللَّكْمَةُ** : avucun toplanmasıyla vurulan tokat; ve avam derler: **اللُّكَّمِيَّةُ** , bir damme ile, sonra açık **كَافٍ**’ın şeddelenmesi ve şeddeli bir **يَاءٍ** ile.

Ve sel, beldenin enine **لَكَمَ** etti: onda iz bıraktı; ve o mecazdır.

Ve **الْتَكَمَ** : **الْتَطَمَ**.

Ve bir adam **مِلْكَمٌ** , **كَمِنْبَرٍ** : yumruğu şiddetli; yahut çok olan.

Ve **اللَّكْمَةُ** : sahilde, **عِرْقَةَ** yakınında bir hisar; **يَاقُوت**’tan.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%83%D9%85/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

لَكْمَهٌ
لَكْمَهٌ ذ A blow with the fist.

##### Türkçe

**لَكْمَهٌ**
**لَكْمَهٌ**: yumrukla bir darbe.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%83%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

لَكَمَ
لَكَمَ U ( n. ac. لَكْم 1 ),
a.  Punched, thumped.

لَاْكَمَ
لَاْكَمَ III ,
a.  Boxed with.

مِلْكَم
مِلْكَم 20 ,  لَكَّاْم 28 ,
a.  Hard.

لَكَّمَ
N. P. لَكَّمَ II ,
a.  see 20 .

لَاْكَمَ
N. Ag. لَاْكَمَ III ,
a.  Pugilist, boxer.

مُلَاكَمَة
مُلَاكَمَة [ N. Ac. لَاْكَمَ III ( لِكْم 2 )],
a.  Pugilism, boxing.

لَكُمْ
لَكُمْ
a.  To you ( fem. لَكُنَّ ).

##### Türkçe

لَكَمَ
**لَكَمَ** U (isim-fiil: **لَكْم** 1),
a. Yumrukladı, vurdu.

لَاْكَمَ
**لَاْكَمَ** III,
a. İle boks yaptı.

مِلْكَم
**مِلْكَم** 20, **لَكَّاْم** 28,
a. Sert.

لَكَّمَ
N. P. **لَكَّمَ** II,
a. 20’ye bak.

لَاْكَمَ
N. Ag. **لَاْكَمَ** III,
a. Yumruk dövüşçüsü, boksör.

مُلَاكَمَة
**مُلَاكَمَة** [N. Ac. **لَاْكَمَ** III (**لِكْم** 2)],
a. Yumruk dövüşü, boks.

لَكُمْ
**لَكُمْ**
a. Size (dişil: **لَكُنَّ**).
