# لكن — Mekâyîsü'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%83%D9%86/sozluk/mekayis
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%83%D9%86/entries/mekayis

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%83%D9%86.md)
- Mekâyîsü'l-Luğa: İbn Fâris · 11. yy

## Madde başı: لكن

(باب اللام والكاف وما يثلثهما)
(لكم) اللام والكاف والميم كلمةٌ واحدةٌ، هي اللَّكمْ: الضرب باليد مجموعةً. قالوا: وقياسه من الخُفِّ الملَكَّم، وهو الصُّلْب الشَّديد.‏
(لكن) اللام والكاف والنون كلمةٌ واحدة، هي اللّكْنَة، وهي العِيُّ في اللِّسان. ورجلٌ ألْكَنُ وامرأةٌ لَكْناء، وهو اللَّكَنُ(1) أيضاً.‏
(لكي) اللام والكاف والحرف المعتل أو المهموز، يدلُّ على لزوم مكانٍ وتباطؤ. ولَكِيت بفُلانٍ لَكىً مقصور، إذا لزِمْتَه. وقال أبو بكر: لَكِيَ بالمكان، إذا أقامَ به، يهمز ولا يهمز(2). وتلَكَّأَ الرّجلُ تلكُّؤاً: تباطَأَ عن الشيء ويقال: لَكأْتُ* الرجُلَ لَكْأً: جلَدْتُه بالسَّوط.‏
(لكد) اللام والكاف والدال. يقولون: لكِد الشَّيءُ بالشيء: لازَمَه ولَزِق به. ويقولون: المِلْكَد: شيءٌ يدَق فيه الأشياء. واللَّكَدُ: التزاق الدّم وجُمودُه وأكلتُ الصَّمْغَ فلَكِدَ بفَمِي(3).‏
وقال أبو بكر بن دريد: اللَّكد: الضَّرب باليد. ومَشَى وهو يُلاكِد قَيْدَه، إذا مَشَى فنازعَه القَيدُ خُطَاه(4).‏
(لكع) اللام والكاف والعين أصل يدل على لُؤم ودناءة. منه لَكُعَ الرّجل، إذا لَؤُم، لَكَاعةً، وهو ألْكَع. يقال لـه: يا لُكَع، وللاثنين يا ذَوَيْ لُكَع. ويقولون: بنُو اللَّكِيعة، قالوا: وقياس ذلك اللَّكَع، وهو الوَسَخ. واللُّكَع أيضاً: الجحش الراضع.‏
ومما شذَّ عن هذا الباب اللَّكْع، وهو اللَّسْع. قال:‏
* إذا مُسَّ دَبْرُه لَكعَا(5) *‏
--------------ـــ
(1) في الأصل: "للكت".‏
(2) الجمهرة (3: 171).‏
(3) في الأصل: "والكدت الصمغ فلصق بفمي".‏
(4) الجمهرة (3: 297).‏
(5) البيت لذي الإصبع العدواني، وهو في اللسان (خشش، لكع) وليس في قصيدته التي على هذا الوزن والروي في المفضليات (1: 151)، وقد سبق في (خش). وهو بتمامه:‏
إما ترى نبله فخشرم خشـ *** ـاء إذا مس دبره لكعا‏

ـ

### Türkçe

(لام ve كاف ve onların üçüncüsü olanlar babı)

(**لكم**) **اللام** ve **الكاف** ve **الميم** bir tek kelimedir; o, **اللَّكمْ**’dur: el toplu hâlde iken vurmadır. Dediler ki: bunun kıyası **الخُفِّ**’ten **الملَكَّم**’dir; o, katı serttir.

(**لكن**) **اللام** ve **الكاف** ve **النون** bir tek kelimedir; o, **اللّكْنَة**’dir; o da dilde tutukluktur. Ve **ألْكَنُ** bir erkek ve **لَكْناء** bir kadın; o, **اللَّكَنُ**(1) da ayrıca.

(**لكي**) **اللام** ve **الكاف** ve illetli harf yahut hemzeli harf; bir yerde kalmaya ve ağır davranmaya delâlet eder. Ve **لَكِيت** falan kimseye **لَكىً** (maksûr), ona yapışıp kaldığın zaman. Ebû Bekir dedi ki: **لَكِيَ** bir yerde; orada ikamet ettiği zaman; hemzelenir de hemzelenmez de(2). Ve adam **تلَكَّأَ** **تلكُّؤاً**: bir şeyden ağır davrandı; ve denilir: **لَكأْتُ** adamı **لَكْأً**: onu kamçıyla kırbaçladım.

(**لكد**) **اللام** ve **الكاف** ve **الدال**. Derler: **لكِد** şey şeyle: ona devam etti ve ona yapıştı. Ve derler: **المِلْكَد**: içinde şeylerin dövüldüğü bir şey. Ve **اللَّكَدُ**: kanın yapışması ve donmasıdır; ve zamkı yedim de ağzıma yapıştı(3).

Ebû Bekir b. Düreyd dedi: **اللَّكد**: elle vurmaktır. Ve yürüdü, o hâlde o, bağını çekiştirip duruyordu; yürüdüğü zaman bağ onun adımlarını çekiştirip ona karşı koyduğunda(4).

(**لكع**) **اللام** ve **الكاف** ve **العين**; asıl, alçaklık ve bayağılığa delâlet eder. Ondan: **لَكُعَ** adam; alçak olduğu zaman; **لَكَاعةً**; ve o, **ألْكَع**’dır. Ona denilir: **يا لُكَع**; ve iki kişiye: **يا ذَوَيْ لُكَع**. Ve derler: **بنُو اللَّكِيعة**; dediler ki: bunun kıyası **اللَّكَع**’dır; o da pisliktir. Ve **اللُّكَع** da ayrıca: emen sıpadır.

Ve bu babdan şâz olan şeylerdendir: **اللَّكْع**; o da **اللَّسْع**’dır. Dedi ki:
* Eğer kıçı dokundurulursa **لَكعَا**(5) *

--------------ـــ
(1) Asılda: “للكت”.
(2) el-Cemhere (3: 171).
(3) Asılda: “والكدت الصمغ فلصق بفمي”.
(4) el-Cemhere (3: 297).
(5) Beyit, Zû’l-İsba‘ el-‘Advânî’nindir; o, Lisân’da (خشش، لكع)’dadır ve Mufaddaliyât’ta (1: 151) bu vezin ve kafiye üzere olan kasidesinde değildir; ve daha önce (خش)’ta geçti. Tamamı şöyledir:
إما ترى نبله فخشرم خشـ *** ـاء إذا مس دبره لكعا
