# لكن — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%83%D9%86/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%83%D9%86/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%83%D9%86.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: لكن

اللُكْنَةُ: عُجمةٌ في اللسان وعِيٌّ. يقال: رجلٌ ألْكَنُ بيِّن اللَكَنِ. ولكن خفيفةٌ وثقيلةٌ: حرفُ عطفٍ للاستدراك والتحقيق يوجَب بها بعد نفي، إلا أن الثقيلة تعمل عمل إنّ تنصب الاسم وترفع الخبر ويُستدرَك بها بعد النفي والإيجاب. تقول: ما جاءني زيد لكِنَّ عَمراً قد جاء، وما تكلم زيد لَكِنَّ عَمْراً قد تكلم. والخفيفة لا تعمل لأنها تقع على الأسماء والأفعال، وتقع أيضاً بعد النفي إذا ابتدأت بما بعدها. تقول: جاءني القوم لَكِنْ عَمْرٌو لم يجئ، فترفع. ولا يجوز أن تقول لكن عمرٌو وتسكت حتَّى تأتي بجملة تامة. فأما إن كانت عاطفةً اسماً مفرداً على اسم مفرد لم يجز أن تقع إلا بعد نفي، وتلزمُ الثاني مثلَ إعراب الأول تقول: ما رأيت زيداً لَكِنْ عَمرأ، وما جاءني زيدٌ لَكِنْ عَمرٌو. وأما قول الشاعر:
فَلَسْتُ بـآتـيهِ ولا أسـتـطـيعـه		ولاكِ اسْقِني إن كان ماؤكَ ذا فَضلِ
فإنّه أراد ولَكِنْ، فحذف النون ضرورةً، وهو قبيحٌ. وبعض النحويين يقول: أصله أنَّ، واللام والكاف زائدتان، يدلُّ على ذلك أن العرب تُدخل اللام في خبرها. وأنشد الفراء:
ولكنَّني في حبِّها لَكَميدُ
وقوله تعالى: "لَكِنَّا هو الله ربي"، يقال أصله لكن أنا، فحذفت الألف فالتقت نونان، فجاء بالتشديد لذلك.

### Türkçe

**اللُكْنَةُ**: dilde bir yabancılık ve bir tutukluk. Denir ki: **رجلٌ ألْكَنُ**; **بيِّن اللَكَنِ** (açık **اللَكَنِ** sahibi).

Ve **لكن** hafif ve ağırdır: istidrâk ve tahkik için bir atıf harfidir; onunla, nefiyden sonra (hüküm) gerekli kılınır. Ancak ağır olanı, **إنّ**’in amelini işler: ismi nasb eder ve haberi ref‘ eder; onunla, nefiyden ve isbattan sonra istidrâk edilir. Dersin ki: **ما جاءني زيد لكِنَّ عَمراً قد جاء** (Zeyd bana gelmedi; fakat Amr gelmiştir) ve **ما تكلم زيد لَكِنَّ عَمْراً قد تكلم** (Zeyd konuşmadı; fakat Amr konuşmuştur).

Hafif olan ise amel etmez; çünkü isimlerin ve fiillerin üzerine vâki olur; ayrıca, kendisinden sonrakini onunla başlattığında nefiyden sonra da vâki olur. Dersin ki: **جاءني القوم لَكِنْ عَمْرٌو لم يجئ**; böylece ref‘ edersin. Ve tam bir cümle getirinceye kadar “**لكن عمرٌو**” deyip susman câiz değildir.

Şu hâlde, eğer bir tekil ismi bir tekil isme atfeden (bir atıf edatı) ise, nefiyden sonra olmaktan başka bir yerde vâki olması câiz değildir; ve ikincisi, birincinin i‘râbının benzerini gerekli kılar. Dersin ki: **ما رأيت زيداً لَكِنْ عَمرأ** ve **ما جاءني زيدٌ لَكِنْ عَمرٌو**.

Şairin sözüne gelince:
فَلَسْتُ بـآتـيهِ ولا أسـتـطـيعـه		ولاكِ اسْقِني إن كان ماؤكَ ذا فَضلِ
Şüphesiz o, **ولَكِنْ**’i murad etti; sonra zaruret olarak **النون**’u hazfetti; ve bu çirkindir.

Bazı nahivciler der ki: aslı **أنَّ**’dır; **اللام** ve **الكاف** ziyadedir; buna delil, Arapların onun haberine **اللام**’ı dâhil etmeleridir.

El-Ferrâ’ şöyle inşâd etti:
ولكنَّني في حبِّها لَكَميدُ

Ve Yüce Allah’ın sözü: "**لَكِنَّا هو الله ربي**"; denir ki aslı “**لكن أنا**”dır; sonra **الألف** hazfedildi, böylece iki **نون** karşılaştı; bunun için teşdîd ile geldi.
