# لمأ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%85%D8%A3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%85%D8%A3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لمأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%85%D8%A3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: لمأ

لمأه، وعليه، كمنعه: ضرب عليه يده مجاهرة وسرا الواو بمعنى أو ولمأ الشيء يلمؤه: أخذه أجمع واستأصله، ولمأ الشيء: أبصره، مثل لمحه، وفي حديث المولد: فلمأتها نورا يضيء له ما حوله كإضاءة البدر لمأتها: أبصرتها ولمحتها. واللمء واللمح: سرعة إبصار الشيء. وتلمأت الأرض به، وعليه تلمؤا: اشتملت واستوت ووارته، قال هدبة بن خشرم:
  وللأرض كم من صالح قد تلمأت                      عليه فوارته بلـمـاعة قـفـر وألمأ اللص عليه أي الشيء: ذهب به وقيل: ذهب به خفية، وألمأ فلان علي حقي: جحده وأنكره وحكى يعقوب أيضا: كان بالأرض مرعى أو زرع فهاجت الدواب بالمكان فألمأته، أي تركته صعيدا خاليا ليس به شيء، وألمأ عليه: اشتمل، أو إذا عدي بالباء فبمعنى ذهب به ويقال: ذهب ثوبي فما أدري من ألمأ به، كذا في الصحاح وإذا عدي بعلى، فبمعنى اشتمل يقال: من ألمأ عليه? والذي في الصحاح: من ألمأ به، يعني بالباء، حكاه يعقوب في الجحد، قال: ويتكلم بهذا بغير جحد. وفي اللسان: ألمأت على الشيء إلماء، إذا احتويت عليه. وألمأ به: اشتمل عليه. والتمأ بما في الجفنة الأولى قول غيره: بما في الإناء: استأثر به وغلب عليه كألمأ به وتلمأ به. والتمئ لونه: تغير كالتمع، أي مبنيا للمفعول، فكان ينبغي للمصنف ضبطه على عادته، وحكى بعضهم التمأ، كالتمع. والملمؤة كمقبرة: الموضع يؤخذ كذا في النسخة، ومثله في التكملة، وفي بعضها يوجد بالجيم والدال المهملة فيه الشيء، وهو أيضا الشبكة للصياد، قال الشاعر:
  تخيرت قولي على قدرة                      كملتمس الطير بالملمؤه ومما يستدرك عليه: قال زيد ابن كثوة: ما يلمأ فمه بكلمة، أي لا يستعظم شيئا تكلم به من قبيح، نقله الصاغاني.

### Türkçe

**لمأه** ve onun üzerine, **منعه** gibi: Elini onun üzerine açıkça ve gizlice vurdu; **الواو** “veya” mânasındadır. Ve **لمأ الشيء يلمؤه**: Onu bütünüyle aldı ve kökünü kazıdı. Ve **لمأ الشيء**: Onu gördü; **لمحه** gibidir. Ve doğum hadîsinde: “Onu bir nur olarak gördüm; onunla etrafındakiler, dolunayın aydınlatması gibi aydınlanıyordu.” **لمأتها**: Onu gördüm ve onu fark ettim. Ve **اللمء** ile **اللمح**: Bir şeyi görmenin süratidir. Ve “Yer onunla ve onun üzerine **تلمؤا** etti”: Örtündü, düzleşti ve onu gizledi. **هدبة بن خشرم** dedi ki:
  Ve yerin nice salih kimse(leri) vardır ki **تلمأت** etti                      onun üzerine; onu ıssız bir parıltıyla örttü.

Ve **ألمأ** hırsız onun üzerine, yani şey üzerine: Onunla gitti; ve denildi ki: Onunla gizlice gitti. Ve “Falan, hakkım üzerine **ألمأ** etti”: Onu inkâr etti ve reddetti. Ve Yakub da şöyle hikâye etti: Yerde bir otlak veya ekin vardı; derken hayvanlar o mekânda coştu da onu **ألمأته** ettiler; yani onu, üzerinde hiçbir şey olmayan boş, çıplak bir toprak olarak bıraktılar. Ve **ألمأ عليه**: Örtündü; yahut **الباء** ile geçişli kılınırsa “onunla gitti” mânasındadır. Ve denilir: “Elbisem gitti; onunla kimin **ألمأ** ettiğini bilmiyorum”; **الصحاح**’ta böyledir. Ve **على** ile geçişli kılınırsa “örtündü” mânasındadır; denilir: “Onun üzerine kim **ألمأ** etti?” **الصحاح**’ta olan ise: “Onunla kim **ألمأ** etti?” yani **الباء** ile; Yakub bunu inkârda hikâye etti; dedi ki: “Bununla inkâr olmaksızın da konuşulur.” Ve **اللسان**’da: “**ألمأت على الشيء إلماء**: Onu içine aldığım zaman.” Ve **ألمأ به**: Onu örttü. Ve “İlk çanaktakine **التمأ** etti”: Başkasının sözü; “Kapta olana”: Onu kendine ayırdı ve ona galip geldi; **ألمأ به** ve **تلمأ به** gibi. Ve **التمئ لونه**: **التمع** gibi değişti; yani mef’ûle bina edilmiştir; öyleyse musannifin âdeti üzere onu ضبط etmesi gerekirdi. Ve bazısı **التمأ**’yı, **التمع** gibi, hikâye etti. Ve **الملمؤة** **مقبرة** gibi: Alınan yer; nüshada böyledir; ve **التكملة**’de de onun gibidir. Ve bazısında **الجيم** ve **الدال المهملة** ile, içinde şey bulunan (yer) vardır; ve o, avcı için ağdır da. Şair dedi ki:
  Sözümü bir kudret üzere seçtim                      **الملمؤه** ile kuş arayan gibi.

Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: **زيد ابن كثوة** dedi ki: “Ağzı bir kelimeyle **يلمأ** etmez”; yani konuştuğu çirkin bir şeyden hiçbir şeyi büyük görmez; bunu **الصاغاني** nakletti.
