# لمز — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%85%D8%B2/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%85%D8%B2/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لمز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%85%D8%B2.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: لمز

لمز
لََمَزَ - يَلْمِزُ - لُمَزَة
لََمَزَ - يَلْْمِزُ + كائن + كائناً: يصف آخر بوصف فيه انتقاص وهزء
لُمَزَة: اسم فاعل مبالغة على وزن " فُعَلَة " من " لََمَزَ - يَلْْمِزُ "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الذم والسب والتعيير، بوصم وإلحاق نقص أو عيب بآخر، لتحقيره والهزء منه"، وهي:
هَزِئَ - يَهْزَأُُ (هَزَأَ - يَهْزَأُُ)، ذَأَمَ - يَذْأَمُ، ذَمَّ - يَذُمُّ، عَرَّ - يَعُرُّ، سَخِرَ - يَسْخَرُ، لَمَزَ - يَلْْمِزُ
لَمَزَ - يَلْمِزُ - يلمزك
 	﴿ومنهم من يلمزك في الصدقات فإن أعطوا منها رضوا وإن لم يعطوا منها إذا هم يسخطون(58)﴾ التوبة ﴿الذين يلمزون المطوعين من المؤمنين في الصدقات والذين لا يجدون إلا جهدهم فيسخرون منهم سخر الله منهم ولهم عذاب أليم(79)﴾ التوبة
 	﴿ياأيها الذين آمنوا لا يسخر قوم من قوم عسى أن يكونوا خيرا منهم ولا نساء من نساء عسى أن يكن خيرا منهن ولا تلمزوا أنفسكم ولا تنابزوا بالألقاب بئس الاسم الفسوق بعد الإيمان ومن لم يتب فأولئك هم الظالمون(11)﴾ الحجرات
لمزة
 ﴿ويل لكل همزة لمزة (1)﴾ الهمزة
مختار الصحاح
● [لمز] ل م ز: اللَّمْزُ العيب وأصله الإشارة بالعين ونحوها وبابه ضرب ونصر وقرئ بهما قوله تعالى ﴿ومنهم من يلمزك في الصدقات﴾ ورجل لَمَّازٌ مشددا و لُمَزة بوزن همزة أي عيَّاب
الراغب
لمز
- اللمز: الاغتياب وتتبع المعاب. يقال: لمزه يلمزه ويلمزه. قال تعالى: }ومنهم من يلمزك في الصدقات﴿[التوبة/58]،﴾الذين يلمزون المطوعين﴿[التوبة/79]،﴾ولا تلمزوا أنفسكم﴿[الحجرات/11] أي: لا تلمزوا الناس فيلمزونكم، فتكونوا في حكم من لمز نفسه، ورجل لماز ولمزة: كثير اللمز، قال تعالى:﴾ويل لكل همزة لمزة{ [الهمزة/1].
مقاييس اللغة:
(لمز) اللام والميم والزاء كلمةٌ واحدة، وهي اللَّمْز، وهو العَيب. يقال لَمَزَ يَلمِزُ لَمْزاً. قال الله تعالى: ﴿وَمِنْهُمْ مَنْ يَلْمِزُكَ في الصَّدَقاتِ﴾ [التوبة 58]. ورجل لَمَّازٌ ولُمَزَة، أي عَيَّاب.
القاموس المحيط:
اللَّمْزُ العَيْبُ، والإِشَارَةُ بالعَيْنِ ونحوِها، يَلْمُزُهُ، ويَلْمِزُهُ، والضَّرْبُ، والدَّفْعُ. ولَمَزَهُ القَتِيرُ يَلْمُزُهُ ويَلْمِزُهُ ظَهَرَ فيه. وكسَحابٍ وهُمَزَةٍ العَيَّابُ للناسِ، أو الذي يَعِيبُكَ في وَجْهِكَ، والهُمَزَةُ مَنْ يَعيبُكَ في الغَيْبِ، أو الهُمَزَةُ المُغْتَابُ، واللُّمَزَةُ العَيَّابُ، أو هُما بمعنًى واحدٍ، أو الهُمَزَةُ المُغْتَابُ في الوَجْهِ، واللُّمَزَةُ في القَفَا، أو الهُمَزَةُ الطَّعَّانُ في الناسِ، واللُّمَزَةُ الطَّعَّانُ في أنْسابِهِمْ، أو الهُمَزَةُ بالعَيْنِ، واللُّمَزَةُ باللِّسانِ، أو عَكْسُهُ أقوالٌ. والتَّلَمُّزُ التَّلَمُّسُ، والسُّرْعَةُ في السَّيْرِ.
تاج العروس:
لمز
اللَّمْزُ : العَيْب في الوَجه . وقال الفَرّاء : الهَمْزُ واللَّمْزُ والمَرْزُ واللَّقْسُ والنَّقْسُ : العَيْب . أصلُه الإشارةُ بالعَين ونَحوِها كالرأسِ والشَّفَةِ مع كلامٍ خَفِيٍّ . وقيل : هو الاغْتِياب . لَمَزَه يَلْمِزُه ويَلْمُزه من حدِّ ضَرَبَ ونَصَرَ وقُرِئَ بهما قَوْلُه تعالى : " ومنهم من يَلْمُزُكَ في الصَّدَقات " . اللَّمْزُ : الضربُ وقد لَمَزَه لَمْزَاً أي ضَرَبَه قال أبو مَنْصُور : الأصلُ في الهَمْز واللَّمْز : الدَّفْع قال الكِسائيُّ : يقال : هَمَزْتُه ولَمَزْتُه إذا دَفَعْتَه . ولَمَزَه القَتيرُ أي الشَّيْب يَلْمُزُه ويَلْمِزُه - أي من بابَيْ نَصَرَ وضَرَبَ ولم يُحتَج إلى إعادتهما ثانياً وهذا الحرفُ نَقَلَه من التكملة وليس فيها ذِكرُ البابَيْن - ظَهَرَ فيه . ونصُّ الصَّاغانِيّ : لَمَزَه القَتيرُ أي وَخَطَه الشَّيبُ مثلُ لَهَزَه . ولا يَخْفَى أنّ هذه العبارةَ أَفْوَدُ من عبارةِ المُصَنِّف . اللَّمَاز كَسَحَابٍ واللُّمَزَةُ مثل هُمَزَةٍ : العَيّابُ للناس وكذلك امرأةٌ لُمَزَةٌ الهاءُ فيها للمُبالغة لا للتأنيث . أو اللُّمَزَة : الذي يَعيبُكَ في وَجْهِك والهُمَزَة : من يعيبُك في الغَيْب . أو الهُمَزَة : المُغتابُ للناس واللُّمَزَة : العَيّابُ لهم . أو هما بمعنىً واحد هكذا قاله الزَّجَّاج وابن السِّكِّيت ولم يُفَرِّقا بينهما وقالا : الهُمَزَةُ اللُّمَزَة : الذي يغتابُ الناسَ ويَغُضُّهم ورُوِيَ عن ابن عباسٍ في تفسير قَوْله تعالى : " وَيْلٌ لكلِّ هُمَزَةٍ لُمَزَةٍ " قال : هو المَشّاءُ بالنّميمةِ والمُفَرِّقُ بين الجماعةِ المُفرِّقُ بين الأحبَّة . أو الهُمَزَة : المُغتابُ في الوَجه واللُّمَزَة : المُغتابُ في القَفا . وقال الليثُ : الهُمَزَة : الذي يَهْمِزُ أخاه في قَفاه من خَلْفِه واللُّمَزَة : في الاستقبال . وقال ابنُ القَطّاع لَمَزَه لَمْزَاً : لَقِيَه بالعَيْب له . أو الهُمَزَة : الطَّعَّانُ في النّاسِ بذِكرِ عيوبِهم واللُّمَزَة : الطّعّانُ في أنسابِهم . أو الهُمَزَة : بالعَيْن واللُّمَزَة باللِّسان أو عَكْسُه . والصحيحُ أنّ هذه الأقوالَ داخلةٌ في قولِه أوّلاً : الهُمَزَة : المُغتاب ؛ فإنّ الذي يغتابُهم أعَمُّ من أن يكون بالشِّدْقِ أو بالعَيْن أو بالرأس حقَّقَه غيرُ واحدٍ من أئمّةِ الاشتقاق . فقولُه : أقوالٌ أطالَ بذِكرِها كتابَه خروجاً عن جادَّةِ التّحقيق كما هو ظاهرٌ عند التَّأَمُّل وسيأتي ذِكرُ بعضها في مادة همز . والتَّلَمُّز : التَّلَمُّس نقله الصَّاغانِيّ وهو بدَلٌ . التَّلَمُّز : السرعةُ في السَّيْر نقله الصَّاغانِيّ أيضاً وبه فُسِّر قولُ مَنْظُورُ بن حَبَّةَ :
حادي المَطايا خافَ أنْ تلَمَّزا ... يُحْسَبْنَ من حَنْذِ المَوامي نُحَّزا ومِمّا يُسْتَدْرَك عليه : اللَّمَّاز كشَدَّادٍ : النَّمَّام كهَمَّازٍ نقله اللِّحيانيّ . واللُّمَّز كرُمَّانٍ : المُغتابون بالحَضْرَة عن ابْن الأَعْرابِيّ . واللُّمَزَة : المُغري بين الاثنَيْن . والمُلامَزَة : المُلاعَزَة

### Türkçe

لمز
**لََمَزَ** - **يَلْمِزُ** - **لُمَزَة**
**لََمَزَ** - **يَلْْمِزُ** + bir varlık + bir varlığı: içinde eksiltme ve alay bulunan bir vasıfla bir başkasını vasıflandırır.
**لُمَزَة**: **لََمَزَ - يَلْْمِزُ**’den, “**فُعَلَة**” vezni üzere mübalağa ism-i fâil.

Ve lafız, “kınama, sövme ve ayıplama; bir başkasına bir eksiklik veya ayıp damgalayıp eklemekle onu hakir görmek ve onunla alay etmek” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**هَزِئَ - يَهْزَأُُ** (**هَزَأَ - يَهْزَأُُ**), **ذَأَمَ - يَذْأَمُ**, **ذَمَّ - يَذُمُّ**, **عَرَّ - يَعُرُّ**, **سَخِرَ - يَسْخَرُ**, **لَمَزَ - يَلْْمِزُ**

**لَمَزَ - يَلْمِزُ** - **يلمزك**
	﴿Ve onlardan, sadakalarda seni ayıplayan vardır; eğer ondan kendilerine verilirse razı olurlar, eğer ondan kendilerine verilmezse, bir de bakarsın ki onlar öfkelenirler (58)﴾ et-Tevbe ﴿Müminlerden sadakalarda gönüllü verenleri ve ancak güçlerinin yettiğini bulanları ayıplayanlar; sonra onlarla alay ederler; Allah da onlarla alay etmiştir; ve onlar için elem verici bir azap vardır (79)﴾ et-Tevbe
	﴿Ey iman edenler! Bir topluluk bir toplulukla alay etmesin; umulur ki onlar bunlardan daha hayırlıdır; ne de kadınlar kadınlardan; umulur ki onlar bunlardan daha hayırlıdır; ve kendinizi ayıplamayın ve lakaplarla birbirinizi çağırmayın; imandan sonra fasıklık adı ne kötüdür; kim tevbe etmezse işte onlar zalimlerin ta kendileridir (11)﴾ el-Hucurât

**لمزة**
﴿Her **همزة** **لمزة** için yazıklar olsun (1)﴾ el-Humeze

Muhtârü’s-Sıhâh
● [**لمز**] **ل م ز**: **اللَّمْزُ** ayıptır; aslı gözle ve benzeriyle işaret etmektir; bâbı **ضرب** ve **نصر**’dır; ve onunla (iki vecihle) şu yüce sözü okunmuştur: ﴿Ve onlardan sadakalarda seni ayıplayan vardır﴾. Ve bir adam **لَمَّازٌ** (şeddeli) ve **لُمَزة** (vezni **همزة** üzere), yani çok ayıplayan.

er-Râgıb
**لمز**
- **اللمز**: gıybet ve ayıpları takip etmektir. Denir: **لمزه يلمزه ويلمزه**. Yüce Allah dedi: }Ve onlardan sadakalarda seni ayıplayan vardır﴿[et-Tevbe/58],﴾gönüllü verenleri ayıplayanlar﴿[et-Tevbe/79],﴾ve kendinizi ayıplamayın﴿[el-Hucurât/11] yani: insanları ayıplamayın da onlar sizi ayıplasınlar; böylece kendi nefsini ayıplamış kimse hükmünde olursunuz. Ve **لماز** ve **لمزة**: ayıplaması çok olan. Yüce Allah dedi:﴾Her **همزة** **لمزة** için yazıklar olsun{ [el-Humeze/1].

Mekâyîsü’l-Luğa:
(**لمز**) **اللام** ve **الميم** ve **الزاء** tek bir kelimedir; o da **اللَّمْز**’dür; o da ayıptır. Denir: **لَمَزَ يَلمِزُ لَمْزاً**. Allah Teâlâ dedi: ﴿Ve onlardan sadakalarda seni ayıplayan vardır﴾ [et-Tevbe 58]. Ve bir adam **لَمَّازٌ** ve **لُمَزَة**; yani çok ayıplayan.

el-Kâmûsü’l-Muhît:
**اللَّمْزُ** ayıptır; ve gözle ve benzeriyle işaret etmektir; **يَلْمُزُهُ** ve **يَلْمِزُهُ**; ve vurmak; ve itmek. Ve **لَمَزَهُ القَتِيرُ** onu **يَلْمُزُهُ** ve **يَلْمِزُهُ**: onda belirdi. Ve **لَمَاز** (vezni **سَحاب** gibi) ve **هُمَزَة**: insanlar için çok ayıplayan; yahut yüzüne karşı seni ayıplayan; ve **الهُمَزَةُ**: gıyabında seni ayıplayan; yahut **الهُمَزَةُ**: gıybet eden; ve **اللُّمَزَةُ**: çok ayıplayan; yahut ikisi tek bir mânâdadır; yahut **الهُمَزَةُ** yüzüne karşı gıybet eden, **اللُّمَزَةُ** ense tarafından; yahut **الهُمَزَةُ** insanlara dil uzatan, **اللُّمَزَةُ** onların neseblerine dil uzatan; yahut **الهُمَزَةُ** gözle, **اللُّمَزَةُ** dille; yahut bunun tersi: sözlerdir. Ve **التَّلَمُّزُ**: yoklama/araştırma; ve yürüyüşte sürat.

Tâcü’l-Arûs:
**لمز**
**اللَّمْزُ**: yüze karşı ayıptır. Ve el-Ferrâ dedi: **الهَمْزُ** ve **اللَّمْزُ** ve **المَرْزُ** ve **اللَّقْسُ** ve **النَّقْسُ**: ayıptır. Aslı, gözle ve benzeriyle; baş ve dudak gibi; gizli bir sözle beraber işarettir. Ve denildi: o, gıybet etmektir. **لَمَزَه يَلْمِزُه ويَلْمُزه**; **ضَرَبَ** ve **نَصَرَ** haddinden; ve onunla (iki vecihle) şu yüce sözü okunmuştur: “Ve onlardan sadakalarda seni **يَلْمُزُكَ** (ayıplayan) vardır”. **اللَّمْزُ**: vurmaktır; ve onu **لَمَزَه لَمْزَاً** yani onu vurdu. Ebû Mansûr dedi: **الهَمْز** ve **اللَّمْز**’de asl olan: itmektir. el-Kisâî dedi: **هَمَزْتُه** ve **لَمَزْتُه** denir; onu ittiğin zaman. Ve **لَمَزَه القَتيرُ** yani aklık/saç kırlaşması onu **يَلْمُزُه** ve **يَلْمِزُه** — yani **نَصَرَ** ve **ضَرَبَ** iki bâbından; ve onları ikinci defa iade etmeye ihtiyaç duyulmadı; ve bu harfi et-Tekmile’den nakletti, onda iki bâbın zikri yoktur — onda belirdi. es-Sâgânî’nin nassı: **لَمَزَه القَتيرُ** yani aklık onu çizdi/işaretledi; **لَهَزَه** gibidir. Ve gizli değildir ki bu ibare, musannifin ibaresinden daha faydalıdır. **اللَّمَاز** (vezni **سَحاب** gibi) ve **اللُّمَزَةُ** (misli **هُمَزَة**): insanlar için çok ayıplayan; ve yine **لُمَزَة** bir kadın; ondaki **الهاء** mübalağa içindir, dişillik için değildir. Yahut **اللُّمَزَة**: yüzüne karşı seni ayıplayan; ve **الهُمَزَة**: gıyabında seni ayıplayan. Yahut **الهُمَزَة**: insanlar için gıybet eden; ve **اللُّمَزَة**: onlar için çok ayıplayan. Yahut ikisi tek bir mânâdadır; ez-Zeccâc ve İbnü’s-Sikkît bunu böyle söyledi; ikisini ayırmadılar ve dediler ki: **الهُمَزَةُ اللُّمَزَة**: insanlara gıybet eden ve onları eksilten kimsedir. Ve İbn Abbâs’tan, yüce sözünün tefsirinde rivayet edildi: “Her **هُمَزَةٍ لُمَزَةٍ** için yazıklar olsun”; dedi ki: o, nemime ile yürüyen, cemaat arasını ayıran, sevgililer arasını ayırandır. Yahut **الهُمَزَة**: yüze karşı gıybet eden; ve **اللُّمَزَة**: ense tarafından gıybet eden. Ve el-Leys dedi: **الهُمَزَة**: kardeşini arkasından ensesinde **يَهْمِزُ** eden; ve **اللُّمَزَة**: karşılaşmada. Ve İbnü’l-Kattâ‘: **لَمَزَه لَمْزَاً**: ona ayıpla karşılaştı, dedi. Yahut **الهُمَزَة**: insanların ayıplarını zikretmekle onlara dil uzatan; ve **اللُّمَزَة**: onların neseblerine dil uzatan. Yahut **الهُمَزَة**: gözle; ve **اللُّمَزَة** dille; yahut bunun tersi. Ve sahih olan: bu sözlerin, onun evvelce söylediği şu sözün içine dâhil olduğudur: **الهُمَزَة**: gıybet eden; çünkü onlara gıybet eden kimse, ağız kenarıyla mı, gözle mi, başla mı olduğundan daha umumîdir; bunu, اشتقاق imamlarından birden fazlası tahkik etti. Şu sözü: “sözlerdir”; kitabını onları zikretmekle uzattı; tahkik yolundan çıkmak suretiyle; teemmül عند açık olduğu üzere; ve **همز** maddesinde bunların bazısının zikri gelecektir. Ve **التَّلَمُّز**: **التَّلَمُّس**; es-Sâgânî nakletti; ve o bir bedeldir. **التَّلَمُّز**: yürüyüşte sürat; es-Sâgânî bunu da nakletti; ve onunla, Manzûr b. Habbe’nin şu sözü tefsir edildi:
حادي المَطايا خافَ أنْ تلَمَّزا ... يُحْسَبْنَ من حَنْذِ المَوامي نُحَّزا
Ve üzerinde istidrâk olunanlardan: **اللَّمَّاز** (vezni **شَدَّاد** gibi): **النَّمَّام** (vezni **هَمَّاز** gibi); el-Lihyânî nakletti. Ve **اللُّمَّز** (vezni **رُمَّان** gibi): حضرة’da gıybet edenler; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **اللُّمَزَة**: iki kişi arasına kışkırtan. Ve **المُلامَزَة**: **المُلاعَزَة**.
