# لمس (ل-م-س) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%85%D8%B3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%85%D8%B3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Birbirinize dokundunuz

- Harfler: ل - م - س
- Kur'an'da: 5 geçiş · 5 ayet · 4 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (4)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [لَامَسْتُمُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%85%D8%B3/siga/%D9%84%D9%8E%D8%A7%D9%85%D9%8E%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8F%D9%85%D9%8F.md) | فَاعَلْتُمْ | Birbirinize dokundunuz | 2 | 2 | [4:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%85%D8%B3/ayet/4:43.md) |
| [فَالْتَمِسُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%85%D8%B3/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%85%D9%90%D8%B3%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَافْتَعِلُوا | Hemen yoklayın | 1 | 1 | [57:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%85%D8%B3/ayet/57:13.md) |
| [فَلَمَسُوهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%85%D8%B3/siga/%D9%81%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%85%D9%8E%D8%B3%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8F.md) | فَفَعَلُوهُ | Hemen ona dokundular | 1 | 1 | [6:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%85%D8%B3/ayet/6:7.md) |
| [لَمَسْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%85%D8%B3/siga/%D9%84%D9%8E%D9%85%D9%8E%D8%B3%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | فَعَلْنَا | Dokunduk | 1 | 1 | [72:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%85%D8%B3/ayet/72:8.md) |

## Mücavir kökler — 67 mücavir (85 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [غوط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%B7.md) — 2 ortak ayet · G² 29 · Çukur
2. [غسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B3%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 24 · Su bitkisi
3. [صعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B9%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 20 · Bayır, yokuş yer demektir
4. [يمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%85%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 19 · Büyük akarsu
5. [سفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 19 · “Sufur” süpürgedir
6. [مسح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%AD.md) — 2 ortak ayet · G² 19 · Mesih
7. [وجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 18 · Su birikintisidir
8. [يدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%AF%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 18 · El ve kol demektir
9. [مرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%B6.md) — 2 ortak ayet · G² 16 · “Bürde” gocuk demektir
10. [جنب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 15 · Yan demektir
11. [حرس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · Hars (se) ekin demektir
12. [طيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 13 · İyi
13. [نسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · Kadınlar
14. [موه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%87.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · Su
15. [قرطس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B7%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Kağıt
16. [وجه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Yüz demektir
17. [قبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Meşale, ateş demektir
18. [صلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Namaz
19. [كعب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B9%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Topuk demektir
20. [رفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Rifak hayvanı ayağından bağlamak için kullanılan ip demektir
21. [شهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Gök taşı demektir
22. [سكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Sükker seyrek taneli üzüm salkımı demektir
23. [وحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
24. [عبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Abere bir ırmaktan geçerken üstüne basılan taşlar
25. [حرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Haric içiden geçilmesi zor ağaçlık yer demektir
26. [سور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · “Sare” inişli çıkışlı dağ silsilesidir
27. [رأس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Baş demektir
28. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
29. [تمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%85%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Çiçeklenmiş ağaç demektir
30. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
31. [بوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Bab kapı demektir
32. [بطن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Batın karın demektir
33. [طهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%87%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Akar temiz sudur
34. [عفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Affetti
35. [وري](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Arka
36. [ملأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Mil” doldurulmuş çuval, “mülle” doldurulup ağzı dikilen…
37. [ضرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Örnek verdi
38. [ظهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%87%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Arka demektir
39. [سحر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Kesilmiş koyunun akciğeri demektir
40. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Beyn topraktaki yarık demektir
41. [رجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Rical ayak demektir
42. [شكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Sütle dolu memedir
43. [نفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · İki yüzlüler
44. [قرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Suyun içine konduğu kap veya tulum demektir
45. [شدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Sicim bağıdır
46. [رجع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Rac’, ırmakta akan suyun ters istikamette aktığı yerdir
47. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
48. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Evye kuş yuvası demektir
49. [نظر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Korkuluk demektir
50. [رود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
51. [نعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
52. [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Biribirini kesen yoldur
53. [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ateş demektir
54. [غفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
55. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Nezle” konaklama yeri demektir
56. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
57. [قبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Önce
58. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
59. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
60. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%85%D8%B3/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | لمس |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [مسس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%B3.md), [جسس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3%D8%B3.md), [طلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D8%A8.md), [بحث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AD%D8%AB.md) |
| Zıt Kök | [فقد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%82%D8%AF.md) |
| Çekirdek Özet 1 | El veya deri yüzeyiyle bir şeyi yoklamak, duyu organıyla aramak ve temas ederek varlığını teyit etmek |
| Çekirdek Özet 2 | Somut fiziki temastan hareketle bilgi, hakikat, ışık veya bir ihtiyacın araştırılıp talep edilmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Algı ile temas arasındaki eşik; bilginin soyut iddiadan ampirik veya fiili teyide geçiş mekanizması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca cinsî münasebete veya yalnızca kuru fiziki temasa indirgeyerek arama ve yoklama boyutunu göz ardı etmek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| لم | Bir şeyi toplama, bir araya getirme, yaklaştırma ve bütünü ihata etme; [لمح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%85%D8%AD.md) gözün bir noktayı hızla yakalaması, [لمز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%85%D8%B2.md) kusurları toplayıp işaret etme, [لمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%85%D9%85.md) dağınık şeyleri bir araya toplayıp biriktirme | س | Çekirdekteki toplama ve kuşatma hareketine sesin temsil ettiği sürtünme, tutunma ve yüzey teması eklenerek anlam el veya deri ile yoklayıp arayarak dokunma biçiminde özelleşmiştir |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ل | Çoban değneği, üvendire | Bir amaca yönelme, sevk edilme ve hedefe doğru uzanma hareketi |
| م | Su | Yayılma, akışkanlık ve temas edilen yüzeyi kuşatma |
| س | Diken, destek | Tutunma, yüzeyde durma, batma hissi ve sürtünme teması |
| لمس | Çoban değneği, su ve dikenin birleşimi | Bir hedefe doğru uzanıp (ل) yüzeyi bütünüyle yoklayarak kuşatan (م) ve temas noktasında sürtünerek duyuyu sabitleyen (س) araştırıcı dokunma hareketi |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir nesnenin durumunu, sertliğini, doluluğunu veya kusurunu anlamak amacıyla elin onun üzerinde gezdirilmesi; devenin hörgücünde et veya yağ olup olmadığını anlamak için el ile yoklanması ناقة لموس |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lebîd b. Rebîa yolculuk tasvirinde konaklama yerinde devenin kayışlarını eliyle yoklayan yolcuyu betimler: يلمس الأنساع في منزله / بيديه كاليهوديّ المصلّ |
| Erken Arapça kullanım | Cahiliye ve erken İslam döneminde karanlıkta veya görmeden bir şeyi el yordamıyla aramak için kullanılmış; ayrıca alıcının sadece dokunarak kumaşı görmeden satın almasını zorunlu kılan ve sonradan yasaklanan aldatıcı akit türüne بیع الملامسة denmiştir |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde لمس kökü, özellikle Güney-Batı Sami (Arapça ve Güney Arabistan) sahasında dokunma, arama ve talep etme anlam matrisiyle belirginleşir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Ârâmîce) fiziki dokunma eylemi için daha çok fonetik olarak akraba görünen משש (m-š-š / mašaš) ve נגع (n-g-ʿ) kökleri merkezdedir; Arapça [مسس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%B3.md) kökü bu köklerle doğrudan soydaştır. Arapça لمس kökü ise, لم kökünden türeyen yönelme ve toplama unsuru ile [مسس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%B3.md) kökünün birleşmesi veya ikincil bir genişleme neticesinde "arayarak, yoklayarak dokunma" biçiminde özelleşmiş semantik bir gelişimi temsil eder. Ge’ez ve Güney Sami dillerinde de el ile arama, araştırma anlam tabakası korunmuştur. Kökün semantik gelişimi "karanlıkta el yordamıyla yoklama" fiziksel hareketinden "ihtiyacı talep etme ve arama" soyut düzeyine doğru düzenli bir genişleme göstermiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | لم ile [مسس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%B3.md) unsurlarının kaynaşması veya [مسس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%B3.md) kökünün ل önekiyle genişlemesi | Kök, salt temastan ibaret olan [مسس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%B3.md) fiilinden farklı olarak tecessüs, arama ve talebi içeren yönelimli bir temas fiili olarak gelişmiştir | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice משש ve Ârâmîce מש biçimleriyle semantik akrabalık | Kuzey Sami dillerindeki dokunma ve el yordamıyla arama fiilleriyle kökteş veya paralel bir semantik çekirdek paylaşılır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında güvenilir doğrudan soydaşlık doğrulanmamıştır | Veri bulunamadı |

Kaynak: David Cohen, Maqāyīs al-Lugha, Lane's Lexicon.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| لمس | Anlamlı | Aramak ve dokunmak | El veya duyu organıyla bir nesneyi yoklamak, bilgi edinmek için temas etmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [لسم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B3%D9%85.md) | Anlamlı | Bir şeye yapışmak ve devam etmek | Bir şeye bağlanmak, ayrılmamak ve tadına bakmak | Kur'an'da geçmez; Kitābü'l-ʿAyn müsta'mel kaydeder |
| [ملس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%B3.md) | Anlamlı | Pürüzsüz ve kaygan olmak | Bir nesnenin yüzeyinin pürüzsüzleşmesi, elin üzerinden kayıp gitmesi | Kur'an'da geçmez; temasın yüzeydeki pürüzsüzlük yönüdür |
| [مسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%84.md) | Anlamlı | Suyun akıp gitmesi ve sızması | Suyun veya bir sıvının bir kanaldan yavaşça akması | Kur'an'da geçmez; Kitābü'l-ʿAyn müsta'mel kaydeder |
| [سلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%85.md) | Anlamlı | Güvende olmak ve kurtulmak | Kusursuzluk, esenlik, barış ve boyun eğme hali | Kur'an'da geçer; zıtlık ve bütünlük ilişkisi taşır |
| [سمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%84.md) | Anlamlı | Eskimek ve düzeltmek | Elbisenin yıpranması veya suyun dibinde kalan tortuyu temizleme | Kur'an'da geçmez; aşınma ve sürtünme ile ilgilidir |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| لمس | Merkez | Dokunma ve arama | Bilgi edinmek, yoklamak veya teyit etmek amacıyla bilinçli olarak dokunmak | Temas ile arama eylemini birlikte içerir |
| [مسس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%B3.md) | Komşu | Salt temas | Bilinçli veya bilinçsiz, iradeli veya iradesiz herhangi bir yüzey teması | Arama veya tecessüs kastı taşımaksızın doğrudan dokunmayı ifade eder |
| [جسس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3%D8%B3.md) | Komşu | İç durumu araştırma | Bir şeyin gizli veya içsel durumunu el ile bastırarak ya da casuslukla inceleme | لمس dış yüzeyi yoklarken, bu kök içe nüfuz ederek gizliyi araştırır |
| [طلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D8%A8.md) | Komşu | İstemek ve aramak | Genel olarak bir nesneye veya hedefe ulaşma arzusu ve çabası | Fiziki temas şartı bulunmaksızın zihni ve ameli aramayı kapsar |
| [بحث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AD%D8%AB.md) | Komşu | Kazıyarak araştırma | Toprağı veya veriyi eşeleyip ortaya çıkarma | Yüzeydeki temastan ziyade derindeki gizliyi açığa çıkarma hareketidir |
| [فقد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%82%D8%AF.md) | Zıt | Yitirmek ve yoksun olmak | Bir şeyin elden çıkması, temasın ve varlığın kesilmesi hali | Temasın, erişimin ve bulmanın bütünüyle ortadan kalkmasıdır |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | لمس | Yoklayarak dokunma ve arama | Bir şeyi el ile arayıp temas ederek algılama, ihtiyaç duyulanı talep etme | Kesin |
| Latince | Palpare, contrectare | El yordamıyla aramak, dokunarak hissetmek | Palpare kökü el yordamıyla araştırmayı ve dokunmayı karşılar ancak talep yönü eksiktir | Güçlü |
| İngilizce | To touch, to grope, to seek | Dokunmak, el yordamıyla aramak, talep etmek | To grope karanlıkta el yordamıyla aramayı, to touch salt teması verir; iki anlam tek kelimede birleşmez | Güçlü |
| Almanca | Tasten, berühren, verlangen | Dokunarak aramak, temas etmek | Tasten karanlıkta veya körlemesine yoklamayı verir, tam semantik genişlemeyi karşılamaz | Güçlü |
| Fransızca | Tâter, toucher, quêter | El yordamıyla yoklamak, temas etmek | Tâter fiziksel muayene ve yoklamayı karşılar; kökün mecazi talep yönü quêter ile tamamlanır | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| لَامَسْتُمُ (Mufâale sîgası) | Karı-koca arasındaki yakınlık veya cinsî temas | Fıkhi taharet ve abdest hükmü bağlamında bedenlerin teması ve zevcelik ilişkisi; Nisâ [4:43](https://lisan.digital/tr/ayet/4:43.md), Mâide [5:6](https://lisan.digital/tr/ayet/5:6.md) |
| فَالْتَمِسُوا (İftial sîgası) | Arayıp bulmaya çalışmak, talep etmek | Kıyamet günü münafıkların müminlerden ışık arama ve geri dönüp ışık dilenme çağrısı; Hadîd [57:13](https://lisan.digital/tr/ayet/57:13.md) |
| فَلَمَسُوهُ (Mücerred fiil) | Elle tutup somut olarak yoklamak, hissetmek | İnkârcıların mucize olarak indirilecek somut bir kâğıda bizzat elle dokunarak doğrulamak istemeleri; En'âm [6:7](https://lisan.digital/tr/ayet/6:7.md) |
| لَمَسْنَا (Mücerred fiil) | Ulaşmaya çalışmak, sınırları yoklamak | Cinlerin göğün haberlerini dinlemek için semaya uzanıp sınırları araştırması ve denetlemesi; Cin [72:8](https://lisan.digital/tr/ayet/72:8.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Hissî mucize ve gaybın sınırları | Vahyin veya kitabın somut varlığının elle dokunulsa dahi imana yetmemesi; cinlerin semaya erişim çabası | Hakikatin ampirik temasla değil akli ve kalbi tasdikle kavranması |
| Fıkıh | Taharet ve abdest hükümleri | Nisâ [4:43](https://lisan.digital/tr/ayet/4:43.md) ve Mâide [5:6](https://lisan.digital/tr/ayet/5:6.md) ayetlerindeki ifadenin doğrudan ten teması mı yoksa cima kinayesi mi olduğu | Şâfiîlerde salt ten temasıyla abdestin bozulması, Hanefîlerde ise ifadenin cima kinayesi sayılması |
| Tefsir | Kur'an üslubundaki kinayeler | Lafzın hakiki fiziksel dokunma ile edebi örtmece arasındaki semantik genişliği | Cinsî münasebetin edep dairesinde temas lafzıyla ifade edilmesi |
| Hadis | Yasaklanan ticaret akitleri ve ahlaki tutum | Cahiliye dönemi belirsizlik içeren alışverişi ve iffet zaafı bulunan kimselerin durumu | Muayenesiz dokunarak satışın نهي عن بيع الملامسة yasaklanması ve لا ترد يد لامس ifadesi |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İbadet öncesi arınma ve hakikati arama | Taharet eşiği ve hidayeti talep etme | Hükmi temizliği tetikleyen sınır; nuru ve kurtuluşu arama arzusu | Bedenin dokunulmazlık ve temizlik sınırlarını belirler; hakikate fiziki temasla ulaşılamayacağını gösterir | Kesin |
| İlmi | Bilgi felsefesi ve epistemoloji | Ampirik teyit ve el yordamıyla araştırma | Gözlemin yetmediği yerde nesneye temas ederek veri toplama | Bilginin iddiadan somut ispata geçmesinde duyu organlarının doğrulama aracıdır | Güçlü |
| Siyasi | Hukuki sınırların korunması ve güvenlik | Güvenlik duvarını yoklama ve sınır ihlali | Düşmanın veya casusların sınır hatlarını denetlemesi | Cinlerin sema sınırlarını araştırması gibi yönetim ve güvenlik alanlarının dıştan yoklanmasını simgeler | Güçlü |
| İktisadi | Akitler hukuku ve tüketici hakkı | Belirsizliğin kaldırılması ve muayene hakkı | Malın kusurunu ve niteliğini dokunarak ve görerek anlama | Aldatıcı yüzeysel temas akitlerinin yasaklanıp bilinçli ve şeffaf teslime zemin hazırlanması | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Haptik algı ve sınır değeri yoklaması | Fizik ve robotikte bir yüzeyin gerilimini, sıcaklığını ve direncini ölçmek için prob veya sensörle yapılan tarama hareketi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Epistemolojik realizm ve temas sosyolojisi | Bireyin soyut iddiaları toplumsal gerçekliğin somut alanında test etmesi ve sosyal mesafe sınırlarının aşılması | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü fıkıhtaki abdest tartışmalarına hapsederek yalnızca tenin tene değmesi veya cinsel ilişki boyutuyla sınırlamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün Kur'an'da karanlıkta yol arama, semayı yoklama, yazılı metni elle teyit etme ve talep etme gibi epistemolojik araştırma boyutlarını içermesi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | En'âm [6:7](https://lisan.digital/tr/ayet/6:7.md) ve Cin [72:8](https://lisan.digital/tr/ayet/72:8.md) ayetlerindeki arama, araştırma ve somut delil arayışını ıskalayarak kökü sadece biyolojik bir eylem olarak yorumlamak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem hukuki arınma dilini hem de inkârcı zihniyetin ampirik delil saplantısını aynı kök üzerinden çözümleme imkânı sunması açısından belirleyicidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Taharet ve abdest hükümlerini bildiren ahkâm ayetlerinde, inkârcıların mucize taleplerini eleştiren ayetlerde ve gayb aleminin sınırlarını çizen kıssalarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hakikate yalnızca somut nesnel temasla ulaşılabileceğini sanan kaba maddeciliği tashih eder; aramanın yönünün içsel ve ahlaki olması gerektiğini gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: El veya deri yüzeyiyle bir nesneyi yoklamak, karanlıkta veya belirsizlikte dokunarak durumunu teyit etmek.
- Soyut anlam: Bilgiye, nura veya ihtiyaca ulaşmak amacıyla sınırları araştırmak, tecessüs etmek ve talep etmek.
- Sistematik karşılık: Bir sistemin dış katmanıyla temas kurarak iç nitelikleri hakkında ampirik doğrulama yapma süreci.
- LaTeX modeli: $$L(p, s) = \lim_{\delta \to 0} \Phi(p, s, \delta) \implies T(p, s)$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $p$ araştıran faili, $s$ hedeflenen yüzeyi veya nesneyi, $\delta$ fail ile yüzey arasındaki mesafeyi temsil eder. Mesafenin sıfıra yaklaşması limit işlemiyle el yordamıyla yapılan arama ve yoklama hareketini $\Phi$, aradaki mesafenin sıfırlanması ise kesin temas ve bilgi teyidi durumunu $T$ simgeler. Arama hareketi temas eşiğine ulaştığında potansiyel bilgi aktarımı gerçekleşir.

## Geçtiği ayetler (5 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%85%D8%B3/occurrences?meal=IK

### [Nisa 4:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%85%D8%B3/ayet/4:43.md) — لَامَسْتُمُ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَقْرَبُوا الصَّلَاةَ وَأَنْتُمْ سُكَارَى حَتَّى تَعْلَمُوا مَا تَقُولُونَ وَلَا جُنُبًا إِلَّا عَابِرِي سَبِيلٍ حَتَّى تَغْتَسِلُوا وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَفُوًّا غَفُورًا

Meal (IK): Ey iman edenler; sarhoşken, ne söylediğinizi bilinceye kadar, bir de cünübken -yolcu olmanız müstesnagusül yapmadıkça namaza yaklaşmayın. Eğer hasta veya yolculukta iseniz, yahut herhangi biriniz heladan gelirse veya kadınlara yaklaşıp da su bulamazsanız, temiz bir toprağa teyemmüm edin, yüzlerinize ve ellerinize sürün. Şüphesiz ki Allah; Afüvv ve Gafur olandır.

### [Maide 5:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%85%D8%B3/ayet/5:6.md) — لَامَسْتُمُ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ وَإِنْ كُنْتُمْ جُنُبًا فَاطَّهَّرُوا وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ مِنْهُ مَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ وَلَكِنْ يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ وَلِيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

Meal (IK): Ey iman edenler; namaza kalktığınız zaman; yüzlerinizi, dirseklerinize kadar ellerinizi yıkayın, başınıza meshedin ve topuklarınıza kadar ayaklarınızı da (yıkayın) . Eğer cünüb iseniz; hemen temizlenin. Eğer hasta olmuşsanız veya seferde iseniz; yahut heladan gelmişseniz veya kadınlara yaklaşmış da su bulamamışsanız; temiz bir toprakla teyemmüm edin. Yüzlerinizi ve ellerinizi onunla meshedin. Allah, size zorluk vermek istemez. Lakin sizi temizlemek, üzerinizde olan nimetini tamamlamak ister ki şükredesiniz.

### [En'am 6:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%85%D8%B3/ayet/6:7.md) — فَلَمَسُوهُ

وَلَوْ نَزَّلْنَا عَلَيْكَ كِتَابًا فِي قِرْطَاسٍ فَلَمَسُوهُ بِأَيْدِيهِمْ لَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ هَذَا إِلَّا سِحْرٌ مُبِينٌ

Meal (IK): Eğer sana kağıt içinde bir kitab indirmiş olsaydık da elleriyle ona dokunsalardı; yine de küfretmiş olanlar derlerdi ki: Bu, apaçık büyüden başkası değildir.

### [Hadid 57:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%85%D8%B3/ayet/57:13.md) — فَالْتَمِسُوا

يَوْمَ يَقُولُ الْمُنَافِقُونَ وَالْمُنَافِقَاتُ لِلَّذِينَ آمَنُوا انْظُرُونَا نَقْتَبِسْ مِنْ نُورِكُمْ قِيلَ ارْجِعُوا وَرَاءَكُمْ فَالْتَمِسُوا نُورًا فَضُرِبَ بَيْنَهُمْ بِسُورٍ لَهُ بَابٌ بَاطِنُهُ فِيهِ الرَّحْمَةُ وَظَاهِرُهُ مِنْ قِبَلِهِ الْعَذَابُ

Meal (IK): O gün; münafık erkeklerle münafık kadınlar, iman edenlere: Bekleyin bizi; ışığınızdan faydalanalım, diyeceklerdir. Onlara: Dönün, arkanıza da bir ışık arayın, denilir. Nihayet onların arasına kapısının içinde rahmet, dışında azab olan bir sur çekilir.

### [Cin 72:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%85%D8%B3/ayet/72:8.md) — لَمَسْنَا

وَأَنَّا لَمَسْنَا السَّمَاءَ فَوَجَدْنَاهَا مُلِئَتْ حَرَسًا شَدِيدًا وَشُهُبًا

Meal (IK): Doğrusu biz; göğü yokladık da, onu sert bekçiler ve alevlerle doldurulmuş bulduk.

## Sözlükler (12)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%85%D8%B3/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب السين واللام والميم معهما
س ل م، س م ل، م س ل، م ل س، ل س م، ل م س كلهن مستعملات سلم: السَّلمُ: دلوٌ مُستْطيلٌ له عُروةٌ واحدةٌ، وجمعُه: سِلام، قال:
سَلْمٌ ترى الدّالِحَ منه أَزْورا
والسَّلمُ: لَدْغُ الحية. والملدوغ يُقالُ له: مَسْلُوم، وسَليم. وسُمِّيَ به تطيُّراً من اللديغ، لأنّه يقال: سلّمه الله.
ورجلٌ سليم، أي سالم، وقد سَلِمَ سلامةً.
والسِّلام: الحِجارة لم أسمع واحدها، ولا سمعت أحداً يُفْرِدُها، وربّما أُنِّثَ على معنى الجَماعة، وربّما ذُكّر، وقيل: واحداتُهُ: سَلِمةٌ، قال:
زمن الفِطَحْل إذِ السِّلامُ رِطابُ
والسَّلام: ضَرْبٌ من دِقِّ الشّجر.
والسَّلام يكون بمعنَى السَّلامة، وقول النّاس: السَّلام عليكم، أي: السَّلامةُ من اللهِ عَلَيْكم.
وقيل: هو اسمٌ من أسماءِ اللهِ، وقيل: السَّلامُ هو اللهُ، فإذا قيل: السَّلامُ عليكم فكأنّه يقول: اللهُ فوقكم.
والسُّلامَى: عظام الأَصابع والأشاجع والأَكارع، وهي كَعابِرُ كأنّها كِعاب، والجمع: السُّلاميات.
ويقالُ إنّ آخر ما يبقى فيه المخ في السُّلامَى وفي العين.
والسَّلَمُ: ضَرْبٌ من الشّجر، والواحدة بالهاء، ووَرَقُه: القَرَظ، يُدْبَغُ به، ويقال للمدبوغ بالقَرَظِ: مَقْرُوظ، وبقشرِ السَّلَم: مسلوم.
والإسلام: الاستسلامُ لأمر اللهِ تَعالَى، وهو الانقيادُ لطاعتِهِ، والقَبُولُ لأَمره.
والاسْتِلام للحَجَر: تَناوُلُه باليَد، وبالقُبْلة، ومَسْحُهُ بالكَفّ.
ويُقالُ: أخذه سَلَماً، أي أَسَرَهُ.
والمسَّلَم: ما أسلفت به.
وقوله عزّ اسمه: "أم لَهُمْ سُلَّمٌ يَستَمِعونَ فيه".
يُقال: هي السُّلَّم، وهو السُّلَّم، أي: السَّبَبُ والمِرْقاةُ، والجميعُ: السَّلاليم.
والسَّلْمُ: ضِدُّ الحَرْب، ويقال: السَّلْمُ والسِّلْم واحد.
سمل:
السَّمَلُ: الثَّوب الخَلَق. والسَّمَلَةُ: الخَلَقُ من الثِّياب، فإذا نُعِتَ، قيل: ثوبٌ سَمَلٌ.
وأَسْمل الثَّوْب إسمالاً، أي أخلق. وسَمَل يَسمُل سَمَلاً.
والسَّمْل: فَقْءُ العين. سَمَلْتُ عينَه: أدخلت المِسمَل فيها. قال أبو ذؤيب:
فالعَيْنُ بَعْدَهُمُ كأنّ حِداقَـهـا		سُمِلَتْ بشوكٍ فهي عُورٌ تدمع
والسَّمَلُ، وواحدها: سَمَلَة: بقيّةُ الماء في الحَوْض.
والسِّمال: بقايا الماء في فُقَر الصَّفا.
والسَّمل: الإصلاح، يقال: سَمَل بينهم سَمْلاً: أصلح.
واسمالّ الظِّلُّ: قَلَص. ولُزَّ بأصل الحائط.
والسَّمَوْألُ: اسمُ رَجُلٍ في الجاهليّة. أَوْفَى أهلِ زَمانِهِ.
والسَّوْملةُ: فنجانةٌ صغيرةٌ.
مسل:
المُسْلان، وواحدها مَسيلٌ: مسايل ماء ظاهر من الأرض.
ملس:
المَلْسُ: النَجاء، أي: السُّرعة والمَلْسُ أيضاً: سَلُّ الخُصْيَتَيْنِ بعُرُوقها خُصنيٌ مملوسٌ.
والمُلُوسة: مصدرُ الأَمْلَس. وأرض مَلْساء، وسَنَةٌ مَلْساء، وسنونَ أماليسُ وأمالِسُ.
ورمّان إمليس وإمليسيٌّ: وهو أطيبُه وأحلاه، ليس له عَجَم.
لسم:
أَلسَمْتُهُ حُجَّتَهُ: أَلزَمْتُهُ إيّاها، كما يُلسَمُ وَلَدُ المنتوجةِ ضَرْعَها.
لمس:
اللَّمْسُ: طلب الشَّيء باليد من ههنا وهنا ومِنْ ثَمَّ.
لميسُ: اسمُ امْرأة.
وإكافٌ مَلْمُوسُ الأَحْناء، أي: قد أُمِرَّعليه اليَدُ، فإنْ كان فيه ارتفاعٌ أو أَوَدٌ نُحِتَ.
والمُلامسةُ في البيع: أن نقول: إذا لَمَستَ ثوبي أو لَمَسْتُ ثَوْبَك فقد وجب البَيع.

##### Türkçe

باب **السين** ve**اللام** ve**الميم** onlarla birlikte

**س ل م**، **س م ل**، **م س ل**، **م ل س**، **ل س م**، **ل م س**: hepsinin kullanımı vardır. **سلم**: **السَّلمُ**: tek kulplu, uzunlamasına bir kova; çoğulu: **سِلام**. Dedi ki:

سَلْمٌ ترى الدّالِحَ منه أَزْورا

Ve **السَّلمُ**: yılanın sokmasıdır. Sokulana **مَسْلُوم** ve **سَليم** denir. Ve sokulandan uğursuzluk sayarak ona bu ad verildi; çünkü “Allah onu selâmete erdirsin” denir.

Ve **رجلٌ سليم**: yani sağlam; ve **سَلِمَ** bir **سلامةً** ile.

Ve **السِّلام**: taşlardır; onun tekilini işitmedim ve onu tekilleştiren birini de işitmedim; bazen cemaat mânâsına göre müennes yapılır, bazen müzekker yapılır. Ve denildi ki: onun tekilleri: **سَلِمةٌ**. Dedi ki:

زمن الفِطَحْل إذِ السِّلامُ رِطابُ

Ve **السَّلام**: ağacın ince kırıntısından bir türdür.

Ve **السَّلام** **السَّلامة** mânâsında olur; ve insanların sözü: **السَّلام عليكم**: yani Allah’tan selâmet sizin üzerinizedir.

Ve denildi ki: o, Allah’ın isimlerinden bir isimdir. Ve denildi ki: **السَّلامُ** Allah’tır; **السَّلامُ عليكم** denildiğinde sanki “Allah sizin üstünüzdedir” der.

Ve **السُّلامَى**: parmak kemikleri ve **الأشاجع** ve **الأَكارع**dır; **كَعابِرُ**dür; sanki **كِعاب** gibidir; çoğulu: **السُّلاميات**.

Ve denilir ki: onda iliğin en son kaldığı şey **السُّلامَى**da ve gözde olandır.

Ve **السَّلَمُ**: ağaçtan bir türdür; tekili **الهاء** iledir; yaprağı: **القَرَظ**; onunla tabaklanır. Ve **القَرَظ** ile tabaklanmış olana **مَقْرُوظ** denir; **السَّلَم** kabuğuyla (tabaklanmış olana) **مسلوم**.

Ve **الإسلام**: Allah Teâlâ’nın emrine boyun eğmektir; O’na itaatine inkıyad ve emrini kabul etmektir.

Ve taş için **الاسْتِلام**: onu el ile ve öpme ile almak ve avuçla meshetmektir.

Ve denilir: onu **سَلَماً** aldı; yani onu esir etti.

Ve **المسَّلَم**: onunla peşin verdiğin şeydir.

Ve O’nun adı aziz olanın sözü: “**أم لَهُمْ سُلَّمٌ يَستَمِعونَ فيه**”.

Denilir: o **السُّلَّم**dır ve o **السُّلَّم**dır; yani sebep ve merdivendir; hepsi: **السَّلاليم**.

Ve **السَّلْمُ**: savaşın zıddıdır; ve denilir: **السَّلْمُ** ve **السِّلْم** birdir.

**سمل**:
**السَّمَلُ**: eski elbise. Ve **السَّمَلَةُ**: elbiselerden eskimiş olan; nitelendiğinde “**ثوبٌ سَمَلٌ**” denir.

Ve elbiseyi **أَسْمل** etti **إسمالاً**; yani eskitti. Ve **سَمَل** eder, **يَسمُل** **سَمَلاً**.

Ve **السَّمْل**: gözün oyulması. “Gözünü **سَمَلْتُ**”: içine **المِسمَل** soktum. Ebû Züeyb dedi ki:

فالعَيْنُ بَعْدَهُمُ كأنّ حِداقَـهـا		سُمِلَتْ بشوكٍ فهي عُورٌ تدمع

Ve **السَّمَلُ**; tekili: **سَمَلَة**: havuzda kalan su artığıdır.

Ve **السِّمال**: **الصَّفا**nın çukurlarında su artıklarıdır.

Ve **السَّمل**: ıslah etmektir; denilir: aralarında **سَمَل** etti **سَمْلاً**: ıslah etti.

Ve gölge **اسمالّ** oldu: kısaldı. Ve duvarın dibine yapıştı.

Ve **السَّمَوْألُ**: câhiliyede bir adamın adıdır; zamanının ehlinin en vefalısı.

Ve **السَّوْملةُ**: küçük bir fincandır.

**مسل**:
**المُسْلان**; tekili **مَسيلٌ**: yerden görünen su akıntılarıdır.

**ملس**:
**المَلْسُ**: kurtuluş; yani sürat. Ve **المَلْسُ** ayrıca: damarlarıyla birlikte iki husyenin çekilip çıkarılmasıdır; **خُصنيٌ مملوسٌ**.

Ve **المُلُوسة**: **الأَمْلَس**ın masdarıdır. Ve **أرض مَلْساء** ve **سَنَةٌ مَلْساء**; ve **سنونَ أماليسُ** ve **أمالِسُ**.

Ve **ورمّان إمليس وإمليسيٌّ**: o, onun en hoş kokulusu ve en tatlısıdır; onun çekirdeği yoktur.

**لسم**:
Onu deliline **أَلسَمْتُهُ**: onu ona ilzam ettim; nasıl ki doğuranın yavrusu memesine **يُلسَمُ**.

**لمس**:
**اللَّمْسُ**: eliyle şuradan buradan ve oradan bir şeyi aramaktır.

**لميسُ**: bir kadının adıdır.

Ve **إكافٌ مَلْمُوسُ الأَحْناء**: yani el onun üzerine geçirilmiştir; onda bir yükselti veya eğrilik olursa yontulur.

Ve satışta **المُلامسةُ**: “Elbiseme **لَمَستَ** veya elbisene **لَمَسْتُ** ise satış vacip oldu” dememizdir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%85%D8%B3/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

اللمْسُ: المَسُّ باليد. وقد لَمَسَهُ يَلْمُسُهُ ويَلْمِسُهُ. ويكنى به عن الجماع. وكذلك المُلامَسَةُ. والالتِماسُ: الطلبُ. والتَلَمُّسُ: التطلُّب مرّةً بعد أخرى. واللماسَة بالضم: الحاجة المقاربة. ونُهِيَ عن بيع المُلامَسَةِ، وهو أن يقول: إذا لَمَسْتُ المَبيعَ فقد وجب البيع بيننا بكذا.

##### Türkçe

**اللمْسُ**: elle dokunma, el ile temas. Ve “onu dokundu” **لَمَسَهُ**; “ona dokunur” **يَلْمُسُهُ** ve **يَلْمِسُهُ**. Ve onunla cinsel birleşmeden kinaye edilir. Aynı şekilde **المُلامَسَةُ** de böyledir. **والالتِماسُ**: isteme, talep. **والتَلَمُّسُ**: bir defadan sonra bir defa daha arama/istemeye çalışma. **واللماسَة** (ötre ile): yakın ihtiyaç. Ve **المُلامَسَةِ** satımından nehyedilmiştir; o da şudur: “Eğer satılanı **لَمَسْتُ** (dokunursam), şu kadar karşılığında aramızda satış vacip olmuştur” demesidir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%85%D8%B3/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

س ل م
سلم ، سمل ، لمس ، لسم ، ملس ، مسل .
سلم : قال الله جلّ وعزّ : ( لَهُمْ دَارُ السَّلَامِ عِندَ رَبِّهِمْ ) ( الأنعام : 127 ) ، قال أبو إسحاق : أي : للمؤمنين دارُ السلام . قال : وقال بَعضُهم : السَّلام هَهنا اسمٌ من أسماء الله تعالى ، ودَليلُه قولُه : ( الْقُدُّوسُ السَّلَامُ الْمُؤْمِنُ ) ( الحشر : 23 ) .
قال : ويجوز أن تكون الجنّة سُمّيَتْ دارَ السّلام لأنّها دارُ السَّلامة الدائمة التي لا تَنقطِع ولا تَغنَى .
وأَنشَد غيرُه :
تُحيَّا بالسّلامةِ أمُّ بَكْرٍ
وهلْ لكِ بعد قومِكِ من سَلامِ
وقال بعضُهم : قيل : لله السَّلامُ لأنه سَلِم ممَّا يَلحَق الخلقَ من آفات الغِيَر والفَناء ، وأنّه الباقي الدائم الذي يُفنِي الخَلْق ، ولا يَفنَى ، وهو على كلّ شيء قدير .
وقال أبو إسحاق في قول الله جلّ وعزّ : ( فَقُلْ سَلَامٌ عَلَيْكُمْ كَتَبَ رَبُّكُمْ ) ( الأنعام : 54 ) ، الآية ، سمعتُ محمدَ بنَ يزيدَ يَذكُر أنّ السّلام في لغة العرب أربعةُ أشياء فمنها : سَلّمتُ سلاماً مَصدَر سلّمت ، ومنها السلام جمعُ سَلامة ، ومنها السَّلام اسمٌ من أسماءِ الله تَبَارك وتعالى ، ومنها السَّلام شجر .
قال : ومعنى السلاَم الّذي هو مَصدَر سَلَّمت أنَّه دعاءٌ للإنسان بأن يَسلَم من الآفات في دِينه ونَفْسِه ، وتأويلُه التَّخْليص .
وقال : والسَّلام اسمُ الله ، وتأويلُه والله أعلم : إِنَّه ذو السلام الَّذي يَملِك السلام ، هو تخليصٌ من المكروه . وأمّا السلام الشَّجَر فهو شَجَر قويٌّ عظيم أحسبه سَمِّي سلاماً لسلامته من الآفات .
قال : والسِّلام بكسر السين : الحجارة الصُّلْبة ، سُمِّيتْ سِلاَماً لسلامتها من الرَّخاوة وأَنشد غيرُه :
تَدَاعَيْنَ باسمِ الشِّيب في مُتثَلِّمٍ
جَوانِبُه من بَصْرَةٍ وسِلامِ
والواحِدَة سَلِمة .
وقال لَبيد :
خَلَقاً كما ضَمِن الوُحِيَّ سِلامُها
وأنشد أبو عُبَيدة في السلِمة :
ذَاكَ خَليلي وذُو يُعاتِبُني
يَرمِي ورائي بِأمْسَهِم وامْسلَمهْ
أراد والسِلمة ، وهي من لُغات حِمْيَر .
وقال أبو بكر بنُ الأنباريّ : سُمِّيتْ بغدادُ مدينةَ السلام لِقُرْبِها من دِجْلة ، وكانت دجلة تسمَّى نَهْرَ السلام .
وقال ابن شُمَيل : السلام : جماعةُ الحِجارة ، الصغيرُ منها والكبير لا يوحِّدونها .
وقال أبو خَيْرة : السلام : اسم جميع .
وقال غيرُه : هو اسمٌ لكلّ حَجَر عريض .
وقال : سَلِيمة وسَلِيم مثل سِلام ، وقال رؤبة :
سالِمُه فَوَّقَك السلِيمَا
روى ابن المبارك عن إسماعيل بن عياش عن أبي سلمة الحمصي عن يحيى بن جابر أن أبا بكر قال : السلامُ : أمان الله في الأرض . وعبد الله بن سلاَم بتخفيف اللام وكذلك سلاَم بن مِشكم : رجل كان من اليهود مخفَّف . وقال الشاعر :
فلما تداعَوْا بأسيافهم
وحان الطعانُ دعونا سلاما
يعني : دعونا سلاَم بن مِشكم ، وأما القاسم بن سلاّم ، ومحمد بن سلاّم ، فاللام فيها مشددة .
وقال ابن الأعرابيّ في قول الله جلّ وعزّ : ( الْيَمِينِ فَسَلَامٌ لَّكَ مِنْ أَصْحَابِ الْيَمِينِ ) ( الواقعة : 91 ) ، وقد بيَّن ما لأصحاب اليمين في أوّل السورة ، ومعنى : ( الْيَمِينِ فَسَلَامٌ لَّكَ مِنْ أَصْحَابِ الْيَمِينِ ( : أي : إنَّك ترى فيهم ما تحبّ من السلامة ، وقد علمتَ ما أُعِدّ لهم من الجزاء .
وأما قولُ الله جلَّ وعزَّ : ( قَالُواْ سَلَاماً قَالَ سَلَامٌ ) ( هود : 69 ) ، وقرئت الأخيرة : ( قال سَلِيم ) .
قال الفرّاء : وسِلْم وسلام واحد .
وقال الزجَّاج : الأوّل منصوبٌ على سلَّموا سلاَماً ، والثاني مرفُوعٌ على معنى أمري سلاَمٌ .
وقال أبو الهَيْثم : السلام والتحية معناهما واحد ، ومعناهما السلاَمة من جميع الآفات وقولُه جلَّ وعزَّ : ( وَإِذَا خَاطَبَهُمُ الجَاهِلُونَ قَالُواْ سَلاَماً ) ( الفرقان : 63 ) ، أي : سداداً من القَوْل وقصداً لا لَغوَ فيه .
ورَوَى أبو العبَّاس عن ابن الأعرابيّ قال : السلامة والعافية ، والسلاَمة شجرة .
الحراني عن ابن السكّيت قال : السلْمُ : الدَّلْوُ الّتي لها عُرْوة واحدة ، قال : والسلْم والسلْمُ : الصُّلْح .
وقال الطِّرِمّاح في السلْم بمعنَى الدَّلْو :
أخو قَنَصٍ يَهْفُو كأنّ سراتَه
ورِجْلَيْه سلْمٌ بين حَبْلَي مُشاطِنِ
قال : والسلَم : شجرةٌ من العِضاه ، الواحدة سلَمة . والسلَم : الاستسلام ، والسلَم : السلَف ، يقال : أسلَمَ في كذا وكذا وأَسلَف فيه بمعنًى واحد .
وقال أبو إسحاق في قول الله جلّ وعزّ : ( مُتَشَاكِسُونَ وَرَجُلاً سَلَماً ) ( الزمر : 29 ) ، وقرىء : ( ورجلاً سالماً لرجل ) ، وقرىء ( سلْماً ) فمن قرأ ( سالماً ) فهو اسم الفاعل على سلِم فهو سالِم ، ومن قرأ ( سلْماً ) و ( سلَماً ) فهما مَصدَران وُصِف بهما على معنى : ورجلاً ذا سلْم لرجل وذَا سلْم لرَجُل ، والمعنى : أن من وحَّد الله مَثلُه مَثلُ السالم لرجل لا يَشرَكه فيه غيره ، ومَثَل الذي أَشرَك لله ، مَثَل صاحب الشركاء المتشاكِسين ، قال : وقولُه تعالى : ( ادْخُلُواْ فِي السِّلْمِ كَآفَّةً ) ( البقرة : 208 ) ، قال : عُنِي به الإسلامُ وشرائعُه كلّها ، والسلْم والسلْم : الصُّلح ، وأما قوله تعالى : ( وَلاَ تَقُولُواْ لِمَنْ أَلْقَى ( صلى الله عليه وسلم )
1764 إِلَيْكُمُ السَّلَامَ لَسْتَ مُؤْمِناً ) ( النساء : 94 ) ، وقرئت ( السلام ) بالألف ، فأما السلام فيجوز أن يكون من التّسليم ، ويجوز أن يكون بمعنى السلَم وهو الاستسلام وإلْقاءُ المَقادَة إلى إرادة المسلمين .
أبو عُبَيد عن أبي عمرو : المَسلُوم : من الدِّلاء الذي قد فُرِغ من عَمله ، يقال : سلَمْتُه أَسلِمه فهو مسلوم ، وأنشد بَيْتَ لبيد :
بمُقابَلٍ سرِبِ المخَارِزِ عِدْلُه
قَلِقُ المَقادَةِ جارِنٌ مَسلُومُ
قال : وقال الأصمعيّ : السلْم : الدَّلْو الّذي له عُرْوة واحدة يَمشِي بها الساقي مِثل دِلاء أصحابِ الرَّوَايا .
وقال أبو عُبَيد : قال أبو عمرو : الجِلْدُ المسلُوم : المَدْبوغُ بالسلَم .
وقال الليث : ورقُ السلَم القَرَظ الذي يُدبَغ به الأدَم .
وقال الزّجّاج : السلَّم : الذي يُرتَقَى عليه سمِّي بهذا لأنّه يُسلِّمُك إلى حيث تُريد .
قال : والسلَّمُ : السبَبُ إلى الشيء ، سمِّي بهذا لأنّه يؤدِّي إلى غيره كما يؤدِّي السُّلَّم الذي يُرْتَقَى عليه .
وقال شمر : السَّلَمة : شجرة ذات شوك يدبغ بورقها وقشرها ، ويسمى ورقها القَرَظ ، لها زهرة صفراء فيها حبة خضراء طيبة الريح تؤكل في الشتاء ، وهي في الصيف تخضر .
وقال :
كُلِي سَلَم الجرداء في كل صَيْفة
فإن سألوني عنك كل غَريم
إذا ما نجا منها غريمٌ بخيْبةٍ
أتى مَعِكٌ بالدَّين غيرُ سَؤوم
الجرداء : بلد دون الفَلْج ببلاد بني جعدة ، وإذا دُبغ الأَديم بورق السَّلَم فهو مقروظ ، وإذا دُبغ بقشر السلم فهو مسلوم ، وقال :
إنك لن تروقها فاذهب ونمْ
إِن لها رَبّاً لمِعْصال السَّلَم
وقال اللّيث : السَّلْمُ : لَدْغُ الحية ، والمَلْدُوغ مَسْلُوم وسَلِيم ، ورجُلٌ سَلِيم بمعنى سالِم .
أبو عُبَيد عن الأصمعيّ : إنما سُمِّي اللّدِيغ سَلِيماً لأنّهم تَطَيَّروا من اللّدِيغ ، فقَلَبوا المعنَى ، كما قالوا للحَبَشِي : أبو البَيْضاء ، وكما قالوا للفَلاة : مَفازَة ، تَفَاءلُوا بالفَوْز وهي مَهْلَكة .
ورَوَى ابْنُ جَبَلة عن ابن الأعرابيّ أنه
قال : إنما قيل للدّيغِ سَلِيم لأنه أُسْلِمَ لِما به .
قلت : وأمّا قولُ اللّيث : السَّلْم : اللَّدْغ فهو من غُدَدِ اللّيث ، وما قاله غيره . ورُوِي عن النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنّه قال : ( على كلّ سُلامَى من أَحَدِكم صَدَقة ، ويُجْزِىء من ذلك رَكْعتان يصلِّيهما مِنَ الضُّحى ) . قال أبو عُبَيد السُّلاَمَى في الأصل عَظْم يكون في فِرْسِنِ البَعِير ، ويقال : إنَّ آخِرَ ما يَبْقَى فيه المُخّ من البعير إذا عَجُف في السُّلاَمى وفي العين ، وأنشد :
لا يَشْتَكِينَ عَمَلاً ما أَنْقَيْن
ما دام مُخٌّ في سُلامَى أَوْ عَيْن
قال : فكأَنَّ معنى الحديث : إن على كلّ عَظْم من عظام ابْنِ آدمَ صَدَقة ، والرّكعتان تجزئان من تلك الصدقة .
وقال الليث : السُلامَى : عِظامُ الأصابع والأشاجعُ والأكارعُ ، وهي كعابِرُ كأَنّها كِعَابٌ ، والجميعُ سُلاَمِيّات .
وقال شَمِر : قال ابنُ شُمَيل في القَدَم قَصَبُهَا وسُلامِيَاتُهَا . وقال : عِظام القَدَم كلُّها سُلاَميَات ، وقَصَبُ عِظام الأصابع أيضاً سُلاَمِيَات ، والواحدة سُلاَمَى . قال : وفي كل فِرْسِنٍ سِتُّ سُلاَمِيَات ومَنْسِمان وأظَلُّ .
الحَرّاني عن ابن السكّيت : استلأَمتً الحَجَر بالهمز ، وإنّما هو من السِّلام من الحجارة ، وكان الأصل اسْتَلَمْت . وقال غيره : اسْتِلام الحَجَر افْتِعالٌ في التقدير ، مأخوذٌ من السِّلام وهي الحجارة ، واحدتها سَلِمة ؛ تقول : استَلمْتُ الحجَر : إذا لَمَسْتَه من السّلِمة ، كما تقول : اكْتَحَلْتُ من الكُحْل .
قلتُ : وهذا قولُ القُتَيْبيّ ، والّذي عندي في استلام الحجَر أنّه افتعالٌ من السَّلام وهو التَّحِيَّة ، واستلامُه لَمْسُه باليَدِ تحرّياً لقَبُول السّلام منه تبُرُّكاً به ؛ وهذا كما يُقَال : اقْترأْتُ منه السَّلام ، وقد أَمْلَى عَلَيَّ أعرابيٌّ كِتَاباً إلى بعض أهاليه فقال في آخرِه : اقتَرِىءْ منّي السّلام ، وممّا يدلّك على صحة هذا القول أنَّ أهْلَ اليَمَن يسمُّون الرُّكْنَ الأسوَد المُحَيَّا ، معناه : أنَّ النّاس يحيُّونه بالسَّلام فافهَمْه .
وأما الإسلام فإنّ أبا بكر محمّد بنَ بشّار قال : يقال : فلانٌ مُسْلِم ، وفيه قولان : أحدُهما : هو المُستَسْلِم لأمر الله ، والثاني : هو المُخلِص لله العبادةَ ، من قولِهم : سَلَّمَ الشيءَ لفلانٍ ، أي : خَلَّصَه ، وسَلِمَ له الشَّيْءُ ، أي : خَلَّصَ له .
ورُوِيَ عن النبيِّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنّه قال : ( المُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ المُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ ) .
قلتُ : فمعناه : أنّه دَخل في باب السّلامة حتّى يَسلَمَ المؤمنين من بَوَائِقِه ، وحدثنا عبد الله بن عروة قال : حدثنا زياد بن
أيوب قال : حدثنا يَعْلى قال : حدثنا محمد يعني ابن عون عن نافع عن ابن عمر ، قال : استقبل رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) وآله الحَجَر فاستلمه ، ثم وضَع شَفتيه عليه يبكي طويلاً ، فالتفت فإذا هو بِعُمَر يبكي فقال : ( يا عُمَر ههنا تسكب العبرات ) .
وحدثنا يعقوب الدَّورقي قال : حدثنا أبو عاصم عن معروف بن خَرْبوز قال : حدثنا أبو الطفيل قال : ( رأيت النبي ( صلى الله عليه وسلم ) وآله يطوف على راحلتِه يستلم بمِحْجَنِهِ ويقبِّل المِحْجَن ) .
وقال الليث : استلام الحجر : تناوله باليد وبالقُبلة ، ومسحُه بالكفّ . قلت : وهذا صحيح . وأما قولُ اللَّهِ جلّ وعزّ : ( خَبِيرٌ قَالَتِ الاَعْرَابُ ءَامَنَّا قُل لَّمْ تُؤْمِنُواْ وَلَاكِن قُولُو ( صلى الله عليه وسلم )
1764 اْ أَسْلَمْنَا وَلَمَّا يَدْخُلِ الاِيمَانُ فِى قُلُوبِكُمْ وَإِن تُطِيعُواْ اللَّهَ وَرَسُولَهُ لاَ يَلِتْكُمْ ) ( الحجرات : 14 ) ، فإنّ هذا يَحتاجُ الناسُ إلى تفهّمه ليَعْلَموا أين يَنْفَصِل المؤمن من المُسلِم ، وأَيْنَ يَسْتَويَان .
فالإسلامُ : إظهارُ الخُضوع والقَبول لِما أَتَى به الرسولُ عليه السلام ، وبه يُحْقَنُ الدّم ، فإِن كان مع ذلك الإظهارِ اعتقادٌ وتَصديقٌ بالقلب فذاك الإيمان الّذي هذه صِفَتُه ، فأمّا من أَظْهَر قبولَ الشّريعة واستسلَم لدَفْع المَكْروه فهو في الظاهر مُسْلمٌ وباطنُه غيرُ مصدِّق ، فذلك الّذي يقول : أَسْلَمْتُ ، لأنَّ الإيمانَ لا بدَّ أن يكون صاحبُه صِدِّيقاً لأن الإيمانَ التّصديقُ ، فالمُؤمن مُبْطِنٌ من التّصديق مِثْلَ ما يُظهِر ؛ والمُسلِم التامُّ الإسلام مُظْهِرُ الطاعة مُؤمنٌ بها ، والمؤمنُ الّذي أَظهَرَ الإِسلام تَعوّذاً غيرَ مؤمن في الحقيقة ، إلاّ أنّ حُكمَه في الظاهر حُكْمُ المسلمين . وإنما قُلتُ : إن المؤمِنَ معناه المصدِّق لأنّ الإيمان مأخوذٌ من الأمانة ، لأنّ الله جَلّ وعزّ تولَّى عِلمَ السّرائر ونياتِ العَقْد ، وجَعَل ذلك أمانة ائتَمَنَ كلَّ مُسْلِمٍ على تلك الأمانة ، فمن صَدَّق بِقَلْبِه ما أَظهَرَه لسانُه فقد أَدَّى الأمانة واستوجَب كريمَ الْمَآبِ إذا مات عليه ، ومَن كان قلبه على خلاف ما أظهَر بلسانِه فقد حَمَل وِزْرَ الخيانة ، والله حَسِيبه .
وقيل : المصدِّق مؤمن ، وقد آمن لأنّه دخل في حَدِّ الأمانة الّتي ائتَمَنه الله عليها .
وكذلك سائرُ الأعمال الّتي تظهر من العَبْد وهو مُؤتمَن عليها .
وبالنيّة تَنفصل الأعمال الزاكية من الأعمال البائرة ألا ترَى أنّ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) جَعَل الصلاة إيماناً ، والوضوءَ إيماناً .
وقال ابنُ بُزرج : كُنتُ رَاعِيَ إبلٍ فَأسلَمْتُ عنها ، أي : تركتُها ، وكلُّ صَنِيعة أو شيءٍ تركتَه وقد كنتَ فيه فقد أَسْلَمْتَ عنه .
وقال الليث : الاستلام للحَجَر : تَناوُله باليَدِ وبالقُبْلة ومسْحُه بالكفّ .
وقال ابن السكّيت : تقول العرب : لا بِذِي تَسْلَم ما كان كذا وكذا ، وللاثنين لا بِذِي تسلَمان ، وللجماعة لا بِذِي تَسلَمون ، وللمؤَنثة لا بِذِي تَسلَمين ، وللجماعة لا بِذِي تَسْلَمْنَ ، والتأويل : لا والله الذي يُسلِّمك ما كان كذا ، وكذا . لا وسلامتك ما كان كذا وكذا .
وسلمى : اسم رجل وأبو سُلْمَى : أبو زُهير الشاعر المُزَنيّ على فُعْلى ، وسلْم : من الأسماء .
وقال أبو العباس : سُلَيمان تصغِير سلمان . وَعبدالله بن سلاَم الحِبْر مخفَّف اللام . وأما محمد بن سَلاَّم الجُمَحيّ فهو بتشديد اللاّم .
أبو العباس عن ابن الأعرابيّ : أبو سَلْمان كُنْية الجُعْل ، وسلامان بن غَنْم : اسم قَبِيلة . وسلامان : ماءٌ لبني شَيْبان ، وقول الحُطَيْئة :
جَدْلاءُ مُحْكمة من صُنع سلام
أراد من صُنْع سُليمان النبي عليه السلام ، فجَعَله سلاّماً كما قال النابغة :
ونَسْج سُلَيم كلّ قَضّاءَ ذائلِ
أرادَ ونَسْجَ داودَ ، فجعله سُليمان ، ثم غَيَّر الاسم فقال سُلَيم ، ومثلُ ذلك في أَشعار العرَب كثير .
وحكى اللّحياني عن أبي جعفر الرُّؤاسِيّ أنه قال : يقال : كان فلانٌ يسمَّى محمداً ثم تمَسْلَم ، أي : تسمَّى بمُسلِم . قال : وقال غيره : كان فلانٌ كافراً ثم تَسَلّم ، أي : أسلم .
عمرو : السَّلامُ : ضربٌ من الشجر ، الواحدة سلامة .
وسَلَمِية : قريةٌ . وينسب إلى بَنِي سَلَمة : سَلَمِيّ ، وإلى بني سُلَيْم سُلْميّ ، وإلى سلامة : سلاميّ .
أخبرني المنذري عن ثعلب عن ابن الأعرابي قال : يقال : كذَّابٌ لا تُسايرُ خيلاه ، أي : لا يصدق فيقبل منه . والخيل إذا تسالمت وتسايرت لا يهيج بعضها بعضاً . قال : وأنشدنا لرجل من محارب :
ولا تَسايرُ خيلاه إذا التقيا
ولا يُقَرَّعُ عن باب إذا وردا
ويقال : لا يَصْدُق أثره : يكذب من أين جاء . وقال الفراءُ : فلان لا يُرَدّ عن باب ، ولا يُعوَجّ عنه .
وقال ابن دريد : سلامان : ضرب من الشَّجر . وهما بطنان : بطن في قضاء ، وبطن في الأزد . وسلم : قبيلة .
وسلميّة : قبيلة من الأزد . قال : والأسيلم : عرق في الجسد .
ومَسلمة : اسم ، مفعلة من السَّلم وسليم بن منصور : قبيلة .
وسلامان بن غَنْم : قبيلة . وسلامان : ماء لبني شيبان .
سمل : في حديث قَيْلَة : ( أنها رأت على النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أسمالَ مُلَبّتَيْن ) .
قال أبو عُبَيْد : الأسمال : الأخلاق ، والواحد منها سمل . ويقال : قد سمل الثوبُ وأسمل : إذا أَخْلَق .
وقال اللِّحياني : يقال : ثوبٌ أسمال ، وثوبٌ أخلاقٌ : إذا أخلق .
وقال ابن الأعرابيّ : سمل الثوبُ وأسمل : إذا أَخلَق .
سلمة عن الفراء : سمل عَينَه واستَملها : إذا فقَأها .
وفي حديث العُرَنِيِّين الذين ارتدّوا عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أَمَر بسمْل أعينهم .
قال أبو عُبَيد : السَّمْلُ أن تفَقَأ العينُ بحديدة مُحْماةٍ أو بغير ذلك ، يقال : سملتُ عينَه أَسمُلُها سملاً . قال : وقد يكون السَّمل بالشَّوْك ، وقال أبو ذؤيب يرثي بنين له ماتوا :
فالعَيْنُ بعدَهُمُ كَأنّ حِداقَها
سُمِلَتْ بشوْكٍ فهيَ عُورٌ تدمعُ
ولَطَم رجلٌ من العَرَب رجلاً فَفقأ عينَه فسُمِّي سَمَّال ، وأولادُه يقال لهم : بنو سَمَّال ؛ والسَّمَل محرَّك الميم بقيّةُ الماء في الحوض ؛ وقال حُميد الأرقَط :
خَبْطَ النِّهالِ سَمَلَ المَطائِطِ
أبو عُبَيد عن أبي زيد : أسْمَلْتُ بين القوم إسْمالاً : إذا أصلحتَ بينهم . وقال غيرُه : سَمَلْتُ بينهم أسمُل سَمْلاً بغيرِ ألف مِثله ؛ وقال الكُمَيت :
وتَنأَى قُعودُهمُ في الأمور
عَمَّن يَسُمُّ ومن يُسْمِلِ
أبو عبيد : المُسمَئِلُّ : الضامر . واسمَألّ الظّلُّ : إذا ارتَفَع ؛ وقالت الْجُهَنيَّة :
يَرِدُ المِياهَ حَضِيرةً ونَفِيضةً
ورْدَ القَطاةِ إذا اسمَأَلَّ التُّبَّعُ
وقيل : التُّبَّع : الدَّبَران ؛ واسْمِئلالُه : ارتِفاعه طالعاً .
ابن السكّيت : هو السموأل بن عادِياء بالهمز . وسَمْوِيل : اسم طائر ؛ وأبو السَّمَّال العَدَويّ : رجلٌ من الأعراب .
وقال ابن الأعرابيّ : أبو بَرَاء طائر ، واسمُه السَّمَوْأَل .
وقال الليث : السَّوْمَلة : فيَالجة صغيرة ؛ ويقال : فِنْجانَه صَغِيرة .
أبو زيد : السُمْلةُ : جُوعٌ يأخذ الإنسانَ فتأخُذُه لذلك وَجَع في عينيه فيُهراقُ عيناه دَمْعاً ، فيُدْعَى ذلك الدَّمْع السُّمْلة ، كأنّه يفقأ العَيْن .
أخبرني المنذري عن أبي الهيثم قال : السَّوْملة : الطَّرجهارة والحَوْجلة القارورةُ الكبيرة . قال : ويقال : حَوْجلة مثل دَوْخلة . وأنشد ابن الأنباري قول الربيع بن زياد :
بحيث لو زنت لَخْمٌ بأجمعها
لم يَعْدلوا ريشةً من ريش سَمْوِيلا
قال : سَمْويل : طائر . ويقال : سَمْويل : بلد كثير الطير :
ترعى الروائمُ أحرار البُقول بها
لا مِثل رعيكم مِلحاً وغِسْويلاَ
قال غِسويل : نبت ينبت في السباخ .
لمس : قال الليث : اللَّمس باليد : تَطلُّب الشيء هاهنا وهاهنا ، ومنه قولُ لَبيد :
يَلْمِس الأَحلاسَ في مَنزِله
بيَدَيْه كاليهودي المُصَلْ
ولَمِيس : اسم امرأة .
وقال اللّيث : إكافٌ مَلْمُوسُ الأَحْفاء : وهو الذي قد أُمِرَّ عليه اليَدُ ونُحِت ما كان فيه فرق ارتفاع وأَوَد . وفي الحديث : النَّهيُ عن المُلامَسة ، قال أبو عُبَيد : المُلامَسة أن يقول : إذا لمَستَ ثوبي أو لَمسْتُ ثَوْبَك فقد وَجَب البَيْع بكذا وكذا ، ويقال : هو أن يَلْمِسَ المتاعَ من وَراءِ الثّوب ، ولا يَنظر إليه فيقع البيعُ على ذلك ، وهذا كلّه غَرَر وقد نُهيَ عنه .
وأمّا قولُ الله جلّ وعزّ : ( أو لَمَسْتُم النساء ) ( النساء : 43 ) ، وقرىء : ( أوْ لاَمَسْتُم النساء ) ورُوي عن عبد الله بن عمرَ وابنِ مسعود أنّهما قال : القُبْلة من اللَّمس وفيها الوضوء ، وكان ابن عبّاس يقول : اللَّمس واللِّماس والمُلامَسة كنايةٌ عن الجِماع ، وممّا يُستدلّ به على صحّة قولِه قولُ العَرَب في المرأة : تُزَنُّ بالفُجور ، هي لا تَرُدُّ يدَ لاَمِسٍ ؛ وجاء رجلٌ إلى النبي ( صلى الله عليه وسلم ) فقال : إنّ امرأتي لا تَرُدّ يَدَ لامِس فأَمَره بتطليقها . أراد أنها لا تَرُدّ عن نفسها كلَّ من أَراد مُراوَدَتها عن نفسها .
عَمْرو عن أبيه : اللَّمْسُ : الجِماع . واللَّمِيسُ : المرأة اللَّيّنة المَلمَس .
وقال ابن الأعرابيّ : لمَسْتُه لَمْساً ، ولامَسْتُه مُلامَسة ، وفَرَّقَ بينهما فقال : اللَّمْس قد يكون مَسُّ الشيء بالشيء ، ويكون مَعرِفة الشيء وإن لم يكن ثَمَّ مَسّ لجَوْهر على جَوْهر . قال : والمُلامَسة أكثرها جاءت من اثنين . قال : واللَّمَاسَة واللُّمَاسة : الحاجة ، والمتلمِّسةُ من السِّمات ، يقال : كَواهُ المُتلَمِّسة والمتلوّمة . وكواه لمّاس : إذا أصاب مكان دائه بالتلمّس ، فوقع على داء الرجل أو على ما يكتم وسُمّي المتلمِّس الشاعر بقوله :
فهذا أَوانُ العِرْض جُنَّ ذُبابُه
زَنابيرُه والأزْرَق المتلمِّسُ
يعني الذباب الأخضر .
ملس : أبو عُبَيد عن أبي زيد : المَلْسُ : سَلُّ الخُصْيَتين ، يقال : مَلَسْتُ خُصْيَتَيه أملسُهُمَا مَلْساً .
وقال اللّيث : خِصْيٌ مَمْلوس . قال : والمُلُوسة مصدر الأَمْلَس ، وأرض مَلْساء ، وسَنَةٌ مَلْساء ، وإذا جَمَعوا قالوا سِنُون أَمالِس وأَمالِيس . ورُمّانٌ مَلِيس : أطيَبُه وأحلاه ، وهو الّذي لا عَجم له .
ابن الأنباري : المُلَيساءُ : نصف النهار . قال : وقال رجل من العرب لرجل : أكره أن تزورني في المليساء ، قال : لم ؟ قال : لأنه يقرب الغَداء ، ولم يتهيّأ العشاء . والحُجَيْلاءُ : موضع . والغُمَيْصاءُ : نجم . وناقةٌ مَلَسَى : تمَلُس ، تمرّ مرّاً سريعاً . قال ابن أحمر :
مَلسى يَمانِيّة وشيخٌ هِمّة
متقطع دون اليماني المُصْعِد
أبو عُبَيد وغيره : المَلَسى : لا عُهْدة له ، يُضرَب مَثَلاً للّذي لا يُوثق بوفائه وأَمانتِه . والمعنى ، والله أعلم : ذُو المَلسى لا عُهْدة له . والمَلَسى : أن يَبيعَ الرجلُ الشيءَ ولا يَضمَن عُهدته ، وقال الراجز :
لمّا رأيتُ العامَ عاماً أَغْبَسَا
وصارَ بَيْعُ مالِنا بِالمَلَسَى
وذو المَلَسى مثلُ السّلال والخارب يَسرِق المَتاعَ فيبيعه بدون ثمنِه ، ويملَس من فَوْره فيستخفِي ، فإن جاءَ المستحقّ ووَجد مالَه في يَدِ الّذي اشْتَرَاه أخَذَه ، وبَطل الثمن الّذي فازَ به اللّص ولا يتهيّأ أَن يَرجع به عليه .
أبو عُبَيد عن الأحمر أنه قال : من أمثالهم في كراهة المَعَايِب : المَلِّسَى لا عُهْدَةَ له ، أي : إنه خرج من الأمْر سالماً وانقَضَى عنه لا لَه ولا عليه ، والأصل في الملسى ما أَعْلَمْتُكَ .
عمرو عن أبيه : الْمُلَيْسَاء : شهر صَفَر . والمُلَيْسَاءُ : نصفُ النَّهار .
وقال الأصمعيّ : المُلَيْسَاء : شهرٌ بين الصَّفَرِيّة والشِّتاء ، وهو وَقْت تنقطع فيه المِيرة ، وأنشَد :
أَفِينَا تَسُومُ السَّاهِرِيَّة بَعْدَمَا
بَدَا لَكَ من شَهْرِ الْمُلَيْسَاءِ كَوْكَبُ
يقول : أَتَعْرِض علينا الطِّيبَ في هذا الوقت ولا مِيرَةَ . ويقال : أَنَيْتُه مَلْسَ الظّلام : ومَلْثَ الظّلام : وذلك حين يَختلِط اللّيل بالأرْض .
أبو العبّاس عن ابن الأعرابيّ : اختلَط الملْس بالمَلْث ، والملْث : أوّلُ سَوادِ المَغْرِب ، فإذا اشتدّ حتى يأتيَ وقتُ العشاء الآخرة فهو الملْس ، ولا يتميّز هذا من هذه ، لأنه قد دخل الملْثُ في الملْس .
وقال غيرُه : مَلَّسْت الأرضَ تَمْليساً : إذا أَجْرَيتَ عليها المَمْلَقَةَ بعد إثارتِهَا . ويقال : مَلَسْتُ بالإبلِ أَمْلُسُ بها مَلْساً : إذا سُقْتَها سَوْقاً شَدِيداً ، قال الراجز :
مَلْساً بذَوْدِ الحَلَسِيّ مَلْسَا
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : الملس : ضَرْبٌ من السَّيرِ الرفيقِ . والمَلْسُ : اللَّيِّن من كلّ شيءٍ قال : والمَلاَسَة : لِينُ المَمْلوس . وقد مَلَسَ الشيءُ يَمْلُسُ مَلاَسَةً . والمَلْس : التَّمْليس أيضاً يقال : مَلَسْتُه مَلْساً .
وقال أبو زيد : المَلُوسُ من الإبلِ : المِعْنَاق الّتي تراها أوَّل الإبل في المَرْعَى والمَوْرِد . وكلِّ مَسير . ويقال : خِمْسٌ أَمْلَسُ : إذا كان مُتعِباً شديداً ، وقال المَرّار :
يَسِيرُ فيها القومُ خِمْساً أَمْلَسَا
ومَلَسَ الرجُلُ يَمْلُسُ مَلْساً : إذا ذَهب ذَهاباً سَرِيعاً ؛ وأَنشَد :
تَملُسُ فيه الرِّيحُ كلَّ مَمْلَسِ
وقال شَمِر : الأماليس : ما استوى من الأرض ، والواحد : إمليس . .
وقال ابن شُميل : الأماليس : الأرض التي ليس بها شيءٌ ولا شجرٌ ولا كلأ ولا يَبِيس ، ولا يكون فيها وحْش ، وقال الحُطَيئة :
إذا لم تكن إلاّ الأماليسُ أصبَحَتْ
مُحَلّقةً ضَرّاتُها شَكِراتُ
والواحد إمليس ، وكأنه إفعيل من الملاسة ، أي : أن الأرض الملساء لا شيءَ بها . وقال أبو زبيد فسمّاها مليساً :
فإيّاكمْ وهذا العرْقَ وآسمُوا
لمَوْماةٍ مآخِذُها مليسُ
ويقال للخمر ملساءَ : إذا كانت سلِسَةً في الحَلْق ، وقال أبو النَّجم :
بالقَهْوة الملْسَاءِ من جِرْيَالِهَا
لسم : أبو العباس عن الأعرابيّ : اللّسْم : السُّكوت حَياءً لا عَقْلاً .
وقال أبو عَمْرو : ألسَمْتُه الحُجَّة وألزَمْتُه كما يُلسَم ولَدَ المَنْتُوجة ضَرْعَها .
وقال ابن شميل : الإلْسام : الْقِامُ الفَصِيل الضَّرْعَ أوّلَ ما يُولَد ؛ يقال : ألسَمْتُه إلْسَاماً فهو مُلْسِم ، ويقال : ألسَمْتُه حُجّتَه إلْساماً ، أي : لَقّنْتُه إيّاها ؛ وأنشد غيرُه :
لا تُلْسَمَنَّ أبا عِمْرانَ حُجّتَه
ولا تَكُونَنْ له عَوْناً على عُمَرَا
مسل : عمرو عن أبيه : المَسِيلُ : السَّيَلان ، والمَصْل : القَطْر ، وسمعتُ أعرابيّاً من بني سَعْد نَشَأ بالأحْساء يقول لجَرِيد النَّخْل الرَّطْبِ : المُسُل ، والواحد مَسِيل ويُجمَع مَسِيل الماء مُسُلاً ومُسْلاناً .
قلتُ : وهذا عندي على توهُّم ثُبوت المِيم أصليَّةً في المَسيل ، كما جَمَعوا المكانَ أمكِنة ، وأصله مَفْعَل من كان .
وقال ابن الأعرابي : المَسَالَة : طُولُ الوَجْه مع حُسْنٍ .
قال ساعدة بن جؤبة يصف النحل :
منها جوارس للسَّراة وتحتوي
كَرَبات أَمْسلة إذا تتصَوَّب
تَحتوِي : تأكل اللحواء . والكَرَب : ما غلط من أصول جريد النخل . والأَمْسلة : جمع المسيل ، وهو الجريد الرطب ، وجمعُه المُسُل . ابن الأعرابي : يقال : ضرب بيده إلى السيف فامتشقه وامتعده . واحتواه : إذا استلّه .

##### Türkçe

س ل م
سلم ، سمل ، لمس ، لسم ، ملس ، مسل .

**سلم** : Allah جلّ وعزّ dedi: ( **لَهُمْ دَارُ السَّلَامِ عِندَ رَبِّهِمْ** ) ( الأنعام : 127 ) ، Ebû İshâk dedi: yani: müminler için **دارُ السلام**. Dedi: Ve bazıları dedi: **السَّلام** burada Allah تعالى’nın isimlerinden bir isimdir; delili de O’nun sözü: ( **الْقُدُّوسُ السَّلَامُ الْمُؤْمِنُ** ) ( الحشر : 23 ) .

Dedi: Cennetin **دارَ السّلام** diye adlandırılmış olması da câizdir; çünkü o, kesilmeyen ve yok olmayan daimî selâmet yurdudur.

Başkası inşâd etti:
تُحيَّا بالسّلامةِ أمُّ بَكْرٍ
وهلْ لكِ بعد قومِكِ من سَلامِ

Ve bazıları dedi: “Allah’a **السَّلامُ** denildi”; çünkü O, yaratılmışlara değişme ve yok oluş âfetlerinden ilişen şeylerden sâlim oldu; ve O, yaratılmışı yok eden, kendisi yok olmayan, bâkî daimî olandır; ve O, her şeye kadirdir.

Ebû İshâk, Allah جلّ وعزّ’ün sözü hakkında: ( **فَقُلْ سَلَامٌ عَلَيْكُمْ كَتَبَ رَبُّكُمْ** ) ( الأنعام : 54 ) ، âyet; Muhammed b. Yezîd’i, Arapların dilinde **السّلام**ın dört şey olduğunu zikrederken işittim: bunlardan biri: “**سَلّمتُ سلاماً**”dır; **سلّمت**’in masdarıdır. Bunlardan biri: **السلام** **سَلامة**’nin cem‘idir. Bunlardan biri: **السَّلام** Allah’ın isimlerinden bir isimdir, تَبَارك وتعالى. Bunlardan biri: **السَّلام** bir ağaçtır.

Dedi: **سَلَّمت**’in masdarı olan **السلاَم**ın manası: insan için, dininde ve nefsinde âfetlerden selâmette kalması için bir duadır; te’vîli: kurtarmadır.

Dedi: Ve **السَّلام** Allah’ın ismidir; te’vîli—Allah daha iyi bilir—şudur: O, **ذو السلام**dır; **السلام**ı mülk edinendir; o, mekruhtan kurtarmadır. Ama ağaç olan **السلام** ise, güçlü büyük bir ağaçtır; onu, âfetlerden selâmetinden dolayı **سلاماً** diye adlandırılmış sanıyorum.

Dedi: **السِّلام** (sîn’in kesresiyle): sert taşlardır; gevşeklikten selâmetleri sebebiyle **سِلاَماً** diye adlandırıldılar. Başkası inşâd etti:
تَدَاعَيْنَ باسمِ الشِّيب في مُتثَلِّمٍ
جَوانِبُه من بَصْرَةٍ وسِلامِ

Tekili **سَلِمة**’dir.

Lebîd dedi:
خَلَقاً كما ضَمِن الوُحِيَّ سِلامُها

Ebû Ubeyde **السلِمة** hakkında inşâd etti:
ذَاكَ خَليلي وذُو يُعاتِبُني
يَرمِي ورائي بِأمْسَهِم وامْسلَمهْ

**السِلمة**’yi kastetti; o, Himyer’in lügatlerindendir.

Ebû Bekr b. el-Enbârî dedi: Bağdat’a, Dicle’ye yakınlığından dolayı **مدينةَ السلام** adı verildi; Dicle’ye **نَهْرَ السلام** denilirdi.

İbn Şümeyl dedi: **السلام**: taşların topluluğudur; küçüğü de büyüğü de; onu tekilleştirmezler.

Ebû Hayra dedi: **السلام**: bir cem‘ ismidir.

Başkası dedi: o, her geniş taş için bir isimdir.

Dedi: **سَلِيمة** ve **سَلِيم** tıpkı **سِلام** gibidir. Rü’be dedi:
سالِمُه فَوَّقَك السلِيمَا

İbnü’l-Mübârek, İsmâîl b. Ayyâş’tan, Ebû Seleme el-Hımsî’den, Yahyâ b. Câbir’den rivayet etti: Ebû Bekr dedi ki: **السلامُ**: yeryüzünde Allah’ın emânıdır. Ve **عبد الله بن سلاَم** (lâmın tahfîfiyle); كذلك **سلاَم بن مِشكم**: Yahudilerden olan bir adam; muhaffef. Şair dedi:
فلما تداعَوْا بأسيافهم
وحان الطعانُ دعونا سلاما

Yani: **سلاَم بن مِشكم**’i çağırdık. Ama **القاسم بن سلاّم** ve **محمد بن سلاّم**; lâm onda müşedded’dir.

İbnü’l-A‘râbî, Allah جلّ وعزّ’ün sözü hakkında: ( **الْيَمِينِ فَسَلَامٌ لَّكَ مِنْ أَصْحَابِ الْيَمِينِ** ) ( الواقعة : 91 ) dedi: sûrenin başında **أصحاب اليمين** için olanı açıklamıştır; ve ( **الْيَمِينِ فَسَلَامٌ لَّكَ مِنْ أَصْحَابِ الْيَمِينِ** )’in manası: yani: onlarda selâmetten sevdiğin şeyi görürsün; ve onlar için sevaptan hazırlanmış olanı bilmişsindir.

Ama Allah جلَّ وعزَّ’ün sözü: ( **قَالُواْ سَلَاماً قَالَ سَلَامٌ** ) ( هود : 69 ) ; sonuncusu şöyle de okunmuştur: ( **قال سَلِيم** ) .

Ferrâ dedi: **سِلْم** ve **سلام** birdir.

Zeccâc dedi: birincisi “**سلَّموا سلاَماً**” üzere mansûbdur; ikincisi “emrim **سلاَمٌ**dur” manası üzere merfû‘dur.

Ebû’l-Heysem dedi: **السلام** ve **التحية** manaca birdir; ikisinin manası da bütün âfetlerden selâmettir. Ve O’nun جلَّ وعزَّ sözü: ( **وَإِذَا خَاطَبَهُمُ الجَاهِلُونَ قَالُواْ سَلاَماً** ) ( الفرقان : 63 ) ; yani: sözde doğruluk ve kasıt; içinde lağv olmayan.

Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti; dedi: **السلامة** ve **العافية**; ve **السلاَمة** bir ağaçtır.

Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten rivayet etti; dedi: **السلْمُ**: bir tek kulpu olan kova; dedi: ve **السلْم** ve **السلْمُ**: sulh.

Tırimmâh, kova manasında **السلْم** hakkında dedi:
أخو قَنَصٍ يَهْفُو كأنّ سراتَه
ورِجْلَيْه سلْمٌ بين حَبْلَي مُشاطِنِ

Dedi: ve **السلَم**: **العِضاه**’dan bir ağaçtır; tekili **سلَمة**. Ve **السلَم**: teslim oluştur; ve **السلَم**: selef (peşin)dir; “şunda şunda **أسلَمَ** etti” ve “onda **أَسلَف** etti” denir; manaca birdir.

Ebû İshâk, Allah جلّ وعزّ’ün sözü hakkında: ( **مُتَشَاكِسُونَ وَرَجُلاً سَلَماً** ) ( الزمر : 29 ) dedi; şöyle de okunmuştur: ( **ورجلاً سالماً لرجل** ) ; ve ( **سلْماً** ) diye de okunmuştur. Kim ( **سالماً** ) okursa, o, **سلِم** üzere ism-i fâildir; o hâlde o **سالِم**dir. Kim ( **سلْماً** ) ve ( **سلَماً** ) okursa, ikisi de masdardır; “bir adamı, bir adam için **ذا سلْم** ve bir adam için **ذَا سلْم**” manası üzere onlarla vasfedilmiştir. Mana: Allah’ı birleyen kimsenin misali, bir adam için sâlim olan kimsenin misali gibidir; onda başkası ona ortak olmaz. Allah’a ortak koşanın misali ise, çekişen ortakların sahibi misalidir. Dedi: ve O’nun تعالى sözü: ( **ادْخُلُواْ فِي السِّلْمِ كَآفَّةً** ) ( البقرة : 208 ) ; dedi: bununla İslâm ve onun şeriatlarının hepsi kastedildi. Ve **السلْم** ve **السلْم**: sulh. Ama O’nun تعالى sözü: ( **وَلاَ تَقُولُواْ لِمَنْ أَلْقَى** ( صلى الله عليه وسلم )
1764 **إِلَيْكُمُ السَّلَامَ لَسْتَ مُؤْمِناً** ) ( النساء : 94 ) ; ve ( **السلام** ) elif ile okunmuştur. **السلام**a gelince: teslîmden olması câizdir; ve **السلَم** manasında olması da câizdir; o da teslim oluş ve Müslümanların iradesine boyun eğişi bırakmaktır.

Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **المَسلُوم**: kovalar cinsinden, işi bitirilmiş olan; “onu **سلَمْتُه**; **أَسلِمه**; o hâlde o **مسلوم**dur” denir. Lebîd’in beytini inşâd etti:
بمُقابَلٍ سرِبِ المخَارِزِ عِدْلُه
قَلِقُ المَقادَةِ جارِنٌ مَسلُومُ

Dedi: ve Asma‘î dedi: **السلْم**: bir tek kulpu olan kova; sâkî onunla yürür; **الرَّوَايا** sahiplerinin kovaları gibi.

Ebû Ubeyd dedi: Ebû Amr dedi: **الجِلْدُ المسلُوم**: **السلَم** ile tabaklanmış olan deridir.

Leys dedi: **ورقُ السلَم**: derilerin tabaklandığı **القَرَظ**tır.

Zeccâc dedi: **السلَّم**: üzerine çıkılan şeydir; bununla adlandırıldı; çünkü seni istediğin yere ulaştırır.

Dedi: ve **السلَّمُ**: bir şeye götüren sebep; bununla adlandırıldı; çünkü, üzerine çıkılan **السُّلَّم**in ulaştırdığı gibi, başkasına ulaştırır.

Şemmer dedi: **السَّلَمة**: dikenli bir ağaçtır; yaprağı ve kabuğuyla tabaklanır; yaprağına **القَرَظ** denir; onda sarı bir çiçek vardır; içinde güzel kokulu yeşil bir tane vardır; kışın yenir; yazın yeşerir.

Ve dedi:
كُلِي سَلَم الجرداء في كل صَيْفة
فإن سألوني عنك كل غَريم
إذا ما نجا منها غريمٌ بخيْبةٍ
أتى مَعِكٌ بالدَّين غيرُ سَؤوم

**الجرداء**: Benî Cُعدة بلادında **الفَلْج**’in aşağısında bir beldedir; **الأَديم** **وَرَقُ السَّلَم** ile tabaklanırsa o **مقروظ**tur; **السلم**’in kabuğuyla tabaklanırsa o **مسلوم**dur. Ve dedi ki:

Sen onu asla hoşnut edemezsin; öyleyse git ve uyu
Şüphesiz onun **السَّلَم**’in **لمِعْصال**’ına (ait) bir rabbi vardır

Ve **اللّيث** dedi: **السَّلْمُ**: yılanın sokmasıdır; sokulan kimse **مَسْلُوم** ve **سَلِيم**dir; ve **رَجُلٌ سَلِيم** “**سالِم**” mânâsınadır.

Ebû **عُبَيد** **الأصمعيّ**’den: Sokulana ancak **سَلِيماً** denildi; çünkü onlar sokulandan uğursuzluk saydılar da mânâyı ters çevirdiler; tıpkı Habeşliye **أبو البَيْضاء** dedikleri gibi; ve tıpkı çöl için **مَفازَة** dedikleri gibi; **الفَوْز** ile tefe’ül ettiler; hâlbuki o bir helâktir.

Ve İbn **جَبَلة** İbn **الأعرابيّ**’den rivayet etti ki o dedi: Sokulana ancak **سَلِيم** denildi; çünkü onda bulunan şeye teslim edildi.

Dedim: **اللّيث**’in “**السَّلْم**: sokmadır” sözü ise **اللّيث**’in yanılgılarındandır; başkası bunu söylemedi. Ve Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olundu ki o dedi: “Sizden her birinizin her bir **سُلامَى**’sı üzerine bir sadaka vardır; bunun yerine **الضُّحى**’dan kıldığı iki rek‘at yeter.” Ebû **عُبَيد** dedi: **السُّلاَمَى** aslında devenin **فِرْسِن**’inde bulunan bir kemiktir; ve denilir ki: Deve zayıflayınca onda iliğin en son kaldığı yer **السُّلاَمى** ve gözdür. Ve şu beyti okudu:

Ne kadar arındırdılarsa, bir işten şikâyet etmezler
**سُلامَى**’da yahut gözde bir ilik oldukça

Dedi: Sanki hadisin mânâsı: Âdemoğlunun kemiklerinden her bir kemik üzerine bir sadaka vardır; iki rek‘at da o sadakadan yeter.

Ve **الليث** dedi: **السُلامَى**: parmakların kemikleri, **الأشاجع** ve **الأكارع**’dır; sanki onlar **كِعَاب** imiş gibi **كعابِرُ** gibidir; hepsi **سُلاَمِيّات**tır.

Ve **شَمِر** dedi: İbn **شُمَيل** ayakta: onun **قَصَب**’ı ve onun **سُلامِيَات**’ı (vardır) dedi. Ve dedi: Ayağın kemiklerinin hepsi **سُلاَميَات**tır; parmak kemiklerinin **قَصَب**’ı da **سُلاَميَات**tır; bir tanesi **سُلاَمَى**dır. Dedi: Her bir **فِرْسِن**’de altı **سُلاَمِيَات** ve iki **مَنْسِمان** ve **أظَلُّ** vardır.

**الحَرّاني** İbn **السكّيت**’ten: **استلأَمتً الحَجَر** hemze ile (denir); hâlbuki o, taşlardan olan **السِّلام**’dandır; aslında **اسْتَلَمْت** idi. Başkası dedi: **اسْتِلام الحَجَر** takdirde **افْتِعال**dır; taşlar olan **السِّلام**’dan alınmıştır; onun bir tanesi **سَلِمة**’dir; dersin ki: **استَلمْتُ الحجَر**: onu **السّلِمة**’den (yani taşlardan) dokunduğum zaman; tıpkı “**اكْتَحَلْتُ** **من الكُحْل**” dediğin gibi.

Dedim: Bu, **القُتَيْبيّ**’nin sözüdür. Benim yanımdaki **استلام الحجَر** hakkında ise: O, selâm olan **السَّلام**’dan bir **افتعال**dır; onun **استلام**’ı, ondan selâmın kabulünü arayarak bereketlenmek için eliyle ona dokunmaktır; bu, “ondan selâmı **اقْترأْتُ**” denilmesi gibidir. Bir bedevî bana, ehlinin bazısına bir mektup yazdırdı da sonunda şöyle dedi: “Benden selâmı **اقتَرِىءْ**.” Bu sözün doğruluğuna seni delâlet eden şey şudur: Yemen ehli **الرُّكْنَ الأسوَد**’e **المُحَيَّا** der; mânâsı: İnsanlar onu selâmla selâmlarlar; onu anla.

**الإسلام**’a gelince: Ebû Bekir Muhammed b. Beşşâr dedi: “Falan **مُسْلِم**dir” denir; onda iki söz vardır: Birincisi: Allah’ın emrine boyun eğen kimsedir. İkincisi: Allah’a ibadeti hâlis kılan kimsedir; onların “**سَلَّمَ الشيءَ لفلانٍ**” sözünden; yani: onu arıttı/yalnız ona tahsis etti. Ve “**سَلِمَ له الشَّيْءُ**” (denir); yani: onun için arındı/yalnız ona kaldı.

Ve Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olundu ki o dedi: “**المُسْلِمُ**: Müslümanların dilinden ve elinden selâmette kaldığı kimsedir.”

Dedim: Mânâsı: Selâmet kapısına girdi; ta ki müminler onun âfetlerinden selâmette kalsınlar. Ve bize Abdullah b. Urve haber verdi; dedi: Ziyâd b. Eyyûb bize haber verdi; dedi: Ya‘lâ bize haber verdi; dedi: Muhammed—yani İbn Avn—bize Nâfi‘den, o da İbn Ömer’den haber verdi; dedi: Resûlullah ( صلى الله عليه وسلم ) ve âli **الحَجَر**’i karşıladı da onu **استلمه** etti; sonra iki dudağını onun üzerine koydu; uzun uzun ağladı. Sonra dönüp baktı; bir de ne görsün: **عُمَر** ağlıyor. Bunun üzerine dedi ki: “Ey **عُمَر**! Gözyaşları burada dökülür.”

Ve bize Ya‘kûb **الدَّورقي** haber verdi; dedi: Ebû Âsım bize Ma‘rûf b. Harbûz’dan haber verdi; dedi: Ebû’t-Tufeyl bize haber verdi; dedi: “Peygamber’i ( صلى الله عليه وسلم ) ve âlini, binitinin üzerinde tavaf ederken gördüm; **مِحْجَن**’iyle **يستلم** eder ve **المِحْجَن**’i öperdi.”

Ve **الليث** dedi: **استلام الحجر**: onu el ile ve öpüş ile almak; ve avuçla onu meshetmektir. Dedim: Bu doğrudur. Allah’ın—celîl ve azîz—şu sözüne gelince: “**قَالَتِ الاَعْرَابُ ءَامَنَّا قُل لَّمْ تُؤْمِنُواْ وَلَاكِن قُولُواْ أَسْلَمْنَا وَلَمَّا يَدْخُلِ الاِيمَانُ فِى قُلُوبِكُمْ وَإِن تُطِيعُواْ اللَّهَ وَرَسُولَهُ لاَ يَلِتْكُمْ**” (الحجرات: 14); şüphesiz bu, insanların onu anlamasına muhtaçtır ki müminin Müslimden nerede ayrıldığını ve nerede eşit olduklarını bilsinler.

Şu hâlde **الإسلام**: Resûlün—aleyhisselâm—getirdiği şeye boyun eğişi ve kabullenişi izhar etmektir; bununla kan korunur. Eğer o izhar ile birlikte kalp ile bir itikad ve tasdik de varsa, işte bu, sıfatı bu olan imandır. Ama şeriatı kabulü izhar eden ve hoş olmayanı defetmek için boyun eğen kimse, zahirde **مُسْلم**dir; bâtını ise tasdik edici değildir. İşte o, “**أَسْلَمْتُ**” der; çünkü iman, sahibinin mutlaka **صِدِّيقاً** olmasını gerektirir; zira iman tasdiktir. O hâlde **المُؤمن**: tasdikten, izhar ettiği gibi içe alan kimsedir. **المُسلِم**—tam İslâm sahibi—itaati izhar eden, ona iman eden kimsedir. Ve İslâmı, korunma için izhar eden **المؤمن** ise hakikatte mümin değildir; ancak onun zahirdeki hükmü Müslümanların hükmüdür. Ben “**المؤمِن**”in mânâsı tasdik edendir dedim; çünkü iman, **الأمانة**’den alınmıştır; zira Allah—celîl ve azîz—gizliliklerin ve akdin niyetlerinin ilmini üstlendi; bunu bir emanet kıldı; her bir **مُسْلِم**’i o emanete emin kıldı. Kim kalbiyle, diliyle izhar ettiğini tasdik ederse emaneti eda etmiş olur ve onun üzerinde ölürse kerîm dönüşü hak eder. Kim de kalbiyle, diliyle izhar ettiğinin hilâfı üzere olursa hıyanetin günah yükünü yüklenmiş olur; Allah onun hesabını görendir.

Ve denildi: Tasdik eden mümindir; ve iman etmiştir; çünkü Allah’ın onu emin kıldığı emanet haddine girmiştir.

Kuldan zuhur eden sair ameller de böyledir; o, onların üzerine emin kılınmıştır.

Niyet ile, temiz ameller boşa giden amellerden ayrılır; görmez misin ki Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) namazı iman kıldı; abdesti iman kıldı.

Ve İbn **بُزرج** dedi: Ben deve güden bir çobandım; onlardan **فَأسلَمْتُ عنها**; yani: onları terk ettim. Her bir iş yahut şey ki onu terk ettin ve sen onda bulunmuş idin; artık ondan **أَسْلَمْتَ** etmiş olursun.

Ve **الليث** dedi: Taş için **الاستلام**: onu el ile ve öpüş ile almak; ve avuçla onu meshetmektir.

Ve İbn **السكّيت** dedi: Araplar der ki: “**لا بِذِي تَسْلَم** ما كان كذا وكذا”; iki kişi için: “**لا بِذِي تسلَمان**”; cemaat için: “**لا بِذِي تَسلَمون**”; müennes için: “**لا بِذِي تَسلَمين**”; cemaat (müennes) için: “**لا بِذِي تَسْلَمْنَ**”. Te’vil: “Seni selâmete çıkaran Allah’a yemin olsun ki şu ve şu olmadı.” “Senin selâmetin hakkı için, şu ve şu olmadı.”

**سلمى**: bir erkeğin adıdır. **أبو سُلْمَى**: **زُهير** şairi **المُزَنيّ**’dir; **فُعْلى** vezni üzeredir. Ve **سلْم**: isimlerdendir.

Ve Ebû’l-‘Abbâs dedi: **سُلَيمان** , **سلمان**’ın küçültmesidir. Ve **عبدالله بن سلاَم** el-**حِبْر** lâmı hafifletilmiş olandır. Ama **محمد بن سَلاَّم الجُمَحيّ** ise lâmın şeddeli oluşuyla(dır).

Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **أبو سَلْمان** , **الجُعْل**’ın künyesidir; ve **سلامان بن غَنْم**: bir kabilenin adıdır. Ve **سلامان**: Benî **شَيْبان**’a ait bir sudur; ve el-**حُطَيْئة**’nin sözü:
جَدْلاءُ مُحْكمة من صُنع سلام
**سُليمان** peygamber (ona selâm olsun)’un yapımından (olanı) kastetti; onu **سلاّماً** yaptı; en-Nâbiga’nın dediği gibi:
ونَسْج سُلَيم كلّ قَضّاءَ ذائلِ
**داود**’un dokumasını kastetti; onu **سُليمان** yaptı, sonra adı değiştirdi de **سُلَيم** dedi; bunun benzeri Arapların şiirlerinde çoktur.

el-Lihyânî, Ebû Ca‘fer er-Ru’âsî’den nakletti ki o şöyle dedi: Denir: Falan **محمداً** diye adlandırılırdı, sonra **تمَسْلَم**; yani **مُسلِم** ile adlandı. Dedi: Başkası da dedi ki: Falan kâfirdi, sonra **تَسَلّم**; yani İslâm’a girdi.

‘Amr: **السَّلامُ**: ağaçtan bir türdür; onun teki **سلامة**’dir.

Ve **سَلَمِية**: bir köydür. Benî **سَلَمة**’ye nisbet edilir: **سَلَمِيّ**; Benî **سُلَيْم**’e: **سُلْميّ**; ve **سلامة**’ye: **سلاميّ**.

Bana el-Münzirî, Sa‘leb’den, İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi; dedi: Denir: **كذَّابٌ لا تُسايرُ خيلاه**; yani doğru söylemez de ondan kabul edilmez. Ve atlar **تسالمت** ve **تسايرت** olduklarında, bir kısmı bir kısmını kışkırtmaz. Dedi: Ve bize Muhârib’den bir adam için şu şiir okundu:
ولا تَسايرُ خيلاه إذا التقيا
ولا يُقَرَّعُ عن باب إذا وردا
Ve denir: **لا يَصْدُق أثره**: nereden geldiği hususunda yalan söyler. Ve el-Ferrâ dedi: Falan **لا يُرَدّ عن باب** ve ondan **لا يُعوَجّ عنه**.

Ve İbn Düreyd dedi: **سلامان**: ağaçtan bir türdür. Ve onlar iki batındır: **قضاء** içinde bir batın, ve **الأزد** içinde bir batın. Ve **سلم**: bir kabiledir.

Ve **سلميّة**: **الأزد**’den bir kabiledir. Dedi: Ve **الأسيلم**: bedende bir damardır.

Ve **مَسلمة**: bir addır; **السَّلم**’den **مفعلة** (vezninde). Ve **سليم بن منصور**: bir kabiledir.

Ve **سلامان بن غَنْم**: bir kabiledir. Ve **سلامان**: Benî Şeybân’a ait bir sudur.

**سمل**: **قَيْلَة** hadîsinde: “(O, Peygamber (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) üzerinde iki **أسمالَ مُلَبّتَيْن** gördü.)”

Ebû ‘Ubeyd dedi: **الأسمال**: eskimiş elbiselerdir; onun teki **سمل**’dir. Ve denir: Elbise **سمل** ve **أسمل**; yani eskidiğinde.

el-Lihyânî dedi: Denir: **ثوبٌ أسمال** ve **ثوبٌ أخلاقٌ**: eskidiğinde.

İbnü’l-A‘râbî dedi: Elbise **سمل** ve **أسمل**: eskidiğinde.

Seleme, el-Ferrâ’dan: **سمل عَينَه** ve **استَملها**: onu çıkardığında.

Peygamber (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun)’dan dönen **العُرَنِيِّين** hadîsinde: gözlerinin **سمْل** edilmesini emretti.

Ebû ‘Ubeyd dedi: **السَّمْلُ**: gözün kızdırılmış bir demirle yahut başka bir şeyle çıkarılmasıdır; denir: **سملتُ عينَه أَسمُلُها سملاً**. Dedi: Ve **السَّمل** dikenle de olabilir. Ve Ebû Zu’eyb, ölen oğullarına mersiye söyler:
فالعَيْنُ بعدَهُمُ كَأنّ حِداقَها
سُمِلَتْ بشوْكٍ فهيَ عُورٌ تدمعُ
Ve Araplardan bir adam bir adama tokat vurdu da gözünü çıkardı; bu yüzden **سَمَّال** diye adlandırıldı; ve çocuklarına **بنو سَمَّال** denir. Ve **السَّمَل** (mîm harekeli): havuzdaki suyun kalıntısıdır. Ve Humeyd el-Arqat dedi:
خَبْطَ النِّهالِ سَمَلَ المَطائِطِ

Ebû ‘Ubeyd, Ebû Zeyd’den: Kavim arasında **أسْمَلْتُ** **إسْمالاً**: aralarını düzelttiğinde. Ve başkası dedi: Aralarında **سَمَلْتُ** **أسمُل** **سَمْلاً** (elif olmaksızın) bunun gibidir. Ve el-Kumeyt dedi:
وتَنأَى قُعودُهمُ في الأمور
عَمَّن يَسُمُّ ومن يُسْمِلِ

Ebû ‘Ubeyd: **المُسمَئِلُّ**: zayıf, cılız olandır. Ve gölge **اسمَألّ**: yükseldiğinde. Ve el-Cüheniyye dedi:
يَرِدُ المِياهَ حَضِيرةً ونَفِيضةً
ورْدَ القَطاةِ إذا اسمَأَلَّ التُّبَّعُ
Ve denildi: **التُّبَّع**: **الدَّبَران**’dır; onun **اسْمِئلالُه**: doğarak yükselmesidir.

İbnü’s-Sikkît: O, hemzeli olarak **السموأل بن عادِياء**’dır. Ve **سَمْوِيل**: bir kuş adıdır. Ve **أبو السَّمَّال العَدَويّ**: bedevîlerden bir adamdır.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **أبو بَرَاء** bir kuştur; adı **السَّمَوْأَل**’dir.

el-Leys dedi: **السَّوْمَلة**: küçük bir **فيَالجة**’dir; ve denir: onun fincanı küçüktür.

Ebû Zeyd: **السُمْلةُ**: insana gelen bir açlıktır; bundan dolayı gözlerinde bir ağrı tutar da gözleri yaş döker; o yaşa **السُّمْلة** denir; sanki gözü çıkarıyormuş gibi.

Bana el-Münzirî, Ebû’l-Heysem’den haber verdi; dedi: **السَّوْملة**: **الطَّرجهارة**’dır; ve **الحَوْجلة** büyük şişedir. Dedi: Ve denir: **حَوْجلة** , **دَوْخلة** gibidir. Ve İbnü’l-Enbârî, er-Rabî‘ b. Ziyâd’ın sözünü okudu:
بحيث لو زنت لَخْمٌ بأجمعها
لم يَعْدلوا ريشةً من ريش سَمْوِيلا
Dedi: **سَمْويل**: bir kuştur. Ve denir: **سَمْويل**: kuşu çok bir beldedir:
ترعى الروائمُ أحرار البُقول بها
لا مِثل رعيكم مِلحاً وغِسْويلاَ
Dedi: **غِسويل**: çorak tuzlalıklarda biten bir ottur.

**لمس**: el-Leys dedi: **اللَّمس باليد**: bir şeyi burada ve orada aramaktır; bundan Lebîd’in sözü:
يَلْمِس الأَحلاسَ في مَنزِله
بيَدَيْه كاليهودي المُصَلْ
Ve **لَمِيس**: bir kadın adıdır.

Ve el-Leys dedi: **إكافٌ مَلْمُوسُ الأَحْفاء**: o, üzerine el sürülmüş ve onda bulunan yükseklik farkı ve eğrilik yontulmuş olandır. Ve hadîste: **المُلامَسة**’den nehiy; Ebû ‘Ubeyd dedi: **المُلامَسة** şu(dur): “Elbisemi **لمَستَ** yahut ben elbiseni **لَمسْتُ** ise, şu kadar ve şu kadarla satış vacip oldu” demesidir. Ve denir: O, malı elbisenin arkasından **يَلْمِسَ** ve ona bakmaz; satış bunun üzerine gerçekleşir; bunun hepsi **غَرَر**’dir ve ondan nehiy olunmuştur.

Ama Allah Teâlâ’nın sözü: **( أو لَمَسْتُم النساء )** (**النساء**: 43); ve şöyle de okundu: **( أوْ لاَمَسْتُم النساء )**. Ve Abdullah b. Ömer ve İbn Mes‘ûd’dan rivayet edildi ki ikisi dedi: **القُبْلة** **اللَّمس**’tandır ve onda abdest vardır. İbn Abbâs ise derdi: **اللَّمس** ve **اللِّماس** ve **المُلامَسة** cinsel birleşmeye kinayedir. Ve onun sözünün doğruluğuna delil getirilen şeylerdendir: Arapların kadın hakkında sözü: “Fuhuşla itham olunur; o, **لا تَرُدُّ يدَ لاَمِسٍ**.” Ve bir adam Peygamber’e (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) geldi de dedi: “Şüphesiz karım **لا تَرُدّ يَدَ لامِس**”; ona onu boşamasını emretti. Kastedilen: kendisini ayartmak isteyen herkesi kendisinden geri çevirmemesidir.

‘Amr, babasından: **اللَّمْسُ**: cinsel birleşmedir. Ve **اللَّمِيسُ**: dokunuşu yumuşak kadındır.

İbnü’l-A‘râbî dedi: Onu **لمَسْتُه لَمْساً** ve onu **لامَسْتُه مُلامَسة**; ikisi arasında ayırım yaptı da dedi: **اللَّمْس** bazen şeyin şeyle temas etmesi olur; ve bazen de cevherin cevhere teması olmaksızın şeyin bilinmesi olur. Dedi: **المُلامَسة**’nin çoğu iki kişiden gelmiştir. Dedi: **اللَّمَاسَة** ve **اللُّمَاسة**: ihtiyaçtır. Ve **المتلمِّسة**: dağlama izlerindendir; denir: Onu **المُتلَمِّسة** ve **المتلوّمة** dağladı. Ve onu **لمّاس** dağladı: hastalığının yerini yoklayarak isabet ettirdiğinde; böylece adamın hastalığına yahut gizlediği şeye rastladı. Ve şair **المتلمِّس** şu sözüyle adlandırıldı:
فهذا أَوانُ العِرْض جُنَّ ذُبابُه
زَنابيرُه والأزْرَق المتلمِّسُ
Yani yeşil sinek.

**ملس**: Ebû ‘Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **المَلْسُ**: iki husyenin çekilip çıkarılmasıdır; denir: **مَلَسْتُ خُصْيَتَيه أملسُهُمَا مَلْساً**.

Ve el-Leys dedi: **خِصْيٌ مَمْلوس**. Dedi ki: **المُلُوسة** **الأَمْلَس**’ın masdarıdır; ve **أرض مَلْساء**; ve **سَنَةٌ مَلْساء**. Ve topladıklarında **سِنُون أَمالِس** ve **أَمالِيس** derler. Ve **رُمّانٌ مَلِيس**: onun en hoş kokulusu ve en tatlısı; ve o, çekirdeği olmayanıdır.

İbnü’l-Enbârî: **المُلَيساءُ**: gün ortası. Dedi ki: Ve Araplardan bir adam bir adama dedi: **المليساء**’da beni ziyaret etmeni kerih görürüm. Dedi: Niçin? Dedi: Çünkü öğle yemeğini yaklaştırır; akşam yemeği de hazırlanmış olmaz. Ve **الحُجَيْلاءُ**: bir yer. Ve **الغُمَيْصاءُ**: bir yıldız. Ve **ناقةٌ مَلَسَى**: **تمَلُس**; hızlı bir geçişle geçer. İbn Ahmer dedi ki:
مَلسى يَمانِيّة وشيخٌ هِمّة
متقطع دون اليماني المُصْعِد

Ebû Ubeyd ve başkası: **المَلَسى**: onun için bir taahhüt yoktur; vefasına ve emanetine güvenilmeyen kimse için mesel olarak vurulur. Ve mânâ—Allah daha iyi bilir—: **ذُو المَلسى**’nın taahhüdü yoktur. Ve **المَلَسى**: adamın bir şeyi satması ve onun taahhüdünü garanti etmemesidir. Ve râciz dedi ki:
لمّا رأيتُ العامَ عاماً أَغْبَسَا
وصارَ بَيْعُ مالِنا بِالمَلَسَى

Ve **ذو المَلَسى** **السّلال** ve **الخارب** gibidir: eşyayı çalar da onu bedelinin altında satar; ve hemen ardından **يملَس** eder, gizlenir. Eğer hak sahibi gelir ve malını onu satın alanın elinde bulursa onu alır; hırsızın kazandığı bedel bâtıl olur ve onunla ona dönmesi mümkün olmaz.

Ebû Ubeyd, el-Ahmer’den: dedi ki: Ayıpları kerih görmede onların mesellerinden: **المَلِّسَى لا عُهْدَةَ له**; yani: o, işten selâmetle çıktı ve ondan ayrıldı; ne lehine ne aleyhine. Ve **الملسى**’nın aslı, sana bildirdiğimdir.

Amr, babasından: **الْمُلَيْسَاء**: Safer ayı. Ve **المُلَيْسَاءُ**: gün ortası.

Ve el-Asma‘î dedi: **المُلَيْسَاء**: **الصَّفَرِيّة** ile **الشِّتاء** arasında bir aydır; erzakın kesildiği bir vakittir. Ve inşad etti:
أَفِينَا تَسُومُ السَّاهِرِيَّة بَعْدَمَا
بَدَا لَكَ من شَهْرِ الْمُلَيْسَاءِ كَوْكَبُ

Der ki: Bu vakitte—erzak yokken—bize güzel kokuyu mu arz ediyorsun? Ve denilir: **أَنَيْتُه مَلْسَ الظّلام** ve **مَلْثَ الظّلام**: bu, gecenin yerle karıştığı zamandır.

Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **الملْس** **المَلْث** ile karıştı. Ve **الملْث**: batının siyahlığının başlangıcıdır; şiddetlenip yatsı vaktine gelince o **الملْس**’tir. Ve bu, şundan ayırt edilmez; çünkü **الملْث** **الملْس**’in içine girmiştir.

Ve başkası dedi: **مَلَّسْت الأرضَ تَمْليساً**: onu kabarttıktan sonra üzerine **المَمْلَقَة**’yı yürüttüğünde. Ve denilir: **مَلَسْتُ بالإبلِ أَمْلُسُ بها مَلْساً**: onları şiddetli bir sevkle sürdüğünde. Râciz dedi ki:
مَلْساً بذَوْدِ الحَلَسِيّ مَلْسَا

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الملس**: yumuşak yürüyüşten bir türdür. Ve **المَلْسُ**: her şeyin yumuşağıdır. Dedi ki: ve **المَلاَسَة**: **المَمْلوس**’un yumuşaklığıdır. Ve şey **مَلَسَ** eder; **يَمْلُسُ**; **مَلاَسَةً**. Ve **المَلْس**: **التَّمْليس** de; denilir: **مَلَسْتُه مَلْساً**.

Ve Ebû Zeyd dedi: develerden **المَلُوسُ**: otlakta ve su başında develerin ilki olarak gördüğün **المِعْنَاق**tır; ve her yürüyüşte. Ve denilir: **خِمْسٌ أَمْلَسُ**: yorucu, şiddetli olduğunda. Ve el-Merrâr dedi ki:
يَسِيرُ فيها القومُ خِمْساً أَمْلَسَا

Ve adam **مَلَسَ** eder; **يَمْلُسُ مَلْساً**: hızlı bir gidişle gittiğinde. Ve inşad etti:
تَملُسُ فيه الرِّيحُ كلَّ مَمْلَسِ

Ve Şemir dedi: **الأماليس**: yerin düz olanlarıdır; tekili: **إمليس**.

Ve İbn Şümeyl dedi: **الأماليس**: üzerinde hiçbir şey, ağaç, ot, kuru şey bulunmayan; içinde vahşî hayvan bulunmayan arazidir. Ve el-Hutay’e dedi ki:
إذا لم تكن إلاّ الأماليسُ أصبَحَتْ
مُحَلّقةً ضَرّاتُها شَكِراتُ

Ve tekili **إمليس**; sanki **إفعيل** veznindedir, **الملاسة**’den; yani: **الأرض الملساء**’da hiçbir şey yoktur. Ve Ebû Zübeyd onu **مليساً** diye adlandırdı:
فإيّاكمْ وهذا العرْقَ وآسمُوا
لمَوْماةٍ مآخِذُها مليسُ

Ve şaraba **ملساءَ** denilir: boğazda kaygan olduğunda. Ve Ebû’n-Necm dedi ki:
بالقَهْوة الملْسَاءِ من جِرْيَالِهَا

**لسم**: Ebû’l-Abbâs, el-A‘râbî’den: **اللّسْم**: akıldan değil, hayâdan susmaktır.

Ve Ebû Amr dedi: **ألسَمْتُه الحُجَّة** ve **ألزَمْتُه**; **يُلسَم** diye, doğurmuş devenin yavrusuna memesini tutturulduğu gibi.

Ve İbn Şümeyl dedi: **الإلْسام**: yavrunun doğar doğmaz memeyi tutmasıdır; denilir: **ألسَمْتُه إلْسَاماً**; o da **مُلْسِم**’dir. Ve denilir: **ألسَمْتُه حُجّتَه إلْساماً**; yani: onu ona telkin ettim. Ve başkası inşad etti:
لا تُلْسَمَنَّ أبا عِمْرانَ حُجّتَه
ولا تَكُونَنْ له عَوْناً على عُمَرَا

**مسل**: Amr, babasından: **المَسِيلُ**: akmadır; ve **المَصْل**: damlamadır. Ve el-Ahsâ’da yetişmiş Benî Sa‘d’dan bir bedevîyi, yaş hurma dallarının lifine **المُسُل** derken işittim; tekili **مَسِيل**’dir. Ve **مَسِيل الماء** **مُسُلاً** ve **مُسْلاناً** diye cem‘ edilir.

Dedim ki: Bu, bence, **المَسيل**’de **المِيم**’in aslî olduğunun sabit olduğu vehmi üzerinedir; tıpkı **المكان**’ı **أمكِنة** diye cem‘ ettikleri gibi; aslı **كان**’dan **مَفْعَل** veznindedir.

Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: **المَسَالَة**: güzellikle birlikte yüzün uzunluğudur.

Sâ‘ide b. Cü’be, arıyı vasfederek dedi ki:
منها جوارس للسَّراة وتحتوي
كَرَبات أَمْسلة إذا تتصَوَّب

**تَحتوِي**: **اللحواء**’yı yer. Ve **الكَرَب**: hurma dallarının köklerinden eğri olan şeydir. Ve **الأَمْسلة**: **المسيل**’in cem‘idir; o, yaş daldır; onun cem‘i **المُسُل**’dür. İbnü’l-A‘râbî: denilir: eliyle kılıca vurdu da onu kuşandı ve onu aldı. Ve **احتواه**: onu çekip çıkardığında.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%85%D8%B3/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب اللام والميم وما يثلثهما)
(لما)  اللام والميم والحرف المعتل كلمةٌ واحدة، وهي اللَّمَى، وهي سُمرةٌ في باطن الشَّفَة، وهو يُستحسَن([1]). وامرأةٌ لمياءُ. قال ذو الرُّمَّة:
لَمياء في شَفَتيْها حُوَّةٌ لَعَس *** وفي اللِّثاثِ وفي أنيابها شَنبُ([2])يقال ظلٌّ ألمَى: كثيفٌ أسود. وممّا* شذَّ عن هذا اللُّمَةُ: التِّرْب، ويقال الأصحاب.
(لمأ)  اللام والميم والهمزة كلمتانِ تدُلاَّنِ على الاشتمال. يقولون: ألمأْت بالشَّيء، إذا اشتملتَ عليه فذهبتَ به. ويقال: تلمَّأَتْ عليه الأرضُ، إذا استوَتْ عليه. فأما قولهم: التُمِئَ لونُه، فيمكن أن يكون مِن هذا، ويمكن أن يكون من الإبدال، كأنَّ الهمزة بدل من العين، والأصل التُمِع.
(لمج)  اللام والميم والجيم. يقال: ما ذَاق لمَاجا، أي مَأْكَلا. ولَمَجَ الشَّيءَ: طَعِمَه. قال لبيد:
* يلمجُ البارِضَ([3]) *
(لمح)  اللام والميم والحاء أصلٌ يدلُّ على لَمْع شيء. يقال: لَمَح البرقُ والنّجمُ لَمْحاً، إذا لَمَعا. قال:
أُراقِب لمحاً من سُهيلٍ كأنَّه *** إذا ما بدا من آخِرِ اللَّيل يطرفُ([4])ورأيت لَمْحة البَرْق. ويقولون: "لأُرِينَّك لمحاً باصراً"، أي أمراً واضِحاً([5]).
(لمز)  اللام والميم والزاء كلمةٌ واحدة، وهي اللَّمْز، وهو العَيب. يقال لَمَزَ يَلمِزُ لَمْزاً. قال الله تعالى: ﴿وَمِنْهُمْ مَنْ يَلْمِزُكَ في الصَّدَقاتِ﴾ [التوبة 58]. ورجل لَمَّازٌ ولُمَزَة، أي عَيَّاب.
(لمس)  اللام والميم والسين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على تطلُّبِ شيء ومَسيسِه أيضاً. تقول: تلمّست الشّيءَ، إذا تطلَّبْتَه بيدك. قال أبو بكر بن دريد: اللّمس أصلُه باليد ليُعرَف مَسُّ الشّيء، ثم كثُرَ ذلك حتَّى صار كلُّ طالب مُلتمِساً([6]). ولَمَسْت([7])، إذا مَسِسْتَ. قالوا: وكلُّ مَاسٍّ لامس. قال الله سُبحانه: ﴿أَوْ لاَمَسْتُمُ النِّسَاءَ﴾ [النساء 43، المائدة 6]، قال قومٌ: أُريد به الجماع. وذهَبَ قوم إلى أنَّه المَسيس، وأنَّ اللَّمْس والملامَسة يكون بغير جماع. وأنشدوا([8]):
لَمَسْتُ بكفِّي كفّه أبْتَغِي الغِنَى ***	ولم أدرِ أنَّ الجودَ من كفِّه يُعدِي([9])وهذا شعرٌ لا يحتجُّ به. واللّمَاسَة([10]): الطَّلِبةُ والحاجة. ويقال: "لا يَمنَع يدَ
لامِس"، إذا لم تكن فيه منفعة ولا له دِفاع. قال:
* ولولاهمُ لم تَدفَعُوا كفَّ لامِسِ *
(لمظ)  اللام والميم والظاء أصيلٌ يدلُّ على نُكتةِ بَياض. يقال: به لُمْظة، أي نُكتةُ بياضٍ. وفي الحديث: "إنَّ الإيمانَ يبدو لُمْظَةً في القَلب، كلَّما ازداد الإيمان ازدادت اللُّمْظة". واللُّمْظة بالفَرَس: بياضٌ يكون بإحدى جَحفَلَتَيه. فأمَّا التلمُّظُ فإخراج بعضِ اللِّسان. يقال: تَلَمَّظَ الحيّةُ، إذا أخرج لسانَه كتلمُّظِ الآكلِ. وإنَّما سمِّي تلمُّظاً لأنَّ الذي يبدو من اللسان فيه يسيرٌ، كاللُّمظة. ويقولون: شَرِب الماء لَمَاظاً، إذا ذاقه بطرَف لسانِه.
(لمع)  اللام والميم والعين أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على إضاءةِ الشيءِ بسُرعة، ثم يقاس على ذلك ما يَجري مَجراه. من ذلك: لمَعَ البرقُ وغيرُه، إذا أضاء، فهو لامعٌ. ولَمَع السّيفُ وما أشبَهَ ذلك. ويقال للسَّرابِ يَلْمَعٌ. كأنَّه سمِّي بحركته ولمَعانه. ويشبَّه به الرّجُل الكَذَّاب. قال الشَّاعر:
إذا ما شكوت الحُبَّ كَيمَا تثيبَنِي *** بوُدِّيَ قالت إنَّما أنتَ يَلْمَعُ([11])ويقال: ألْمَعَتِ النّاقةُ، إذا رفعَت ذنبها فعُلم أنَّها لاقح. قال الأعشى:
* مُلْمِعٍ([12]) *
وقال بعضهم: كلُّ حاملٍ اسودَّتْ حلمةُ ثَديِها فهي مُلْمِع. وإنَّما هذا أنَّه يستدَلُّ بذلك على حَمْلها، فكأنَّها قد أبانت عن حالها، كالشيء اللامع. واللِّماع: جمع لُمْعة، وهي البُقعة من الكَلأ. ويقولون - وليس بذلك الصحيح- إنَّ اللُّمعة([13]): الجماعةُ من النّاس. واللَّمَّاعة: الفَلاة. قال:
ولمَّاعةٍ ما بِها من عَلاَمٍ *** ولا أَمَراتٍ ولا نِهْيِ ماءٍ([14])واللَّمَّاعة: العُقاب، لأنها تُلمِع بأجنحتها. فأمَّا قولهم: التمعتُ الشَّيءَ، إذا اختلستَه، فمحمولٌ على ما قلناه من الخفّة والسُّرعة. وكذلك ألْمَعَتْ به المنيَّةُ: ذهبت به. والألمعيُّ: الرّجُل الذي يظُنُّ الظنَّ فلا يكادُ يَكْذِب. ومعنى ذلك أنَّ الغائبات عن عينه كاللاَّمعة، فهو يراها. قال:
الألمعيُّ الذي يظنّ لكَ الظـ ***	ـنَّ كأنْ قَدْ رأى وقد سَمِعا([15])(لمق)  اللام والميم والقاف ثلاثُ كلماتٍ لا تنقاس ولا تتقارب. فالأوَّل اللَّمْق، يقال لَمَقَه بيده، إذا ضربَه. والكلمة الثانية اللَّمْق، وهو المَحْو، يقال لَمَقَه، إذا محاه. قال يونس: سمعتُ أعرابياً يذكر مُصدِّقاً لهم قال: "فلَمَقه* بعد ما نَمَقَه"، كأنَّه محا كتاباً قد كان كتبه. والكلمة الثالثة: اللَّمَاق، يقال: ما ذُقت لَمَاقاً. قال:
كبرقٍ لاَحَ يُعجِبُ مَن رآهُ *** وما يُغْني الحوائمَ من لَمَاقِ([16])(لمك)  اللام والميم والكاف كلمةٌ واحدة. يقال تَلمَّكَ الشَّيءَ، مثل تلمَّجَ، كأنَّه يتذوَّقُه. يقال: ما ذُقت لمَاكاً، أي شيئاً، كقولهم: ما ذقت لمَاجاً، وأصله أن يلوِيَ البعير لَحْيَيه. قال:
فلمَّا رآنِي قد حَمَمتُ ارتحالَه	 *** تلَمَّكَ لو يُجدِي عليه التَّلمُّكُ([17])
--------------ـــ
([1]) في الأصل: "وهي يستحسن"، وأثبت ما في المجمل.
([2]) ديوان ذي الرمة 5 واللسان (حوا، لعس، شنب).
([3]) البيت بتمامه كما في الديوان 15 طبع 1881 واللسان (لمج، برض، رجل):
يلمج البارض لمجا في الندى *** من مرابيع رياض ورجل
 ([4]) البيت لجران العود في ديوانه 14 والحيوان (3: 52/ 5: 598) والبيان (4: 40).
([5]) وكذا في اللسان، لكن في المجمل: "أي نظراً بتحديق شديد".
([6]) الجمهرة (3: 50).
([7]) يقال لمس يلمس، من بابي ضرب ونصر.
([8]) بدله في المجمل: "واحتج الشافعي بقول القائل".
([9]) البيت مما اختاره أبو تمام في الحماسة (2: 288)، وهو بيتين ثانيهما:
فلا أنا منه ما أفاد ذوو الغنى *** أفدت وأعداني فأتلفت ما عندي
          وفي عيون الأخبار (1: 344): "دخل شاعر على المهدي فامتدحه فأمر له بمال، فلما قبضه فرقه على من حضر، وقال…". وأنشد البيتين، برواية: "وما خلت أن الجود"، و "وأعداني فبددت". وفي الأغاني (18: 94) أن ذلك الشاعر الذي دخل على المهدي هو عبد الله بن سالم الخياط، وأن المهدي أمر له بخمسين ألف درهم.
([10]) اللماسة، بضم اللام وفتحها.
([11]) أنشده في المجمل واللسان (لمع).
([12]) قطعة من بيت له في ديوانه 8 واللسان (لوع)، وهو:
ملمع لاعة الفؤاد إلى جحـ *** ـش فلاه عنها فبئس الفال
 ([13]) في الأصل: "لأن اللمعة". وفي المجمل: "ويقال اللمعة: الجماعة من الناس".
([14]) العلام: جمع علامة. والأمرات: جمع أمرة، وهي العلم.
([15]) البيت لأوس بن حجر في ديوانه 13 واللسان (لمع).
([16]) لنهشل بن حرى في اللسان (لمق) وإصلاح المنطق 432 برواية: "ولا يشفى".
([17]) أنشده في اللسان (حمم، لمك).

ـ

##### Türkçe

(باب **اللام** و**الميم** وما يثلثهما)
(**لما**)  **اللام** و**الميم** ve illetli harf tek bir kelimedir; o da **اللَّمَى**’dır; o, dudağın iç tarafında bir esmerliktir ve o beğenilir. Ve **امرأةٌ لمياءُ**. ذو الرُّمَّة dedi ki:
لَمياء في شَفَتيْها حُوَّةٌ لَعَس *** وفي اللِّثاثِ وفي أنيابها شَنبُ
Denilir: **ظلٌّ ألمَى**: yoğun siyah. Ve bundan* bu **اللُّمَةُ** şâz oldu: **التِّرْب**; ve denilir: **الأصحاب**.

(**لمأ**)  **اللام** ve **الميم** ve **الهمزة** iki kelimedir; kuşatmaya delâlet ederler. Derler: **ألمأْت بالشَّيء**; onu kuşattığın ve onunla gittiğin zaman. Ve denilir: **تلمَّأَتْ عليه الأرضُ**; onun üzerine düzleştiği zaman. Ama onların sözü: **التُمِئَ لونُه**; bu, bundan olabilir ve ibdâlden olabilir; sanki **الهمزة** **العين**’den bedeldir ve aslîsi **التُمِع**’dir.

(**لمج**)  **اللام** ve **الميم** ve **الجيم**. Denilir: **ما ذَاق لمَاجا**; yani bir yenilecek şey. Ve **لَمَجَ الشَّيءَ**: onu tattı. لبيد dedi ki:
* يلمجُ البارِضَ *

(**لمح**)  **اللام** ve **الميم** ve **الحاء**; bir asıldır, bir şeyin parlamasına delâlet eder. Denilir: **لَمَح البرقُ والنّجمُ لَمْحاً**; parladıkları zaman. Dedi ki:
أُراقِب لمحاً من سُهيلٍ كأنَّه *** إذا ما بدا من آخِرِ اللَّيل يطرفُ
Ve şimşeğin **لَمْحة**’sini gördüm. Ve derler: "**لأُرِينَّك لمحاً باصراً**"; yani açık bir iş.

(**لمز**)  **اللام** ve **الميم** ve **الزاء** tek bir kelimedir; o da **اللَّمْز**’dir; o, ayıptır. Denilir: **لَمَزَ يَلمِزُ لَمْزاً**. Allah تعالى dedi: ﴿وَمِنْهُمْ مَنْ يَلْمِزُكَ في الصَّدَقاتِ﴾. Ve **رجل لَمَّازٌ** ve **لُمَزَة**; yani ayıplayıcı.

(**لمس**)  **اللام** ve **الميم** ve **السين** tek bir asıldır; bir şeyi aramaya ve ona dokunmaya da delâlet eder. Dersin: **تلمّست الشّيءَ**; onu elinle aradığın zaman. Ebû Bekr b. Düreyd dedi: **اللّمس**’in aslı, şeyin dokunuşunu bilmek için el iledir; sonra bu çoğaldı da her arayan **مُلتمِساً** oldu. Ve **لَمَسْت**; dokunduğun zaman. Dediler: her dokunan **لامس**’tır. Allah سبحانه dedi: ﴿أَوْ لاَمَسْتُمُ النِّسَاءَ﴾؛ bir kavim dedi: onunla cinsel birleşme kastedildi. Ve bir kavim, onun dokunma olduğunu; **اللَّمْس** ve **الملامَسة**’nin birleşme olmaksızın olacağını görüşüne gitti. Ve şu şiiri delil getirdiler:
لَمَسْتُ بكفِّي كفّه أبْتَغِي الغِنَى *** ولم أدرِ أنَّ الجودَ من كفِّه يُعدِي
Ve bu, kendisiyle hüccet getirilmeyen bir şiirdir. Ve **اللّمَاسَة**: istek ve ihtiyaç. Ve denilir: "**لا يَمنَع يدَ لامِس**"; içinde fayda olmadığı ve onun için savunma olmadığı zaman. Dedi ki:
* ولولاهمُ لم تَدفَعُوا كفَّ لامِسِ *

(**لمظ**)  **اللام** ve **الميم** ve **الظاء**; beyazlık noktası üzerine delâlet eden aslîdir. Denilir: **به لُمْظة**; yani bir beyazlık noktası. Ve hadiste: "İman kalpte bir **لُمْظَة** olarak belirir; iman her arttıkça **اللُّمْظة** arttı." Ve atta **اللُّمْظة**: iki dudağından birinde olan bir beyazlıktır. Ama **التلمُّظ** ise dilin bir kısmını çıkarmaktır. Denilir: **تَلَمَّظَ الحيّةُ**; yiyenin **تلمُّظ**’u gibi dilini çıkardığı zaman. Ancak ona **تلمُّظاً** adı verildi; çünkü dilden görünen şey onda azdır; **اللُّمظة** gibi. Ve derler: **شَرِب الماء لَمَاظاً**; dilinin ucuyla tattığı zaman.

(**لمع**)  **اللام** ve **الميم** ve **العين**; sahih bir asıldır, şeyin süratle aydınlanmasına delâlet eder; sonra bunun üzerine onun benzeri olan şey kıyas edilir. Bundan: **لمَعَ البرقُ** ve başkası; aydınlandığı zaman; o hâlde o **لامعٌ**’dır. Ve **لَمَع السّيفُ** ve buna benzer şey. Ve seraba **يَلْمَعٌ** denilir. Sanki hareketi ve parlamasıyla adlandırıldı. Ve onunla yalancı adam benzetilir. Şair dedi ki:
إذا ما شكوت الحُبَّ كَيمَا تثيبَنِي *** بوُدِّيَ قالت إنَّما أنتَ يَلْمَعُ
Ve denilir: **ألْمَعَتِ النّاقةُ**; kuyruğunu kaldırdığı zaman, böylece onun gebe olduğu bilinir. الأعشى dedi ki:
* مُلْمِعٍ *
Ve bazısı dedi: memesinin ucu kararan her gebe **مُلْمِع**’dir. Bu ancak şudur: bununla onun gebeliğine delil getirilir; sanki o, hâlini açığa vurmuştur; parlayan şey gibi. Ve **اللِّماع**: **لُمْعة**’nın çoğuludur; o, otlaktan bir parçadır. Ve derler -bu doğru olmamakla birlikte-: **اللُّمعة**: insanlardan bir topluluk. Ve **اللَّمَّاعة**: çöl. Dedi ki:
ولمَّاعةٍ ما بِها من عَلاَمٍ *** ولا أَمَراتٍ ولا نِهْيِ ماءٍ
Ve **اللَّمَّاعة**: kartaldır; çünkü kanatlarıyla parıldar. Ama onların sözü: **التمعتُ الشَّيءَ**; onu kapıp aldığın zaman; söylediğimiz hafiflik ve sürat üzerine taşınmıştır. Ve كذلك: **ألْمَعَتْ به المنيَّةُ**: onu götürdü. Ve **الألمعيُّ**: zanneder de neredeyse yalan söylemeyen adamdır. Bunun mânası: gözünden uzak olanlar parlayan şeyler gibidir; o da onları görür. Dedi ki:
الألمعيُّ الذي يظنّ لكَ الظـ *** ـنَّ كأنْ قَدْ رأى وقد سَمِعا

(**لمق**)  **اللام** ve **الميم** ve **القاف**; kıyaslanmayan ve birbirine yaklaşmayan üç kelimedir. Birincisi **اللَّمْق**’tır; denilir: **لَمَقَه بيده**; onu vurduğu zaman. İkinci kelime **اللَّمْق**’tır; o, silmedir; denilir: **لَمَقَه**; onu sildiği zaman. Yûnus dedi: Onlara ait bir sadaka memurunu anan bir bedevîyi işittim; dedi ki: "**فلَمَقه بعد ما نَمَقَه**"; sanki yazmış olduğu bir yazıyı silmiş. Üçüncü kelime: **اللَّمَاق**; denilir: **ما ذُقت لَمَاقاً**. Dedi ki:
كبرقٍ لاَحَ يُعجِبُ مَن رآهُ *** وما يُغْني الحوائمَ من لَمَاقِ

(**لمك**)  **اللام** ve **الميم** ve **الكاف** tek bir kelimedir. Denilir: **تَلمَّكَ الشَّيءَ**; **تلمَّجَ** gibi; sanki onu tadıyor. Denilir: **ما ذُقت لمَاكاً**; yani bir şey; onların sözü gibi: **ما ذقت لمَاجاً**. Ve aslı, devenin iki çenesini bükmesidir. Dedi ki:
فلمَّا رآنِي قد حَمَمتُ ارتحالَه	 *** تلَمَّكَ لو يُجدِي عليه التَّلمُّكُ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%85%D8%B3/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- اللمس: إدراك بظاهر البشرة، كالمس، ويعبر به عن الطلب، كقول الشاعر:
*وألمسه فلا أجده*
(هذا عجز بيت، وشطره:
*ألام على تبكيه*
وبعده:
*وكيف يلام محزون**كبير فاته ولده*
والبيت في شرح الحماسة للتبريزي 2/184 دون نسبة؛ وهو من ثاني الوافر. وفي كشف المشكل 2/502)
وقال تعالى: ﴿وأنا لمسنا السماء فوجدناها ملئت حرسا شديدا وشهبا﴾ [الجن/8]، ويكنى به وبالملامسة عن الجماع، وقرئ: ﴿لامستم﴾ [المائدة/6] (وهي قراءة نافع وابن كثير وأبي عمرو وابن عامر وعاصم وأبي جعفر ويعقوب)، و ﴿لمستم النساء﴾ (وبها قرأ حمزة والكسائي وخلف. انظر: الإتحاف ص 191) حملا على المس، وعلى الجماع، (ونهى عليه الصلاة والسلام عن بيع الملامسة) (الحديث عن أبي هريرة رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم: (نهى عن الملامسة والمنابذة) أخرجه البخاري (انظر: فتح الباري 4/359) ؛ وشرح الزرقاني على الموطأ 3/315؛ والنسائي 7/259) وهو أن يقول: إذا لمست ثوبي، أو لمست ثوبك فقد وجب البيع بيننا، واللماسة: الحاجة المقاربة.

##### Türkçe

- **اللمس**: derinin dış yüzeyiyle idrak etmektir; **المس** gibi. Onunla talep de ifade edilir; şairin sözü gibi:
*Ve ona dokunurum da onu bulmam*
(bu bir beytin ikinci yarısıdır; onun ilk yarısı:
*Onu ağlatana kınanırım*
ve ondan sonra:
*Ve nasıl kınanır, çocuğu kendisini geçip giden kederli bir büyük*
Beyit, et-Tebrîzî’nin Şerhu’l-Hamâse’sinde 2/184 nisbet olmaksızın; ve o, ikinci **الوافر**’dendir. Ve Keşfu’l-muşkil 2/502’de)
Yüce Allah dedi ki: ﴿Ve biz göğe dokunduk da onu şiddetli bekçiler ve alevler ile doldurulmuş bulduk﴾ [el-Cinn/8]; onunla ve **الملامسة** ile cima da kinaye edilir. Ve şöyle okunmuştur: ﴿**لامستم**﴾ [el-Mâide/6] (bu, Nâfi‘, İbn Kesîr, Ebû ‘Amr, İbn ‘Âmir, ‘Âsım, Ebû Ca‘fer ve Ya‘kûb’un kıraatidir) ve ﴿**لمستم النساء**﴾ (bununla Hamza, el-Kisâî ve Halef okumuştur. Bkz.: el-İthâf s. 191); **المس** üzerine ve cima üzerine حمل ederek. (Ve o—salât ve selâm üzerine olsun—**بيع الملامسة**’yi yasakladı) (hadis, Ebû Hureyre رضى الله عنه’den: Allah’ın Resûlü صلى الله عليه وسلم: (**نهى عن الملامسة والمنابذة**) buyurdu; el-Buhârî rivayet etti (bkz.: Fethu’l-Bârî 4/359); ez-Zurkânî’nin el-Muvatta’ üzerine şerhi 3/315; ve en-Nesâî 7/259) ve o şudur: “Eğer elbiseme dokunursan, yahut elbisene dokunursam, aramızda satış vacip olmuştur” demesidir. Ve **اللماسة**: yakın ihtiyaçtır.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%85%D8%B3/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ل م س
لمسه ولامسه مثل مسه وماسه ‏"‏ ونهي عن بيع الملامسة ‏"‏ وهي أن تقول‏:‏ إذا لمست ثوبي أو لسمت ثبوك وجب البيع‏.‏
وألمسني الجارية‏:‏ إئذن لي في لمسها‏.‏
وناقة لموس وشكوك نحو‏:‏ ضبوث وقد ألمست الناقة‏.‏
ومن المجاز‏:‏ لمس المرأة ولامسها‏:‏ جامعها وألمسني امرأةً زوّجنيها وفلانة لا تردّ يد لامس‏:‏ للفاجرة‏.‏
وفلان لا يرد يد لامس‏:‏ لمن لا منعة له‏.‏
ولمست الشيء والتمسته وتلمسته‏.‏
قال لبيد يصف صاحبه في السفر‏:‏ يلمس الأنساع في منزله بيديه كاليهوديّ المصلّ ‏"‏ وأنّا لمسنا السّماء ‏"‏‏.‏
وسمعتهم يقولون‏:‏ المس لي فلاناً‏.‏
ويا كافٌ ملموس الأحناء‏:‏ أمرّت عليه اليد فتحت نتوءه وأوده‏:‏ وفلان لموس‏:‏ في حسبه قضاةٌ‏.‏
قال‏:‏ يفرح بفقرنا ليخطب إلينا إذا أزمت السّنة‏.‏
وله شعاع يكاد يلمس البصر‏:‏ يذهب به‏.‏
قال ابن أحمر‏:‏ فإن قصر كما من ذاك أن تريا وجهاً يكاد سناه يلمس البصرا وقال الراعي‏:‏ سدماً إذا التمس الدّلاء تطافه لاقين مشرفة المثاب دحولاً

##### Türkçe

ل م س
**لمسه** ve **لامسه**; **مسه** ve **ماسه** gibidir. “**ونهي عن بيع الملامسة**”: ve **الملامسة** satımından nehyedildi; o da şudur ki: “Eğer benim elbisemi **لمست** edersen yahut senin elbiseni **لسمت** edersem, satış vacip olur” demendir.
Ve **ألمسني الجارية**: câriye bana “Onu **لمس** etmeme izin ver” (dedi).
Ve **ناقة لموس** ve **شكوك**; şu örnek üzere: **ضبوث**. Ve deve **ألمست** etti.
Ve mecazdan: **لمس المرأة** ve **لامسها**: onunla cima etti. Ve **ألمسني امرأةً**: onu bana nikâhladı. Ve falanca, **لا تردّ يد لامس**: fahişe için (söylenir).
Ve falanca, **لا يرد يد لامس**: kendisi için bir korunması olmayan kimse için (söylenir).
Ve **لمست الشيء** ve **التمسته** ve **تلمسته**.
Lebîd, yolculukta arkadaşını vasfederek dedi: “Evinde kayışları iki eliyle yoklar; namaz kılan Yahudi gibi.” “Ve biz **لمسنا السّماء**.”
Onların şöyle dediklerini işittim: “Bana falancayı **المس** et.”
Ve “Ey **كافٌ ملموس الأحناء**”: el onun üzerinden geçirildi de onun çıkıntısını ve eğriliğini açtı: ve falanca **لموس**: onun soyunda kadılar vardır.
Dedi: “Senelik kıtlık şiddetlenince bize talip olmak için, bizim fakirliğimizle sevinir.”
Ve onun bir ışını vardır ki neredeyse **يلمس البصر**: onu giderir.
İbn Ahmer dedi: “Eğer kısalırsa, bundan (şu) gibi: neredeyse parıltısı görmeyi **يلمس** eden bir yüz görmeniz.” Ve er-Râʿî dedi: “Kovaları aradığında, etrafında dolaşılır; yüksekçe, sağlam, derin kuyulara varanlar.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%85%D8%B3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

اللَّمْس: الجَسُّ، وقيل: اللَّمْسُ الـمَسُّ باليد، لـمَسَه يَلْمِسُهُ ويَلْمُسُه لَمْساً ولامَسَه.
وناقة لَمُوس: شُك في سَنامِها أَبِها طِرْقٌ أَم لا فَلُمِسَ، والجمع لُمْسٌ.
واللَّمْس: كناية عن الجماع، لَمَسَها يَلْمِسُها ولامَسَها، وكذلك المُلامَسَة. وفي التنزيل العزيز: أَو لَمَسْتُمُ النِّساء، وقُرِئ: أَو لامَسْتُمُ النساء، وروي عن عبد اللَّه بن عُمَر وابن مسعود أَنهما قالا: القُبْلَة من اللَّمْس وفيها الوُضوء. وكان ابن عباس يقول: اللَّمْسُ واللِّماسُ والمُلامَسَة كِناية عن الجماع؛ ومما يُسْتَدلّ به على صحة قوله قول العرب في المرأَة تُزَنُّ بالفجور: هي لا تَرُدُّ يَدَ لامِسٍ، وجاء رجل إِلى النبي، صلى اللَّه عليه وسلم، فقال له: إِن امرأَتي لا تَرُدُّ يَدَ لامِس، فأَمرَه بتطليقها؛ أَراد أَنها لا تردُّ عن نفسها كلَّ من أَراد مُراوَدَتها عن نفسها. قال ابن الأَثير: وقوله في سياق الحديث فاسْتَمْتِعْ بها أَي لا تُمْسِكْها إِلا بقدْر ما تَقْضِي مُتْعَةَ النَّفْس منها ومن وَطَرِها، وخاف النبي، صلى اللَّه عليه وسلم، إِن أَوْجَبَ عليه طَلاقَها أَن تتُوق نفسُه إِليها فيَقَع في الحَرام، وقيل: معنى لا تردُّ يدَ لامِس أَنها تُعطِي من ماله من يطلُب منها، قال: وهذا أَشبه، قال أَحمد: لم يكن ليأْمُرَه بإِمْساكِها وهي تَفْجُر. قال عليٌّ وابن مسعود، رضي اللَّه عنهما: إِذا جاءكم الحديث عن رسول اللَّه، صلى اللَّه عليه وسلم، فظُنُّوا أَنه الذي هو أَهْدى وأَتْقَى. أَبو عمرو: اللَّمْس الجماع. واللَّمِيس: المرأَة اللَّيِّنة المَلْمَس.
وقال ابن الأَعرابي: لَمَسْتُه لَمْساً ولامَسْتُه مُلامَسَة، ويفرق بينهما فيقال: اللَّمْسُ قد يكون مَسَّ الشيء بالشيء ويكون مَعْرِفَة الشيء وإِن لم يكن ثَمَّ مَسٌّ لجَوْهَرٍ على جوهر، والمُلامَسَة أَكثر ما جاءت من اثنين.
والالْتِماسُ: الطَّلَب. والتَلَمُّسُ: التَّطَلُّب مرَّة بعد أُخرى. وفي الحديث: اقْتُلُوا ذا الطُّفْيَتَيْنِ والأَبْتَرَ فإِنهما يَلْمِسان البَصَر، وفي رواية: يَلْتَمِسان أَي يَخْطِفان ويَطْمِسان، وقيل: لَمَسَ عَيْنَه وسَمَل بمعنًى واحد، وقيل: أَراد أَنهما يَقْصِدان البَصَر باللَّسْع، في الحيَّات نوع يُسَمَّى الناظِر متى وقَد نَظَرُه على عَيْن إِنسان مات من ساعته، ونوعٌ آخر إِذا سَمِع إِنسانٌ صوته مات؛ وقد جاء في حديث الخُدْريِّ عن الشاب الأَنصاريِّ الذي طَعَنَ الحَيَّة بِرُمْحِه فماتت ومات الشاب من ساعته. وفي الحديث: من سَلَكَ طريقاً يَلْتَمِسُ فيه عِلماً أَي يَطلبُه، فاستعار له اللَّمْس. وحديث عائشة: فالْتَمَسْتُ عِقْدِي. والْتَمَسَ الشيءَ وتَلَمَّسَه: طَلَبَه. الليث: اللَّمْس باليد أَن تطلب شيئاً ههنا وههنا؛ ومنه قول لبيد:
يَلْمِسُ الأَحْلاسَ في مَنزِلهِ
بِيَدَيْهِ، كاليَهُوديِّ المُصَلْ
(* قوله «كاليهودي المصل» هو بهذا الضبط في الأصل.)
والمُتَلَمِّسَةُ: من السِّمات؛ يقال: كواه.
والمُتَلَمِّسَةَ والمثلومةً
(* قوله «والمثلومة» هكذا في الأَصل
بالمثلثة، وفي شرح القاموس: المتلومة، بالمثناة الفوقية.) وكَوَاه لَماسَ إِذا أَصاب مكان دائه بالتَّلَمُّسِ فوقع على داء الرجُل أَو على ما كان يَكْتُمُ.
والمُتَلَمِّس: اسم شاعر، سمي به لقوله:
فهذا أَوانُ العِرْضِ جُنَّ ذُبابُهُ،
زَنابِيرُه والأَزْرَقُ المُتَلَمِّسُ
يعني الذُّباب الأَخْضَر. وإِكافٌ مَلْمُوسُ الأَحْناء إِذا لُمِسَت بالأَيدي حتى تَسْتَوي، وفي التهذيب: هو الذي قد أُمِرَّ عليه اليَدُ ونُحِت ما كان فيه من ارْتفاع وأَوَدٍ.
وبَيْعُ المُلامَسَةِ: أَن تَشْترِيَ المَتاع بأَن تَلمِسَه ولا تنظرَ إِليه. وفي الحديث النَّهْيُ عن المُلامَسَة؛ قال أَبو عبيد: المُلامَسَة أَن يقول: إِن لَمَسْتَ ثوبي أَو لمَسْتُ ثوبَك أَو إِذا لَمَسْت المبيع فقد وجب البيع بيننا بكذا وكذا؛ ويقال: هو أَن يَلْمِسَ المَتاع من وراء الثوْب ولا ينظر إِليه ثم يُوقِع البيع عليه، وهذا كله غَرَرٌ وقد نُهِي عنه ولأَنه تعليقٌ أَو عُدولٌ عن الصِّيغَة الشَرْعِيَّة، وقيل: معناه أَن يجعل اللَّمْس بالي قاطعاً للخيار ويرجع ذلك إِلى تعليق اللُّزُوم وهو غير نافِذٍ.
واللَّماسَة واللُّماسَة: الحاجة المقاربة؛ وقول الشاعر:
لَسْنا كأَقْوامٍ إِذا أَزِمَتْ،
فَرِحَ الللَّمُوسُ بثابت الفَقْر
اللَّمُوس: الدَّعِيُّ؛ يقول: نحن وإِن أَزِمَتْ السَّنَةُ أَي عَضَّت فلا يطمع الدَّعِيُّ فينا أَن نُزوِّجَه، وإِن كان ذا مال كثير. ولَمِيسُ: اسم امرأَة. ولُمَيْسٌ ولَمَّاس: اسمان.

##### Türkçe

**اللَّمْس**: yoklama; ve denildi ki: **اللَّمْسُ** el ile dokunmadır; onu dokundu: onu dokunur ve onu dokunur; **لَمْساً** ve ona dokundu (**لامَسَه**).

Ve **لَمُوس** bir dişi deve: hörgücünde, onda bir yol (iz) var mı yok mu diye şüphe edildi de yoklandı; çoğulu **لُمْسٌ**dur.

Ve **اللَّمْس**: cinsel birleşmeye kinayedir; ona dokundu: ona dokunur ve ona dokundu; ve yine **المُلامَسَة**. Aziz tenzilde: “yahut kadınlara dokundunuz (**أَو لَمَسْتُمُ النِّساء**)”; ve “yahut kadınlara dokundunuz (**أَو لامَسْتُمُ النساء**)” diye de okunmuştur. Abdullah b. Ömer ve İbn Mesud’dan rivayet edildiğine göre ikisi şöyle demiştir: öpücük **اللَّمْس**tendir ve onda abdest vardır. İbn Abbas şöyle derdi: **اللَّمْسُ** ve **اللِّماسُ** ve **المُلامَسَة** cinsel birleşmeye kinayedir; onun sözünün doğruluğuna delil getirilen şeylerdendir: Arapların, fuhuşla zan olunan kadın hakkında sözleri: “O, dokunanın elini geri çevirmez (**هي لا تَرُدُّ يَدَ لامِسٍ**)”. Ve bir adam Peygamber’e, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, geldi de ona dedi ki: “Şüphesiz karım dokunanın elini geri çevirmez (**إِن امرأَتي لا تَرُدُّ يَدَ لامِس**)”; ona onu boşamasını emretti; muradı: kendisini kendisine karşı ayartmak isteyen herkesin kendisinden geri çevrilmemesidir. İbnü’l-Esîr dedi ki: hadisin siyakı içinde “öyleyse onunla yararlan (**فاسْتَمْتِعْ بها**)” sözü: yani onu ancak ondan nefsin zevkini ve arzusunu gidereceğin miktar kadar tut; Peygamber, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, eğer ona onu boşamayı vacip kılarsa nefsinin ona iştiyak duyup harama düşmesinden korktu. Ve denildi ki: “dokunanın elini geri çevirmez (**لا تردُّ يدَ لامِس**)”in manası: ondan isteyen kimseye malından verir; dedi ki: bu daha benzer. Ahmed dedi ki: o, fuhuş işlerken onu tutmasını ona emretmiş olmazdı. Ali ve İbn Mesud, Allah onlardan razı olsun, dedi ki: Resulullah’tan, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, size hadis geldiğinde, onun en doğru yola ileten ve en takvalı olanı olduğunu zannedin. Ebû Amr: **اللَّمْس** cinsel birleşmedir. **اللَّمِيس**: dokunuşu yumuşak kadın.

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: Ona dokundum: **لَمْساً**; ve ona dokundum: **مُلامَسَة**; ikisi arasında fark yapılır da şöyle denir: **اللَّمْسُ** bazen şeyin şeyle temas etmesi olur ve cevherin cevhere teması bulunmasa bile şeyin bilinmesi olur; **المُلامَسَة** ise çoğunlukla iki kişiden gelmiştir.

**والالْتِماسُ**: isteme. **والتَلَمُّسُ**: bir defadan sonra bir defa arama.

Hadiste: “**ذا الطُّفْيَتَيْنِ** ve **الأَبْتَرَ**’i öldürün; çünkü ikisi görmeyi yoklar (**يَلْمِسان البَصَر**)”; bir rivayette: “ararlar (**يَلْتَمِسان**)” yani kaparlar ve silerler. Ve denildi ki: “gözünü dokundu (**لَمَسَ عَيْنَه**)” ile “dağladı/kör etti (**سَمَل**)” mana bakımından birdir. Ve denildi ki: muradı: ikisinin sokma ile görmeyi hedeflemesidir; yılanlarda **الناظِر** diye adlandırılan bir tür vardır: bakışı bir insanın gözü üzerine ne zaman düşerse o, derhal ölür; bir başka tür de vardır ki bir insan onun sesini işittiğinde ölür. Ensarlı gencin yılanı mızrağıyla dürttüğü, yılanın öldüğü ve gencin de derhal öldüğü hakkında Hudrî’nin hadisi gelmiştir. Hadiste: “Kim bir yola girer de onda ilim arar (**يَلْتَمِسُ فيه عِلماً**)” yani onu ister; bunun için **اللَّمْس**i ödünç aldı. Âişe’nin hadisi: “Ben gerdanlığımı aradım (**فالْتَمَسْتُ عِقْدِي**)”. Ve bir şeyi aradı (**الْتَمَسَ**) ve onu aradı (**تَلَمَّسَه**): onu istedi. Leys: el ile **اللَّمْس**: burada burada bir şeyi aramandır; ondan Lebîd’in sözü:
يَلْمِسُ الأَحْلاسَ في مَنزِلهِ
بِيَدَيْهِ، كاليَهُوديِّ المُصَلْ
(* “**كاليهودي المصل**” sözü asılda bu ضبط ile böyledir.)

Ve **المُتَلَمِّسَةُ**: dağlama izlerindendir; denir ki: onu dağladı.

Ve **المُتَلَمِّسَةَ** ve **المثلومةً**
(* “**والمثلومة**” sözü asılda böyle, **بالمثلثة** iledir; ve Kâmûs şerhinde: **المتلومة**، **بالمثناة الفوقية** ile.) Ve onu dağladı: **لَماسَ**; yani yoklayarak hastalığının yerini tutturdu da adamın hastalığına yahut gizlemekte olduğu şeye rastladı.

Ve **المُتَلَمِّس**: bir şairin adıdır; şu sözü sebebiyle onunla adlandırıldı:
فهذا أَوانُ العِرْضِ جُنَّ ذُبابُهُ،
زَنابِيرُه والأَزْرَقُ المُتَلَمِّسُ
yani yeşil sinek. Ve **إِكافٌ مَلْمُوسُ الأَحْناء**: ellerle yoklana yoklana düzeltilip eşitlenmişse; ve **التهذيب**’de: üzerine el geçirilmiş ve onda bulunan yükseklik ve eğrilik yontulmuş olandır.

Ve **بَيْعُ المُلامَسَةِ**: eşyayı, ona dokunman ve ona bakmaman şartıyla satın almandır. Hadiste **المُلامَسَة**den nehiy vardır; Ebû Ubeyd dedi ki: **المُلامَسَة**: “Eğer elbiseme dokunursan yahut ben elbisene dokunursam, yahut satılan şeye dokunduğumda satış aramızda şu şu karşılığında vacip olmuştur” demendir; ve denilir ki: elbisenin arkasından eşyaya dokunur, ona bakmaz, sonra onun üzerine satışı gerçekleştirir; bunun hepsi aldatmadır (**غَرَرٌ**) ve ondan nehyedilmiştir; çünkü o, şer‘î sigadan bir ta‘lîk yahut bir dönüştür; ve denildi ki: manası: dokunmayı (**اللَّمْس**) muhayyerliği kesen bir şey kılmasıdır; bu da lüzumu ta‘lîke döner ve o geçerli değildir (**غير نافِذٍ**).

Ve **اللَّماسَة** ve **اللُّماسَة**: yakın ihtiyaç; ve şairin sözü:
لَسْنا كأَقْوامٍ إِذا أَزِمَتْ،
فَرِحَ الللَّمُوسُ بثابت الفَقْر
**اللَّمُوس**: soyu iddia edilen (nesebi sahih olmayan) kimse (**الدَّعِيُّ**); der ki: biz, yıl kıtlaştığında (**أَزِمَتْ السَّنَةُ**) yani ısırdığında, soyu iddia edilen kimse bizde, onu evlendireceğimizi ummaz; çok mal sahibi olsa bile.

Ve **لَمِيسُ**: bir kadının adıdır. Ve **لُمَيْسٌ** ve **لَمَّاس**: iki addır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%85%D8%B3/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ل م س * * اللَّمْسُ * باليد وقد * لَمَسَه * من باب ضرب ونصر و * الالْتِمَاسُ * الطلب و * التَلَمُّسُ * التطلب مرة بعد أخرى وبيع * المُلاَمَسَة * هو أن يقول إذا لمست المبيع فقد وجب البيع بيننا بكذا

##### Türkçe

* ل م س * **اللَّمْسُ**: elle (dokunma); ve **لَمَسَه**: ona dokundu; (fiil) ضرب ve نصر bâbındandır. Ve **الالْتِمَاسُ**: isteme/talep etme. Ve **التَلَمُّسُ**: bir defadan sonra bir defa daha isteme/aramaya çalışma. Ve **المُلاَمَسَة** satışı: (şudur ki) “Eğer satılanı dokunursam, aramızda şu kadara satış vacip olmuştur” demesidir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%85%D8%B3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

لمسه يلمسه ويلمسه، من حد ضرب ونصر: مسه بيده، هكذا وقع التقييد به لغير واحد، وفسره الليث، فقال: اللمس باليد: أن يطلب شيئا هاهنا وهاهنا، ومنه قول لبيد:
  يلمس الأحلاس في منزله                      بيديه كاليهودي المصـل وقيل: اللمس: الجس، وقيل: المس مطلقا، ويدل له قول الراغب: المس: إدراك بظاهر البشرة كاللمس. وقيل: اللمس والمس متقاربان، ولامسه: مثل لمسه. ومن المجاز: لمس الجارية لمسا: جامعها، كلامسها. ومن المجاز قوله تعالى حكاية عن الجن:  وأنا لمسنا السماء فوجدناها ملئت حرسا شديدا وشهبا  أي عالجنا غيبها فرمنا إستراقه لنلقيه إلى الكهنة، وليس من اللمس بالجارحة في شيء، قاله أبو علي. ومن المجاز: إكاف ملموس الأحناء، إذا لمست بالأيدي حتى تستوي، وفي التهذيب: هو الذي قد أمر عليه اليد ونحت ما كان فيه من أود وإرتفاع ونتؤء، قاله الليث. ومن المجاز: امرأة لا تمنع يد لامس. والمشهور: لا ترد يد لامس، ومثله جاء في الحديث: جاء رجل إلى النبي صلى الله عليه وسلم فقال له: إن امرأتي لا ترد يد لامس أي تزني وتفجر، ولا ترد عن نفسها كل من أراد مراودتها عن نفسها. فأمره بتطليقها. وجاء في بعض الروايات في سياق الحديث: فإستمتع بها أي لا تمسكها إلا بقدر ما تقضي متعة النفس منها ومن وطرها وخاف النبي صلى الله عليه وسلم إن أوجب عليه طلاقها أن تتوق نفسه إليها فيقع في الحرام. وقيل: معنى لا ترد يد لامس أنها تعطي من ماله ما يطلب منها، وهذا أشبه، قال أحمد: لم يكن ليأمره بإمساكها وهي تفجر. ومثله جاء في قول العرب في المرأة تزن بلين الجانب لمن راودها عن نفسها: هي لا ترد يد لامس، فقول المصنف لا تمنع مخالفة للنصوص. ومن المجاز أيضا: يقال: في الرجل: لا يرد يد لامس، أي ليست فيه منعة ولا حمية. واللموس، كصبور: ناقة يشك في سمنها، هكذا في النسخ، ومثله في التكملة والعباب، عن ابن عباد، وفي اللسان: ناقة لموس: شك في سنامها، أبها طرق أم لا، فلمس، وقال الزمخشري: هي الشكوك والضبوث، ج لمس، بضم فسكون. واللموس: الدعي، وأنشد ابن السكيت:
  لسنا كأقـوام إذا أزمـت                      فرح اللموس بثابت الفقر يقول: نحن وإن أزمت السنة، أي عضت فلا يطمع الدعي فينا أن نزوجه، وإن كان ذا مال كثير. أو اللموس: من في حسبه قضأة، كهمزة، أي عيب وهو مجاز. واللموسة، بهاء: الطريق سمي به لأن الضال يلمسه، أي يطلبه ليجد أثر السفر، أي المسافرين فيعرف الطريق، فعولة بمعنى مفعولة وهو مجاز. واللميس، كأمير: المرأة اللينة الملمس. ولميس: علم للنساء، ومنه قول الشاعر:
  وهن يمشين بناهـمـيسـا
  إن يصدق الطير ننك لميسا

  ولميس، كزبير: علم للرجال، وكذا: لماس، كشداد. ويقال: كواه لماس، كقطام، وكواه المتلمسة، هكذا بكسر الميم المشددة في النسخ، وفي التكملة بفتحها، أي أصاب موضع دائه، والذي في التهذيب والتكملة: المتلمسة: من سمات الإبل، يقال: كواه المتلمسة والمتلومة، وكواه لماس، إذا أصاب مكان دائه بالتلمس فوقع على داء الرجل أو ما كان يكتم. ومن المجاز: إلتمس، أي طلب، ومنه الحديث: من سلك طريقا يلتمس به علما أي يطلبه، فإستعار له اللمس، وحديث عائشة رضي الله تعالى عنها: فإلتمست عقدي. ومن المجاز تلمس الشيء، إذا تطلب مرة بعد أخرى، ومنهم من جعله كالإلتماس. والمتلمس: لقب جرير بن عبد المسيح بن عبد الله بن زيد ابن دوفن بن حرب بن وهب بن جلي بن ضبيعة بن ربيعة بن نزار بن معد بن عدنان، الشاعر، سمي به لقوله:
  وذاك أوان العرض طن ذبابه                      زنابيره والأزرق المتلمـس ويروى: فهذا، بدل: وذاك، وجن، بدل: طن، ومعناه كثر ونشط. والعرض، بالكسر: واد باليمامة يأتي ذكره في محله، إن شاء الله تعالى، والمراد بالذباب: الأخضر، وهذا البيت من جملة أبيات قدرها ثلاثة وعشرون، أوردها أبو تمام في الحماسة، وأولها:
  ألم تر أن المرء رهن منيةصريعا يعاني الطير أو سوف يرمس وآخرها:
  وإن يك عنا في حبيب تثاقل                      فقد كان منا مقنب ما يعرس

  والملامسة: المماسة باليد، كاللمس، وقال ابن الأعرابي: ويفرق بينهما، فيقال: اللمس قد يكون مس الشيء بالشيء، ويكون معرفة الشيء، وإن لم يكن ثم مس لجوهر على جوهر، والملامسة أكثر ما جاءت من إثنين. ومن المجاز: اللمس والملامسة: المجامعة، لمسها يلمسها، ولامسها، وفي التنزيل العزيز:  أو لامستم النساء  وقرئ  أو لمستم النساء  وهي قراءة عن حمزة والكسائي وخلف، وروي عن عبد الله بن عمر، وابن مسعود، رضي الله تعالى عنهم: أنهما قالا: إن القبلة من اللمس، وفيها الوضوء، وكان ابن عباس رضي الله تعالى عنهما يقول: اللمس واللماس والملامسة: كناية عن الجماع ومما يستدل به على صحة قوله قول العرب في المرأة تزن بالفجور: هي لا ترد يد لامس. والملامسة المنهي عنها في البيع، قال أبو عبيد: أن يقول: إذا لمست ثوبك أو لمست ثوبي أو إذا لمست المبيع فقد وجب البيع بيننا بكذا وكذا. أو هو أن يلمس المتاع من وراء الثوب ولا ينظر إليه، ثم يوقع البيع عليه، وهذا كله غرر، وقد نهي عنه، ولأنه تعليق أو عدول عن الصيغة الشرعية. وقيل: معناه أن يجعل اللمس باليد قاطعا للخيار. ويرجع ذلك إلى تعليق اللزوم، وهو غير نافذ. ومما يستدرك عليه: قولهم: له شعاع يكاد يلمس البصر، أي يذهب به، وهو مجاز، نقله الزمخشري. قلت: ومنه الحديث: إقتلوا ذا الطئفيتين والأبتر فإنهما يلمسان البصر وفي رواية يلتمسان أي يخطفان ويطمسان. وقيل: لمس عينه وسمل، بمعنى واحد، وقيل: أراد أنهما يقصدان البصر باللسع، وفي الحيات نوع يسمى الناظر، متى وقع عينه على عين إنسان مات من ساعته، ونوع آخر إذا سمع إنسان صوته مات. ولمس الشيء لمسا: كإلتمسه، ومنه قولهم: إلمس لي فلانا، وهو مجاز. واللماسة. بالفتح: الحاجة كاللماسة، بالضم، نقله الصاغاني عن ابن الأعرابي، وزاد في اللسان: الحاجة المقاربة، ومثله في العباب. ويقال: ألمسني الجارية، أي ائذن لي في لمسها. ويقال: ألمسني امرأة: أي زوجينها، وهذا مجاز. وأبو سليمان المغربي اللامسي الزاهد، بضم الميم، هو من أقران أبي الخير الأقطع. والحسين بن علي بن أبي القاسم اللامسي، حدث.

##### Türkçe

**لمسه** **يلمسه** ve **ويلمسه**; **حد ضرب ونصر** babından: onu eliyle dokundu; böylece bununla kayıt düşülmesi birden fazla kimse için vaki olmuştur. **الليث** onu açıkladı, şöyle dedi: elle **اللمس**: burada ve burada bir şeyi aramaktır. Ondan **لبيد**’in sözü:
  Evinde eyer örtülerini yoklar                      iki eliyle, namaz kılan Yahudi gibi.

Ve denildi ki: **اللمس**: **الجس** (yoklama). Ve denildi ki: mutlak olarak **المس**. Buna **الراغب**’in sözü delalet eder: **المس**: derinin dış yüzeyiyle idrak, **كاللمس** (dokunma gibi). Ve denildi ki: **اللمس** ve **المس** birbirine yakındır; ve **لامسه**: **لمسه** gibidir. Mecazdan: **لمس الجارية لمسا**: onunla cima etti; **كلامسها** gibi. Mecazdan, yüce Allah’ın cinlerden hikâye ederek sözü: **وأنا لمسنا السماء فوجدناها ملئت حرسا شديدا وشهبا**; yani onun gaybını ele almaya çalıştık, onu (haberini) çalıp kâhinlere atmak için onu çalmayı murad ettik; uzuvla olan **اللمس**ten hiçbir şey değildir; bunu **أبو علي** söyledi. Mecazdan: **إكاف ملموس الأحناء**; ellerle dokunulup düzeltilinceye kadar (eğrilikleri) yoklanan (eyer); **التهذيب**’de: o, elin üzerinden geçirildiği ve onda bulunan eğrilik, yükseklik ve çıkıntı yontulan şeydir; bunu **الليث** söyledi. Mecazdan: **امرأة لا تمنع يد لامس**. Meşhur olan: **لا ترد يد لامس**. Bunun benzeri hadiste geldi: bir adam Peygamber’e صلى الله عليه وسلم geldi, ona dedi ki: “Şüphesiz karım **لا ترد يد لامس**”; yani zina eder ve fuhuş işler; kendisini ayartmak isteyen herkesi kendisinden geri çevirmez. Ona onu boşamasını emretti. Bazı rivayetlerde hadisin siyakında geldi: “**فإستمتع بها**”; yani onu ancak nefisten olan faydayı ve ondan olan ihtiyacı giderdiğin kadar tut; Peygamber صلى الله عليه وسلم, eğer ona onu boşamayı vacip kılarsa nefsinin ona meyledeceğinden ve harama düşeceğinden korktu. Ve denildi ki: **لا ترد يد لامس**’ın manası: ondan isteneni malından verir; bu daha uygundur. **أحمد** dedi: o, o fuhuş işlerken onu tutmasını emretmezdi. Bunun benzeri, Arapların, kendisini ayartana yumuşak davranarak zina eden kadın hakkında sözünde geldi: “**هي لا ترد يد لامس**”; öyleyse musannifin “**لا تمنع**” sözü nasslara muhaliftir. Mecazdan da: erkekte denilir: **لا يرد يد لامس**; yani onda men‘ (engel olma gücü) ve hamiyet yoktur.

**اللموس**; **كصبور**: semizliğinde şüphe edilen dişi deve; nüshalarda böyle. Bunun benzeri **التكملة** ve **العباب**’da, **ابن عباد**’dan. **اللسان**’da: **ناقة لموس**: hörgücünde şüphe edildi; ona erkek deve uğradı mı uğramadı mı; bu yüzden yoklandı. **الزمخشري** dedi: o, şüpheli ve tutuk (deve)dir. Çoğulu **لمس**; damme ile sonra sükûn.

**اللموس**: **الدعي** (nesebi iddia edilen). **ابن السكيت** şu beyti okudu:
  Biz, kıtlık bastırınca                      yoksulluğu sabit olana **اللموس**un sevindiği kavimler gibi değiliz.

Şöyle der: biz, sene kıtlık getirip (adeta) ısırsa bile, nesebi iddia eden bizde, onu evlendireceğimizi ummaz; çok mal sahibi olsa bile. Yahut **اللموس**: soyunda **قضأة** bulunan kimse; **كهمزة**; yani ayıp; bu mecazdır.

**اللموسة**; **بهاء** ile: yol; ona bu ad verildi, çünkü şaşıran onu **يلمسه**; yani onu arar ki yolculuğun izini, yani yolcuların izini bulsun da yolu bilsin. **فعولة** vezninde **مفعولة** manasınadır; bu mecazdır.

**اللميس**; **كأمير**: dokunuşu yumuşak kadın. **ولميس**: kadınlar için bir özel addır; şairin sözü ondandır:
  Ve onlar bizimle gizlice yürürler
  Eğer kuş (falı) doğru çıkarsa, mutlaka **لميسا**’yı nikâhlayacağız.

Ve **ولميس**; **كزبير**: erkekler için bir özel addır. Keza: **لاماس**; **كشداد**. Ve denilir: onu **لاماس** ile dağladı; **كقطام**. Ve onu **المتلمسة** ile dağladı; nüshalarda şeddeli mimin kesresiyle böyle; **التكملة**’de fethasıyla; yani hastalığının yerini isabet ettirdi. **التهذيب** ve **التكملة**’de olan: **المتلمسة**: develerin damgalarındandır; denilir: onu **المتلمسة** ve **المتلومة** ile dağladı; ve onu **لاماس** ile dağladı; eğer yoklayarak hastalığının yerini isabet ettirdiyse; böylece adamın hastalığına yahut gizlediği şeye rastladı.

Mecazdan: **إلتمس**; yani istedi. Ondan hadis: “Bir yol tuttu ki onunla ilim **يلتمس**”; yani onu ister; böylece ona **اللمس**i ödünç aldı. Ve **عائشة** رضي الله تعالى عنها hadisi: “**فإلتمست عقدي**”.

Mecazdan: **تلمس** الشيء; eğer onu bir defadan sonra bir defa daha arayıp durduysa. Onlardan kimi onu **كالإلتماس** kıldı.

**المتلمس**: şair, **جرير بن عبد المسيح بن عبد الله بن زيد ابن دوفن بن حرب بن وهب بن جلي بن ضبيعة بن ربيعة بن نزار بن معد بن عدنان**’ın lakabıdır. Şu sözü sebebiyle onunla adlandırıldı:
  Ve o, arz vaktidir; sineği vızıldadı                      onun eşekarıları ve mavi **المتلمس**.

Şöyle de rivayet edilir: **فهذا**; **وذاك** yerine. Ve **جن**; **طن** yerine. Manası: çoğaldı ve canlandı. **العرض**; kesre ile: Yemâme’de bir vadidir; yeri geldiğinde zikri gelecektir, inşallah تعالى. **الذباب** ile murad: yeşildir. Bu beyit, sayısı yirmi üç olan beyitler cümlesindendir; **أبو تمام** onları **الحماسة**’de zikretti. İlki:
  Görmedin mi ki kişi, ölümün rehinesidir; yere serilmiş, kuşla boğuşur yahut yakında gömülür.

Sonu:
  Eğer sevgilide bize karşı ağır davransa                      bizden, geceleyin konaklayan bir bölük vardı.

**الملامسة**: elle temas; **كاللمس**. **ابن الأعرابي** dedi: ikisi arasında fark yapılır; denilir ki: **اللمس** bazen şeyin şeyle **مس** edilmesi olur; ve şeyin bilinmesi olur; cevherin cevhere teması olmasa bile. **الملامسة** en çok iki kişiden geldi.

Mecazdan: **اللمس** ve **الملامسة**: cima. **لمسها يلمسها**; ve **لامسها**. Aziz tenzilde: **أو لامستم النساء**; ve **أو لمستم النساء** diye okundu; bu, **حمزة** ve **الكسائي** ve **خلف**’tan bir kıraattir. **عبد الله بن عمر** ve **ابن مسعود** رضي الله تعالى عنهم’dan rivayet edildi: ikisi dedi ki: “Öpücük **اللمس**tendir; onda abdest vardır.” **ابن عباس** رضي الله تعالى عنهما şöyle derdi: **اللمس** ve **اللماس** ve **الملامسة**: cima hakkında kinayedir. Onun sözünün sıhhatine delil getirilen şeylerdendir: Arapların fuhuşla zina eden kadın hakkında sözü: “**هي لا ترد يد لامس**”.

Satımda nehyedilen **الملامسة**: **أبو عبيد** dedi: (satıcı) şöyle demesidir: “Eğer sen elbiseni dokunursan yahut ben elbisemi dokunursam yahut satılanı dokunursan, şu şu karşılığında satış aramızda vacip olmuştur.” Yahut o, metayı elbisenin arkasından dokunur da ona bakmaz; sonra satışı onun üzerine gerçekleştirir. Bu bütün olarak **غرر**dür; ondan nehyedilmiştir. Ve çünkü o, ta‘liktir yahut şer‘î sigadan dönüştür. Ve denildi ki: manası, elle **اللمس**i muhayyerliği kesen kılmaktır. Bu, lüzumu ta‘like döner; o da نافذ değildir.

Ona istidrâk edilenlerdendir: onların sözü: “Onun bir ışını vardır, neredeyse **يلمَس** görmeyi”; yani onu giderir; bu mecazdır; **الزمخشري** onu nakletti. Dedim: Ondandır hadis: “**إقتلوا ذا الطئفيتين والأبتر فإنهما يلمسان البصر**”; bir rivayette **يلتمسان**; yani kapıp alırlar ve kör ederler. Ve denildi ki: **لمس** gözünü ve **سمل**; tek manadadır. Ve denildi ki: murad, sokmayla görmeyi hedeflemeleridir. Yılanlarda **الناظر** denilen bir tür vardır: ne zaman gözünü bir insanın gözüne düşürse, o saatinde ölür. Başka bir tür de vardır: bir insan onun sesini işitse ölür.

**لمس** الشيء **لمسا**: **كإلتمسه** (onu aradı gibi). Ondan onların sözü: “Bana falanı **إلمس** et”; bu mecazdır.

**اللماسة**; fetha ile: ihtiyaç; **كاللماسة**; damme ile; **الصاغاني** bunu **ابن الأعرابي**’den nakletti. **اللسان**’da artırdı: yakın ihtiyaç. Bunun benzeri **العباب**’dadır.

Ve denilir: “Bana cariyeyi **ألمسني**”; yani onun dokunulmasına bana izin ver. Ve denilir: “Bana bir kadın **ألمسني**”; yani onu bana nikâhla; bu mecazdır.

**أبو سليمان المغربي اللامسي** zahid; mimin dammesiyle; o, **أبو الخير الأقطع**’ın akranlarındandır. Ve **الحسين بن علي بن أبي القاسم اللامسي**: hadis rivayet etti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%85%D8%B3/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

لَمَسَهُ
1 لَمَسَهُ ذ , (S, M, A, Msb, K,) aor. لَمُسَ (S, M, Msb, K) and لَمِسَ , (S, Msb, K,) inf. n. لَمْسٌ, (S, M, Msb,) He felt it; or touched it; syn. مَسَّهُ: (IAar, Az, IDrd, El-Fلrلbee, A, Msb, TA:) or he felt it, or touched it, (مَسَّهُ,) with his hand: (S, Msb, K:) or he put his hand to it: (Msb:) or he felt it with his hand for the purpose of testing it, that he might form a judgment of it; syn. جَسَّهُ: (M, TA:) and ↓ لَامَسَهُ is syn. with لَمَسَهُ, (M, TA,) or مَاسَّهُ: (A:) لَمْسٌ and مَسٌّ both signify the perceiving by means of the exterior of the external skin: (Er-Rلghib, TA:) or they are nearly alike: (TA:) [generally, like the English words feeling and touching, respectively:] or the former is, originally, [the feeling] with the hand for the purpose of knowing the feel (مَسّ) of a thing: (IDrd, Msb:) or, with the hand, it is the seeking for [or feeling for] a thing here and there: (Lth, TA:) مُلَامَسَةٌ is the same as مُمَاسَّةٌ (K, TA) with the hand; as also لَمْسٌ: (TA:) or a distinction is to be made between them; for it is said that لَمْسٌ is sometimes the feeling, or touching a thing with a thing; and is sometimes [for] the knowledge of a thing, though there be no touching (مَسّ) of substance upon substance; whereas ملامسة is mostly mutual feeling or touching, &c., being] the act of two. (IAar in TA.) ― -b2- [Hence,] لَمَسَهَا, (M, A, Msb, K,) aor. لَمُسَ (M) [and لَمِسَ , as implied in the K], inf. n. لَمْسٌ, (S, M,) (tropical:) Inivit eam; (I'Ab, S, M, A, Msb, K;) scil. mulierem; (A, Msb;) puellam; (K;) as also ↓ لَامَسَهَا, (M, A, Msb,) inf. n. مُلَامَسَةٌ (I'Ab, S, Msb, K) and لِمَاسٌ: (I'Ab, Msb:) and (assumed tropical:) he kissed her; by doing which, as well as by the former, one renders necessary the performance of the ablution termed وضوء. ('Abd-Allah Ibn- 'Amr, Ibn-Mes'ood.) ― -b3- [Hence also,] لَمَسَهُ, aor. لَمُسَ [and لَمِسَ ], (A, TA,) inf. n. لَمْسٌ, (IDrd, Msb, TA,) (tropical:) He sought, [as though by feeling,] or sought for or after, it, namely, a thing, (IDrd, Msb, TA,) in any manner; (IDrd, Msb;) [as, for instance, by asking, or demanding;] as also ↓ التمسهُ, (S, M, A, * K, TA,) [which is more common,] and ↓ تلمّسهُ: (M, TA:) or this last signifies he sought it, or sought for or after it, repeatedly, or time after time. (S, K, TA.) You say, أُلْمُسْ لِى فُلَانًا (A, TA) (tropical:) Seek thou for me such a one. (TA.) And it is said in the Kur, [lxxii. 8,] relating the words of the jinn, or genii, اِنَّا لَمَسْنَا السَّمَآءَ, (K, * TA, *) (tropical:) Verily we sought to reach heaven: or to learn the news thereof: (Bd:) or to hear by stealth what was said therein: (Jel:) or we laboured, or strove, after (عَالَجْنَا) the secrets of heaven, and sought to hear them by stealth. (K.) And in a trad., بِهِ عِلْمًا ↓ مَنْ سَلَكَ طَرِيقًا يَلْتَمِسُ (tropical:) Whoso pursueth a way whereby he seeketh after knowledge, or science. (TA.) And in another, of 'ءïsheh, عِقْدِى ↓ فَالْتَمَسْتُ (tropical:) And I sought for my necklace. (TA.) ― -b4- لَمَسَ البَصَرَ, aor. لَمُسَ , (tropical:) It took away the sight. (A, TA.) And the same, or, accord. to one relation of a trad., ↓ التمسهُ, (assumed tropical:) It took away quickly, and destroyed, the sight; said there of certain serpents: or the meaning is, (assumed tropical:) it aimed at the eye with its bite: and لَمَسَ عَيْنَهُ is said to signify [(assumed tropical:) he, or it, put out his eye,] the same as سَمَلَ. (TA.)

لامسهُ
3 لامسهُ ذ , inf. n. مُلَامَسَةٌ and لِمَاسٌ: for its proper signification, see 1, in three places. [Hence,] بَيْعُ المُلَامَسَةِ, (S, M, A, Mgh, Msb,) and بَيْعُ اللِّمَاسِ, (Mgh,) or المُلَامَسَةُ فِى البَيْعِ, (K,) A mode of bargaining, which consists in saying, When thou feelest, or touchest, my garment, or I feel, or touch, thy garment, (A, K,) or when, (Mgh,) or if, (Msb,) I feel, or touch, thy garment, and thou feelest, or touchest, my garment, (Mgh, Msb,) or when I feel, or touch, the thing to be sold, (S,) the sale is binding, or settled, or concluded, (S, A, Mgh, Msb, K,) between us, (S, Msb,) for such a sum: (S, Msb, K:) or, accord. to Aboo-Haneefeh, in thy saying, I will sell to thee this commodity for such a sum, and when I feel, or touch, thee, the sale is binding, or settled, or concluded; or in the purchaser's saying the like: (Mgh:) or, (M, Mgh, K,) as in the Sunan of Aboo-Dلwood, (Mgh,) in purchasing a commodity on the condition of feeling it (M, Mgh, * K, *) behind a garment or piece of cloth, (K,) without seeing it, (M, K,) or spreading it out and turning it over and examining it: (Mgh:) or on the condition that the feeling it with the hand shall cut one off from the choice of returning it: (TA:) the mode of bargaining thus termed is forbidden. (S, M, A, Mgh, Msb.) ― -b2- For a tropical signification of the verb, see 1.

أَلْمِسْنِى الجَارِيَةَ
4 أَلْمِسْنِى الجَارِيَةَ ذ Permit thou me to feel, or touch, the girl. (A, TA.) ― -b2- أَلْمِسْنِى امْرَأَْةً (tropical:) Marry thou to me a woman. (A, TA.)

5 تَلَمَّسَ see 1, in two places.

8 اِلْتَمَسَ see 1, in four places.

لَمُوسٌ
لَمُوسٌ ذ A she-camel of whose fatness one doubts; (O, TS, K;) on the authority of Ibn-'Abbلd; (TA;) i. q. شَكُوكٌ and ضَبُوثٌ: (A, TA:) or of whose hump one doubts, whether there be in her fat or not; wherefore it is felt: (M, L:) pl. لُمُسٌ. (M, K.) ― -b2- [Hence,] (tropical:) One whose origin, or lineage, is suspected; syn. دَعِىٌّ: (K:) or in whose grounds of pretention to respect is a fault, or taint. (A, K.)

لَمِيسٌ
لَمِيسٌ ذ A woman soft to the feel, or touch; لَيِّنَةُ المَلْمَسِ. (K.)

لَمَاسَةٌ
لَمَاسَةٌ ذ , (M,) لُمَاسَةٌ, (S,) or both, (TA,) (assumed tropical:) A want: (IAar, Sgh:) or a moderate, or middling, want. (S, M, O, L.)

لَمُوسَةٌ
لَمُوسَةٌ ذ A road, or way: so called because he who has lost his way seeks it in order to find the track of the travellers. (K, * TA.)

لَامِسٌ
لَامِسٌ ذ act. part. n. of 1. (Msb, &c.) One says, of a woman who commits adultery, or fornication, or acts viciously, فَلَانَةُ لَا تَرُدُّ يَدَ لَامِسٍ, (A, TA,) or لَا تَمْنَعُ يَدَ لَامِسٍ, (K,) but the latter is at variance with the written authorities, the former being the phrase commonly known, (TA,) [properly signifying, Such a woman does not repel the hand of a feeler;] meaning, (tropical:) such a woman commits adultery, or fornication, and acts viciously, (K, TA,) not repelling from herself any one who desires of her that he may lie with her; (TA;) and she is suspected of easiness, or compliance, (K, TA,) towards him who desires of her that he may lie with her: (TA:) or the meaning is, such a woman gives, of her husband's property, what is sought, or demanded, from her; and this is more probably meant in a trad. in which a man is related to have said thus of his wife; because Mohammad directed him to retain her, and did not require him to divorce her. (TA.) The like said of a man, (K,) فُلَانٌ لَا يَرُدُّ يَدَ لَامِسٍ, (A, Msb,) means, (tropical:) Such a man has in him no force of resistance, (A, Msb, K,) nor care of what is sacred, or inviolable. (TA.)

مَلْمَسٌ
مَلْمَسٌ ذ [A place that is felt, or touched: and it may also be an inf. n.: see لَمِيسٌ]. (K.)

اِكَافٌ مَلْمُوسُ الأَحْنَآءِ
اِكَافٌ مَلْمُوسُ الأَحْنَآءِ ذ (tropical:) An ass's saddle, or pad, of which the curved pieces of wood have been felt with the hands until they have become even: (M:) or of which any unevenness and prominence that was therein has been pared off (Lth, T, A, K) by the passing of the hand over it, (Lth, T,) or of the hands. (A.)

##### Türkçe

**لَمَسَهُ**
1 **لَمَسَهُ** ذ , (S, M, A, Msb, K,) muzâri‘i **لَمُسَ** (S, M, Msb, K) ve **لَمِسَ** , (S, Msb, K,) mastar ismi **لَمْسٌ**, (S, M, Msb,) Onu yokladı; yahut ona dokundu; eşanlamlısı **مَسَّهُ**: (IAar, Az, IDrd, El-Fلrلbee, A, Msb, TA:) yahut onu yokladı, yahut dokundu, (**مَسَّهُ**, ) eliyle: (S, Msb, K:) yahut elini ona koydu: (Msb:) yahut onu, hakkında bir hüküm oluşturabilsin diye onu sınamak maksadıyla eliyle yokladı; eşanlamlısı **جَسَّهُ**: (M, TA:) ve ↓ **لَامَسَهُ** **لَمَسَهُ** ile, (M, TA,) yahut **مَاسَّهُ** ile eşanlamlıdır: (A:) **لَمْسٌ** ve **مَسٌّ** her ikisi de dış derinin dış yüzeyi vasıtasıyla algılamayı ifade eder: (Er-Rلghib, TA:) yahut ikisi birbirine pek yakındır: (TA:) [genellikle, İngilizcedeki feeling ve touching kelimeleri gibi, sırasıyla:] yahut birincisi, aslında, bir şeyin **مَسّ**’ini bilmek maksadıyla elle [yoklama]dır: (IDrd, Msb:) yahut, elle, bir şeyi burada ve orada arama [yahut yoklama]dır: (Lth, TA:) **مُلَامَسَةٌ** elde **مُمَاسَّةٌ** ile (K, TA) aynıdır; **لَمْسٌ** da böyledir: (TA:) yahut aralarında bir ayrım yapılmalıdır; çünkü denilmiştir ki **لَمْسٌ** bazen bir şeyi bir şeyle yoklama yahut dokunmadır; ve bazen de, cevherin cevhere dokunması (**مَسّ**) olmasa bile, bir şeyi bilmedir; hâlbuki **ملامسة** çoğunlukla karşılıklı yoklama yahut dokunma vb. olup] iki kişinin fiilidir. (IAar in TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **لَمَسَهَا**, (M, A, Msb, K,) muzâri‘i **لَمُسَ** (M) [ve K’da ima edildiği üzere **لَمِسَ**], mastar ismi **لَمْسٌ**, (S, M,) (mecaz:) Onunla cinsel birleşmede bulundu; (I'Ab, S, M, A, Msb, K;) yani kadını; (A, Msb;) kızı; (K;) bunun gibi ↓ **لَامَسَهَا**, (M, A, Msb,) mastar ismi **مُلَامَسَةٌ** (I'Ab, S, Msb, K) ve **لِمَاسٌ**: (I'Ab, Msb:) ve (varsayılan mecaz:) onu öptü; bunu yapmakla, öncekiyle birlikte, **وضوء** denilen abdestin edasını gerekli kılar. ('Abd-Allah Ibn- 'Amr, Ibn-Mes'ood.) ― -b3- [Bundan dolayı ayrıca,] **لَمَسَهُ**, muzâri‘i **لَمُسَ** [ve **لَمِسَ** ], (A, TA,) mastar ismi **لَمْسٌ**, (IDrd, Msb, TA,) (mecaz:) Onu, yani bir şeyi, herhangi bir surette, [sanki yoklayarak] aradı, yahut aradı/peşine düştü; (IDrd, Msb, TA,) (IDrd, Msb;) [meselâ sormakla yahut talep etmekle;] bunun gibi ↓ **التمسهُ**, (S, M, A, * K, TA,) [ki daha yaygındır,] ve ↓ **تلمّسهُ**: (M, TA:) yahut bu sonuncusu, onu tekrar tekrar, yahut zaman zaman aradı demektir. (S, K, TA.) Şöyle dersin: **أُلْمُسْ لِى فُلَانًا** (A, TA) (mecaz:) Benim için falancayı ara. (TA.) Ve Kur’ân’da, [lxxii. 8,] cinlerin sözleriyle ilgili olarak, **اِنَّا لَمَسْنَا السَّمَآءَ**, (K, * TA, *) (mecaz:) Şüphesiz biz göğe ulaşmayı aradık: yahut onun haberini öğrenmeyi: (Bd:) yahut orada söyleneni gizlice dinlemeyi: (Jel:) yahut göğün sırları peşinde çalıştık, yahut çabaladık (**عَالَجْنَا**) ve onları gizlice dinlemeyi aradık. (K.) Ve bir hadiste, **بِهِ عِلْمًا** ↓ **مَنْ سَلَكَ طَرِيقًا يَلْتَمِسُ** (mecaz:) Kim bir yol tutar da onunla ilim ararsa. (TA.) Ve bir diğerinde, Âişe’den, **عِقْدِى** ↓ **فَالْتَمَسْتُ** (mecaz:) Ve gerdanlığımı aradım. (TA.) ― -b4- **لَمَسَ البَصَرَ**, muzâri‘i **لَمُسَ** , (mecaz:) Görmeyi giderdi. (A, TA.) Ve bunun aynısı, yahut bir hadisin bir rivayetine göre, ↓ **التمسهُ**, (varsayılan mecaz:) Görmeyi çabucak giderdi ve yok etti; bu, bazı yılanlar hakkında söylenmiştir: yahut mânâ, (varsayılan mecaz:) ısırığıyla gözü hedefledi: ve **لَمَسَ عَيْنَهُ**’un, [(varsayılan mecaz:) onun gözünü çıkardı,] **سَمَلَ** ile aynı mânâya geldiği söylenir. (TA.)

**لامسهُ**
3 **لامسهُ** ذ , mastar ismi **مُلَامَسَةٌ** ve **لِمَاسٌ**: asıl mânâsı için 1’e, üç yerde, bak. [Bundan dolayı,] **بَيْعُ المُلَامَسَةِ**, (S, M, A, Mgh, Msb,) ve **بَيْعُ اللِّمَاسِ**, (Mgh,) yahut **المُلَامَسَةُ فِى البَيْعِ**, (K,) Bir pazarlık türü; şu sözü söylemekten ibarettir: Sen benim elbisemi yokladığında yahut dokunduğunda, yahut ben senin elbiseni yoklar yahut dokunursam, (A, K,) yahut ne zaman, (Mgh,) yahut eğer, (Msb,) ben senin elbiseni yoklar yahut dokunursam ve sen benim elbisemi yoklar yahut dokunursan, (Mgh, Msb,) yahut ben satılacak şeyi yoklar yahut dokunursam, (S,) satış, aramızda, (S, Msb,) şu kadar bedel karşılığında, bağlayıcı, yahut kesinleşmiş, yahut akdedilmiş olur: (S, A, Mgh, Msb, K:) yahut Ebû Hanîfe’ye göre, senin “Bu malı sana şu kadar bedelle satacağım; ben sana dokunduğumda satış bağlayıcı, yahut kesinleşmiş, yahut akdedilmiş olur” demende; yahut alıcının bunun benzerini söylemesinde: (Mgh:) yahut, (M, Mgh, K,) Ebû Dâvûd’un Sünen’inde olduğu üzere, bir malı, onu görmeksizin, (M, K,) bir elbisenin yahut bir kumaş parçasının arkasından, (K,) onu elle yoklamak şartıyla satın almakta; (M, Mgh, * K, *) yahut onu yaymadan ve çevirmeden ve incelemeden: (Mgh:) yahut onu elle yoklamanın, onu geri verme seçeneğinden kişiyi kesmesi şartıyla: (TA:) böyle adlandırılan bu pazarlık türü yasaklanmıştır. (S, M, A, Mgh, Msb.) ― -b2- Fiilin mecazî bir mânâsı için 1’e bak.

**أَلْمِسْنِى الجَارِيَةَ**
4 **أَلْمِسْنِى الجَارِيَةَ** ذ Kıza dokunmama yahut onu yoklamama bana izin ver. (A, TA.) ― -b2- **أَلْمِسْنِى امْرَأَْةً** (mecaz:) Bana bir kadın nikâhla. (A, TA.)

5 **تَلَمَّسَ** 1’e, iki yerde, bak.

8 **اِلْتَمَسَ** 1’e, dört yerde, bak.

**لَمُوسٌ**
**لَمُوسٌ** ذ Yağlılığı hakkında şüphe edilen bir dişi deve; (O, TS, K;) İbn-'Abbلd rivayetine göre; (TA;) **شَكُوكٌ** ve **ضَبُوثٌ** ile aynı mânâdadır: (A, TA:) yahut hörgücünde yağ olup olmadığı hakkında şüphe edilen; bu yüzden yoklanır: (M, L:) çoğulu **لُمُسٌ**. (M, K.) ― -b2- [Bundan dolayı,] (mecaz:) Aslı yahut nesebi şüpheli olan; eşanlamlısı **دَعِىٌّ**: (K:) yahut saygı iddiasının dayanaklarında bir kusur yahut leke bulunan. (A, K.)

**لَمِيسٌ**
**لَمِيسٌ** ذ Dokunmaya/yoklamaya yumuşak bir kadın; **لَيِّنَةُ المَلْمَسِ**. (K.)

**لَمَاسَةٌ**
**لَمَاسَةٌ** ذ , (M,) **لُمَاسَةٌ**, (S,) yahut ikisi de, (TA,) (varsayılan mecaz:) Bir ihtiyaç: (IAar, Sgh:) yahut orta, yahut orta derecede bir ihtiyaç. (S, M, O, L.)

**لَمُوسَةٌ**
**لَمُوسَةٌ** ذ Bir yol, yahut güzergâh: yolunu kaybeden kimse, yolcuların izini bulmak için onu aradığından böyle adlandırılmıştır. (K, * TA.)

**لَامِسٌ**
**لَامِسٌ** ذ 1’in ism-i fâilidir. (Msb, &c.) Zina eden yahut fuhuş yapan yahut kötü fiiller işleyen bir kadın hakkında şöyle denir: **فَلَانَةُ لَا تَرُدُّ يَدَ لَامِسٍ**, (A, TA,) yahut **لَا تَمْنَعُ يَدَ لَامِسٍ**, (K,) fakat ikincisi yazılı kaynaklara aykırıdır; birincisi bilinen yaygın ibaredir, (TA,) [aslında “Böyle bir kadın, yoklayanın elini geri çevirmez” demektir;] mânâsı, (mecaz:) böyle bir kadın zina eder yahut fuhuş yapar ve kötü fiiller işler, (K, TA,) kendisiyle yatmak isteyen hiç kimseyi kendinden geri çevirmez; (TA;) ve kendisiyle yatmak isteyen kimseye karşı kolaylık yahut uyma ile itham olunur, (K, TA,) (TA:) yahut mânâ şudur: böyle bir kadın, kocasının malından, kendisinden istenen yahut talep edilen şeyi verir; ve bu, bir adamın karısı hakkında böyle dediğinin rivayet edildiği bir hadiste daha muhtemel olandır; çünkü Muhammed ona onu yanında tutmasını emretti ve onu boşamasını gerekli kılmadı. (TA.) Bir erkek hakkında bunun benzeri söylendiğinde, (K,) **فُلَانٌ لَا يَرُدُّ يَدَ لَامِسٍ**, (A, Msb,) mânâsı, (mecaz:) böyle bir adamda karşı koyma gücü yoktur, (A, Msb, K,) ne de kutsal yahut dokunulmaz olana dair bir kaygı. (TA.)

**مَلْمَسٌ**
**مَلْمَسٌ** ذ [Yoklanan yahut dokunulan bir yer: ve ayrıca bir mastar ismi de olabilir: **لَمِيسٌ**’e bak]. (K.)

**اِكَافٌ مَلْمُوسُ الأَحْنَآءِ**
**اِكَافٌ مَلْمُوسُ الأَحْنَآءِ** ذ (mecaz:) Eğri tahta parçaları, ellerle yoklana yoklana düzelmiş olan bir eşek semeri yahut semer yastığı: (M:) yahut içindeki her türlü pürüz ve çıkıntısı, elin onun üzerinden geçirilmesiyle, (Lth, T,) yahut ellerin. (A.) (Lth, T, A, K) yontulup giderilmiş olan: (A.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%85%D8%B3/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

لَمَسَ
لَمَسَ I ,  U ( n. ac. لَمْس 1 ),
a.  Touched; felt.

b.  Sought, inquired after.

c.  Inivit

d.  U ( n. ac. لَمْس 1 ), Destroyed ( sight ).

لَاْمَسَ
لَاْمَسَ III ,
a.  see I (a) , ( c ).

أَلْمَسَ
أَلْمَسَ IV ,
a.  Gave.

تَلَمَّسَ
تَلَمَّسَ V ,
a.  see I (b) .

اِلْتَمَسَ
اِلْتَمَسَ VIII
a.  [ acc. &  Min ], Asked, begged, entreated of.

b.  see I (b) .

لَمْس
لَمْس 1 ,
a.  Touch; contact; feel.

لَاْمِس
لَاْمِس 21 ,
a.  Feeler.

لَمَاْسَة
لَمَاْسَة 22t ,  لُمَاْسَة 24t ,
a.  Want, desire.

لَمِيْس
لَمِيْس 25 ,
a.  Soft, delicate.

لَمُوْس
لَمُوْس 26 , ( pl. لُمُس 10 ),
a.  Of obscure lineage; low-born.

لَمُوْسَة
لَمُوْسَة 26t ,
a.  Road, way, route.

لَمڤسَ
N. P. لَمڤسَ I ,
a.  Touched, felt.

b.  Smooth ( saddle ).

اِلْتَمَسَ
N. Ac. اِلْتَمَسَ VIII ,
a.  Request; prayer, entreaty, supplication.

مُلَامَسَة
مُلَامَسَة [ N. Ac. لَاْمَسَ III ( لِمْس 2 )],
a.  Touch; feeling.

b.  A way of bargaining.

كَوَاهُ لَمَاسِ
كَوَاهُ لَمَاسِ
a.  He touched him in a tender part.

##### Türkçe

**لَمَسَ**
**لَمَسَ** I, U (mastar adı **لَمْس** 1),
a. Dokundu; yokladı.

b. Aradı, soruşturdu.

c. Davet etti.

d. U (mastar adı **لَمْس** 1), (görmeyi) yok etti.

**لَاْمَسَ**
**لَاْمَسَ** III,
a. I (a), (c)’ye bak.

**أَلْمَسَ**
**أَلْمَسَ** IV,
a. Verdi.

**تَلَمَّسَ**
**تَلَمَّسَ** V,
a. I (b)’ye bak.

**اِلْتَمَسَ**
**اِلْتَمَسَ** VIII
a. [mef‘ûl ve **مِن** ile], istedi, dilendi, yalvardı.

b. I (b)’ye bak.

**لَمْس**
**لَمْس** 1,
a. Dokunma; temas; yoklama.

**لَاْمِس**
**لَاْمِس** 21,
a. Yoklayıcı.

**لَمَاْسَة**
**لَمَاْسَة** 22t, **لُمَاْسَة** 24t,
a. İstek, arzu.

**لَمِيْس**
**لَمِيْس** 25,
a. Yumuşak, nazik.

**لَمُوْس**
**لَمُوْس** 26, (çoğulu **لُمُس** 10),
a. Soyu belirsiz; aşağı soylu.

**لَمُوْسَة**
**لَمُوْسَة** 26t,
a. Yol, gidiş yolu, güzergâh.

**لَمڤسَ**
Özel ad **لَمڤسَ** I,
a. Dokundu, yokladı.

b. (eyeri) düzeltti.

**اِلْتَمَسَ**
Mastar adı **اِلْتَمَسَ** VIII,
a. İstek; dua, yalvarma, yakarış.

**مُلَامَسَة**
**مُلَامَسَة** [mastar adı **لَاْمَسَ** III (**لِمْس** 2)],
a. Dokunma; yoklama.

b. Pazarlık etmenin bir yolu.

**كَوَاهُ لَمَاسِ**
**كَوَاهُ لَمَاسِ**
a. Ona hassas bir yerinden dokundu.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%85%D8%B3/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

لمس
لَمَسَ - يَلْمِسُ (لَمَسَ - يَلْمُسُ) - لامَسَ - يُلامِسُ - الْتَمَسَ - يَلْتَمِسُ
لَمَسَ - يَلْمِسُ (لَمَسَ - يَلْمُسُ) + كائن + شيئاً أو كائناً + بشيء (أو بيده): يتصل ويحتك سطح جسم الكائن بالشيء، دون التحام تام، وذلك غالبا بغرض الشعور بالشيء والتعرف إليه والتفاعل معه
لامَسَ - يُلامِسُ: على وزن " فَاعَلَ " من " لَمَسَ - يَلْمِسُ ": يبادل آخر فعل " لَمَسَ - يَلْمِسُ ": يلمس كل منهما الآخر: وهو في سياق جملة الكلام قد يعبر به كناية عن أفعال الجماع: حيث تتعدد فيه حالات الملامسة، أي اتصال سطح جسم الرجل بالمرآة: كالقبلة واللمس بالأيدي ، ولمس الفرجين واحتكاكهما ببعضهما وكلها ملامسة
الْتَمَسَ - يَلْتَمِسُ: على وزن " افتعل " من " لَمَسَ - يَلْمِسُ ": يسعى ويجهد أن " يَلْمِسَ " بشكل ذاتي: يسعى أن يتصل ويحتك بجسم أو كائن ليشعر به ويتعرف عليه: وهي كناية عن البحث والتفقد باستعمال الحواس واللمس
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " السعي للتعرف باستعمال الحواس اللمسية والجسمية والسمعية"، وهي:
شَعَرَ- يَشْعُرُ، حَسَّ - يَحِسَّ، لَمَس - يَلْمِسُ (لَمَسَ - يَلْمُسُ)، ذَاقَ - يَذُوْقُ، سَمِعَ - يَسْمَعُ، جَسَّ - يَجُسُّ
يفرق لفظاَ ومعنىً:
لَمَسَ - يَلْمِسُ + كائن + شيئاً أو كائناً + بشيء (أو بيده): يتصل ويحتك سطح جسم الكائن بالشيء، دون التحام تام، وذلك غالبا بغرض الشعور بالشيء والتعرف إليه والتفاعل معه
مَسَّ - يَمَسُّ + كائن أو شيء + كائناً أو شيئاً: يؤثر عليه فيغير في بنيته أو تكوينه: وليس فيه معنى اللمس

لمس
 	﴿ولو نزلنا عليك كتابا في قرطاس فلمسوه بأيديهم لقال الذين كفروا إن هذا إلا سحر مبين(7)﴾ الأنعام ﴿وأنا لمسنا السماء فوجدناها ملئت حرسا شديدا وشهبا(8)﴾ الجن
لامس
﴿ياأيها الذين آمنوا لا تقربوا الصلاة وأنتم سكارى حتى تعلموا ما تقولون ولا جنبا إلا عابري سبيل حتى تغتسلوا وإن كنتم مرضى أو على سفر أو جاء أحد منكم من الغائط أو لامستم النساء فلم تجدوا ماء فتيمموا صعيدا طيبا فامسحوا بوجوهكم وأيديكم إن الله كان عفوا غفورا(43)﴾ النساء ﴿ياأيها الذين آمنوا إذا قمتم إلى الصلاة فاغسلوا وجوهكم وأيديكم إلى المرافق وامسحوا برءوسكم وأرجلكم إلى الكعبين وإن كنتم جنبا فاطهروا وإن كنتم مرضى أو على سفر أو جاء أحد منكم من الغائط أو لامستم النساء فلم تجدوا ماء فتيمموا صعيدا طيبا فامسحوا بوجوهكم وأيديكم منه ما يريد الله ليجعل عليكم من حرج ولكن يريد ليطهركم وليتم نعمته عليكم لعلكم تشكرون(6)﴾ النساء
فالتمسوا
 ﴿يوم يقول المنافقون والمنافقات للذين آمنوا انظرونا نقتبس من نوركم قيل ارجعوا وراءكم فالتمسوا نورا فضرب بينهم بسور له باب باطنه فيه الرحمة وظاهره من قبله العذاب(13)﴾ الحديد
مختار الصحاح
● [لمس] ل م س: اللَّمْسُ باليد وقد لَمَسَه من باب ضرب ونصر و الالْتِمَاسُ الطلب و التَلَمُّسُ التطلب مرة بعد أخرى وبيع المُلاَمَسَة هو أن يقول إذا لمست المبيع فقد وجب البيع بيننا بكذا
الراغب
لمس
- اللمس: إدراك بظاهر البشرة، كالمس، ويعبر به عن الطلب، كقول الشاعر:
- 413 - وألمسه فلا أجده
(هذا عجز بيت، وشطره:
ألام على تبكيه
وبعده:
وكيف يلام محزون * كبير فاته ولده
والبيت في شرح الحماسة للتبريزي 2/184 دون نسبة؛ وهو من ثاني الوافر. وفي كشف المشكل 2/502)
وقال تعالى: }وأنا لمسنا السماء فوجدناها ملئت حرسا شديدا وشهبا﴿[الجن/8]، ويكنى به وبالملامسة عن الجماع، وقرئ:﴾لامستم﴿[المائدة/6] (وهي قراءة نافع وابن كثير وأبي عمرو وابن عامر وعاصم وأبي جعفر ويعقوب)، و﴾لمستم النساء{ (وبها قرأ حمزة والكسائي وخلف. انظر: الإتحاف ص 191) حملا على المس، وعلى الجماع، (ونهى عليه الصلاة والسلام عن بيع الملامسة) (الحديث عن أبي هريرة رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم: (نهى عن الملامسة والمنابذة) أخرجه البخاري (انظر: فتح الباري 4/359) ؛ وشرح الزرقاني على الموطأ 3/315؛ والنسائي 7/259) وهو أن يقول: إذا لمست ثوبي، أو لمست ثوبك فقد وجب البيع بيننا، واللماسة: الحاجة المقاربة.
ملخص اللسان:
1.     اللَّمْس: الجَسُّ، وقيل: اللَّمْسُ المَسُّ باليد، لمَسَه يَلْمِسُهُ ويَلْمُسُه لَمْساً ولامَسَه.
2.     واللَّمْس: كناية عن الجماع، لَمَسَها يَلْمِسُها ولامَسَها، وكذلك  المُلامَسَة. وروي عن عبد اللَّه بن عُمَر وابن مسعود أَنهما قالا:  القُبْلَة من اللَّمْس وفيها الوُضوء. وكان ابن عباس يقول: اللَّمْسُ  واللِّماسُ والمُلامَسَة كِناية عن الجماع؛
3.     واللَّمِيس: المرأَة اللَّيِّنة المَلْمَس.
4.     اللَّمْسُ قد يكون مَسَّ الشيء بالشيء ويكون مَعْرِفَة الشيء وإِن لم يكن ثَمَّ مَسٌّ لجَوْهَرٍ على جوهر، والمُلامَسَة أَكثر ما جاءت  من اثنين.
5.     والالْتِماسُ: الطَّلَب.
6.     والتَلَمُّسُ: التَّطَلُّب مرَّة بعد أُخرى.
7.     وبَيْعُ المُلامَسَةِ: أَن تَشْترِيَ المَتاع بأَن تَلمِسَه ولا تنظرَ  إِليه.
8.     واللَّماسَة واللُّماسَة: الحاجة المقاربة؛
لسان العرب
● - لمس: اللَّمْس: الجَسُّ، وقيل: اللَّمْسُ المَسُّ باليد، لمَسَه  يَلْمِسُهُ ويَلْمُسُه لَمْساً ولامَسَه.  وناقة لَمُوس: شُك في سَنامِها أَبِها طِرْقٌ أَم لا فَلُمِسَ، والجمع  لُمْسٌ.  واللَّمْس: كناية عن الجماع، لَمَسَها يَلْمِسُها ولامَسَها، وكذلك  المُلامَسَة. وفي التنزيل العزيز: أَو لَمَسْتُمُ النِّساء، وقُرِئ: أَو  لامَسْتُمُ النساء، وروي عن عبد اللَّه بن عُمَر وابن مسعود أَنهما قالا:  القُبْلَة من اللَّمْس وفيها الوُضوء. وكان ابن عباس يقول: اللَّمْسُ  واللِّماسُ والمُلامَسَة كِناية عن الجماع؛ ومما يُسْتَدلّ به على صحة قوله  قول العرب في المرأَة تُزَنُّ بالفجور: هي لا تَرُدُّ يَدَ لامِسٍ، وجاء  رجل إِلى النبي، صلى اللَّه عليه وسلم، فقال له: إِن امرأَتي لا تَرُدُّ  يَدَ لامِس، فأَمرَه بتطليقها؛ أَراد أَنها لا تردُّ عن نفسها كلَّ من  أَراد مُراوَدَتها عن نفسها. قال ابن الأَثير: وقوله في سياق الحديث  فاسْتَمْتِعْ بها أَي لا تُمْسِكْها إِلا بقدْر ما تَقْضِي مُتْعَةَ النَّفْس  منها ومن وَطَرِها، وخاف النبي، صلى اللَّه عليه وسلم، إِن أَوْجَبَ عليه  طَلاقَها أَن تتُوق نفسُه إِليها فيَقَع في الحَرام، وقيل: معنى لا تردُّ  يدَ لامِس أَنها تُعطِي من ماله من يطلُب منها، قال: وهذا أَشبه، قال  أَحمد: لم يكن ليأْمُرَه بإِمْساكِها وهي تَفْجُر. قال عليٌّ وابن مسعود، رضي  اللَّه عنهما: إِذا جاءكم الحديث عن رسول اللَّه، صلى اللَّه عليه وسلم،  فظُنُّوا أَنه الذي هو أَهْدى وأَتْقَى. أَبو عمرو: اللَّمْس الجماع.  واللَّمِيس: المرأَة اللَّيِّنة المَلْمَس.  وقال ابن الأَعرابي: لَمَسْتُه لَمْساً ولامَسْتُه مُلامَسَة، ويفرق  بينهما فيقال: اللَّمْسُ قد يكون مَسَّ الشيء بالشيء ويكون مَعْرِفَة الشيء  وإِن لم يكن ثَمَّ مَسٌّ لجَوْهَرٍ على جوهر، والمُلامَسَة أَكثر ما جاءت  من اثنين.  والالْتِماسُ: الطَّلَب. والتَلَمُّسُ: التَّطَلُّب مرَّة بعد أُخرى.  وفي الحديث: اقْتُلُوا ذا الطُّفْيَتَيْنِ والأَبْتَرَ فإِنهما يَلْمِسان  البَصَر، وفي رواية: يَلْتَمِسان أَي يَخْطِفان ويَطْمِسان، وقيل: لَمَسَ  عَيْنَه وسَمَل بمعنًى واحد، وقيل: أَراد أَنهما يَقْصِدان البَصَر  باللَّسْع، في الحيَّات نوع يُسَمَّى الناظِر متى وقَد نَظَرُه على عَيْن  إِنسان مات من ساعته، ونوعٌ آخر إِذا سَمِع إِنسانٌ صوته مات؛ وقد جاء في  حديث الخُدْريِّ عن الشاب الأَنصاريِّ الذي طَعَنَ الحَيَّة بِرُمْحِه فماتت  ومات الشاب من ساعته. وفي الحديث: من سَلَكَ طريقاً يَلْتَمِسُ فيه  عِلماً أَي يَطلبُه، فاستعار له اللَّمْس. وحديث عائشة: فالْتَمَسْتُ  عِقْدِي. والْتَمَسَ الشيءَ وتَلَمَّسَه: طَلَبَه. الليث: اللَّمْس باليد أَن  تطلب شيئاً ههنا وههنا؛ ومنه قول لبيد:  يَلْمِسُ الأَحْلاسَ في مَنزِلهِ  بِيَدَيْهِ، كاليَهُوديِّ المُصَلْ  (* قوله «كاليهودي المصل» هو بهذا الضبط في الأصل.)  والمُتَلَمِّسَةُ: من السِّمات؛ يقال: كواه.  والمُتَلَمِّسَةَ والمثلومةً  (* قوله «والمثلومة» هكذا في الأَصل  بالمثلثة، وفي شرح القاموس: المتلومة، بالمثناة الفوقية.) وكَوَاه لَماسَ إِذا  أَصاب مكان دائه بالتَّلَمُّسِ فوقع على داء الرجُل أَو على ما كان  يَكْتُمُ.  والمُتَلَمِّس: اسم شاعر، سمي به لقوله:  فهذا أَوانُ العِرْضِ جُنَّ ذُبابُهُ،  زَنابِيرُه والأَزْرَقُ المُتَلَمِّسُ  يعني الذُّباب الأَخْضَر. وإِكافٌ مَلْمُوسُ الأَحْناء إِذا لُمِسَت  بالأَيدي حتى تَسْتَوي، وفي التهذيب: هو الذي قد أُمِرَّ عليه اليَدُ ونُحِت  ما كان فيه من ارْتفاع وأَوَدٍ.  وبَيْعُ المُلامَسَةِ: أَن تَشْترِيَ المَتاع بأَن تَلمِسَه ولا تنظرَ  إِليه. وفي الحديث النَّهْيُ عن المُلامَسَة؛ قال أَبو عبيد: المُلامَسَة  أَن يقول: إِن لَمَسْتَ ثوبي أَو لمَسْتُ ثوبَك أَو إِذا لَمَسْت المبيع  فقد وجب البيع بيننا بكذا وكذا؛ ويقال: هو أَن يَلْمِسَ المَتاع من وراء  الثوْب ولا ينظر إِليه ثم يُوقِع البيع عليه، وهذا كله غَرَرٌ وقد نُهِي  عنه ولأَنه تعليقٌ أَو عُدولٌ عن الصِّيغَة الشَرْعِيَّة، وقيل: معناه  أَن يجعل اللَّمْس بالي قاطعاً للخيار ويرجع ذلك إِلى تعليق اللُّزُوم وهو  غير نافِذٍ.  واللَّماسَة واللُّماسَة: الحاجة المقاربة؛ وقول الشاعر:  لَسْنا كأَقْوامٍ إِذا أَزِمَتْ،  فَرِحَ الللَّمُوسُ بثابت الفَقْر  اللَّمُوس: الدَّعِيُّ؛ يقول: نحن وإِن أَزِمَتْ السَّنَةُ أَي عَضَّت  فلا يطمع الدَّعِيُّ فينا أَن نُزوِّجَه، وإِن كان ذا مال كثير.  ولَمِيسُ: اسم امرأَة. ولُمَيْسٌ ولَمَّاس: اسمان.
مقاييس اللغة:
(لمس) اللام والميم والسين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على تطلُّبِ شيء ومَسيسِه أيضاً. تقول: تلمّست الشّيءَ، إذا تطلَّبْتَه بيدك. قال أبو بكر بن دريد: اللّمس أصلُه باليد ليُعرَف مَسُّ الشّيء، ثم كثُرَ ذلك حتَّى صار كلُّ طالب مُلتمِساً([6]). ولَمَسْت([7])، إذا مَسِسْتَ. قالوا: وكلُّ مَاسٍّ لامس. قال الله سُبحانه: ﴿أَوْ لاَمَسْتُمُ النِّسَاءَ﴾ [النساء 43، المائدة 6]، قال قومٌ: أُريد به الجماع. وذهَبَ قوم إلى أنَّه المَسيس، وأنَّ اللَّمْس والملامَسة يكون بغير جماع. وأنشدوا([8]):
لَمَسْتُ بكفِّي كفّه أبْتَغِي الغِنَى ***    ولم أدرِ أنَّ الجودَ من كفِّه يُعدِي([9])
وهذا شعرٌ لا يحتجُّ به. واللّمَاسَة([10]): الطَّلِبةُ والحاجة. ويقال: "لا يَمنَع يدَ
لامِس"، إذا لم تكن فيه منفعة ولا له دِفاع. قال:
* ولولاهمُ لم تَدفَعُوا كفَّ لامِسِ *
القاموس المحيط:
لَمَسَهُ يَلْمِسُهُ ويَلْمُسُهُ مَسَّهُ بيَدِهِ، الجارِيَةَ جامَعَها. و " لَمَسْنا السماءَ " عالَجْنا غَيْبَها، فَرُمْنا اسْتِراقَهُ. وإكافٌ مَلْموسُ الأَحْناءِ نُحِتَ ما كانَ فيه من أوَدٍ وارْتِفاعٍ، وامرأةٌ لا تَمْنَعُ يَدَ لامِسٍ تَزْني وتَفْجُرُ، وتُزَنُّ بِلِينِ الجانِب، وفي الرجُلِ، أي لَيْسَتْ فيه مَنَعَةٌ. وكصَبورٍ ناقَةٌ يُشَكُّ في سِمَنِها ج لُمْسٌ، والدَّعِيُّ، أو مَنْ في حَسَبِه قُضْأةٌ. وبهاءٍ الطريقُ، لأنَّ الضَّالَّ يَلْمِسُهُ ليَجِدَ أثَرَ السَّفَرِ، فَيَعْرفُ الطَّريقَ، فَعولَةٌ بمعنى مَفْعولةٍ. وكأميرٍ المرأةُ اللَّيِّنَةُ المَلْمَسِ، وعَلَمٌ للنِّساءِ. وكزبيرٍ للرِّجالِ. وكَواهُ لَماسِ، كقَطامِ، والمُتَلَمِّسَةَ، أي أصابَ موضِعَ دائِهِ. والْتَمَسَ طَلَبَ.
وتَلَمَّسَ: تَطَلَّبَ مَرَّةً بعدَ أخْرَى. والمُتَلَمِّسُ: لَقَبُ جريرِ بنِ عبدِ المَسيح، لقولِهِ:
وذاكَ أوانُ العِرْضِ طَنَّ ذُبابُهُ زَنابيرُهُ والأَزْرَقُ المُتَلَمّسُ. العِرْضُ: وادٍ باليمامة. والمُلامَسَةُ: المُماسَّةُ، والمُجامَعَةُ، في البَيْعِ: أن يقولَ: إذا لَمَسْتُ ثوبَكَ أو لَمَسْتَ ثَوْبِي، فقدْ وجَبَ البَيْعُ بكذا، أو هو أن يَلمِسَ المَتاعَ من وراءِ الثوبِ، ولا يَنْظُرَ إليه.
تاج العروس:
ل م س
لَمَسَهُ يَلْمِسُه ويَلْمُسُه من حَدِّ ضَرَبَ ونَصَرَ : مَسَّه بيَدِه هكذا وَقَع التَّقْيِيدُ به لغَيْرَ وَاحِدٍ وفَسَّره اللَّيْثُ فقالَ : اللَّمْسُ باليَدِ : أَن يَطْلُبَ شيئاً هاهُنَا وهاهُنَا ومنه قولُ لَبِيد :
يَلْمِسُ الأَحْلاسَ في مَنْزِلِهِ ... بيَدَيْهِ كالْيَهُوديِّ المُصَلْ وقيل : اللَّمْسُ : الجَسُّ وقِيلَ : المَسُّ مُطْلَقاً ويَدُلُّ له قولُ الراغِبِ : المَسُّ : إِدراكٌ بظاهِرِ البَشَرَةِ كاللَّمْسِ . وقيل : اللَّمْسُ والمَسُّ مُتَقَارِبانِ ولامَسَهُ : مِثْلُ لَمَسَه . ومِن المَجَازِ : لَمَسَ الجَارِيَةَ لَمْسَاً : جَامَعَها كلاَمَسَهَا . ومن المَجَاز قولُه تَعَالَى حِكَايَةً عن الجِنَّ : " وَأَنَّا لَمَسْنَا السَّمَاءَ فَوَجَدْنَاهَا مُلِئَتْ حَرَساً شَدِيداً وشُهُباً " أَي عَالَجْنَا غَيْبَهَا فَرُمْنَا إسْتَراقَهُ لنُلْقِيَه إِلى الكَهَنَةِ وليسَ من اللَّمْسِ بالجَارِحَةِ في شَيْءٍ قاله أَبُو عَلِيّ . ومن المَجَازِ : إِكَافٌ مَلْمُوسُ الأَحْنَاءِ إِذا لُمِسَتْ بالأَيْدِي حَتَّى تَسْتَوِيَ وفي التَّهْذِيبِ : هو الَّذِي قد أُمِرَّ عليه اليَدُ ونُحِتَ ما كَانَ فِيه من أَوَدٍ وإرْتِفَاعٍ ونُتُؤءٍ قالَه اللَّيْثُ . ومن المَجَازِ : امْرَأَةٌ لا تَمْنَعُ يَدَ لاَمِسٍ . والمَشْهُورُ : لا تَرُدُّ يَدَ لاَمِسٍ ومثلُه جاءَ في الحَدِيثِ : جاءَ رَجُلٌ إِلى النَّبيّ صلَّى الله عليه وسَلَّم فقَالَ له : إِنَّ امْرَأَتِي لا تَرُدُّ يَدَ لاَمِسٍ أَي تَزْنِي وتَفْجُرُ ولا تَرُدُّ عَن نَفْسِها كُلَّ مَن أَرادَ مُرَاوَدَتَها عن نَفْسِها . فأَمَرَه بتَطْلِيقِها . وجاءَ في بَعْضِ الرِّوَايَات في سِياقِ الحديث : فإسْتَمْتِعْ بِهَا أَي لا تُمْسِكْهَا إِلاّ بقَدْرِ ما تَقْضَيِ مُتْعَةَ النَّفْس منْهَا ومن وَطَرِهَا وخافَ النَّبيُّ صَلَّى اللهُ عليه وسَلم إِنْ أَوْجَبَ عليه طَلاَقَها أَن تَتُوقَ نَفْسُه إِلَيهَا فيَقَعَ في الحَرَامِ . وقِيلَ : مَعْنَى لا تَرُدُّ يَدَ لاَمِسٍ أَنهَا تُعْطِي من ماله ما يُطْلَبُ مِنْهَا وهذا أَشْبَهُ قَالَ أَحمدُ : لم يكُنْ ليَأْمُرَه بإمْسَاكِهَا وهي تَفْجُرَ . ومِثْلُه جاءَ في قَوْلِ العَرَبِ في المَرْأَةِ تُزَنُّ بِلِينِ الجانِبِ لِمَن رَاوَدَهَا عن نَفْسِها : هي لا تَرُدُّ يَدَ لاَمِسٍ فقَوْلُ المُصَنِّف لا تَمْنَعُ مُخَالَفَةٌ للنُّصُوصِ . ومن المَجَازِ أَيضاً : يُقَالُ : في الرَّجُلِ : لا يَرُدُّ يَدَ لاَمِسٍ أَي لَيْسَتْ فيه مَنَعَةٌ ولا حَمِيَّةٌ . واللَّمُوسُ كصَبُورٍ : نَاقَةٌ يُشَكُّ فِي سِمَنِهَا هكذا في النُّسَخِ ومِثْلُه في التَّكْمِلَةِ والعُبَابِ عن ابنِ عَبّادٍ وفي اللّسَانِ : ناقَةٌ لَمُوسٌ : شُكَّ في سَنامِها أَبِهَا طِرْقٌ أَم لا فلُمِسَ وقال الزمَخْشَرِيُّ : هي الشَّكُوكُ والضَّبُوثُ ج لُمْسٌ بضَمٍّ فسُكُونٍ . واللَّمُوسُ : الدَّعِيُّ وأَنْشَد ابنُ السِّكِّيتِ :
لَسْنَا كأَقْوَامٍ إِذا أَزَمَتْ ... فَرِحَ اللَّمُوسُ بثَابِتِ الفَقْرِ يقول : نَحْنُ وإِنْ أَزَمَتِ السَّنَةُ أَي عَضَّتْ فلا يَطْمَعُ الدعِيُّ فِينَا أَنْ نُزَوِّجَه وإِن كانَ ذا مالٍ كَثِيرٍ . أَو اللَّمُوسُ : مَنْ فِي حَسَبِه قَضْأَةٌ كهَمْزَةٍ أَي عَيْبٌ وهو مَجازٌ . واللَّمُوسَةُ بِهَاءٍ : الطَّرِيقُ سُمِّيَ به لأَنَّ الضَّالَّ يَلْمِسُهُ أَي يَطْلُبُه ليَجِدَ أَثَرَ السَّفْرِ أَي المُسَافِرِينَ فيَعْرِفُ الطَّرِيقَ فَعُولَةٌ بمَعْنَى مَفْعُولَةٍ وهو مَجَازٌ . واللَّمِيسُ كأَمِيرٍ : المَرْأَةُ اللَّيِّنَةُ المَلْمَسِ . ولَمِيسُ : عَلَمٌ للنِّسَاءِ ومنه قولُ الشَّاعِر :
" وهُنَّ يَمْشِينَ بِنَاهَمِيسَا
" إِنْ يَصْدُقِ الطَّيْرُ نَنِكْ لَمِيسَاً
ولُمَيْسٌ كزُبَيْرٍ : عَلَمٌ للرِّجَالِ وكذا : لَمَّاسٌ كشَدَّادٍ . ويُقَالُ : كَوَاهُ لَمَاسِ كقَطَامِ وكَوَاهُ المُتَلَمِّسَةَ هكذا بكسر المِيمِ المُشَدَّدَةِ في النُّسَخِ وفي التَّكْمِلَةَ بفَتْحِهَا أَيْ أَصابَ مَوْضعَ دَائه والَّذي في التَّهْذِيبِ والتَّكْمِلَةِ : المُتَلَمِّسَةُ : منْ سِمَاتِ الإِبِلِ يُقَال : كَوَاهُ المُتَلَمِّسَةَ والمُتَلَوِّمَةَ وكَوَاهُ لَمَاسِ إِذا أَصابَ مَكَانَ دائه بالتلَمُّسِ فوَقَع على داءِ الرِّجُلِ أَو ما كانَ يكْتُمُ . ومِن المَجَازِ : إلْتَمَسَ أَي طَلَبَ ومنه الحديث : مَنْ سَلَكَ طَرِيقاً يَلْتَمِسُ به عِلْماً أَي يَطْلُبه فإسْتَعَارَ له اللَّمْسَ وحَديثُ عائشَةَ رضِيَ اللهُ تعالَى عَنْهَا : فإلْتَمَسَتُ عِقْدِي . ومِن المَجَازِ تَلَمَّسَ الشَّيْءَ إِذا تَطَلَّبَ مَرَّةً بَعْدَ أُخْرَى ومنهم مَن جَعَلَه كالإلْتِمَاسِ . والمُتَلَمِّسُ : لَقَبُ جَرِيرِ بنِ عبدِ المَسِيحِ بنِ عبدِ اللهِ بنِ زَيْدِ ابنِ دَوْفَن بنِ حَرْب بنِ وَهْبِ بن جُلَيِّ بنِ ضُبَيْعَةَ بن رَبِيعَةَ بن نِزَارِ بنٍ مَعَدِّ بن عَدْنَانَ الشاعِرِ سُمَّي به لقَوْلهِ :
وذَاكَ أَوَانُ العِرْضِ طَنَّ ذُبَابُهُ ... زنَابِيرُهُ والأَزْرَقُ المُتَلَمِّسُ ويُرْوى : فهذا بَدلَ : وذاك وجُنَّ بدل : طَنَّ ومعناه كَثُرَ ونَشِطَ . والعِرْضُ بالكَسْر : وَادٍ باليَمَامَةِ يأْتي ذِكْرُه في مَحَلِّه إِن شاءَ اللهُ تعالَى والمُرَاد بالذُّبَابِ : الأَخْضَرُ وهذا البَيْتُ من جُمْلَةِ أَبياتٍ قَدْرُها ثلاثةٌ وعِشْرُون أَوْرَدَهَا أَبو تَمّامٍ في الحَمَاسَةٍ وأَوَّلُها :
" أَلَمْ تَرَ أَن المَرْءَ رَهْنُ مَنِيَّةٍصَرِيعاً يُعَانِي الطَّيْرَ أَو سَوْفَ يُرْمَسُ وآخرها :
وإِن يَكُ عَنَّا في حُبَيْبٍ تَثَاقُلٌ ... فقَدْ كانَ مِنَّا مِقْنَبٌ ما يُعَرِّسُ
والمُلامَسَةُ : المُمَاسَّةُ باليَدِ كاللَّمْسِ وقال ابنُ الأَعْرَابِيّ : ويُفَرَّقُ بينَهُما فيُقَال : اللَّمْسُ قد يكونُ مَسَّ الشَّيْءِ بالشَّيْءِ ويكون مَعْرِفَةَ الشَّيْءِ وإِنْ لَمْ يَكُنْ ثَمَّ مَسٌّ لجَوْهَرٍ عَلَى جَوْهَرٍ والمُلامَسَةُ أَكْثَرُ ما جاءَت من إثْنَيْن . ومن المَجَازِ : اللَّمْسُ والمُلاَمَسَةُ : المُجامَعَةُ لَمَسَهَا يَلْمِسُهَا ولاَمَسَهَا وفي التَّنْزيلِ العَزيزِ : " أَوْ لاَمَسْتُمُ النِّسَاءَ " وقُرِئَ " أَو لَمَسْتُمُ النِّسَاءَ " وهي قراءَةُ عن حَمْزَةَ والكِسَائيِّ وخَلَفٍ ورُوِيَ عن عبدِ الله بن عُمَرَ وابنِ مَسْعُودٍ رَضِيَ اللهُ تَعَالَى عنهم : أَنهما قالا : إِن القُبْلَةَ من اللَّمْسِ وفِيها الوُضُوءُ وكان ابنُ عَبّاسٍ رضيَ الله تَعَالَى عنهما يقول : اللَّمْسُ واللِّمَاسُ والمُلاَمَسَةُ : كِنَايَةٌ عن الجِمَاع وممّا يُسْتَدَلُّ به على صِحَّةِ قولِه قولُ العَربِ في المَرْأَةِ تُزَنُّ بالفُجُورِ : هي لا تَرُدُّ يَدَ لاَمِسٍ . والمُلاَمَسَةُ المَنْهِيُّ عنها في البَيْعِ قال أَبُو عُبَيْدٍ : أَنْ يَقُولَ : إِذا لَمَسْتُ ثَوْبَك أَو لَمَسْتَ ثَوْبِي أَو إِذا لَمَسْت المَبِيعَ فَقَدْ وَجَبَ البَيْعُ بَيْنَنَا بكَذَا وكَذَا . أَوْ هُوَ أَنْ يَلْمِسَ المَتَاعَ من وَرَاءِ الثَّوْبِ ولا يَنْظُرَ إِليه ثمَّ يُوقِعَ البَيْعَ عليه وهذا كلُّه غَرَرٌ وقد نُهِيَ عنه ولأَنّه تَعْلِيقٌ أَوْ عُدُولٌ عن الصِّيغَة الشَّرْعِيِّةِ . وقِيلَ : مَعْنَاهُ أَنْ يَجْعَلَ اللَّمْسَ باليَدِ قَاطِعاً للخِيَارِ . ويَرْجِعُ ذلك إِلى تَعْلِيقِ اللُّزُومِ وهو غيرُ نافذٍ . ومِمَّا يُسْتَدْرَكُ عليه : قولُهم : لَهُ شُعَاعٌ يَكَادُ يَلْمِسُ البَصَرَ أَي يَذْهَبُ به وهُوَ مَجَازٌ نقله الزَّمَخْشَرِيُّ . قلت : ومنه الحديث : إقْتُلوا ذَا الطُئفْيَتَيْن والأَبْتَرَ فإِنَّهُمَا يَلْمِسَان البَصَرَ وفي روايةٍ يَلْتَمِسَانِ أَي يَخْطِفانِ ويَطْمِسَانِ . وقيل : لَمَسَ عَيْنَه وسَمَلَ بمَعْنىً وَاحدٍ وقيل : أَراد أَنَّهُمَا يَقْصِدَانِ البَصَرَ باللَّسْعِ وفي الحَيّاتِ نَوْعٌ يُسَمَّى الناظِرَ مَتَى وَقَعَ عَيْنُه عَلَى عَيْنِ إِنْسَانٍ ماتَ مِن ساعَتهِ ونوعٌ آخَرُ إِذا سَمِعَ إِنسانٌ صَوْتَه ماتَ . ولَمَسَ الشَّيْءَ لَمْساً : كإلْتَمَسَه ومنه قولُهُم : إلْمِسْ لِي فُلاناً وهو مَجَازٌ . واللَّمَاسَةُ . بالفَتْح : الحَاجَةُ كاللُّمَاسَةِ بالضّمِّ نقلَه الصّاغَانِيُّ عن ابنِ الأَعْرَابِيِّ وزادَ في اللِّسَانِ : الحَاجَةُ المُقَارِبَةُ ومثلُه في العُبَاب . ويقال : أَلْمِسْنِي الجارِيَةَ أَي ائْذَنْ لي في لَمْسِها . ويقال : أَلْمِسْنِي امرأَةً : أَي زَوِّجْيِنها وهذا مَجازٌ . وأَبُو سُلَيْمَانَ المَغْربيُّ اللاَّمِسيُّ الزاهِدُ بضمِّ المِيمِ هو من أَقْرَانِ أَبِي الخير الأَقْطَعِ . والحُسَيْنُ بنُ عليِّ بنِ أِبي القاسِمِ اللاَّمسِيُّ حَدَّث

##### Türkçe

لمس
**لَمَسَ - يَلْمِسُ** (**لَمَسَ - يَلْمُسُ**) - **لامَسَ - يُلامِسُ** - **الْتَمَسَ - يَلْتَمِسُ**
**لَمَسَ - يَلْمِسُ** (**لَمَسَ - يَلْمُسُ**) + bir varlık + bir şeyi veya bir varlığı + bir şeyle (veya eliyle): varlığın bedeninin yüzeyi şey ile temas eder ve sürtünür; tam bir kaynaşma olmaksızın; bu da çoğunlukla şeyi hissetme, onu tanıma ve onunla etkileşme amacıyladır.
**لامَسَ - يُلامِسُ**: **لَمَسَ - يَلْمِسُ**’ten “**فَاعَلَ**” vezninde: başkasına **لَمَسَ - يَلْمِسُ** fiilini karşılıklı yapar: her biri ötekine dokunur: ve söz cümlesi bağlamında bununla, cima fiillerine kinaye olarak ifade edilebilir: zira onda temas hâlleri çoğalır; yani erkeğin bedeninin yüzeyinin kadınla teması: öpücük gibi, ellerle dokunma, iki ferci dokunma ve birbirine sürtünmeleri; hepsi temas etmedir.
**الْتَمَسَ - يَلْتَمِسُ**: **لَمَسَ - يَلْمِسُ**’ten “**افتعل**” vezninde: kendi kendine “**يَلْمِسَ**” olmaya çalışır ve çabalar: hissetmek ve tanımak için bir cisme veya bir varlığa temas edip sürtünmeye çalışır: ve bu, duyuları ve dokunmayı kullanarak arama ve yoklamaya kinayedir.

Ve lafız, “dokunma, bedensel ve işitsel duyuları kullanarak tanımaya çalışma” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**شَعَرَ- يَشْعُرُ**، **حَسَّ - يَحِسَّ**، **لَمَس - يَلْمِسُ** (**لَمَسَ - يَلْمُسُ**)، **ذَاقَ - يَذُوْقُ**، **سَمِعَ - يَسْمَعُ**، **جَسَّ - يَجُسُّ**

Lafız ve mana bakımından ayırt edilir:
**لَمَسَ - يَلْمِسُ** + bir varlık + bir şeyi veya bir varlığı + bir şeyle (veya eliyle): varlığın bedeninin yüzeyi şey ile temas eder ve sürtünür; tam bir kaynaşma olmaksızın; bu da çoğunlukla şeyi hissetme, onu tanıma ve onunla etkileşme amacıyladır.
**مَسَّ - يَمَسُّ** + bir varlık veya bir şey + bir varlığı veya bir şeyi: ona tesir eder de onun yapısında veya oluşumunda değiştirir: onda dokunma manası yoktur.

لمس
﴿Ve eğer sana bir kâğıt içinde bir kitap indirseydik de onu elleriyle **فلمسوه** (dokunsalardı), elbette inkâr edenler: “Bu ancak apaçık bir sihirdir” derlerdi (7)﴾ **الأنعام** ﴿Ve biz göğe **لمسنا** (dokunduk) da onu şiddetli bekçiler ve alevler ile doldurulmuş bulduk (8)﴾ **الجن**

لامس
﴿Ey iman edenler, sarhoş iken ne söylediğinizi bilinceye kadar namaza yaklaşmayın; cünüp iken de—yolcu geçip gidenler hariç—yıkanıncaya kadar (yaklaşmayın). Eğer hasta olur veya yolculukta bulunur yahut sizden biri ayakyolundan gelir veya kadınlara **لامستم** (temas ederseniz) de su bulamazsanız, temiz bir toprağa teyemmüm edin; yüzlerinize ve ellerinize mesh edin. Şüphesiz Allah affedici, bağışlayıcıdır (43)﴾ **النساء** ﴿Ey iman edenler, namaza kalktığınızda yüzlerinizi ve ellerinizi dirseklere kadar yıkayın; başlarınıza ve ayaklarınıza topuklara kadar mesh edin. Eğer cünüp iseniz temizlenin. Eğer hasta olur veya yolculukta bulunur yahut sizden biri ayakyolundan gelir veya kadınlara **لامستم** (temas ederseniz) de su bulamazsanız, temiz bir toprağa teyemmüm edin; ondan yüzlerinize ve ellerinize mesh edin. Allah size bir güçlük kılmak istemez; fakat sizi temizlemek ve üzerinizdeki nimetini tamamlamak ister; umulur ki şükredersiniz (6)﴾ **النساء**

فالتمسوا
﴿O gün münafık erkekler ve münafık kadınlar iman edenlere derler ki: “Bize bakın da nurunuzdan alalım.” Denilir ki: “Arkanıza dönün de bir nur **فالتمسوا** (arayın).” Derken aralarına, içinde bir kapı bulunan bir sur çekilir; onun iç tarafında rahmet, dış tarafında ise onun önünden azap vardır (13)﴾ **الحديد**

مختار الصحاح
● [**لمس**] ل م س: **اللَّمْسُ** el ile (olandır); ve onu, **ضرب** ve **نصر** babından **لَمَسَه** (dokundu). Ve **الالْتِمَاسُ** talep etmektir. Ve **التَلَمُّسُ** bir defadan sonra bir defa talep etmektir. Ve **المُلاَمَسَة** satışı: “Eğer satılanı dokunursam, aramızda şu kadara satış vacip oldu” demendir.

الراغب
لمس
- **اللمس**: derinin dış yüzeyiyle idrak etmektir; **المس** gibi. Ve onunla talep kastedilir; şairin sözü gibi:
- 413 - Ve ona **وألمسه** (dokunurum) da onu bulamam.
(Bu bir beytin ikinci yarısıdır; ve onun ilk yarısı:
**ألام على تبكيه**
ve ondan sonrası:
**وكيف يلام محزون * كبير فاته ولده**
ve beyt, Tebrîzî’nin Şerhu’l-Hamâse’sinde 2/184’te nisbet olmaksızın; ve o, ikinci **الوافر**’dendir. Ve Keşfu’l-Muşkil 2/502’de)
Ve Allah Teâlâ dedi ki: ﴿Ve biz göğe **لمسنا** (dokunduk) da onu şiddetli bekçiler ve alevler ile doldurulmuş bulduk﴾ [**الجن**/8]. Ve onunla ve **الملامسة** ile cima kinaye edilir. Ve şöyle okunmuştur: ﴿**لامستم**﴾ [**المائدة**/6] (ve bu, Nâfi‘, İbn Kesîr, Ebû ‘Amr, İbn ‘Âmir, ‘Âsım, Ebû Ca‘fer ve Ya‘kûb’un kıraatidir) ve ﴿**لمستم النساء**﴾ (ve bununla Hamza, Kisâî ve Halef okumuştur. Bkz.: el-İthâf s. 191); **المس** üzerine ve cima üzerine حمل olarak. (Ve o—aleyhi’s-salât ve’s-selâm—**بيع الملامسة**’yi yasakladı) (hadis, Ebû Hureyre—Allah ondan razı olsun—rivayetiyle: Resûlullah—sallallahu aleyhi ve sellem—: “**الملامسة** ve **المنابذة**’yi yasakladı” dedi; Buhârî rivayet etti (bkz.: Fethu’l-Bârî 4/359); ve ez-Zurkânî’nin el-Muvatta’ şerhi 3/315; ve Nesâî 7/259). Ve o şudur: “Eğer elbiseme dokunursan veya elbisene dokunursam, aramızda satış vacip oldu” demendir. Ve **اللماسة**: yakın ihtiyaçtır.

ملخص اللسان:
1.     **اللَّمْس**: **الجَسُّ**; ve denildi ki: **اللَّمْسُ** el ile **المَسُّ**’tir; onu **لمَسَه يَلْمِسُهُ ويَلْمُسُه** dokunma olarak ve **لامَسَه**.
2.     Ve **اللَّمْس**: cima hakkında kinayedir; onu **لَمَسَها يَلْمِسُها** ve **لامَسَها**; ve كذلك **المُلامَسَة**. Abdullah b. Ömer ve İbn Mes‘ûd’dan rivayet edildi ki ikisi şöyle dedi: **القُبْلَة** **اللَّمْس**’tendir ve onda abdest vardır. İbn Abbas şöyle derdi: **اللَّمْسُ** ve **اللِّماسُ** ve **المُلامَسَة** cima hakkında kinayedir;
3.     **اللَّمِيس**: dokunuşu yumuşak kadın.
4.     **اللَّمْسُ** bazen şeyin şey ile **مَسَّ** edilmesi olur; ve bazen, cevherin cevhere bir **مَسٌّ**’i olmasa bile şeyin bilinmesi olur; ve **المُلامَسَة** en çok iki kişiden (karşılıklı) olarak gelmiştir.
5.     **الالْتِماسُ**: talep etmektir.
6.     **التَلَمُّسُ**: bir defadan sonra bir defa talep etmektir.
7.     Ve **بَيْعُ المُلامَسَةِ**: metayı, ona dokunmakla ve ona bakmamakla satın almandır.
8.     Ve **اللَّماسَة** ve **اللُّماسَة**: yakın ihtiyaçtır؛

لسان العرب

● - لمس: **اللَّمْس**: yoklama (elle yoklayıp yoklama); ve denildi ki: **اللَّمْسُ** el ile dokunmadır; onu dokundu: onu dokunur ve onu dokunur; **لَمْساً** ve ona dokundu. Ve **لَمُوس** bir dişi deve: hörgücünde (semizliğinde) şüphe edildi; onda yağ tabakası mı var yoksa yok mu, bu yüzden yoklandı; çoğulu **لُمْسٌ**. Ve **اللَّمْس**: cinsel birleşmeye kinayedir; ona dokundu, ona dokunur ve ona dokundu; ve aynı şekilde **المُلامَسَة**. Aziz tenzilde: **أَو لَمَسْتُمُ النِّساء**; ve şöyle okunmuştur: **أَو لامَسْتُمُ النساء**. Abdullah b. Ömer ve İbn Mesud’dan rivayet edildiğine göre ikisi şöyle demişlerdir: öpme **اللَّمْس**tendir ve onda abdest vardır. İbn Abbas şöyle derdi: **اللَّمْسُ** ve **اللِّماسُ** ve **المُلامَسَة** cinsel birleşmeye kinayedir; ve onun sözünün doğruluğuna delil getirilen şeylerdendir: Arapların fuhuşla zan olunan kadın hakkında sözü: “O, dokunanın elini geri çevirmez”; ve bir adam Peygamber’e, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, geldi de ona dedi ki: “Şüphesiz karım dokunanın elini geri çevirmez”; o da ona onu boşamasını emretti; muradı: kendisini kendisinden istemek isteyen herkesin kendisinden geri çevirmemesidir. İbnü’l-Esîr dedi ki: hadisin siyakı içinde “**فاسْتَمْتِعْ بها**” sözü: yani onu ancak ondan nefsi tatmin etme ve arzusunu giderme miktarınca tut; Peygamber, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, eğer ona onu boşamayı vacip kılarsa, nefsinin ona iştiyak duyup harama düşmesinden korktu. Ve denildi ki: “dokunanın elini geri çevirmez”in manası: malından, kendisinden isteyen kimseye verir; dedi ki: bu daha benzer; Ahmed dedi ki: o, o fuhşederken onu tutmasını ona emretmiş olmazdı. Ali ve İbn Mesud, Allah onlardan razı olsun, dediler ki: Resûlullah’tan, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, size hadis geldiğinde, onun en doğru yola ileten ve en takvalı olan olduğunu zannedin. Ebû Amr: **اللَّمْس** cinsel birleşmedir. Ve **اللَّمِيس**: dokunuşu yumuşak kadın.

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: Ona **لَمْساً** dokundum ve ona **مُلامَسَة** dokundum; ikisi arasında fark yapılır da şöyle denir: **اللَّمْسُ** şeyin şeyle temas etmesi olabilir ve şeyin bilinmesi olabilir; cevherin cevhere teması şeklinde bir temas olmasa bile; **المُلامَسَة** ise çoğunlukla iki kişiden gelmiştir.

Ve **الالْتِماسُ**: talep. Ve **التَلَمُّسُ**: bir defadan sonra bir defa daha arayıp isteme.

Hadiste: “**اقْتُلُوا ذا الطُّفْيَتَيْنِ والأَبْتَرَ**; çünkü ikisi de görmeyi **يَلْمِسان**”; bir rivayette: **يَلْتَمِسان** yani kapıp alırlar ve kör ederler; ve denildi ki: **لَمَسَ عَيْنَه** ve **سَمَل** mana bakımından birdir; ve denildi ki: muradı, sokmakla görmeyi hedeflemeleridir. Yılanlarda **الناظِر** diye adlandırılan bir tür vardır: bakışı bir insanın gözü üzerine ne zaman düşse, o saat ölür; bir başka tür de vardır: bir insan onun sesini işittiğinde ölür. Hüdri’nin, mızrağıyla yılanı delen Ensarlı genç hakkında hadisi gelmiştir: yılan öldü ve genç de o saat öldü. Hadiste: “Kim bir yola girer de onda ilim **يَلْتَمِسُ**” yani onu talep eder; bunun için **اللَّمْس**i ödünç aldı. Âişe hadisi: “Ben **فالْتَمَسْتُ عِقْدِي**.” Ve **الْتَمَسَ** şeyi ve **تَلَمَّسَه**: onu aradı. Leys: **اللَّمْس** el ile, burada burada bir şeyi araman demektir; ondan Lebîd’in sözü:

يَلْمِسُ الأَحْلاسَ في مَنزِلهِ
بِيَدَيْهِ، كاليَهُوديِّ المُصَلْ

(* “**كاليهودي المصل**” sözü asılda bu ضبط ile böyledir.)

Ve **المُتَلَمِّسَةُ**: dağlama izlerindendir; denilir: onu dağladı. Ve **المُتَلَمِّسَةَ** ve **المثلومةً**
(* “**والمثلومة**” sözü asılda üç noktalı ile böyledir; Kâmûs şerhinde: **المتلومة** iki noktalı üstteki ile.) Ve onu **لَماسَ** diye dağladı: yoklayarak hastalığının yerini isabet ettirdiğinde; böylece adamın hastalığına yahut gizlemekte olduğu şeye rastladı.

Ve **المُتَلَمِّس**: bir şairin adıdır; şu sözü sebebiyle onunla adlandırıldı:

فهذا أَوانُ العِرْضِ جُنَّ ذُبابُهُ،
زَنابِيرُه والأَزْرَقُ المُتَلَمِّسُ

yani yeşil sinek. Ve **إِكافٌ مَلْمُوسُ الأَحْناء**: ellerle yoklana yoklana düzeltilip eşitlenmişse; ve **التهذيب**’de: üzerine el geçirilmiş ve onda bulunan yükseklik ve eğrilikten olan şey yontulmuş olandır.

Ve **بَيْعُ المُلامَسَةِ**: mala bakmadan, ona dokunmak suretiyle onu satın almandır. Hadiste **المُلامَسَة**den nehiy vardır; Ebû Ubeyd dedi ki: **المُلامَسَة** şu ki: “Eğer sen elbiseme dokunursan yahut ben senin elbisene dokunursam yahut satılan şeye dokunduğumda, aramızda satış şu şu ile vacip olmuştur” demesidir; ve denilir: o, elbisenin arkasından mala dokunur, ona bakmaz, sonra onun üzerine satışı gerçekleştirir; bunun hepsi aldanmadır ve ondan nehyedilmiştir; çünkü o, şer‘î صيغة’den bir ta‘lîk yahut bir dönüştürmedir. Ve denildi ki: manası, dokunmayı muhayyerliği kesen bir şey kılmasıdır; bu da lüzumu ta‘lîke döner ve o نافذ değildir.

Ve **اللَّماسَة** ve **اللُّماسَة**: yakın ihtiyaç; ve şairin sözü:

لَسْنا كأَقْوامٍ إِذا أَزِمَتْ،
فَرِحَ الللَّمُوسُ بثابت الفَقْر

**اللَّمُوس**: nesebi iddia edilen (dâ‘î)dir; der ki: biz, yıl kıtlıkla sıkıştırsa yani ısırsa bile, dâ‘î bizde, onu evlendireceğimiz ümidi taşımaz; çok mal sahibi olsa bile.

Ve **لَمِيسُ**: bir kadının adıdır. Ve **لُمَيْسٌ** ve **لَمَّاس**: iki addır.

مقاييس اللغة:
(**لمس**) **اللام** ve **الميم** ve **السين** tek bir asıldır; bir şeyin aranmasına ve ona temas etmeye de delalet eder. Dersin ki: **تلمّست الشّيءَ**: onu elinle aradığında. Ebû Bekir b. Düreyd dedi ki: **اللّمس**ın aslı, şeyin dokunuşunu bilmek için el iledir; sonra bu çoğaldı da her talep eden **مُلتمِساً** oldu. Ve **لَمَسْت**: dokunduğunda. Dediler ki: her dokunan **لامس**tır. Allah, سبحانه, dedi ki: **﴿أَوْ لاَمَسْتُمُ النِّسَاءَ﴾** [Nisâ 43, Mâide 6]; bir kavim dedi ki: onunla cinsel birleşme kastedildi. Bir kavim de, onun temas olduğunu; ve **اللَّمْس** ve **الملامَسة**nın cinsel birleşme olmaksızın da olacağını görüşüne gitti. Ve şu beyti delil getirdiler:

لَمَسْتُ بكفِّي كفّه أبْتَغِي الغِنَى ***    ولم أدرِ أنَّ الجودَ من كفِّه يُعدِي

Bu, kendisiyle hüccet getirilmeyen bir şiirdir. Ve **اللّمَاسَة**: istek ve ihtiyaç. Ve denilir: “**لا يَمنَع يدَ لامِس**”: onda fayda yoksa ve onun için savunma yoksa. Dedi ki:

* ولولاهمُ لم تَدفَعُوا كفَّ لامِسِ *

القاموس المحيط:
Ona dokundu: ona dokunur ve ona dokunur: onu eliyle dokundu; cariye ile cinsel birleşti. Ve “**لَمَسْنا السماءَ**”: onun gaybını ele almaya çalıştık; böylece onu çalmayı istedik. Ve **إكافٌ مَلْموسُ الأَحْناءِ**: onda bulunan eğrilik ve yükseklik yontulmuştur. Ve “dokunanın elini engellemeyen kadın”: zina eder ve fuhşeder; ve yumuşak huylulukla da zan olunur; ve erkek hakkında: yani onda bir men‘at yoktur. Ve **صَبورٍ** gibi: semizliğinde şüphe edilen bir dişi deve; çoğulu **لُمْسٌ**; ve dâ‘î; yahut nesebinde ayıp bulunan kimse. Ve **بهاءٍ** gibi: yol; çünkü kaybolan onu yoklar ki yolculuğun izini bulsun, böylece yolu bilsin; **فَعولَةٌ** vezni **مَفْعولةٍ** manasınadır. Ve **أميرٍ** gibi: dokunuşu yumuşak kadın; ve kadınlar için bir özel addır. Ve **زبيرٍ** gibi: erkekler için. Ve onu **لَماسِ** diye dağladı, **قَطامِ** gibi; ve **المُتَلَمِّسَةَ**: yani hastalığının yerini isabet ettirdi. Ve **الْتَمَسَ**: aradı.
Ve **تَلَمَّسَ**: bir defadan sonra bir defa daha arayıp istedi. Ve **المُتَلَمِّسُ**: Cerîr b. Abdülmesîh’in lakabıdır; şu sözü sebebiyle:

وذاكَ أوانُ العِرْضِ طَنَّ ذُبابُهُ زَنابيرُهُ والأَزْرَقُ المُتَلَمّسُ.

**العِرْضُ**: Yemâme’de bir vadidir. Ve **المُلامَسَةُ**: **المُماسَّةُ** ve **المُجامَعَةُ**; satışta: “Eğer ben senin elbisene dokunursam yahut sen benim elbiseme dokunursan, satış şu ile vacip olmuştur” demendir; yahut o, elbisenin arkasından mala dokunur ve ona bakmaz.

تاج العروس:
ل م س
**لَمَسَهُ** **يَلْمِسُه** ve **يَلْمُسُه**, **ضَرَبَ** ve **نَصَرَ** babından: onu eliyle **مَسَّه**; kayıt bununla (yani “eliyle”) birden fazla kimse için vâki oldu; **اللَّيْثُ** onu açıklayıp şöyle dedi: **اللَّمْسُ** el ile: burada ve burada bir şeyi aramak; ve ondan **لَبِيد**’in sözü:
يَلْمِسُ الأَحْلاسَ في مَنْزِلِهِ ... بيَدَيْهِ كالْيَهُوديِّ المُصَلْ
Ve denildi: **اللَّمْسُ**: **الجَسُّ**; ve denildi: **المَسُّ** mutlak olarak; ve buna **الراغِبِ**’in sözü delâlet eder: **المَسُّ**: derinin dış yüzeyiyle idrâk, **كاللَّمْسِ**. Ve denildi: **اللَّمْسُ** ile **المَسُّ** birbirine yakındır. Ve **لامَسَهُ**: **لَمَسَه** gibidir. Ve mecazdan: **لَمَسَ الجَارِيَةَ لَمْسَاً**: onunla cinsel birleşmede bulundu; **كلاَمَسَهَا**. Ve mecazdan, yüce Allah’ın cinlerden hikâye olarak sözü: "**وَأَنَّا لَمَسْنَا السَّمَاءَ فَوَجَدْنَاهَا مُلِئَتْ حَرَساً شَدِيداً وشُهُباً**" yani onun gaybını ele almaya çalıştık; onu (haberini) kâhinlere atmak için gizlice dinlemeyi murad ettik; uzuvla (organla) olan **اللَّمْسِ** ile hiçbir ilgisi yoktur; bunu **أَبُو عَلِيّ** söyledi. Ve mecazdan: **إِكَافٌ مَلْمُوسُ الأَحْنَاءِ**: ellerle dokunulup düzeltilinceye kadar (eğrilikleri) yoklanan eğer. Ve **التَّهْذِيبِ**’de: o, üzerine el geçirilmiş, onda bulunan eğrilik, yükseklik ve çıkıntı yontulmuş olandır; bunu **اللَّيْثُ** söyledi. Ve mecazdan: **امْرَأَةٌ لا تَمْنَعُ يَدَ لاَمِسٍ**. Meşhur olan: **لا تَرُدُّ يَدَ لاَمِسٍ**. Bunun benzeri hadiste geldi: bir adam Peygamber’e (Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun) geldi ve ona dedi: “Şüphesiz karım **لا تَرُدُّ يَدَ لاَمِسٍ**”; yani zina eder ve fuhşeder; kendisini isteyen her kimseden kendisini geri çevirmez. Ona onu boşamasını emretti. Ve bazı rivayetlerde hadisin siyakında geldi: “**فإسْتَمْتِعْ بِهَا**” yani onu ancak ondan nefsi tatmin edecek ve arzusunu giderecek kadar tut; Peygamber (Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun), eğer ona boşamayı vacip kılarsa nefsinin ona iştiyak duyup harama düşmesinden korktu. Ve denildi: **لا تَرُدُّ يَدَ لاَمِسٍ**’in manası, malından kendisinden isteneni vermesidir; bu daha uygundur. **أَحمدُ** dedi: o fuhşederken onu tutmasını ona emretmezdi. Bunun benzeri, Arapların, kendisini isteyen kimseye karşı yumuşak huylulukla zan altında bulunan kadın hakkında sözünde geldi: “**هي لا تَرُدُّ يَدَ لاَمِسٍ**”; öyleyse musannifin “**لا تَمْنَعُ**” sözü nasslara muhalefettir. Ve mecazdan ayrıca: erkekte denilir: “**لا يَرُدُّ يَدَ لاَمِسٍ**” yani onda engelleyicilik ve hamiyet yoktur. Ve **اللَّمُوسُ** ( **صَبُورٍ** gibi): semizliğinde şüphe edilen dişi deve; nüshalarda böyle; **التَّكْمِلَةِ** ve **العُبَابِ**’da İbn **عَبّاد**’dan da böyledir. **اللّسَانِ**’da: **ناقَةٌ لَمُوسٌ**: hörgücünde, onda yağ tabakası var mı yok mu diye şüphe edildi; bu yüzden yoklandı. **الزمَخْشَرِيُّ** dedi: o, şüpheci olandır; ve **الضَّبُوثُ**; çoğulu **لُمْسٌ**, damme sonra sükûn ile. Ve **اللَّمُوسُ**: **الدَّعِيُّ** (nesebi iddia edilen). İbn **السِّكِّيتِ** şu beyti okudu:
لَسْنَا كأَقْوَامٍ إِذا أَزَمَتْ ... فَرِحَ اللَّمُوسُ بثَابِتِ الفَقْرِ
Der ki: biz, yıl kıtlıkla sıkıştırsa, yani ısırsa bile, bizde **الدَّعِيُّ**’nin, çok malı olsa bile, onu evlendirmemizi umması söz konusu değildir. Yahut **اللَّمُوسُ**: soyunda **قَضْأَةٌ** ( **هَمْزَةٍ** gibi) bulunan kimse; yani ayıp; bu mecazdır. Ve **اللَّمُوسَةُ** (هاء ile): yol; ona bu ad verildi; çünkü yolunu kaybeden onu **يَلْمِسُهُ**, yani onu arar ki yolculuğun, yani yolcuların izini bulsun da yolu bilsin; **فَعُولَةٌ** vezninde, **مَفْعُولَةٍ** manasında; bu mecazdır. Ve **اللَّمِيسُ** ( **أَمِيرٍ** gibi): dokunuşu yumuşak kadın. Ve **لَمِيسُ**: kadınlara özel bir isimdir; şairin sözü ondandır:
" وهُنَّ يَمْشِينَ بِنَاهَمِيسَا
" إِنْ يَصْدُقِ الطَّيْرُ نَنِكْ لَمِيسَاً
Ve **لُمَيْسٌ** ( **زُبَيْرٍ** gibi): erkeklere özel bir isimdir; yine: **لَمَّاسٌ** ( **شَدَّادٍ** gibi). Ve denilir: onu **لَمَاسِ** ile dağladı ( **قَطَامِ** gibi). Ve onu **المُتَلَمِّسَةَ** ile dağladı; nüshalarda şeddeli mîm’in kesresiyle böyle; **التَّكْمِلَةَ**’de fethasıyla: yani hastalığının yerini isabet ettirdi. **التَّهْذِيبِ** ve **التَّكْمِلَةِ**’de olan: **المُتَلَمِّسَةُ**: develerin damgalarındandır; denilir: onu **المُتَلَمِّسَةَ** ve **المُتَلَوِّمَةَ** ile dağladı; ve onu **لَمَاسِ** ile dağladı; eğer yoklayarak hastalığının yerini isabet ettirdiyse; böylece adamın hastalığına, yahut gizlediği şeye rastladı. Ve mecazdan: **إلْتَمَسَ** yani istedi; ondan hadis: “Kim bir yola girer de onunla ilim **يَلْتَمِسُ**” yani onu ister; bunun için **اللَّمْسَ**i ödünç aldı. Ve Âişe’nin (yüce Allah ondan razı olsun) hadisi: “**فإلْتَمَسَتُ عِقْدِي**”. Ve mecazdan: **تَلَمَّسَ الشَّيْءَ**: bir şeyi bir kereden sonra bir kere daha arayıp durduğunda; onlardan kimi onu **الإلْتِمَاسِ** gibi kıldı. Ve **المُتَلَمِّسُ**: şair **جَرِيرِ بنِ عبدِ المَسِيحِ بنِ عبدِ اللهِ بنِ زَيْدِ ابنِ دَوْفَن بنِ حَرْب بنِ وَهْبِ بن جُلَيِّ بنِ ضُبَيْعَةَ بن رَبِيعَةَ بن نِزَارِ بنٍ مَعَدِّ بن عَدْنَانَ**’ın lakabıdır; şu sözü sebebiyle onunla adlandırıldı:
وذَاكَ أَوَانُ العِرْضِ طَنَّ ذُبَابُهُ ... زنَابِيرُهُ والأَزْرَقُ المُتَلَمِّسُ
Ve rivayet olunur: **فهذا** “**وذَاك**” yerine; ve **جُنَّ** “**طَنَّ**” yerine; manası: çoğaldı ve canlandı. **العِرْضُ** (kesra ile): Yemâme’de bir vadidir; yüce Allah dilerse yerinde zikri gelecektir. **الذُّبَابِ** ile murad: **الأَخْضَرُ**dur. Bu beyit, sayısı yirmi üç olan beyitler cümlesindendir; onları **أَبو تَمّامٍ** **الحَمَاسَةٍ**’de zikretti; ilki:
" أَلَمْ تَرَ أَن المَرْءَ رَهْنُ مَنِيَّةٍصَرِيعاً يُعَانِي الطَّيْرَ أَو سَوْفَ يُرْمَسُ
Sonuncusu:
وإِن يَكُ عَنَّا في حُبَيْبٍ تَثَاقُلٌ ... فقَدْ كانَ مِنَّا مِقْنَبٌ ما يُعَرِّسُ

Ve **المُلامَسَةُ**: el ile **المُمَاسَّةُ**; **اللَّمْسِ** gibi. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: İkisi arasında ayırım yapılır da şöyle denir: **اللَّمْسُ** bazen şeyin şey ile temas etmesi olabilir; ve şeyin bilgisi olabilir, her ne kadar orada cevherin cevhere teması şeklinde bir temas olmasa da. **المُلامَسَةُ** ise en çok iki kişiden (iki taraftan) olarak gelmiştir.

Mecazdan olarak: **اللَّمْسُ** ve **المُلاَمَسَةُ**: cinsel birleşme; **لَمَسَهَا يَلْمِسُهَا** ve **لاَمَسَهَا**. Aziz tenzilde: “**أَوْ لاَمَسْتُمُ النِّسَاءَ**” ve “**أَو لَمَسْتُمُ النِّسَاءَ**” diye okunmuştur; bu, Hamza, Kisâî ve Halef’ten bir kıraattir. Abdullah b. Ömer ve İbn Mes‘ûd’dan, Allah Teâlâ onlardan razı olsun, rivayet edildi: ikisi şöyle dedi: Şüphesiz öpme **اللَّمْسِ**tendir ve onda abdest vardır. İbn Abbâs, Allah Teâlâ ikisinden razı olsun, derdi ki: **اللَّمْسُ** ve **اللِّمَاسُ** ve **المُلاَمَسَةُ**: cinsel birleşmeden kinayedir. Onun sözünün doğruluğuna delil getirilen şeylerdendir: Arapların, fuhuşla zan olunan kadın hakkında sözleri: “O, dokunanın elini geri çevirmez”: **هي لا تَرُدُّ يَدَ لاَمِسٍ**.

Alım-satımda nehyedilen **المُلاَمَسَةُ**: Ebû Ubeyd dedi ki: Şöyle demesidir: “Eğer senin elbiseni dokunursam yahut sen benim elbisemi dokunursan, yahut satılan mala dokunursam, şu ve şu karşılığında aramızda satış vacip olmuştur.” Yahut o şudur: Eşyayı elbisenin arkasından dokunur ve ona bakmaz, sonra onun üzerine satışı gerçekleştirir. Bunun hepsi aldatmadır (**غَرَرٌ**); ondan nehyedilmiştir. Ve çünkü o, şer‘î sigadan bir ta‘lîk yahut bir dönüştür. Denildi ki: Manası, el ile dokunmayı muhayyerliği kesen kılmaktır. Bu, lüzumun ta‘lîkine döner; o ise geçerli değildir.

Üzerine istidrâk edilenlerdendir: Onların sözü: “Onun bir ışını vardır, neredeyse görmeyi dokunur”; yani onu giderir; bu bir mecazdır; Zemahşerî onu nakletmiştir. Dedim ki: Ondandır hadis: “**إقْتُلوا ذَا الطُئفْيَتَيْن والأَبْتَرَ فإِنَّهُمَا يَلْمِسَان البَصَرَ**”; bir rivayette: **يَلْتَمِسَانِ**; yani kaparlar ve silerler. Denildi ki: **لَمَسَ عَيْنَه** ve **سَمَلَ** bir tek mana iledir. Denildi ki: İstediği, onların sokma ile görmeyi hedeflemeleridir. Yılanlarda “**الناظِرَ**” diye adlandırılan bir tür vardır: Ne zaman gözü bir insanın gözü üzerine düşse, o, o saatinden ölür; bir başka tür de vardır: Bir insan onun sesini işittiğinde ölür.

Ve **لَمَسَ الشَّيْءَ لَمْساً**: **إلْتَمَسَه** gibi. Ondandır onların sözü: “Bana falancayı ara”: **إلْمِسْ لِي فُلاناً**; bu bir mecazdır.

Ve **اللَّمَاسَةُ**; fetha ile: ihtiyaç; damme ile **اللُّمَاسَةِ** gibi; onu Sâgânî, İbnü’l-A‘râbî’den nakletti; ve Lisân’da artırdı: yakın olan ihtiyaç; bunun benzeri **العُبَاب**’da.

Ve denir: **أَلْمِسْنِي الجارِيَةَ**; yani onun dokunmasına bana izin ver. Ve denir: **أَلْمِسْنِي امرأَةً**; yani beni onunla evlendir; bu bir mecazdır.

Ve Ebû Süleymân el-Mağribî **اللاَّمِسيُّ** zâhid, mîm’in dammesiyle, Ebû’l-Hayr el-Akta‘ın akranındandır.

Ve el-Hüseyn b. Ali b. Ebî’l-Kâsım **اللاَّمسِيُّ** rivayet etti.
