# لمس — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%85%D8%B3/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%85%D8%B3/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لمس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%85%D8%B3.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: لمس

لمس
لَمَسَ - يَلْمِسُ (لَمَسَ - يَلْمُسُ) - لامَسَ - يُلامِسُ - الْتَمَسَ - يَلْتَمِسُ
لَمَسَ - يَلْمِسُ (لَمَسَ - يَلْمُسُ) + كائن + شيئاً أو كائناً + بشيء (أو بيده): يتصل ويحتك سطح جسم الكائن بالشيء، دون التحام تام، وذلك غالبا بغرض الشعور بالشيء والتعرف إليه والتفاعل معه
لامَسَ - يُلامِسُ: على وزن " فَاعَلَ " من " لَمَسَ - يَلْمِسُ ": يبادل آخر فعل " لَمَسَ - يَلْمِسُ ": يلمس كل منهما الآخر: وهو في سياق جملة الكلام قد يعبر به كناية عن أفعال الجماع: حيث تتعدد فيه حالات الملامسة، أي اتصال سطح جسم الرجل بالمرآة: كالقبلة واللمس بالأيدي ، ولمس الفرجين واحتكاكهما ببعضهما وكلها ملامسة
الْتَمَسَ - يَلْتَمِسُ: على وزن " افتعل " من " لَمَسَ - يَلْمِسُ ": يسعى ويجهد أن " يَلْمِسَ " بشكل ذاتي: يسعى أن يتصل ويحتك بجسم أو كائن ليشعر به ويتعرف عليه: وهي كناية عن البحث والتفقد باستعمال الحواس واللمس
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " السعي للتعرف باستعمال الحواس اللمسية والجسمية والسمعية"، وهي:
شَعَرَ- يَشْعُرُ، حَسَّ - يَحِسَّ، لَمَس - يَلْمِسُ (لَمَسَ - يَلْمُسُ)، ذَاقَ - يَذُوْقُ، سَمِعَ - يَسْمَعُ، جَسَّ - يَجُسُّ
يفرق لفظاَ ومعنىً:
لَمَسَ - يَلْمِسُ + كائن + شيئاً أو كائناً + بشيء (أو بيده): يتصل ويحتك سطح جسم الكائن بالشيء، دون التحام تام، وذلك غالبا بغرض الشعور بالشيء والتعرف إليه والتفاعل معه
مَسَّ - يَمَسُّ + كائن أو شيء + كائناً أو شيئاً: يؤثر عليه فيغير في بنيته أو تكوينه: وليس فيه معنى اللمس

لمس
 	﴿ولو نزلنا عليك كتابا في قرطاس فلمسوه بأيديهم لقال الذين كفروا إن هذا إلا سحر مبين(7)﴾ الأنعام ﴿وأنا لمسنا السماء فوجدناها ملئت حرسا شديدا وشهبا(8)﴾ الجن
لامس
﴿ياأيها الذين آمنوا لا تقربوا الصلاة وأنتم سكارى حتى تعلموا ما تقولون ولا جنبا إلا عابري سبيل حتى تغتسلوا وإن كنتم مرضى أو على سفر أو جاء أحد منكم من الغائط أو لامستم النساء فلم تجدوا ماء فتيمموا صعيدا طيبا فامسحوا بوجوهكم وأيديكم إن الله كان عفوا غفورا(43)﴾ النساء ﴿ياأيها الذين آمنوا إذا قمتم إلى الصلاة فاغسلوا وجوهكم وأيديكم إلى المرافق وامسحوا برءوسكم وأرجلكم إلى الكعبين وإن كنتم جنبا فاطهروا وإن كنتم مرضى أو على سفر أو جاء أحد منكم من الغائط أو لامستم النساء فلم تجدوا ماء فتيمموا صعيدا طيبا فامسحوا بوجوهكم وأيديكم منه ما يريد الله ليجعل عليكم من حرج ولكن يريد ليطهركم وليتم نعمته عليكم لعلكم تشكرون(6)﴾ النساء
فالتمسوا
 ﴿يوم يقول المنافقون والمنافقات للذين آمنوا انظرونا نقتبس من نوركم قيل ارجعوا وراءكم فالتمسوا نورا فضرب بينهم بسور له باب باطنه فيه الرحمة وظاهره من قبله العذاب(13)﴾ الحديد
مختار الصحاح
● [لمس] ل م س: اللَّمْسُ باليد وقد لَمَسَه من باب ضرب ونصر و الالْتِمَاسُ الطلب و التَلَمُّسُ التطلب مرة بعد أخرى وبيع المُلاَمَسَة هو أن يقول إذا لمست المبيع فقد وجب البيع بيننا بكذا
الراغب
لمس
- اللمس: إدراك بظاهر البشرة، كالمس، ويعبر به عن الطلب، كقول الشاعر:
- 413 - وألمسه فلا أجده
(هذا عجز بيت، وشطره:
ألام على تبكيه
وبعده:
وكيف يلام محزون * كبير فاته ولده
والبيت في شرح الحماسة للتبريزي 2/184 دون نسبة؛ وهو من ثاني الوافر. وفي كشف المشكل 2/502)
وقال تعالى: }وأنا لمسنا السماء فوجدناها ملئت حرسا شديدا وشهبا﴿[الجن/8]، ويكنى به وبالملامسة عن الجماع، وقرئ:﴾لامستم﴿[المائدة/6] (وهي قراءة نافع وابن كثير وأبي عمرو وابن عامر وعاصم وأبي جعفر ويعقوب)، و﴾لمستم النساء{ (وبها قرأ حمزة والكسائي وخلف. انظر: الإتحاف ص 191) حملا على المس، وعلى الجماع، (ونهى عليه الصلاة والسلام عن بيع الملامسة) (الحديث عن أبي هريرة رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم: (نهى عن الملامسة والمنابذة) أخرجه البخاري (انظر: فتح الباري 4/359) ؛ وشرح الزرقاني على الموطأ 3/315؛ والنسائي 7/259) وهو أن يقول: إذا لمست ثوبي، أو لمست ثوبك فقد وجب البيع بيننا، واللماسة: الحاجة المقاربة.
ملخص اللسان:
1.     اللَّمْس: الجَسُّ، وقيل: اللَّمْسُ المَسُّ باليد، لمَسَه يَلْمِسُهُ ويَلْمُسُه لَمْساً ولامَسَه.
2.     واللَّمْس: كناية عن الجماع، لَمَسَها يَلْمِسُها ولامَسَها، وكذلك  المُلامَسَة. وروي عن عبد اللَّه بن عُمَر وابن مسعود أَنهما قالا:  القُبْلَة من اللَّمْس وفيها الوُضوء. وكان ابن عباس يقول: اللَّمْسُ  واللِّماسُ والمُلامَسَة كِناية عن الجماع؛
3.     واللَّمِيس: المرأَة اللَّيِّنة المَلْمَس.
4.     اللَّمْسُ قد يكون مَسَّ الشيء بالشيء ويكون مَعْرِفَة الشيء وإِن لم يكن ثَمَّ مَسٌّ لجَوْهَرٍ على جوهر، والمُلامَسَة أَكثر ما جاءت  من اثنين.
5.     والالْتِماسُ: الطَّلَب.
6.     والتَلَمُّسُ: التَّطَلُّب مرَّة بعد أُخرى.
7.     وبَيْعُ المُلامَسَةِ: أَن تَشْترِيَ المَتاع بأَن تَلمِسَه ولا تنظرَ  إِليه.
8.     واللَّماسَة واللُّماسَة: الحاجة المقاربة؛
لسان العرب
● - لمس: اللَّمْس: الجَسُّ، وقيل: اللَّمْسُ المَسُّ باليد، لمَسَه  يَلْمِسُهُ ويَلْمُسُه لَمْساً ولامَسَه.  وناقة لَمُوس: شُك في سَنامِها أَبِها طِرْقٌ أَم لا فَلُمِسَ، والجمع  لُمْسٌ.  واللَّمْس: كناية عن الجماع، لَمَسَها يَلْمِسُها ولامَسَها، وكذلك  المُلامَسَة. وفي التنزيل العزيز: أَو لَمَسْتُمُ النِّساء، وقُرِئ: أَو  لامَسْتُمُ النساء، وروي عن عبد اللَّه بن عُمَر وابن مسعود أَنهما قالا:  القُبْلَة من اللَّمْس وفيها الوُضوء. وكان ابن عباس يقول: اللَّمْسُ  واللِّماسُ والمُلامَسَة كِناية عن الجماع؛ ومما يُسْتَدلّ به على صحة قوله  قول العرب في المرأَة تُزَنُّ بالفجور: هي لا تَرُدُّ يَدَ لامِسٍ، وجاء  رجل إِلى النبي، صلى اللَّه عليه وسلم، فقال له: إِن امرأَتي لا تَرُدُّ  يَدَ لامِس، فأَمرَه بتطليقها؛ أَراد أَنها لا تردُّ عن نفسها كلَّ من  أَراد مُراوَدَتها عن نفسها. قال ابن الأَثير: وقوله في سياق الحديث  فاسْتَمْتِعْ بها أَي لا تُمْسِكْها إِلا بقدْر ما تَقْضِي مُتْعَةَ النَّفْس  منها ومن وَطَرِها، وخاف النبي، صلى اللَّه عليه وسلم، إِن أَوْجَبَ عليه  طَلاقَها أَن تتُوق نفسُه إِليها فيَقَع في الحَرام، وقيل: معنى لا تردُّ  يدَ لامِس أَنها تُعطِي من ماله من يطلُب منها، قال: وهذا أَشبه، قال  أَحمد: لم يكن ليأْمُرَه بإِمْساكِها وهي تَفْجُر. قال عليٌّ وابن مسعود، رضي  اللَّه عنهما: إِذا جاءكم الحديث عن رسول اللَّه، صلى اللَّه عليه وسلم،  فظُنُّوا أَنه الذي هو أَهْدى وأَتْقَى. أَبو عمرو: اللَّمْس الجماع.  واللَّمِيس: المرأَة اللَّيِّنة المَلْمَس.  وقال ابن الأَعرابي: لَمَسْتُه لَمْساً ولامَسْتُه مُلامَسَة، ويفرق  بينهما فيقال: اللَّمْسُ قد يكون مَسَّ الشيء بالشيء ويكون مَعْرِفَة الشيء  وإِن لم يكن ثَمَّ مَسٌّ لجَوْهَرٍ على جوهر، والمُلامَسَة أَكثر ما جاءت  من اثنين.  والالْتِماسُ: الطَّلَب. والتَلَمُّسُ: التَّطَلُّب مرَّة بعد أُخرى.  وفي الحديث: اقْتُلُوا ذا الطُّفْيَتَيْنِ والأَبْتَرَ فإِنهما يَلْمِسان  البَصَر، وفي رواية: يَلْتَمِسان أَي يَخْطِفان ويَطْمِسان، وقيل: لَمَسَ  عَيْنَه وسَمَل بمعنًى واحد، وقيل: أَراد أَنهما يَقْصِدان البَصَر  باللَّسْع، في الحيَّات نوع يُسَمَّى الناظِر متى وقَد نَظَرُه على عَيْن  إِنسان مات من ساعته، ونوعٌ آخر إِذا سَمِع إِنسانٌ صوته مات؛ وقد جاء في  حديث الخُدْريِّ عن الشاب الأَنصاريِّ الذي طَعَنَ الحَيَّة بِرُمْحِه فماتت  ومات الشاب من ساعته. وفي الحديث: من سَلَكَ طريقاً يَلْتَمِسُ فيه  عِلماً أَي يَطلبُه، فاستعار له اللَّمْس. وحديث عائشة: فالْتَمَسْتُ  عِقْدِي. والْتَمَسَ الشيءَ وتَلَمَّسَه: طَلَبَه. الليث: اللَّمْس باليد أَن  تطلب شيئاً ههنا وههنا؛ ومنه قول لبيد:  يَلْمِسُ الأَحْلاسَ في مَنزِلهِ  بِيَدَيْهِ، كاليَهُوديِّ المُصَلْ  (* قوله «كاليهودي المصل» هو بهذا الضبط في الأصل.)  والمُتَلَمِّسَةُ: من السِّمات؛ يقال: كواه.  والمُتَلَمِّسَةَ والمثلومةً  (* قوله «والمثلومة» هكذا في الأَصل  بالمثلثة، وفي شرح القاموس: المتلومة، بالمثناة الفوقية.) وكَوَاه لَماسَ إِذا  أَصاب مكان دائه بالتَّلَمُّسِ فوقع على داء الرجُل أَو على ما كان  يَكْتُمُ.  والمُتَلَمِّس: اسم شاعر، سمي به لقوله:  فهذا أَوانُ العِرْضِ جُنَّ ذُبابُهُ،  زَنابِيرُه والأَزْرَقُ المُتَلَمِّسُ  يعني الذُّباب الأَخْضَر. وإِكافٌ مَلْمُوسُ الأَحْناء إِذا لُمِسَت  بالأَيدي حتى تَسْتَوي، وفي التهذيب: هو الذي قد أُمِرَّ عليه اليَدُ ونُحِت  ما كان فيه من ارْتفاع وأَوَدٍ.  وبَيْعُ المُلامَسَةِ: أَن تَشْترِيَ المَتاع بأَن تَلمِسَه ولا تنظرَ  إِليه. وفي الحديث النَّهْيُ عن المُلامَسَة؛ قال أَبو عبيد: المُلامَسَة  أَن يقول: إِن لَمَسْتَ ثوبي أَو لمَسْتُ ثوبَك أَو إِذا لَمَسْت المبيع  فقد وجب البيع بيننا بكذا وكذا؛ ويقال: هو أَن يَلْمِسَ المَتاع من وراء  الثوْب ولا ينظر إِليه ثم يُوقِع البيع عليه، وهذا كله غَرَرٌ وقد نُهِي  عنه ولأَنه تعليقٌ أَو عُدولٌ عن الصِّيغَة الشَرْعِيَّة، وقيل: معناه  أَن يجعل اللَّمْس بالي قاطعاً للخيار ويرجع ذلك إِلى تعليق اللُّزُوم وهو  غير نافِذٍ.  واللَّماسَة واللُّماسَة: الحاجة المقاربة؛ وقول الشاعر:  لَسْنا كأَقْوامٍ إِذا أَزِمَتْ،  فَرِحَ الللَّمُوسُ بثابت الفَقْر  اللَّمُوس: الدَّعِيُّ؛ يقول: نحن وإِن أَزِمَتْ السَّنَةُ أَي عَضَّت  فلا يطمع الدَّعِيُّ فينا أَن نُزوِّجَه، وإِن كان ذا مال كثير.  ولَمِيسُ: اسم امرأَة. ولُمَيْسٌ ولَمَّاس: اسمان.
مقاييس اللغة:
(لمس) اللام والميم والسين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على تطلُّبِ شيء ومَسيسِه أيضاً. تقول: تلمّست الشّيءَ، إذا تطلَّبْتَه بيدك. قال أبو بكر بن دريد: اللّمس أصلُه باليد ليُعرَف مَسُّ الشّيء، ثم كثُرَ ذلك حتَّى صار كلُّ طالب مُلتمِساً([6]). ولَمَسْت([7])، إذا مَسِسْتَ. قالوا: وكلُّ مَاسٍّ لامس. قال الله سُبحانه: ﴿أَوْ لاَمَسْتُمُ النِّسَاءَ﴾ [النساء 43، المائدة 6]، قال قومٌ: أُريد به الجماع. وذهَبَ قوم إلى أنَّه المَسيس، وأنَّ اللَّمْس والملامَسة يكون بغير جماع. وأنشدوا([8]):
لَمَسْتُ بكفِّي كفّه أبْتَغِي الغِنَى ***    ولم أدرِ أنَّ الجودَ من كفِّه يُعدِي([9])
وهذا شعرٌ لا يحتجُّ به. واللّمَاسَة([10]): الطَّلِبةُ والحاجة. ويقال: "لا يَمنَع يدَ
لامِس"، إذا لم تكن فيه منفعة ولا له دِفاع. قال:
* ولولاهمُ لم تَدفَعُوا كفَّ لامِسِ *
القاموس المحيط:
لَمَسَهُ يَلْمِسُهُ ويَلْمُسُهُ مَسَّهُ بيَدِهِ، الجارِيَةَ جامَعَها. و " لَمَسْنا السماءَ " عالَجْنا غَيْبَها، فَرُمْنا اسْتِراقَهُ. وإكافٌ مَلْموسُ الأَحْناءِ نُحِتَ ما كانَ فيه من أوَدٍ وارْتِفاعٍ، وامرأةٌ لا تَمْنَعُ يَدَ لامِسٍ تَزْني وتَفْجُرُ، وتُزَنُّ بِلِينِ الجانِب، وفي الرجُلِ، أي لَيْسَتْ فيه مَنَعَةٌ. وكصَبورٍ ناقَةٌ يُشَكُّ في سِمَنِها ج لُمْسٌ، والدَّعِيُّ، أو مَنْ في حَسَبِه قُضْأةٌ. وبهاءٍ الطريقُ، لأنَّ الضَّالَّ يَلْمِسُهُ ليَجِدَ أثَرَ السَّفَرِ، فَيَعْرفُ الطَّريقَ، فَعولَةٌ بمعنى مَفْعولةٍ. وكأميرٍ المرأةُ اللَّيِّنَةُ المَلْمَسِ، وعَلَمٌ للنِّساءِ. وكزبيرٍ للرِّجالِ. وكَواهُ لَماسِ، كقَطامِ، والمُتَلَمِّسَةَ، أي أصابَ موضِعَ دائِهِ. والْتَمَسَ طَلَبَ.
وتَلَمَّسَ: تَطَلَّبَ مَرَّةً بعدَ أخْرَى. والمُتَلَمِّسُ: لَقَبُ جريرِ بنِ عبدِ المَسيح، لقولِهِ:
وذاكَ أوانُ العِرْضِ طَنَّ ذُبابُهُ زَنابيرُهُ والأَزْرَقُ المُتَلَمّسُ. العِرْضُ: وادٍ باليمامة. والمُلامَسَةُ: المُماسَّةُ، والمُجامَعَةُ، في البَيْعِ: أن يقولَ: إذا لَمَسْتُ ثوبَكَ أو لَمَسْتَ ثَوْبِي، فقدْ وجَبَ البَيْعُ بكذا، أو هو أن يَلمِسَ المَتاعَ من وراءِ الثوبِ، ولا يَنْظُرَ إليه.
تاج العروس:
ل م س
لَمَسَهُ يَلْمِسُه ويَلْمُسُه من حَدِّ ضَرَبَ ونَصَرَ : مَسَّه بيَدِه هكذا وَقَع التَّقْيِيدُ به لغَيْرَ وَاحِدٍ وفَسَّره اللَّيْثُ فقالَ : اللَّمْسُ باليَدِ : أَن يَطْلُبَ شيئاً هاهُنَا وهاهُنَا ومنه قولُ لَبِيد :
يَلْمِسُ الأَحْلاسَ في مَنْزِلِهِ ... بيَدَيْهِ كالْيَهُوديِّ المُصَلْ وقيل : اللَّمْسُ : الجَسُّ وقِيلَ : المَسُّ مُطْلَقاً ويَدُلُّ له قولُ الراغِبِ : المَسُّ : إِدراكٌ بظاهِرِ البَشَرَةِ كاللَّمْسِ . وقيل : اللَّمْسُ والمَسُّ مُتَقَارِبانِ ولامَسَهُ : مِثْلُ لَمَسَه . ومِن المَجَازِ : لَمَسَ الجَارِيَةَ لَمْسَاً : جَامَعَها كلاَمَسَهَا . ومن المَجَاز قولُه تَعَالَى حِكَايَةً عن الجِنَّ : " وَأَنَّا لَمَسْنَا السَّمَاءَ فَوَجَدْنَاهَا مُلِئَتْ حَرَساً شَدِيداً وشُهُباً " أَي عَالَجْنَا غَيْبَهَا فَرُمْنَا إسْتَراقَهُ لنُلْقِيَه إِلى الكَهَنَةِ وليسَ من اللَّمْسِ بالجَارِحَةِ في شَيْءٍ قاله أَبُو عَلِيّ . ومن المَجَازِ : إِكَافٌ مَلْمُوسُ الأَحْنَاءِ إِذا لُمِسَتْ بالأَيْدِي حَتَّى تَسْتَوِيَ وفي التَّهْذِيبِ : هو الَّذِي قد أُمِرَّ عليه اليَدُ ونُحِتَ ما كَانَ فِيه من أَوَدٍ وإرْتِفَاعٍ ونُتُؤءٍ قالَه اللَّيْثُ . ومن المَجَازِ : امْرَأَةٌ لا تَمْنَعُ يَدَ لاَمِسٍ . والمَشْهُورُ : لا تَرُدُّ يَدَ لاَمِسٍ ومثلُه جاءَ في الحَدِيثِ : جاءَ رَجُلٌ إِلى النَّبيّ صلَّى الله عليه وسَلَّم فقَالَ له : إِنَّ امْرَأَتِي لا تَرُدُّ يَدَ لاَمِسٍ أَي تَزْنِي وتَفْجُرُ ولا تَرُدُّ عَن نَفْسِها كُلَّ مَن أَرادَ مُرَاوَدَتَها عن نَفْسِها . فأَمَرَه بتَطْلِيقِها . وجاءَ في بَعْضِ الرِّوَايَات في سِياقِ الحديث : فإسْتَمْتِعْ بِهَا أَي لا تُمْسِكْهَا إِلاّ بقَدْرِ ما تَقْضَيِ مُتْعَةَ النَّفْس منْهَا ومن وَطَرِهَا وخافَ النَّبيُّ صَلَّى اللهُ عليه وسَلم إِنْ أَوْجَبَ عليه طَلاَقَها أَن تَتُوقَ نَفْسُه إِلَيهَا فيَقَعَ في الحَرَامِ . وقِيلَ : مَعْنَى لا تَرُدُّ يَدَ لاَمِسٍ أَنهَا تُعْطِي من ماله ما يُطْلَبُ مِنْهَا وهذا أَشْبَهُ قَالَ أَحمدُ : لم يكُنْ ليَأْمُرَه بإمْسَاكِهَا وهي تَفْجُرَ . ومِثْلُه جاءَ في قَوْلِ العَرَبِ في المَرْأَةِ تُزَنُّ بِلِينِ الجانِبِ لِمَن رَاوَدَهَا عن نَفْسِها : هي لا تَرُدُّ يَدَ لاَمِسٍ فقَوْلُ المُصَنِّف لا تَمْنَعُ مُخَالَفَةٌ للنُّصُوصِ . ومن المَجَازِ أَيضاً : يُقَالُ : في الرَّجُلِ : لا يَرُدُّ يَدَ لاَمِسٍ أَي لَيْسَتْ فيه مَنَعَةٌ ولا حَمِيَّةٌ . واللَّمُوسُ كصَبُورٍ : نَاقَةٌ يُشَكُّ فِي سِمَنِهَا هكذا في النُّسَخِ ومِثْلُه في التَّكْمِلَةِ والعُبَابِ عن ابنِ عَبّادٍ وفي اللّسَانِ : ناقَةٌ لَمُوسٌ : شُكَّ في سَنامِها أَبِهَا طِرْقٌ أَم لا فلُمِسَ وقال الزمَخْشَرِيُّ : هي الشَّكُوكُ والضَّبُوثُ ج لُمْسٌ بضَمٍّ فسُكُونٍ . واللَّمُوسُ : الدَّعِيُّ وأَنْشَد ابنُ السِّكِّيتِ :
لَسْنَا كأَقْوَامٍ إِذا أَزَمَتْ ... فَرِحَ اللَّمُوسُ بثَابِتِ الفَقْرِ يقول : نَحْنُ وإِنْ أَزَمَتِ السَّنَةُ أَي عَضَّتْ فلا يَطْمَعُ الدعِيُّ فِينَا أَنْ نُزَوِّجَه وإِن كانَ ذا مالٍ كَثِيرٍ . أَو اللَّمُوسُ : مَنْ فِي حَسَبِه قَضْأَةٌ كهَمْزَةٍ أَي عَيْبٌ وهو مَجازٌ . واللَّمُوسَةُ بِهَاءٍ : الطَّرِيقُ سُمِّيَ به لأَنَّ الضَّالَّ يَلْمِسُهُ أَي يَطْلُبُه ليَجِدَ أَثَرَ السَّفْرِ أَي المُسَافِرِينَ فيَعْرِفُ الطَّرِيقَ فَعُولَةٌ بمَعْنَى مَفْعُولَةٍ وهو مَجَازٌ . واللَّمِيسُ كأَمِيرٍ : المَرْأَةُ اللَّيِّنَةُ المَلْمَسِ . ولَمِيسُ : عَلَمٌ للنِّسَاءِ ومنه قولُ الشَّاعِر :
" وهُنَّ يَمْشِينَ بِنَاهَمِيسَا
" إِنْ يَصْدُقِ الطَّيْرُ نَنِكْ لَمِيسَاً
ولُمَيْسٌ كزُبَيْرٍ : عَلَمٌ للرِّجَالِ وكذا : لَمَّاسٌ كشَدَّادٍ . ويُقَالُ : كَوَاهُ لَمَاسِ كقَطَامِ وكَوَاهُ المُتَلَمِّسَةَ هكذا بكسر المِيمِ المُشَدَّدَةِ في النُّسَخِ وفي التَّكْمِلَةَ بفَتْحِهَا أَيْ أَصابَ مَوْضعَ دَائه والَّذي في التَّهْذِيبِ والتَّكْمِلَةِ : المُتَلَمِّسَةُ : منْ سِمَاتِ الإِبِلِ يُقَال : كَوَاهُ المُتَلَمِّسَةَ والمُتَلَوِّمَةَ وكَوَاهُ لَمَاسِ إِذا أَصابَ مَكَانَ دائه بالتلَمُّسِ فوَقَع على داءِ الرِّجُلِ أَو ما كانَ يكْتُمُ . ومِن المَجَازِ : إلْتَمَسَ أَي طَلَبَ ومنه الحديث : مَنْ سَلَكَ طَرِيقاً يَلْتَمِسُ به عِلْماً أَي يَطْلُبه فإسْتَعَارَ له اللَّمْسَ وحَديثُ عائشَةَ رضِيَ اللهُ تعالَى عَنْهَا : فإلْتَمَسَتُ عِقْدِي . ومِن المَجَازِ تَلَمَّسَ الشَّيْءَ إِذا تَطَلَّبَ مَرَّةً بَعْدَ أُخْرَى ومنهم مَن جَعَلَه كالإلْتِمَاسِ . والمُتَلَمِّسُ : لَقَبُ جَرِيرِ بنِ عبدِ المَسِيحِ بنِ عبدِ اللهِ بنِ زَيْدِ ابنِ دَوْفَن بنِ حَرْب بنِ وَهْبِ بن جُلَيِّ بنِ ضُبَيْعَةَ بن رَبِيعَةَ بن نِزَارِ بنٍ مَعَدِّ بن عَدْنَانَ الشاعِرِ سُمَّي به لقَوْلهِ :
وذَاكَ أَوَانُ العِرْضِ طَنَّ ذُبَابُهُ ... زنَابِيرُهُ والأَزْرَقُ المُتَلَمِّسُ ويُرْوى : فهذا بَدلَ : وذاك وجُنَّ بدل : طَنَّ ومعناه كَثُرَ ونَشِطَ . والعِرْضُ بالكَسْر : وَادٍ باليَمَامَةِ يأْتي ذِكْرُه في مَحَلِّه إِن شاءَ اللهُ تعالَى والمُرَاد بالذُّبَابِ : الأَخْضَرُ وهذا البَيْتُ من جُمْلَةِ أَبياتٍ قَدْرُها ثلاثةٌ وعِشْرُون أَوْرَدَهَا أَبو تَمّامٍ في الحَمَاسَةٍ وأَوَّلُها :
" أَلَمْ تَرَ أَن المَرْءَ رَهْنُ مَنِيَّةٍصَرِيعاً يُعَانِي الطَّيْرَ أَو سَوْفَ يُرْمَسُ وآخرها :
وإِن يَكُ عَنَّا في حُبَيْبٍ تَثَاقُلٌ ... فقَدْ كانَ مِنَّا مِقْنَبٌ ما يُعَرِّسُ
والمُلامَسَةُ : المُمَاسَّةُ باليَدِ كاللَّمْسِ وقال ابنُ الأَعْرَابِيّ : ويُفَرَّقُ بينَهُما فيُقَال : اللَّمْسُ قد يكونُ مَسَّ الشَّيْءِ بالشَّيْءِ ويكون مَعْرِفَةَ الشَّيْءِ وإِنْ لَمْ يَكُنْ ثَمَّ مَسٌّ لجَوْهَرٍ عَلَى جَوْهَرٍ والمُلامَسَةُ أَكْثَرُ ما جاءَت من إثْنَيْن . ومن المَجَازِ : اللَّمْسُ والمُلاَمَسَةُ : المُجامَعَةُ لَمَسَهَا يَلْمِسُهَا ولاَمَسَهَا وفي التَّنْزيلِ العَزيزِ : " أَوْ لاَمَسْتُمُ النِّسَاءَ " وقُرِئَ " أَو لَمَسْتُمُ النِّسَاءَ " وهي قراءَةُ عن حَمْزَةَ والكِسَائيِّ وخَلَفٍ ورُوِيَ عن عبدِ الله بن عُمَرَ وابنِ مَسْعُودٍ رَضِيَ اللهُ تَعَالَى عنهم : أَنهما قالا : إِن القُبْلَةَ من اللَّمْسِ وفِيها الوُضُوءُ وكان ابنُ عَبّاسٍ رضيَ الله تَعَالَى عنهما يقول : اللَّمْسُ واللِّمَاسُ والمُلاَمَسَةُ : كِنَايَةٌ عن الجِمَاع وممّا يُسْتَدَلُّ به على صِحَّةِ قولِه قولُ العَربِ في المَرْأَةِ تُزَنُّ بالفُجُورِ : هي لا تَرُدُّ يَدَ لاَمِسٍ . والمُلاَمَسَةُ المَنْهِيُّ عنها في البَيْعِ قال أَبُو عُبَيْدٍ : أَنْ يَقُولَ : إِذا لَمَسْتُ ثَوْبَك أَو لَمَسْتَ ثَوْبِي أَو إِذا لَمَسْت المَبِيعَ فَقَدْ وَجَبَ البَيْعُ بَيْنَنَا بكَذَا وكَذَا . أَوْ هُوَ أَنْ يَلْمِسَ المَتَاعَ من وَرَاءِ الثَّوْبِ ولا يَنْظُرَ إِليه ثمَّ يُوقِعَ البَيْعَ عليه وهذا كلُّه غَرَرٌ وقد نُهِيَ عنه ولأَنّه تَعْلِيقٌ أَوْ عُدُولٌ عن الصِّيغَة الشَّرْعِيِّةِ . وقِيلَ : مَعْنَاهُ أَنْ يَجْعَلَ اللَّمْسَ باليَدِ قَاطِعاً للخِيَارِ . ويَرْجِعُ ذلك إِلى تَعْلِيقِ اللُّزُومِ وهو غيرُ نافذٍ . ومِمَّا يُسْتَدْرَكُ عليه : قولُهم : لَهُ شُعَاعٌ يَكَادُ يَلْمِسُ البَصَرَ أَي يَذْهَبُ به وهُوَ مَجَازٌ نقله الزَّمَخْشَرِيُّ . قلت : ومنه الحديث : إقْتُلوا ذَا الطُئفْيَتَيْن والأَبْتَرَ فإِنَّهُمَا يَلْمِسَان البَصَرَ وفي روايةٍ يَلْتَمِسَانِ أَي يَخْطِفانِ ويَطْمِسَانِ . وقيل : لَمَسَ عَيْنَه وسَمَلَ بمَعْنىً وَاحدٍ وقيل : أَراد أَنَّهُمَا يَقْصِدَانِ البَصَرَ باللَّسْعِ وفي الحَيّاتِ نَوْعٌ يُسَمَّى الناظِرَ مَتَى وَقَعَ عَيْنُه عَلَى عَيْنِ إِنْسَانٍ ماتَ مِن ساعَتهِ ونوعٌ آخَرُ إِذا سَمِعَ إِنسانٌ صَوْتَه ماتَ . ولَمَسَ الشَّيْءَ لَمْساً : كإلْتَمَسَه ومنه قولُهُم : إلْمِسْ لِي فُلاناً وهو مَجَازٌ . واللَّمَاسَةُ . بالفَتْح : الحَاجَةُ كاللُّمَاسَةِ بالضّمِّ نقلَه الصّاغَانِيُّ عن ابنِ الأَعْرَابِيِّ وزادَ في اللِّسَانِ : الحَاجَةُ المُقَارِبَةُ ومثلُه في العُبَاب . ويقال : أَلْمِسْنِي الجارِيَةَ أَي ائْذَنْ لي في لَمْسِها . ويقال : أَلْمِسْنِي امرأَةً : أَي زَوِّجْيِنها وهذا مَجازٌ . وأَبُو سُلَيْمَانَ المَغْربيُّ اللاَّمِسيُّ الزاهِدُ بضمِّ المِيمِ هو من أَقْرَانِ أَبِي الخير الأَقْطَعِ . والحُسَيْنُ بنُ عليِّ بنِ أِبي القاسِمِ اللاَّمسِيُّ حَدَّث

### Türkçe

لمس
**لَمَسَ - يَلْمِسُ** (**لَمَسَ - يَلْمُسُ**) - **لامَسَ - يُلامِسُ** - **الْتَمَسَ - يَلْتَمِسُ**
**لَمَسَ - يَلْمِسُ** (**لَمَسَ - يَلْمُسُ**) + bir varlık + bir şeyi veya bir varlığı + bir şeyle (veya eliyle): varlığın bedeninin yüzeyi şey ile temas eder ve sürtünür; tam bir kaynaşma olmaksızın; bu da çoğunlukla şeyi hissetme, onu tanıma ve onunla etkileşme amacıyladır.
**لامَسَ - يُلامِسُ**: **لَمَسَ - يَلْمِسُ**’ten “**فَاعَلَ**” vezninde: başkasına **لَمَسَ - يَلْمِسُ** fiilini karşılıklı yapar: her biri ötekine dokunur: ve söz cümlesi bağlamında bununla, cima fiillerine kinaye olarak ifade edilebilir: zira onda temas hâlleri çoğalır; yani erkeğin bedeninin yüzeyinin kadınla teması: öpücük gibi, ellerle dokunma, iki ferci dokunma ve birbirine sürtünmeleri; hepsi temas etmedir.
**الْتَمَسَ - يَلْتَمِسُ**: **لَمَسَ - يَلْمِسُ**’ten “**افتعل**” vezninde: kendi kendine “**يَلْمِسَ**” olmaya çalışır ve çabalar: hissetmek ve tanımak için bir cisme veya bir varlığa temas edip sürtünmeye çalışır: ve bu, duyuları ve dokunmayı kullanarak arama ve yoklamaya kinayedir.

Ve lafız, “dokunma, bedensel ve işitsel duyuları kullanarak tanımaya çalışma” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**شَعَرَ- يَشْعُرُ**، **حَسَّ - يَحِسَّ**، **لَمَس - يَلْمِسُ** (**لَمَسَ - يَلْمُسُ**)، **ذَاقَ - يَذُوْقُ**، **سَمِعَ - يَسْمَعُ**، **جَسَّ - يَجُسُّ**

Lafız ve mana bakımından ayırt edilir:
**لَمَسَ - يَلْمِسُ** + bir varlık + bir şeyi veya bir varlığı + bir şeyle (veya eliyle): varlığın bedeninin yüzeyi şey ile temas eder ve sürtünür; tam bir kaynaşma olmaksızın; bu da çoğunlukla şeyi hissetme, onu tanıma ve onunla etkileşme amacıyladır.
**مَسَّ - يَمَسُّ** + bir varlık veya bir şey + bir varlığı veya bir şeyi: ona tesir eder de onun yapısında veya oluşumunda değiştirir: onda dokunma manası yoktur.

لمس
﴿Ve eğer sana bir kâğıt içinde bir kitap indirseydik de onu elleriyle **فلمسوه** (dokunsalardı), elbette inkâr edenler: “Bu ancak apaçık bir sihirdir” derlerdi (7)﴾ **الأنعام** ﴿Ve biz göğe **لمسنا** (dokunduk) da onu şiddetli bekçiler ve alevler ile doldurulmuş bulduk (8)﴾ **الجن**

لامس
﴿Ey iman edenler, sarhoş iken ne söylediğinizi bilinceye kadar namaza yaklaşmayın; cünüp iken de—yolcu geçip gidenler hariç—yıkanıncaya kadar (yaklaşmayın). Eğer hasta olur veya yolculukta bulunur yahut sizden biri ayakyolundan gelir veya kadınlara **لامستم** (temas ederseniz) de su bulamazsanız, temiz bir toprağa teyemmüm edin; yüzlerinize ve ellerinize mesh edin. Şüphesiz Allah affedici, bağışlayıcıdır (43)﴾ **النساء** ﴿Ey iman edenler, namaza kalktığınızda yüzlerinizi ve ellerinizi dirseklere kadar yıkayın; başlarınıza ve ayaklarınıza topuklara kadar mesh edin. Eğer cünüp iseniz temizlenin. Eğer hasta olur veya yolculukta bulunur yahut sizden biri ayakyolundan gelir veya kadınlara **لامستم** (temas ederseniz) de su bulamazsanız, temiz bir toprağa teyemmüm edin; ondan yüzlerinize ve ellerinize mesh edin. Allah size bir güçlük kılmak istemez; fakat sizi temizlemek ve üzerinizdeki nimetini tamamlamak ister; umulur ki şükredersiniz (6)﴾ **النساء**

فالتمسوا
﴿O gün münafık erkekler ve münafık kadınlar iman edenlere derler ki: “Bize bakın da nurunuzdan alalım.” Denilir ki: “Arkanıza dönün de bir nur **فالتمسوا** (arayın).” Derken aralarına, içinde bir kapı bulunan bir sur çekilir; onun iç tarafında rahmet, dış tarafında ise onun önünden azap vardır (13)﴾ **الحديد**

مختار الصحاح
● [**لمس**] ل م س: **اللَّمْسُ** el ile (olandır); ve onu, **ضرب** ve **نصر** babından **لَمَسَه** (dokundu). Ve **الالْتِمَاسُ** talep etmektir. Ve **التَلَمُّسُ** bir defadan sonra bir defa talep etmektir. Ve **المُلاَمَسَة** satışı: “Eğer satılanı dokunursam, aramızda şu kadara satış vacip oldu” demendir.

الراغب
لمس
- **اللمس**: derinin dış yüzeyiyle idrak etmektir; **المس** gibi. Ve onunla talep kastedilir; şairin sözü gibi:
- 413 - Ve ona **وألمسه** (dokunurum) da onu bulamam.
(Bu bir beytin ikinci yarısıdır; ve onun ilk yarısı:
**ألام على تبكيه**
ve ondan sonrası:
**وكيف يلام محزون * كبير فاته ولده**
ve beyt, Tebrîzî’nin Şerhu’l-Hamâse’sinde 2/184’te nisbet olmaksızın; ve o, ikinci **الوافر**’dendir. Ve Keşfu’l-Muşkil 2/502’de)
Ve Allah Teâlâ dedi ki: ﴿Ve biz göğe **لمسنا** (dokunduk) da onu şiddetli bekçiler ve alevler ile doldurulmuş bulduk﴾ [**الجن**/8]. Ve onunla ve **الملامسة** ile cima kinaye edilir. Ve şöyle okunmuştur: ﴿**لامستم**﴾ [**المائدة**/6] (ve bu, Nâfi‘, İbn Kesîr, Ebû ‘Amr, İbn ‘Âmir, ‘Âsım, Ebû Ca‘fer ve Ya‘kûb’un kıraatidir) ve ﴿**لمستم النساء**﴾ (ve bununla Hamza, Kisâî ve Halef okumuştur. Bkz.: el-İthâf s. 191); **المس** üzerine ve cima üzerine حمل olarak. (Ve o—aleyhi’s-salât ve’s-selâm—**بيع الملامسة**’yi yasakladı) (hadis, Ebû Hureyre—Allah ondan razı olsun—rivayetiyle: Resûlullah—sallallahu aleyhi ve sellem—: “**الملامسة** ve **المنابذة**’yi yasakladı” dedi; Buhârî rivayet etti (bkz.: Fethu’l-Bârî 4/359); ve ez-Zurkânî’nin el-Muvatta’ şerhi 3/315; ve Nesâî 7/259). Ve o şudur: “Eğer elbiseme dokunursan veya elbisene dokunursam, aramızda satış vacip oldu” demendir. Ve **اللماسة**: yakın ihtiyaçtır.

ملخص اللسان:
1.     **اللَّمْس**: **الجَسُّ**; ve denildi ki: **اللَّمْسُ** el ile **المَسُّ**’tir; onu **لمَسَه يَلْمِسُهُ ويَلْمُسُه** dokunma olarak ve **لامَسَه**.
2.     Ve **اللَّمْس**: cima hakkında kinayedir; onu **لَمَسَها يَلْمِسُها** ve **لامَسَها**; ve كذلك **المُلامَسَة**. Abdullah b. Ömer ve İbn Mes‘ûd’dan rivayet edildi ki ikisi şöyle dedi: **القُبْلَة** **اللَّمْس**’tendir ve onda abdest vardır. İbn Abbas şöyle derdi: **اللَّمْسُ** ve **اللِّماسُ** ve **المُلامَسَة** cima hakkında kinayedir;
3.     **اللَّمِيس**: dokunuşu yumuşak kadın.
4.     **اللَّمْسُ** bazen şeyin şey ile **مَسَّ** edilmesi olur; ve bazen, cevherin cevhere bir **مَسٌّ**’i olmasa bile şeyin bilinmesi olur; ve **المُلامَسَة** en çok iki kişiden (karşılıklı) olarak gelmiştir.
5.     **الالْتِماسُ**: talep etmektir.
6.     **التَلَمُّسُ**: bir defadan sonra bir defa talep etmektir.
7.     Ve **بَيْعُ المُلامَسَةِ**: metayı, ona dokunmakla ve ona bakmamakla satın almandır.
8.     Ve **اللَّماسَة** ve **اللُّماسَة**: yakın ihtiyaçtır؛

لسان العرب

● - لمس: **اللَّمْس**: yoklama (elle yoklayıp yoklama); ve denildi ki: **اللَّمْسُ** el ile dokunmadır; onu dokundu: onu dokunur ve onu dokunur; **لَمْساً** ve ona dokundu. Ve **لَمُوس** bir dişi deve: hörgücünde (semizliğinde) şüphe edildi; onda yağ tabakası mı var yoksa yok mu, bu yüzden yoklandı; çoğulu **لُمْسٌ**. Ve **اللَّمْس**: cinsel birleşmeye kinayedir; ona dokundu, ona dokunur ve ona dokundu; ve aynı şekilde **المُلامَسَة**. Aziz tenzilde: **أَو لَمَسْتُمُ النِّساء**; ve şöyle okunmuştur: **أَو لامَسْتُمُ النساء**. Abdullah b. Ömer ve İbn Mesud’dan rivayet edildiğine göre ikisi şöyle demişlerdir: öpme **اللَّمْس**tendir ve onda abdest vardır. İbn Abbas şöyle derdi: **اللَّمْسُ** ve **اللِّماسُ** ve **المُلامَسَة** cinsel birleşmeye kinayedir; ve onun sözünün doğruluğuna delil getirilen şeylerdendir: Arapların fuhuşla zan olunan kadın hakkında sözü: “O, dokunanın elini geri çevirmez”; ve bir adam Peygamber’e, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, geldi de ona dedi ki: “Şüphesiz karım dokunanın elini geri çevirmez”; o da ona onu boşamasını emretti; muradı: kendisini kendisinden istemek isteyen herkesin kendisinden geri çevirmemesidir. İbnü’l-Esîr dedi ki: hadisin siyakı içinde “**فاسْتَمْتِعْ بها**” sözü: yani onu ancak ondan nefsi tatmin etme ve arzusunu giderme miktarınca tut; Peygamber, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, eğer ona onu boşamayı vacip kılarsa, nefsinin ona iştiyak duyup harama düşmesinden korktu. Ve denildi ki: “dokunanın elini geri çevirmez”in manası: malından, kendisinden isteyen kimseye verir; dedi ki: bu daha benzer; Ahmed dedi ki: o, o fuhşederken onu tutmasını ona emretmiş olmazdı. Ali ve İbn Mesud, Allah onlardan razı olsun, dediler ki: Resûlullah’tan, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, size hadis geldiğinde, onun en doğru yola ileten ve en takvalı olan olduğunu zannedin. Ebû Amr: **اللَّمْس** cinsel birleşmedir. Ve **اللَّمِيس**: dokunuşu yumuşak kadın.

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: Ona **لَمْساً** dokundum ve ona **مُلامَسَة** dokundum; ikisi arasında fark yapılır da şöyle denir: **اللَّمْسُ** şeyin şeyle temas etmesi olabilir ve şeyin bilinmesi olabilir; cevherin cevhere teması şeklinde bir temas olmasa bile; **المُلامَسَة** ise çoğunlukla iki kişiden gelmiştir.

Ve **الالْتِماسُ**: talep. Ve **التَلَمُّسُ**: bir defadan sonra bir defa daha arayıp isteme.

Hadiste: “**اقْتُلُوا ذا الطُّفْيَتَيْنِ والأَبْتَرَ**; çünkü ikisi de görmeyi **يَلْمِسان**”; bir rivayette: **يَلْتَمِسان** yani kapıp alırlar ve kör ederler; ve denildi ki: **لَمَسَ عَيْنَه** ve **سَمَل** mana bakımından birdir; ve denildi ki: muradı, sokmakla görmeyi hedeflemeleridir. Yılanlarda **الناظِر** diye adlandırılan bir tür vardır: bakışı bir insanın gözü üzerine ne zaman düşse, o saat ölür; bir başka tür de vardır: bir insan onun sesini işittiğinde ölür. Hüdri’nin, mızrağıyla yılanı delen Ensarlı genç hakkında hadisi gelmiştir: yılan öldü ve genç de o saat öldü. Hadiste: “Kim bir yola girer de onda ilim **يَلْتَمِسُ**” yani onu talep eder; bunun için **اللَّمْس**i ödünç aldı. Âişe hadisi: “Ben **فالْتَمَسْتُ عِقْدِي**.” Ve **الْتَمَسَ** şeyi ve **تَلَمَّسَه**: onu aradı. Leys: **اللَّمْس** el ile, burada burada bir şeyi araman demektir; ondan Lebîd’in sözü:

يَلْمِسُ الأَحْلاسَ في مَنزِلهِ
بِيَدَيْهِ، كاليَهُوديِّ المُصَلْ

(* “**كاليهودي المصل**” sözü asılda bu ضبط ile böyledir.)

Ve **المُتَلَمِّسَةُ**: dağlama izlerindendir; denilir: onu dağladı. Ve **المُتَلَمِّسَةَ** ve **المثلومةً**
(* “**والمثلومة**” sözü asılda üç noktalı ile böyledir; Kâmûs şerhinde: **المتلومة** iki noktalı üstteki ile.) Ve onu **لَماسَ** diye dağladı: yoklayarak hastalığının yerini isabet ettirdiğinde; böylece adamın hastalığına yahut gizlemekte olduğu şeye rastladı.

Ve **المُتَلَمِّس**: bir şairin adıdır; şu sözü sebebiyle onunla adlandırıldı:

فهذا أَوانُ العِرْضِ جُنَّ ذُبابُهُ،
زَنابِيرُه والأَزْرَقُ المُتَلَمِّسُ

yani yeşil sinek. Ve **إِكافٌ مَلْمُوسُ الأَحْناء**: ellerle yoklana yoklana düzeltilip eşitlenmişse; ve **التهذيب**’de: üzerine el geçirilmiş ve onda bulunan yükseklik ve eğrilikten olan şey yontulmuş olandır.

Ve **بَيْعُ المُلامَسَةِ**: mala bakmadan, ona dokunmak suretiyle onu satın almandır. Hadiste **المُلامَسَة**den nehiy vardır; Ebû Ubeyd dedi ki: **المُلامَسَة** şu ki: “Eğer sen elbiseme dokunursan yahut ben senin elbisene dokunursam yahut satılan şeye dokunduğumda, aramızda satış şu şu ile vacip olmuştur” demesidir; ve denilir: o, elbisenin arkasından mala dokunur, ona bakmaz, sonra onun üzerine satışı gerçekleştirir; bunun hepsi aldanmadır ve ondan nehyedilmiştir; çünkü o, şer‘î صيغة’den bir ta‘lîk yahut bir dönüştürmedir. Ve denildi ki: manası, dokunmayı muhayyerliği kesen bir şey kılmasıdır; bu da lüzumu ta‘lîke döner ve o نافذ değildir.

Ve **اللَّماسَة** ve **اللُّماسَة**: yakın ihtiyaç; ve şairin sözü:

لَسْنا كأَقْوامٍ إِذا أَزِمَتْ،
فَرِحَ الللَّمُوسُ بثابت الفَقْر

**اللَّمُوس**: nesebi iddia edilen (dâ‘î)dir; der ki: biz, yıl kıtlıkla sıkıştırsa yani ısırsa bile, dâ‘î bizde, onu evlendireceğimiz ümidi taşımaz; çok mal sahibi olsa bile.

Ve **لَمِيسُ**: bir kadının adıdır. Ve **لُمَيْسٌ** ve **لَمَّاس**: iki addır.

مقاييس اللغة:
(**لمس**) **اللام** ve **الميم** ve **السين** tek bir asıldır; bir şeyin aranmasına ve ona temas etmeye de delalet eder. Dersin ki: **تلمّست الشّيءَ**: onu elinle aradığında. Ebû Bekir b. Düreyd dedi ki: **اللّمس**ın aslı, şeyin dokunuşunu bilmek için el iledir; sonra bu çoğaldı da her talep eden **مُلتمِساً** oldu. Ve **لَمَسْت**: dokunduğunda. Dediler ki: her dokunan **لامس**tır. Allah, سبحانه, dedi ki: **﴿أَوْ لاَمَسْتُمُ النِّسَاءَ﴾** [Nisâ 43, Mâide 6]; bir kavim dedi ki: onunla cinsel birleşme kastedildi. Bir kavim de, onun temas olduğunu; ve **اللَّمْس** ve **الملامَسة**nın cinsel birleşme olmaksızın da olacağını görüşüne gitti. Ve şu beyti delil getirdiler:

لَمَسْتُ بكفِّي كفّه أبْتَغِي الغِنَى ***    ولم أدرِ أنَّ الجودَ من كفِّه يُعدِي

Bu, kendisiyle hüccet getirilmeyen bir şiirdir. Ve **اللّمَاسَة**: istek ve ihtiyaç. Ve denilir: “**لا يَمنَع يدَ لامِس**”: onda fayda yoksa ve onun için savunma yoksa. Dedi ki:

* ولولاهمُ لم تَدفَعُوا كفَّ لامِسِ *

القاموس المحيط:
Ona dokundu: ona dokunur ve ona dokunur: onu eliyle dokundu; cariye ile cinsel birleşti. Ve “**لَمَسْنا السماءَ**”: onun gaybını ele almaya çalıştık; böylece onu çalmayı istedik. Ve **إكافٌ مَلْموسُ الأَحْناءِ**: onda bulunan eğrilik ve yükseklik yontulmuştur. Ve “dokunanın elini engellemeyen kadın”: zina eder ve fuhşeder; ve yumuşak huylulukla da zan olunur; ve erkek hakkında: yani onda bir men‘at yoktur. Ve **صَبورٍ** gibi: semizliğinde şüphe edilen bir dişi deve; çoğulu **لُمْسٌ**; ve dâ‘î; yahut nesebinde ayıp bulunan kimse. Ve **بهاءٍ** gibi: yol; çünkü kaybolan onu yoklar ki yolculuğun izini bulsun, böylece yolu bilsin; **فَعولَةٌ** vezni **مَفْعولةٍ** manasınadır. Ve **أميرٍ** gibi: dokunuşu yumuşak kadın; ve kadınlar için bir özel addır. Ve **زبيرٍ** gibi: erkekler için. Ve onu **لَماسِ** diye dağladı, **قَطامِ** gibi; ve **المُتَلَمِّسَةَ**: yani hastalığının yerini isabet ettirdi. Ve **الْتَمَسَ**: aradı.
Ve **تَلَمَّسَ**: bir defadan sonra bir defa daha arayıp istedi. Ve **المُتَلَمِّسُ**: Cerîr b. Abdülmesîh’in lakabıdır; şu sözü sebebiyle:

وذاكَ أوانُ العِرْضِ طَنَّ ذُبابُهُ زَنابيرُهُ والأَزْرَقُ المُتَلَمّسُ.

**العِرْضُ**: Yemâme’de bir vadidir. Ve **المُلامَسَةُ**: **المُماسَّةُ** ve **المُجامَعَةُ**; satışta: “Eğer ben senin elbisene dokunursam yahut sen benim elbiseme dokunursan, satış şu ile vacip olmuştur” demendir; yahut o, elbisenin arkasından mala dokunur ve ona bakmaz.

تاج العروس:
ل م س
**لَمَسَهُ** **يَلْمِسُه** ve **يَلْمُسُه**, **ضَرَبَ** ve **نَصَرَ** babından: onu eliyle **مَسَّه**; kayıt bununla (yani “eliyle”) birden fazla kimse için vâki oldu; **اللَّيْثُ** onu açıklayıp şöyle dedi: **اللَّمْسُ** el ile: burada ve burada bir şeyi aramak; ve ondan **لَبِيد**’in sözü:
يَلْمِسُ الأَحْلاسَ في مَنْزِلِهِ ... بيَدَيْهِ كالْيَهُوديِّ المُصَلْ
Ve denildi: **اللَّمْسُ**: **الجَسُّ**; ve denildi: **المَسُّ** mutlak olarak; ve buna **الراغِبِ**’in sözü delâlet eder: **المَسُّ**: derinin dış yüzeyiyle idrâk, **كاللَّمْسِ**. Ve denildi: **اللَّمْسُ** ile **المَسُّ** birbirine yakındır. Ve **لامَسَهُ**: **لَمَسَه** gibidir. Ve mecazdan: **لَمَسَ الجَارِيَةَ لَمْسَاً**: onunla cinsel birleşmede bulundu; **كلاَمَسَهَا**. Ve mecazdan, yüce Allah’ın cinlerden hikâye olarak sözü: "**وَأَنَّا لَمَسْنَا السَّمَاءَ فَوَجَدْنَاهَا مُلِئَتْ حَرَساً شَدِيداً وشُهُباً**" yani onun gaybını ele almaya çalıştık; onu (haberini) kâhinlere atmak için gizlice dinlemeyi murad ettik; uzuvla (organla) olan **اللَّمْسِ** ile hiçbir ilgisi yoktur; bunu **أَبُو عَلِيّ** söyledi. Ve mecazdan: **إِكَافٌ مَلْمُوسُ الأَحْنَاءِ**: ellerle dokunulup düzeltilinceye kadar (eğrilikleri) yoklanan eğer. Ve **التَّهْذِيبِ**’de: o, üzerine el geçirilmiş, onda bulunan eğrilik, yükseklik ve çıkıntı yontulmuş olandır; bunu **اللَّيْثُ** söyledi. Ve mecazdan: **امْرَأَةٌ لا تَمْنَعُ يَدَ لاَمِسٍ**. Meşhur olan: **لا تَرُدُّ يَدَ لاَمِسٍ**. Bunun benzeri hadiste geldi: bir adam Peygamber’e (Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun) geldi ve ona dedi: “Şüphesiz karım **لا تَرُدُّ يَدَ لاَمِسٍ**”; yani zina eder ve fuhşeder; kendisini isteyen her kimseden kendisini geri çevirmez. Ona onu boşamasını emretti. Ve bazı rivayetlerde hadisin siyakında geldi: “**فإسْتَمْتِعْ بِهَا**” yani onu ancak ondan nefsi tatmin edecek ve arzusunu giderecek kadar tut; Peygamber (Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun), eğer ona boşamayı vacip kılarsa nefsinin ona iştiyak duyup harama düşmesinden korktu. Ve denildi: **لا تَرُدُّ يَدَ لاَمِسٍ**’in manası, malından kendisinden isteneni vermesidir; bu daha uygundur. **أَحمدُ** dedi: o fuhşederken onu tutmasını ona emretmezdi. Bunun benzeri, Arapların, kendisini isteyen kimseye karşı yumuşak huylulukla zan altında bulunan kadın hakkında sözünde geldi: “**هي لا تَرُدُّ يَدَ لاَمِسٍ**”; öyleyse musannifin “**لا تَمْنَعُ**” sözü nasslara muhalefettir. Ve mecazdan ayrıca: erkekte denilir: “**لا يَرُدُّ يَدَ لاَمِسٍ**” yani onda engelleyicilik ve hamiyet yoktur. Ve **اللَّمُوسُ** ( **صَبُورٍ** gibi): semizliğinde şüphe edilen dişi deve; nüshalarda böyle; **التَّكْمِلَةِ** ve **العُبَابِ**’da İbn **عَبّاد**’dan da böyledir. **اللّسَانِ**’da: **ناقَةٌ لَمُوسٌ**: hörgücünde, onda yağ tabakası var mı yok mu diye şüphe edildi; bu yüzden yoklandı. **الزمَخْشَرِيُّ** dedi: o, şüpheci olandır; ve **الضَّبُوثُ**; çoğulu **لُمْسٌ**, damme sonra sükûn ile. Ve **اللَّمُوسُ**: **الدَّعِيُّ** (nesebi iddia edilen). İbn **السِّكِّيتِ** şu beyti okudu:
لَسْنَا كأَقْوَامٍ إِذا أَزَمَتْ ... فَرِحَ اللَّمُوسُ بثَابِتِ الفَقْرِ
Der ki: biz, yıl kıtlıkla sıkıştırsa, yani ısırsa bile, bizde **الدَّعِيُّ**’nin, çok malı olsa bile, onu evlendirmemizi umması söz konusu değildir. Yahut **اللَّمُوسُ**: soyunda **قَضْأَةٌ** ( **هَمْزَةٍ** gibi) bulunan kimse; yani ayıp; bu mecazdır. Ve **اللَّمُوسَةُ** (هاء ile): yol; ona bu ad verildi; çünkü yolunu kaybeden onu **يَلْمِسُهُ**, yani onu arar ki yolculuğun, yani yolcuların izini bulsun da yolu bilsin; **فَعُولَةٌ** vezninde, **مَفْعُولَةٍ** manasında; bu mecazdır. Ve **اللَّمِيسُ** ( **أَمِيرٍ** gibi): dokunuşu yumuşak kadın. Ve **لَمِيسُ**: kadınlara özel bir isimdir; şairin sözü ondandır:
" وهُنَّ يَمْشِينَ بِنَاهَمِيسَا
" إِنْ يَصْدُقِ الطَّيْرُ نَنِكْ لَمِيسَاً
Ve **لُمَيْسٌ** ( **زُبَيْرٍ** gibi): erkeklere özel bir isimdir; yine: **لَمَّاسٌ** ( **شَدَّادٍ** gibi). Ve denilir: onu **لَمَاسِ** ile dağladı ( **قَطَامِ** gibi). Ve onu **المُتَلَمِّسَةَ** ile dağladı; nüshalarda şeddeli mîm’in kesresiyle böyle; **التَّكْمِلَةَ**’de fethasıyla: yani hastalığının yerini isabet ettirdi. **التَّهْذِيبِ** ve **التَّكْمِلَةِ**’de olan: **المُتَلَمِّسَةُ**: develerin damgalarındandır; denilir: onu **المُتَلَمِّسَةَ** ve **المُتَلَوِّمَةَ** ile dağladı; ve onu **لَمَاسِ** ile dağladı; eğer yoklayarak hastalığının yerini isabet ettirdiyse; böylece adamın hastalığına, yahut gizlediği şeye rastladı. Ve mecazdan: **إلْتَمَسَ** yani istedi; ondan hadis: “Kim bir yola girer de onunla ilim **يَلْتَمِسُ**” yani onu ister; bunun için **اللَّمْسَ**i ödünç aldı. Ve Âişe’nin (yüce Allah ondan razı olsun) hadisi: “**فإلْتَمَسَتُ عِقْدِي**”. Ve mecazdan: **تَلَمَّسَ الشَّيْءَ**: bir şeyi bir kereden sonra bir kere daha arayıp durduğunda; onlardan kimi onu **الإلْتِمَاسِ** gibi kıldı. Ve **المُتَلَمِّسُ**: şair **جَرِيرِ بنِ عبدِ المَسِيحِ بنِ عبدِ اللهِ بنِ زَيْدِ ابنِ دَوْفَن بنِ حَرْب بنِ وَهْبِ بن جُلَيِّ بنِ ضُبَيْعَةَ بن رَبِيعَةَ بن نِزَارِ بنٍ مَعَدِّ بن عَدْنَانَ**’ın lakabıdır; şu sözü sebebiyle onunla adlandırıldı:
وذَاكَ أَوَانُ العِرْضِ طَنَّ ذُبَابُهُ ... زنَابِيرُهُ والأَزْرَقُ المُتَلَمِّسُ
Ve rivayet olunur: **فهذا** “**وذَاك**” yerine; ve **جُنَّ** “**طَنَّ**” yerine; manası: çoğaldı ve canlandı. **العِرْضُ** (kesra ile): Yemâme’de bir vadidir; yüce Allah dilerse yerinde zikri gelecektir. **الذُّبَابِ** ile murad: **الأَخْضَرُ**dur. Bu beyit, sayısı yirmi üç olan beyitler cümlesindendir; onları **أَبو تَمّامٍ** **الحَمَاسَةٍ**’de zikretti; ilki:
" أَلَمْ تَرَ أَن المَرْءَ رَهْنُ مَنِيَّةٍصَرِيعاً يُعَانِي الطَّيْرَ أَو سَوْفَ يُرْمَسُ
Sonuncusu:
وإِن يَكُ عَنَّا في حُبَيْبٍ تَثَاقُلٌ ... فقَدْ كانَ مِنَّا مِقْنَبٌ ما يُعَرِّسُ

Ve **المُلامَسَةُ**: el ile **المُمَاسَّةُ**; **اللَّمْسِ** gibi. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: İkisi arasında ayırım yapılır da şöyle denir: **اللَّمْسُ** bazen şeyin şey ile temas etmesi olabilir; ve şeyin bilgisi olabilir, her ne kadar orada cevherin cevhere teması şeklinde bir temas olmasa da. **المُلامَسَةُ** ise en çok iki kişiden (iki taraftan) olarak gelmiştir.

Mecazdan olarak: **اللَّمْسُ** ve **المُلاَمَسَةُ**: cinsel birleşme; **لَمَسَهَا يَلْمِسُهَا** ve **لاَمَسَهَا**. Aziz tenzilde: “**أَوْ لاَمَسْتُمُ النِّسَاءَ**” ve “**أَو لَمَسْتُمُ النِّسَاءَ**” diye okunmuştur; bu, Hamza, Kisâî ve Halef’ten bir kıraattir. Abdullah b. Ömer ve İbn Mes‘ûd’dan, Allah Teâlâ onlardan razı olsun, rivayet edildi: ikisi şöyle dedi: Şüphesiz öpme **اللَّمْسِ**tendir ve onda abdest vardır. İbn Abbâs, Allah Teâlâ ikisinden razı olsun, derdi ki: **اللَّمْسُ** ve **اللِّمَاسُ** ve **المُلاَمَسَةُ**: cinsel birleşmeden kinayedir. Onun sözünün doğruluğuna delil getirilen şeylerdendir: Arapların, fuhuşla zan olunan kadın hakkında sözleri: “O, dokunanın elini geri çevirmez”: **هي لا تَرُدُّ يَدَ لاَمِسٍ**.

Alım-satımda nehyedilen **المُلاَمَسَةُ**: Ebû Ubeyd dedi ki: Şöyle demesidir: “Eğer senin elbiseni dokunursam yahut sen benim elbisemi dokunursan, yahut satılan mala dokunursam, şu ve şu karşılığında aramızda satış vacip olmuştur.” Yahut o şudur: Eşyayı elbisenin arkasından dokunur ve ona bakmaz, sonra onun üzerine satışı gerçekleştirir. Bunun hepsi aldatmadır (**غَرَرٌ**); ondan nehyedilmiştir. Ve çünkü o, şer‘î sigadan bir ta‘lîk yahut bir dönüştür. Denildi ki: Manası, el ile dokunmayı muhayyerliği kesen kılmaktır. Bu, lüzumun ta‘lîkine döner; o ise geçerli değildir.

Üzerine istidrâk edilenlerdendir: Onların sözü: “Onun bir ışını vardır, neredeyse görmeyi dokunur”; yani onu giderir; bu bir mecazdır; Zemahşerî onu nakletmiştir. Dedim ki: Ondandır hadis: “**إقْتُلوا ذَا الطُئفْيَتَيْن والأَبْتَرَ فإِنَّهُمَا يَلْمِسَان البَصَرَ**”; bir rivayette: **يَلْتَمِسَانِ**; yani kaparlar ve silerler. Denildi ki: **لَمَسَ عَيْنَه** ve **سَمَلَ** bir tek mana iledir. Denildi ki: İstediği, onların sokma ile görmeyi hedeflemeleridir. Yılanlarda “**الناظِرَ**” diye adlandırılan bir tür vardır: Ne zaman gözü bir insanın gözü üzerine düşse, o, o saatinden ölür; bir başka tür de vardır: Bir insan onun sesini işittiğinde ölür.

Ve **لَمَسَ الشَّيْءَ لَمْساً**: **إلْتَمَسَه** gibi. Ondandır onların sözü: “Bana falancayı ara”: **إلْمِسْ لِي فُلاناً**; bu bir mecazdır.

Ve **اللَّمَاسَةُ**; fetha ile: ihtiyaç; damme ile **اللُّمَاسَةِ** gibi; onu Sâgânî, İbnü’l-A‘râbî’den nakletti; ve Lisân’da artırdı: yakın olan ihtiyaç; bunun benzeri **العُبَاب**’da.

Ve denir: **أَلْمِسْنِي الجارِيَةَ**; yani onun dokunmasına bana izin ver. Ve denir: **أَلْمِسْنِي امرأَةً**; yani beni onunla evlendir; bu bir mecazdır.

Ve Ebû Süleymân el-Mağribî **اللاَّمِسيُّ** zâhid, mîm’in dammesiyle, Ebû’l-Hayr el-Akta‘ın akranındandır.

Ve el-Hüseyn b. Ali b. Ebî’l-Kâsım **اللاَّمسِيُّ** rivayet etti.
