# لمس — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%85%D8%B3/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%85%D8%B3/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لمس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%85%D8%B3.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: لمس

اللَّمْس: الجَسُّ، وقيل: اللَّمْسُ الـمَسُّ باليد، لـمَسَه يَلْمِسُهُ ويَلْمُسُه لَمْساً ولامَسَه.
وناقة لَمُوس: شُك في سَنامِها أَبِها طِرْقٌ أَم لا فَلُمِسَ، والجمع لُمْسٌ.
واللَّمْس: كناية عن الجماع، لَمَسَها يَلْمِسُها ولامَسَها، وكذلك المُلامَسَة. وفي التنزيل العزيز: أَو لَمَسْتُمُ النِّساء، وقُرِئ: أَو لامَسْتُمُ النساء، وروي عن عبد اللَّه بن عُمَر وابن مسعود أَنهما قالا: القُبْلَة من اللَّمْس وفيها الوُضوء. وكان ابن عباس يقول: اللَّمْسُ واللِّماسُ والمُلامَسَة كِناية عن الجماع؛ ومما يُسْتَدلّ به على صحة قوله قول العرب في المرأَة تُزَنُّ بالفجور: هي لا تَرُدُّ يَدَ لامِسٍ، وجاء رجل إِلى النبي، صلى اللَّه عليه وسلم، فقال له: إِن امرأَتي لا تَرُدُّ يَدَ لامِس، فأَمرَه بتطليقها؛ أَراد أَنها لا تردُّ عن نفسها كلَّ من أَراد مُراوَدَتها عن نفسها. قال ابن الأَثير: وقوله في سياق الحديث فاسْتَمْتِعْ بها أَي لا تُمْسِكْها إِلا بقدْر ما تَقْضِي مُتْعَةَ النَّفْس منها ومن وَطَرِها، وخاف النبي، صلى اللَّه عليه وسلم، إِن أَوْجَبَ عليه طَلاقَها أَن تتُوق نفسُه إِليها فيَقَع في الحَرام، وقيل: معنى لا تردُّ يدَ لامِس أَنها تُعطِي من ماله من يطلُب منها، قال: وهذا أَشبه، قال أَحمد: لم يكن ليأْمُرَه بإِمْساكِها وهي تَفْجُر. قال عليٌّ وابن مسعود، رضي اللَّه عنهما: إِذا جاءكم الحديث عن رسول اللَّه، صلى اللَّه عليه وسلم، فظُنُّوا أَنه الذي هو أَهْدى وأَتْقَى. أَبو عمرو: اللَّمْس الجماع. واللَّمِيس: المرأَة اللَّيِّنة المَلْمَس.
وقال ابن الأَعرابي: لَمَسْتُه لَمْساً ولامَسْتُه مُلامَسَة، ويفرق بينهما فيقال: اللَّمْسُ قد يكون مَسَّ الشيء بالشيء ويكون مَعْرِفَة الشيء وإِن لم يكن ثَمَّ مَسٌّ لجَوْهَرٍ على جوهر، والمُلامَسَة أَكثر ما جاءت من اثنين.
والالْتِماسُ: الطَّلَب. والتَلَمُّسُ: التَّطَلُّب مرَّة بعد أُخرى. وفي الحديث: اقْتُلُوا ذا الطُّفْيَتَيْنِ والأَبْتَرَ فإِنهما يَلْمِسان البَصَر، وفي رواية: يَلْتَمِسان أَي يَخْطِفان ويَطْمِسان، وقيل: لَمَسَ عَيْنَه وسَمَل بمعنًى واحد، وقيل: أَراد أَنهما يَقْصِدان البَصَر باللَّسْع، في الحيَّات نوع يُسَمَّى الناظِر متى وقَد نَظَرُه على عَيْن إِنسان مات من ساعته، ونوعٌ آخر إِذا سَمِع إِنسانٌ صوته مات؛ وقد جاء في حديث الخُدْريِّ عن الشاب الأَنصاريِّ الذي طَعَنَ الحَيَّة بِرُمْحِه فماتت ومات الشاب من ساعته. وفي الحديث: من سَلَكَ طريقاً يَلْتَمِسُ فيه عِلماً أَي يَطلبُه، فاستعار له اللَّمْس. وحديث عائشة: فالْتَمَسْتُ عِقْدِي. والْتَمَسَ الشيءَ وتَلَمَّسَه: طَلَبَه. الليث: اللَّمْس باليد أَن تطلب شيئاً ههنا وههنا؛ ومنه قول لبيد:
يَلْمِسُ الأَحْلاسَ في مَنزِلهِ
بِيَدَيْهِ، كاليَهُوديِّ المُصَلْ
(* قوله «كاليهودي المصل» هو بهذا الضبط في الأصل.)
والمُتَلَمِّسَةُ: من السِّمات؛ يقال: كواه.
والمُتَلَمِّسَةَ والمثلومةً
(* قوله «والمثلومة» هكذا في الأَصل
بالمثلثة، وفي شرح القاموس: المتلومة، بالمثناة الفوقية.) وكَوَاه لَماسَ إِذا أَصاب مكان دائه بالتَّلَمُّسِ فوقع على داء الرجُل أَو على ما كان يَكْتُمُ.
والمُتَلَمِّس: اسم شاعر، سمي به لقوله:
فهذا أَوانُ العِرْضِ جُنَّ ذُبابُهُ،
زَنابِيرُه والأَزْرَقُ المُتَلَمِّسُ
يعني الذُّباب الأَخْضَر. وإِكافٌ مَلْمُوسُ الأَحْناء إِذا لُمِسَت بالأَيدي حتى تَسْتَوي، وفي التهذيب: هو الذي قد أُمِرَّ عليه اليَدُ ونُحِت ما كان فيه من ارْتفاع وأَوَدٍ.
وبَيْعُ المُلامَسَةِ: أَن تَشْترِيَ المَتاع بأَن تَلمِسَه ولا تنظرَ إِليه. وفي الحديث النَّهْيُ عن المُلامَسَة؛ قال أَبو عبيد: المُلامَسَة أَن يقول: إِن لَمَسْتَ ثوبي أَو لمَسْتُ ثوبَك أَو إِذا لَمَسْت المبيع فقد وجب البيع بيننا بكذا وكذا؛ ويقال: هو أَن يَلْمِسَ المَتاع من وراء الثوْب ولا ينظر إِليه ثم يُوقِع البيع عليه، وهذا كله غَرَرٌ وقد نُهِي عنه ولأَنه تعليقٌ أَو عُدولٌ عن الصِّيغَة الشَرْعِيَّة، وقيل: معناه أَن يجعل اللَّمْس بالي قاطعاً للخيار ويرجع ذلك إِلى تعليق اللُّزُوم وهو غير نافِذٍ.
واللَّماسَة واللُّماسَة: الحاجة المقاربة؛ وقول الشاعر:
لَسْنا كأَقْوامٍ إِذا أَزِمَتْ،
فَرِحَ الللَّمُوسُ بثابت الفَقْر
اللَّمُوس: الدَّعِيُّ؛ يقول: نحن وإِن أَزِمَتْ السَّنَةُ أَي عَضَّت فلا يطمع الدَّعِيُّ فينا أَن نُزوِّجَه، وإِن كان ذا مال كثير. ولَمِيسُ: اسم امرأَة. ولُمَيْسٌ ولَمَّاس: اسمان.

### Türkçe

**اللَّمْس**: yoklama; ve denildi ki: **اللَّمْسُ** el ile dokunmadır; onu dokundu: onu dokunur ve onu dokunur; **لَمْساً** ve ona dokundu (**لامَسَه**).

Ve **لَمُوس** bir dişi deve: hörgücünde, onda bir yol (iz) var mı yok mu diye şüphe edildi de yoklandı; çoğulu **لُمْسٌ**dur.

Ve **اللَّمْس**: cinsel birleşmeye kinayedir; ona dokundu: ona dokunur ve ona dokundu; ve yine **المُلامَسَة**. Aziz tenzilde: “yahut kadınlara dokundunuz (**أَو لَمَسْتُمُ النِّساء**)”; ve “yahut kadınlara dokundunuz (**أَو لامَسْتُمُ النساء**)” diye de okunmuştur. Abdullah b. Ömer ve İbn Mesud’dan rivayet edildiğine göre ikisi şöyle demiştir: öpücük **اللَّمْس**tendir ve onda abdest vardır. İbn Abbas şöyle derdi: **اللَّمْسُ** ve **اللِّماسُ** ve **المُلامَسَة** cinsel birleşmeye kinayedir; onun sözünün doğruluğuna delil getirilen şeylerdendir: Arapların, fuhuşla zan olunan kadın hakkında sözleri: “O, dokunanın elini geri çevirmez (**هي لا تَرُدُّ يَدَ لامِسٍ**)”. Ve bir adam Peygamber’e, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, geldi de ona dedi ki: “Şüphesiz karım dokunanın elini geri çevirmez (**إِن امرأَتي لا تَرُدُّ يَدَ لامِس**)”; ona onu boşamasını emretti; muradı: kendisini kendisine karşı ayartmak isteyen herkesin kendisinden geri çevrilmemesidir. İbnü’l-Esîr dedi ki: hadisin siyakı içinde “öyleyse onunla yararlan (**فاسْتَمْتِعْ بها**)” sözü: yani onu ancak ondan nefsin zevkini ve arzusunu gidereceğin miktar kadar tut; Peygamber, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, eğer ona onu boşamayı vacip kılarsa nefsinin ona iştiyak duyup harama düşmesinden korktu. Ve denildi ki: “dokunanın elini geri çevirmez (**لا تردُّ يدَ لامِس**)”in manası: ondan isteyen kimseye malından verir; dedi ki: bu daha benzer. Ahmed dedi ki: o, fuhuş işlerken onu tutmasını ona emretmiş olmazdı. Ali ve İbn Mesud, Allah onlardan razı olsun, dedi ki: Resulullah’tan, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, size hadis geldiğinde, onun en doğru yola ileten ve en takvalı olanı olduğunu zannedin. Ebû Amr: **اللَّمْس** cinsel birleşmedir. **اللَّمِيس**: dokunuşu yumuşak kadın.

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: Ona dokundum: **لَمْساً**; ve ona dokundum: **مُلامَسَة**; ikisi arasında fark yapılır da şöyle denir: **اللَّمْسُ** bazen şeyin şeyle temas etmesi olur ve cevherin cevhere teması bulunmasa bile şeyin bilinmesi olur; **المُلامَسَة** ise çoğunlukla iki kişiden gelmiştir.

**والالْتِماسُ**: isteme. **والتَلَمُّسُ**: bir defadan sonra bir defa arama.

Hadiste: “**ذا الطُّفْيَتَيْنِ** ve **الأَبْتَرَ**’i öldürün; çünkü ikisi görmeyi yoklar (**يَلْمِسان البَصَر**)”; bir rivayette: “ararlar (**يَلْتَمِسان**)” yani kaparlar ve silerler. Ve denildi ki: “gözünü dokundu (**لَمَسَ عَيْنَه**)” ile “dağladı/kör etti (**سَمَل**)” mana bakımından birdir. Ve denildi ki: muradı: ikisinin sokma ile görmeyi hedeflemesidir; yılanlarda **الناظِر** diye adlandırılan bir tür vardır: bakışı bir insanın gözü üzerine ne zaman düşerse o, derhal ölür; bir başka tür de vardır ki bir insan onun sesini işittiğinde ölür. Ensarlı gencin yılanı mızrağıyla dürttüğü, yılanın öldüğü ve gencin de derhal öldüğü hakkında Hudrî’nin hadisi gelmiştir. Hadiste: “Kim bir yola girer de onda ilim arar (**يَلْتَمِسُ فيه عِلماً**)” yani onu ister; bunun için **اللَّمْس**i ödünç aldı. Âişe’nin hadisi: “Ben gerdanlığımı aradım (**فالْتَمَسْتُ عِقْدِي**)”. Ve bir şeyi aradı (**الْتَمَسَ**) ve onu aradı (**تَلَمَّسَه**): onu istedi. Leys: el ile **اللَّمْس**: burada burada bir şeyi aramandır; ondan Lebîd’in sözü:
يَلْمِسُ الأَحْلاسَ في مَنزِلهِ
بِيَدَيْهِ، كاليَهُوديِّ المُصَلْ
(* “**كاليهودي المصل**” sözü asılda bu ضبط ile böyledir.)

Ve **المُتَلَمِّسَةُ**: dağlama izlerindendir; denir ki: onu dağladı.

Ve **المُتَلَمِّسَةَ** ve **المثلومةً**
(* “**والمثلومة**” sözü asılda böyle, **بالمثلثة** iledir; ve Kâmûs şerhinde: **المتلومة**، **بالمثناة الفوقية** ile.) Ve onu dağladı: **لَماسَ**; yani yoklayarak hastalığının yerini tutturdu da adamın hastalığına yahut gizlemekte olduğu şeye rastladı.

Ve **المُتَلَمِّس**: bir şairin adıdır; şu sözü sebebiyle onunla adlandırıldı:
فهذا أَوانُ العِرْضِ جُنَّ ذُبابُهُ،
زَنابِيرُه والأَزْرَقُ المُتَلَمِّسُ
yani yeşil sinek. Ve **إِكافٌ مَلْمُوسُ الأَحْناء**: ellerle yoklana yoklana düzeltilip eşitlenmişse; ve **التهذيب**’de: üzerine el geçirilmiş ve onda bulunan yükseklik ve eğrilik yontulmuş olandır.

Ve **بَيْعُ المُلامَسَةِ**: eşyayı, ona dokunman ve ona bakmaman şartıyla satın almandır. Hadiste **المُلامَسَة**den nehiy vardır; Ebû Ubeyd dedi ki: **المُلامَسَة**: “Eğer elbiseme dokunursan yahut ben elbisene dokunursam, yahut satılan şeye dokunduğumda satış aramızda şu şu karşılığında vacip olmuştur” demendir; ve denilir ki: elbisenin arkasından eşyaya dokunur, ona bakmaz, sonra onun üzerine satışı gerçekleştirir; bunun hepsi aldatmadır (**غَرَرٌ**) ve ondan nehyedilmiştir; çünkü o, şer‘î sigadan bir ta‘lîk yahut bir dönüştür; ve denildi ki: manası: dokunmayı (**اللَّمْس**) muhayyerliği kesen bir şey kılmasıdır; bu da lüzumu ta‘lîke döner ve o geçerli değildir (**غير نافِذٍ**).

Ve **اللَّماسَة** ve **اللُّماسَة**: yakın ihtiyaç; ve şairin sözü:
لَسْنا كأَقْوامٍ إِذا أَزِمَتْ،
فَرِحَ الللَّمُوسُ بثابت الفَقْر
**اللَّمُوس**: soyu iddia edilen (nesebi sahih olmayan) kimse (**الدَّعِيُّ**); der ki: biz, yıl kıtlaştığında (**أَزِمَتْ السَّنَةُ**) yani ısırdığında, soyu iddia edilen kimse bizde, onu evlendireceğimizi ummaz; çok mal sahibi olsa bile.

Ve **لَمِيسُ**: bir kadının adıdır. Ve **لُمَيْسٌ** ve **لَمَّاس**: iki addır.
