# لمم — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%85%D9%85/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%85%D9%85/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%85%D9%85.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: لمم

| | ( *!لَمَّه ) *!يَلُمَّه *!لَمًّا : ( جَمَعَهُ . و ) من | المَجَازِ : *!لَمَّ ( الله تَعالَى شَعَثَه ) أَيْ : | ( قَارَبَ بَيْنَ شَتِيتِ أُمُورِهِ ) وجَمَعَ مُتَفَرِّقَه ، | كما في المُحْكَم ، وقيل : جَمَعَ مَا تَفَرَّقَ | مِن أُمُورِه وأَصْلَحه ، كما في الصّحاح . | | | ( و ) مِنْه قَولُهم : ( دَارُنَا *!لَمُومَةٌ أَيْ : | تَجْمَعُ النَّاسَ وتَرُبُّهُم ) , قال فدَكِيُّ بنُ | أَعْبُد يَمْدَحُ عَلْقَمَةَ بنَ سَيْفٍ : | % ( وأَحَبَّنِي حُبَّ الصَّبِيَّ *!ولَمَّنِي % | لَمَّ الهَدِيِّ إلى الكَرِيمِ المَاجِدِ ) % | | هَكَذَا في الحَمَاسَةِ : لفَدَكِيِّ ، | ورِوَايَتُه : لأَحَبَّنِي . | | [ وغُلامٌ *!مُلِمٌّ ، بضَمِّ أَوَّلِه : قَارَبَ | البُلُوغَ ] . | | ( ورَجُلٌ مِلَمٌّ ، كَمِجَنٍّ يَجْمَعُ القَوْمَ ) | ويَعُمُّ النَّاسَ بِمَعْرُوفِه ، ( أَوْ ) أَهْلَ بَيْتِه | و ( عَشِيرَتَه ) ، قال رُؤْبَةُ : | % ( * فابْسُطْ عَلَيْنَا كَنَفَيْ مِلَمِّ * % ) % | | (*!والمِلَمُّ ) أَيضًا : ( الشَّدِيدُ مِنْ كُلِّ | شَيْءٍ ) . | | ( *!وأَلَمَّ ) الرَّجُلُ : ( بَاشَرَ *!اللَّمَمَ ) أَوْ | قَارَبَه ، ومنه حَدِيثُ الإفْكِ :   وإِنْ كُنْتِ |

| *!أَلْمَمْتِ بِذَنْبٍ فاسْتَغْفِرِي الله   أي : | قَارَبْتِ . | | وأنشَدَ الجَوْهَرِيّ لأمَيَّةَ بنِ أَبِي | الصَّلْتِ قَالَه عِنْدَ وَفَاتِه : | % ( * إِنْ تَغْفِرِ اللَّهُمَّ تَغْفِرْ جَمَّا * % ) % | % ( * وأَيُّ عَبْدٍ لَكَ لا *!أَلَمَّا ؟ ! * % ) % | | ويُقالُ : *!الإلْمامُ : مُوَافَقَةُ المَعْصِيَةِ | من غَيرٍ مُوَاقَعَةٍ . | | ( و ) *!أَلَمَّ ( بِهِ : نَزَلَ كَلَمَّ *!والْتَمَّ ) ، كَذَا | في المُحْكَمِ ، واقْتَصَرَ الجَوْهَرِيّ على *!أَلَمَّ | به . | | ( و ) *!أَلَمَّ ( الغُلامُ : قَارَبَ البُلُوغَ ) ، | | فَهو *!مُلِمٌّ ، وهو مَجَازٌ . | | ( و ) *!أَلَمَّتِ ( النَّخْلَةُ : قَارَبَتِ | الإرْطَابَ ) ، فَهِيَ *!مُلِمٌّ *!ومُلِمَّةٌ . وقال | أبو حَنِيفَةَ : هي التي قَارَبَتْ أَنْ تُثْمِرَ . | وقال أبو زَيْدٍ : في أَرْضِ فُلانٍ من الشَّجَرِ | *!المُلِمِّ كَذَا وكَذَا ، وهو الّذي قَارَبَ أَنْ | يَحْمِلَ ، وهو مَجَاز . | | ( *!واللَّمَمُ ، مُحَرَّكَةً : الجُنُونُ ) ، أَوْ طَرَفٌ | مِنه *!يُلِمُّ بِالإنْسَانِ ويَعْتَرِيه ، قَالَه شَمِر . | ومنه الحَدِيثُ :   فَشَكَتْ إليه *!لَمَمًا | بِابْنَتِها   فَوصَفَ لَهَا الشُّوِنِيزَ ، وقال | سَيَنْفَعُ من كُلِّ شَيءٍ إلا السَّامَ : , وأنشَدَ | ابنُ بَرِّيّ لحُبابِ بنِ عَمَّارٍ السُّحَيْمِيِّ : | % ( بَنُو حَنِيفَةَ حَيٌّ حِينَ تُبْغِضُهُمْ % | كَأَنَّهُم جِنَّةٌ أو مَسَّهُم *!لَمَمُ ) % | | ( و ) *!اللَّمَمُ : ( صِغَارُ الذُّنُوبِ ) . قال | أَبُو إِسْحَقَ : نَحْو القُبْلَةِ والنَّظْرَةِ وما | أَشْبَهُهَا ، وذَكَرَ الجَوْهَرِيّ في تَرْكِيب |

|   ن و ل   أن اللَّمَمَ التَّقْبِيلُ في قَولِ | وَضَّاحِ اليَمَنِ : | % ( فَمَا نَوَّلَتْ حَتَّى تَضَرَّعْتُ عِنْدَها % | وأَنْبَأْتُهَا مَا رَخَّصَ الله في *!اللَّمَمْ ) % | | وبه فُسِّرَ قَولُه تَعالَى : ! 2 \< الذين يجتنبون كبائر الإثم والفواحش إلا اللمم > 2 ! . وقيل : المَعْنَى إلا أَنْ يَكُونَ | العَبْدُ *!أَلمَّ بفاحِشَةٍ ثُمَّ تَابَ ، ويَدُلُّ عليه | قَولُه تَعالَى : ! 2 \< إن ربك واسع المغفرة > 2 ! ، | غيْر أَنَّ اللَّمَمُ أَنْ يَكُونَ الإنْسانُ قد أَلَمَّ | بِالمَعْصِيَةِ ولَمْ يُصِرَّ عَليها ، وإِنَّما *!الإلْمَام | في اللُّغَةِ يُوجِبُ أَنَّك تَأْتِي في الوَقْتِ ولا | تُقِيمُ على الشَّيْءِ ، فَهَذَا مَعْنَى اللَّمَم ، | وصَوَّبَه الأَزْهَرِيّ ، قال : ويَدُلُّ لَه قَولُ | العَرَبِ : ما يَزُورُنَا إلا *!لِمَامًا أَيْ : أَحْيانًا | على غَيْرِ مُوَاظَبَة ، وقال الفَرَّاء في مَعْنى | الآية : ( ( إلا المُتَقَارِبَ من الذُّنُوبِ | الصَّغِيرَةِ . قال : وسَمِعْتُ بَعْضَ العَرَبِ | يَقُولُ : ضَربتُه مَا *!لَمَمَ القَتْلِ ، يُرِيدُونَ | ضَرْبًا مُتَقَارِبًا للقَتْلِ قال : وسَمِعْتُ آخَرَ | يَقُولُ : أَلَمْ يَفْعَلْ كَذَا في مَعْنَى كَادَ | يَفْعَلُ . وذَكَرَ الكَلْبِيُّ أَنَّ اللَّمَمَ النَّظْرَةُ | من غَيْرِ تَعَمُّدٍ ، وهي مَغْفُورَةٌ ، فَإِنْ أَعَادَ | النَّظَرَ فَلَيْس بِلَمَمٍ وهو ذَنْبٌ ) ) . وقال | ابنُ الأَعْرابِيّ : اللَّمَمُ مِن الذُّنُوبِ : مَا | دُونَ الفَاحِشَةِ ، وقِيلَ : اللَّمَمُ : مُقَارَبَةُ | المَعْصِيَةِ من غَيْرِ إيقاعِ فَعْلٍ ، نَقَلَه | الجَوْهَرِيّ . وفي حَدِيثِ أَبِي العِيَال :   إنَّ | اللَّمَمَ مَا بَيْنَ الحَدَّيْنِ : حَدِّ الدُّنْيَا وحَدِّ | الآخِرَةِ   أيْ : صِغَارُ الذُّنُوبِ الّتي | لَيْس عَلَيها حَدٌّ في الدُّنْيَا ولا في | الآخِرَةِ . | | ( *!والمَلْمُومُ : المَجْنُونُ ) ، وكَذَلك : | المَلْمُوسُ والمَمْسُوسُ . | | ( وأَصَابَتْه مِنَ الجِنِّ *!لَمَّةٌ أَيْ : مَسٌّ ) ، | مَعْنَاهُ : أَنَّ الجِنَّ *!تُلِمُّ به الأَحْيَانَ ( أَوْ ) | شَيءٌ ( قِلِيلٌ ) . قال ابنُ مُقْبِلٍ : |

| % ( فَإِذَا وذَلِكَ يَا كُبَيْشَةُ لَمْ يَكُنْ % | إِلاَّ *!كَلِمَّةِ حَالِمٍ بِخَيالِ ) % | | قَالَ ابنُ بَرِّي :   فَإِذَا وذَلِكَ   مُبْتَدَأٌ ، | والوَاوُ زَائِدَةٌ ، قَالَ : كَذَا ذَكَرَهُ | الأخْفَشُ ، ولَمْ يَكُنْ خَبَرُه . | | ( والعَيْنُ اللاَّمَّةُ : المُصِيبَةُ بِسُوءٍ ) ، ومنه | الحَدِيثُ :   أُعِيذُه من كُلِّ هَامَّةٍ ولامَّة ، | ومن شَرِّ كُلِّ سَامَّةٍ   ، قال أبُو عُبَيْدٍ : ولَمْ | يَقُلْ : مُلِمَّة ، وأصلُها من *!أَلْمَمْتُ بالشَّيءِ ، | تَأْتِيه وتُلِمُّ به ليُزَاوِجَ قَولَه : ومن شَرِّ كُلِّ | سَامَّةٍ . وقيل : لأنه لم يُرَدْ طَرِيقُ الفِعْل ، | ولكن يُرَادُ أَنَّها ذَاتُ *!لَمَمٍ ، كَقَوْلِ النَّابِغَة : | % ( * كِلِينِي لِهَمٍّ يا أُمَيْمَةَ نَاصِبِ * % ) % | ولَوْ أَرَادَ الفِعْلَ لَقَالَ : مُنْصِبِ ، وقَالَ | اللَّيْثُ : العَيْنُ اللاَّمَّةُ هي [ العَين ] التي | تُصِيبُ الإنْسانَ ، ولا يَقُولُون : لَمَّتْهُ | العَيْنُ ، ولكن حُمِلَ على النَّسَبِ بِذِي | وذَاتِ . | | ( أَوْ هِيَ كُلُّ مَا يُخَافُ مِنْ فَزَعٍ ، أَوْ | شَرٍّ ) ، أَوْ مَسٍّ . | | ( *!واللُّمَّةُ : الشِّدَّةُ ) ، ومِنْهُ قَوْلُه : | ( ( أُعِيذُهُ مِنْ حَادِثَاتِ اللَّمَّة ) ) ، وأنشدَ | الفَرَّاءُ : | % ( * عَلَّ صُرُوفَ الدَّهْرِ أو دُولاتِهَا * % ) % | % ( * تُدِيلُنا *!اللَّمَّة من *!لَمَّاتِهَا * % ) % | ( و ) *!اللُّمَّةُ ، ( بِالضَّمِّ : الصَّاحِبُ ) في | السَّفَرِ ( أَوِ الأصْحَابُ في السَّفَرِ ) . قال | ابنُ شُمَيْل : *!لُمَّةُ الرَّجُلِ : أَصْحَابُه إِذَا | أَرَادُوا سَفَرًا فَأَصَابَ مَنْ يَصْحَبُه

| أَصَابَ *!لُمَّةً ، ( و ) قِيلَ : ( المُؤْنِسُ ) ، وفي | الحَدِيثِ :   لا تُسَافِرُوا حَتَّى تُصِيبُوا | *!لُمَّةً   ، أي : رُفْقَة . في حَدِيثِ فَاطِمَةَ | رَضِيَ الله تَعالَى عَنْها :   أَنَّهَا خَرَجَتْ | في لُمَّةٍ من نِسَائِها   أَيْ : في جَمَاعةٍ . | قال ابنُ الأثِيرِ : قِيلَ : هي ما بَيْنَ | الثَّلاثَةِ إلى العَشْرَةِ . وفي الحَدِيثِ :   أَلاَ | وإِنَّ مُعَاوِيَةَ قَدْ قَادَ لُمَّةً مِن الغُوَاةِ   | أَيْ : جَمَاعَةً . | | يُسْتَعْمَلُ ( لِلْوَاحِدِ والجَمْعِ ) ، الوَاحِدُ : | لُمَّةٌ والجَمْعُ : لُمَّةٌ . | | وأَمَّا لُمَةُ الرَّجُلِ ، بِالضَّمِّ والتَّخْفِيفِ | فَقَدْ ذَكَرَ في   ل أ م   . | | ( و ) *!اللِّمَّةُ ، ( بِالكَسْرِ : مَا تَشَعَّثَ مِنْ | رَأْسِ المَوْتُودِ بِالفِهْرِ ) ، نَقَلَه الأزْهَرِيّ ، | وأَنشَدَ : | % ( وأَشْعَثَ في الدَّارِ ذِي لِمَّةٍ % | يُطِيلُ الحُفوفَ ولا يَقْمَلُ ) % | | ( و ) اللِّمَّةُ : ( الشَّعَرُ المُجَاوِزُ شَحْمَةَ | الأُذُنِ ) ، فَإِذَا بَلَغَتِ المَنْكِبَيْنِ فَهِيَ جُمَّةٌ | كَمَا في الصِّحاحِ . وفي الحَدِيثِ :   مَا | رَأَيْتُ ذَا لِمَّةٍ أَحْسَنَ مِنْ رَسُولِ الله صَلَّى | الله عليه وسَلَّم   ، قَالَ ابنُ الأثِير : | سُمِّيَتْ بِذَلِكَ لأنَّهَا *!أَلَمَّتْ بِالمَنْكِبَيْنِ . | | ( ج : *!لِمَمٌ ، *!ولِمامٌ ) ، بِكَسْرِهِمَا . قال | ابنُ مُفَرِّغٍ : | % ( شَدَخَتْ غُرَّة السَّوَابِقِ منهم % | في وُجوهٍ مع *!اللِّمَام الجِعَادِ ) % | | وأنشَدَ ابنُ جِنِّي في المُحْتَسَب : | % ( بأسرعَ الشدِّ منّي يوم لانِيَةٌ % | لَمَّا لقِيتُهُمُ واهْتَزَّت *!اللِّمَمُ ) %

| | ( وذُو *!اللِّمَّةِ : فَرسُ عُكَاشَةَ بنِ | مِحْصِنٍ ) الأسَدِيِّ ( رَضِيَ الله تَعالَى | عَنْه ) ، ذَكَرَهُ ابنُ الكَلْبَيِّ في كِتاب الخَيْلِ | المَنْسُوبِ . | | ( وهو يَزُورُنا *!لِمَامًا ، بِالكَسْرِ ) أَيْ : | ( غِبًّا ) قال أبو عبيد : مَعْنَاه الأحْيَانَ على | غَيْرِ مُوَاظَبَةٍ . وقال ابنُ بَرِّيّ : *!اللِّمامُ : | اللِّقَاءُ اليَسِيرُ ، واحِدَتُها : *!لَمَّةٌ ، عن أَبِي | عَمْرٍ و . | | ( *!والمُلَمْلَمُ ، بِفَتْحِ لامَيْهِ : المُجْتَمِعُ | المُدَوَّرُ المَضْمُومُ ، *!كالمَلْمَومِ ) . يُقال : جَمَلٌ | *!مَلْمُومٌ *!ومُلَمْلَمٌ : مَجْتَمِعٌ ، وكَذَلِكَ الرَّجُلُ ، | وهو المَجْمُوعُ بَعضُه إلى بَعْضٍ ، وحَجَرٌ | *!مُلَمْلَمٌ . : مُدَمْلَكٌ صُلْبٌ مُسْتَدِيرٌ . وقال | ابنُ شُمَيْلٍِ : نَاقَةٌ *!مُلَمْلَمَةٌ ، وهي المُدَارَةُ | الغَلِيظةُ الكَثِيرَةُ اللَّحْمِ المُعْتَدِلَةُ الخَلْقِ . | | وكَتِيبَةٌ *!مَلْمُومَةٌ *!ومُلَمْلَمَةٌ : مُجْتَمِعَةٌ . | | وحَجَرٌ *!مَلْمُومٌ وطِينٌ مَلْمُومٌ . قَالَ . | أَبُو النَّجْمِ يَصِفُ هَامَةَ جَمَلٍ : | % ( * *!مَلْمُومَةٌ لَمًّا كَظَهْرِ الجُنْبُلِ * % ) % | ( و ) *!المُلَمْلَمَةُ ( بِهَاءٍ : خُرْطُومُ الفِيل ) . وفي | حَدِيثِ سُوَيْدِ بنِ غَفْلَةَ :   أَتَانَا مُصَدِّقُ | رَسُولِ اللهِ صَلَّى الله عليه وسلَّم ، فَأَتاهُ | رَجُلٌ بِنَاقَةٍ *!مُلَمْلَمَةٍ ، فَأَبَى أَنْ يَأْخُذَهَا   . | قال ابنُ الأثِير : هي المُسْتَدِيرَةُ سِمًنًا ، | وإِنَّمَا رَدَّها لأَنَّه نُهِيَ أَنْ يَؤْخَذَ في | الزَّكَاةِ خِيَارُ المَالِ . | | ( *!ويَلَمْلَمُ أَوْ *!أَلَمْلَمُ أَوْ يَرَمْرَمُ ) ، الثَّانِيَةُ | على البَدَلِ : ( مِيقَاتُ ) أَهْلِ ( اليَمَن ) | لِلإحْرامِ بالحَجِّ ، وهو ( جَبَلٌ على | مَرْحَلَتَيْن منْ مَكَّة ) ، وقد وَرَدْتُه ، وقد | ذُكِرَ يَرَمْرَمُ في مَوْضِعِه ، وهو أيضًا على | البَدَلِ . | | ( وحُرُوفُ الجَزْمِ ) أَربعَةٌ : ( *!لَمْ *!ولَمَّا | *!وأَلَمْ *!وأَلَمَّا ) . ( و ) في الصِّحاحِ : ( لَمْ ) |

| حَرْفُ ( نَفْي لِمَا مَضَى ) ، تقول : لم يَفْعَلْ | ذَلِك ، تُرِيدُ أَنَّه لم يَكُن ذَلِك الفِعْلُ منه | فِيمَا مَضَى من الزَّمَانِ ، وهي جَازِمَة . | وقال سِيبَوَيْهِ : لَمْ نَفْيٌ لِقَوْلِكَ : فَعَلَ ، | ولن : نَفْي لِقَوْلِك : سيَفْعَلُ ، ولا : نَفْيٌ | لِقَوْلِكَ : يَفْعَلُ ولم يَقَعِ الفِعْلُ . وما : نفيٌ | لِقَوْلِكَ : هو يَفْعَلُ إِذَا كَانَ في حَالِ | الفِعْلِ . ( ولَمَّا ) نَفْيٌ لِقَوْلِكَ : قد فَعَل ، | يقول الرَّجُلُ : قد مَاتَ فُلانٌ فتَقُولُ : لَمَّا | ولَمْ يَمُتْ . وفي التَّهْذِيب : ( ( وأَمَّا *!لَمَّا | مُرْسَلَةُ الأَلِفِ مُشَدَّدَةُ المِيمِ غَيْرُ مُنَوَّنَةٍ | فَلَها مَعَانٍ في كَلامِ العَرَبِ : | | أحدُها أَنَّها ( تَكُونُ بِمَعْنَى : حِين ) إِذَا | ابْتُدِئ بِها ، أو كانَتْ مَعْطُوفَةً بِوَاوٍ أَوْ | فَاءٍ ، أَوْ أجِيبَتْ بِفعْلٍ يَكُونُ جَوَابَهَا | كَقَوْلِكَ : لَمَّا جَاءَ القَوْمُ قاتَلْنَاهم ، أي : | حِينَ جَاءُوا كَقَوْل اللهِ عَزَّ وجَلّ : ^ ( وَلَمَّا بَلَغَ | وَرَدَ مَاءَ مَدْيَنَ ) ^ ، وقال : ! 2 \< فلما بلغ معه السعي قال يا بني > 2 ! مَعْنَاه كُلُّه | حِينَ ، وقَدْ يُقَدَّمُ الجَوَابُ عليها ، فيقال : | اسْتَعَدَّ القَومُ لقِتَالِ العَدُوِّ لَمَّا أَحَسُّوا | بِهِمْ ، أي : حِينَ أَحَسُّوا بِهِم . | | ( و ) تكُونُ لَمَّا بِمَعْنَى : ( *!لَمِ | الجَازِمَةِ ) ، قالَ الله عَزَّ وَجَلَّ : ! 2 \< بل لما يذوقوا عذاب > 2 ! أَيْ لَمْ يَذُوقُوه . | | ( و ) تَكُونُ بِمَعْنَى ( إلاَّ ) ) ، وإِنْكَارُ | الجَوْهَرِيِّ كَوْنَه بِمَعْنَى : إلاَّ غَيْر جَيِّدٍ ) . | ونَصُّهُ : وقَولُ مَنْ قَالَ : لَمَّا بِمَعْنَى إلاَّ | فَلَيْسَ يُعْرَفُ في اللُّغَةِ . انْتَهَى . وقَدْ نَقَلَ | الأزْهَرِيّ وغَيْرُه مِنَ الأئِمَّة أَنَّهُ صَحِيحٌ . | وقَالَ ابنُ بَرِّيّ : وقَدْ حَكَى سِيبَوَيْهِ : | نَشَدْتُكَ الله لَمَّا فَعَلْتَ ، بِمَعْنَى إلاَّ | فَعَلْتَ . وقَالَ الأزْهَرِيّ : ( يُقالُ : سَأَلْتُكَ | لَمَّا فَعَلْتَ أَيْ : إِلاَّ فَعَلْتَ ) ، وهِيّ لُغَةُ | هُذَيْلٍ إِذَا أُجِيبَ بِهَا إِنْ ، الَّتي هِيَ | جَحْدٌ ، ( مِنْه ) قَوْلُه تَعالَى : ! 2 \< إن كل نفس لما عليها حافظ > 2 ! ، فِيمَنْ |

| قَرَأَ بِهِ مَعْنَاه مَا كُلُّ نَفْسٍ إِلاَّ عَلَيْهَا | حَافِظ . قَالَ ابنُ بَرِّيّ : وتُخَفَّفُ المِيمُ ، | وتَكُونُ مَا زَائِدَةً ، وقَدْ قُرِئَ به أيضًا ، | والمَعْنَى لَعَلَيْها حافِظ ، ( و ) مِثْلُه قَولُه | تَعالَى : ! 2 \< وإن كل لما جميع لدينا محضرون > 2 ! شَدَّدَهَا عَاصِمٌ . والمعنى | ما كُلٌّ إِلاَّ جَمِيعٌ لَدَيْنَا . وقال الفَرَّاءُ : | لَمَّا إِذَا وُضِعَتْ في معنى : إِلاَّ فَكَأَنَّهَا لَمْ | ضُمَّتْ إليها مَا ، فَصَارَا جَمِيعًا بمعنى | إِنْ التي تكونُ جَجْدًا ، فَضَمُّوا إلَيْهَا لاَ ، | | فَصَارَا جَميعًا حَرْفًا وَاحِدًا ، وخَرَجَا من | حَدِّ الجَحْدِ ، وكَذَلِكَ لَمّا . قال : وكان | الكِسَائِيُّ يَقُولُ : لا أَعْرِفُ وَجْهَ لَمَّا | بالتَّشْدِيدِ . قَالَ الأزْهَرِيُّ : ومِمَّا يَدُلُّكَ | عَلَى أَنَّ لَمَّا تَكونُ بِمَعْنَى إِلاَّ مع إِنْ التي | تكونُ جَحْدًا قَولُ اللهِ عَزَّ وَجَلْ : ! 2 \< إن كل إلا كذب الرسل > 2 ! وهِي قِرَاءَةُ | قُرَّاءِ الأمْصَارِ . قال الفَرِّاء : ( و ) هِيَ | في ( قِراءَة عَبْدِ اللهِ : إِنْ كُلُّ لَمَّا كَذَّبَ | الرُّسُلَ ) . قَالَ : والمَعْنَى وَاحِدٌ ، وقَالَ | الخَلِيلُ : لَمَّا تَكونُ انْتِظَارًا لِشَيءٍ | مُتَوَقَّعٍ ، وقَدْ تَكُونُ انْقِطَاعَةً لِشَيءٍ قد | مَضَى . قَالَ الأزْهَرِيُّ : وهَذَا كَقَوْلِكَ : | لَمَّا غَابَ قُمْتُ ، قَالَ الكَسَائِيُّ : لَمَّا | تَكونُ جَحْدًا في مَكَانٍ ، وتَكُونُ وَقْتًا في |

| مكان ، وتكونُ انْتِظَارًا لِشَيءٍ مُتَوَقَّعٍ في | مَكَانٍ ، وتَكونُ بِمَعْنَى : إِلاَّ في مَكَان ؛ | تقول : بِاللهِ لَمَّا قُمْتَ عَنَّا ؛ بِمَعْنَى : إِلاَّ | قُمْتَ عَنَّا . | ( *!واللُّمْلومُ ) ، بالضَّمِّ : ( الجماعةُ ) *!يَلْتَمُّون . | | ( *!وأَلُمَّ ) : لُغَةٌ في ( هَلُمَّ ) ، زِنَةً ومَعْنًى . | | ( *!وأَلَمَّ يَفْعَلُ ) كَذَا ، أَيْ ، ( كَادَ ) يَفْعَلُ | كَذَا ، نَقَلَه الفَرَّاءُ . | | ( *!ولِمَ ، بِكَسْرِ اللاَّمِ وفَتْحِ المِيمِ ) : | حَرْفٌ ( يُسْتَفْهَمُ بِهِ ) ، تقول : *!لِمَ ذَهَبْتَ ؟ | والأَصْل لِمَا ، ولك أن تُدْخِلَ عليه مَا ، | ثُمَّ تَحْذفَ مِنه الأَلِفَ ، ومِنه قَولُه تَعالَى : | ! 2 \< لم أذنت لهم > 2 ! ، كَذَا في الصِّحاحِ . | وقَالَ أبُو زَكَرِيَّا : هَذَا الَّذي ذَكَرَه إنَّما | يتَعَلَّقُ *!بِلَم الجَازِمَةِ ، ولَيْسَ مِنْ فَصْلِ | الاسْتِفْهَامِيَّةِ ، وأَصْلُ لِمَ لِمَا ، حُذِفَتِ | الألِفُ تَخْفِيفًا ، وتُرِكَت المِيمُ مَفْتُوحَةً ، | لتدلَّ الفَتْحَةُ على الألِفِ المَحْذُوفَةِ ، وقَدْ | يَجُوزُ تَسْكِينُ المِيمِ ، وتَرْكُهَا على | | حَرَكَتِها أَجْوَدُ . وقال ابنُ بَرِّيّ عند قَولِ | الجوْهَرِيّ لِمَ : حرفٌ يُسْتَفْهَم به إلى | آخره : هذا كَلامٌ فاسِدٌ ؛ لأنَّ مَا هي | مَوْجُودَة في لِمَ ، واللاَّمُ هي الدَّاخِلَةُ | عليها ، وحُذِفَتْ أَلِفُها ؛ فَرْقًا بَيْنَ | الاسْتِفْهَامِيَّةِ والخَبَرِيَّةِ . وأَمَّا أَلَمْ فَالأصل | فيها لَمْ أُدْخِلَ عليها أَلِفُ الاسْتِفْهَام ، | قال : ( و ) أَمَّا لِمَ فإِنَّ ( أَصْلَهُ مَا ) التي | تَكُونُ اسْتِفْهَامًا ( وُصِلَتْ بِلامٍ ) . ثُمَّ قَالَ | الجَوْهَرِيّ : ( ولَكَ أَنْ تُدِخِلَ ) عليها | ( الهَاءَ ) في الوَقْفِ ( فَتَقُولَ : لِمَهْ ) ، وقَولُ | زِيادٍ الأعجَمِ : | % ( * يا عَجَبًا والدَّهْرُ جَمٌّ عَجَبُهْ * % ) % | % ( * مِنْ عَنَزِيٍّ سَبَّنِي لَمْ أَضْرِبُهْ * % ) % | فإنَّه لما وَقَفَ على الهاءِ نَقَلَ | حَرَكَتَهما إلى ما قَبْلَها . | | ( و ) في الحَدِيثِ : و (   إِنَّ مِمَّا يُنْبِتُ | الرَّبِيعُ ما يَقْتُلُ حَبَطًا أَوْ *!يُلِمُّ   ) . قال |

| أَبو عُبَيْدٍ : ( أَي : يَقْرُبُ مِنْ ذَلِك ) . ومنه | الحَدِيثُ الآخَر في صِفَةِ الجَنَّة :   ولولا أَنَّه | شَيءٌ قَضَاهُ الله *!لألَّم أَن يَذْهَبَ بَصَرُهُ   | أَيْ : لِمَا يُرَى فِيهَا ، أَيْ : لَقَرُبَ أن | يَذْهَبَ بَصَرُه . | | ( وحَيٌّ ) *!لَمْلَمٌ ( وجَيْشٌ لَمْلَمٌ ) ، أي : | ( كَثِيرٌ مُجْتَمِعٌ ) ، قال ابنُ أَحْمَرَ : | % ( من دُونِهِم إِنْ جِئْتَهُمْ سَمَرًا % | حَيٌّ حِلالٌ لَمْلَمٌ عَكْرُ ) % | | ( *!ولَمْلَمَ الحَجَرَ : أَدَارَهُ ) . وحُكِي عن | أَعرَابِيٍّ : جَعَلْنا *!نُلَمْلِمُ مِثْلَ القَطَا الكُدْرِيِّ | مِنَ الثَّرِيدِ ، وكَذَلِك مِنَ الطِّينِ . | | ( *!والْتَمَّ ) مِنَ *!اللَّمَّةِ ، أَيْ : ( زَارَا ) ، قَالَ | أَوسُ بنُ حَجَر : | % ( وكَانَ إِذَا مَا *!الْتَمَّ منها بِحَاجَةٍ % | يُرَاجِعُ هِتْرًا من تُمَاضِرَ هَاتِرَا ) % | [ ] ومِمَّا يُسْتَدْرَك عليه : | | | اللَّمُّ : الجَمْعُ الكَثِيرُ الشَّدِيدُ ، ومِنه | قَولُه تَعالَى : ! 2 \< أكلا *!لما > 2 ! قَالَ | الفَرَّاء : أي : شَدِيدًا . وقال الزَّجَّاجُ : | أي : تَلُمُّونَ بِجَمِيعِه . وفي الصِّحاحِ : | أي : نَصِيبَه ونَصِيبَ صاحِبِه . | | وقال أبو عُبَيْدة : يقال : *!لَمَمْتُه أَجْمَعَ | حَتَّى أَتَيْتُ على آخِرِه . | | وجَمْعُ *!اللُّمَّةِ - بِمَعْنَى الجَمَاعة - : | *!لُمُومٌ ، بِالضَّمِّ ، ولَمَائِمُ . | | وقال أبو زَيْدٍ : يُقال : كان ذَلِك مُنذُ | شَهْرَيْنِ أَوْ *!لَمَمِهِما ، ومُنْذُ شَهْرٍ ولَمَمِه ، | أَي : قُرَابِ شَهْرٍ . | | *!والإِلْمَامُ : الزِّيَارَةُ غِبًّا ، وقد *!أَلَمَّ به | *!وأَلَمَّ عليه . | | *!واللَّمَمُ : *!الإلْمَامُ بِالنِّسَاءِ ، وشِدَّةُ | الحِرْصِ عَلَيْهِنَّ . | | *!والمُلِمَّةُ : النَّازِلَةُ الشَّدِيدَةُ من نَوَازِلِ | الدَّهْرِ ، والجَمْعُ : *!المُلِمَّاتُ . | | *!واللَّمَّةُ : الدَّهْرُ . |

| | وقَدَحٌ *!مَلْمُومٌ : مُسْتَدِيرٌ ، عن أَبِي | حَنِيفَةَ . | | وذُو *!اللِّمَّة : فَرسُ سَيِّدِنا رَسُولِ اللهِ | صَلَّى الله عليه وسَلَّم ، ذَكَرَه أَهْلُ السِّيَرِ . | | وشَعَرٌ *!مُلَمَّمٌ : *!ومُلَمْلَمٌ : مَدْهُونٌ ، | قَالَ : | % ( * ومَا التَّصَابِي لِلعُيُونِ الحُلَّمِ * % ) % | % ( * بَعدَ ابْيِضَاضِ الشَّعَرِ *!المُلَمْلَمِ * % ) % | | العُيُونُ هُنَا : سَادَةُ القَوْمِ ، ولِذَا قَالَ : | ( ( الحُلَّمِ ) ) ، ولم يَقُلْ : الحَالِمَةُ . | | *!واللَّمَّةُ : الْهَمَّةُ والخَطْرَةُ تَقَعُ في | القَلْبِ ، عن شَمِرٍ . | | *!واللَّمَّةُ : الدُّنُوُّ . |

### Türkçe

| | ( **لَمَّه** ) **يَلُمَّه** **لَمًّا** : ( onu topladı . ve ) | mecazdandır: **لَمَّ** (Allah Teâlâ onun dağınıklığını topladı) yani: | ( onun dağınık işlerinin arasını yaklaştırdı ) ve dağınığını topladı, | el-Muḥkem’de olduğu gibi; ve denildi: işlerinden dağılmış olanı topladı | ve onu ıslah etti, eṣ-Ṣıḥâḥ’ta olduğu gibi. | | | ( ve ) ondan onların sözü: ( bizim evimiz **لَمُومَةٌ** yani: | insanları toplar ve onları barındırır ) ; Fedekiyy b. | Aʿbud, ʿAlḳame b. Seyf’i överken dedi: | % ( Ve beni çocuk sevgisiyle sevdi ve beni **ولَمَّنِي** % | cömert, yüce olana hediyenin toplanması gibi topladı ) % | | Ḥamâse’de böylece: Fedekiyy’indir, | ve rivayeti: “beni sevdi” şeklindedir. | | [ ve bir oğlan **مُلِمٌّ**; ilkinin ḍamm’ıyla: | bulûğa yaklaştı ] . | | ( ve bir adam **مِلَمٌّ**; **مِجَنٍّ** gibi, kavmi toplar ) | ve insanlara iyiliğiyle şâmil olur, ( yahut ) ev halkına | ve ( aşiretine ) ; Ruʾbe dedi: | % ( * Öyleyse üzerimize bir **مِلَمّ**’in iki kanadını yay * % ) % | | ( **والمِلَمُّ** ) ayrıca: ( her şeyden şiddetli olan ) . | | ( **وأَلَمَّ** ) adam: ( **اللَّمَمَ**’i bizzat yaptı ) yahut | ona yaklaştı; ve ondan İfk hadisi: “Eğer sen | | **أَلْمَمْتِ** bir günahla, Allah’tan bağışlanma dile” yani: | yaklaştın. | | el-Cevherî, Ümeyye b. Ebî’ṣ-Ṣalt’a, | vefatı sırasında söylediği şu beyti nakletti: | % ( * Eğer bağışlarsan, Allah’ım, çokça bağışlarsın * % ) % | % ( * Ve sana hangi kul var ki **أَلَمَّا** etmemiş olsun? ! * % ) % | | Ve denilir: **الإلْمامُ**: günaha muvafakat etmektir, | vuku buldurmaksızın. | | ( ve ) **أَلَمَّ** ( ona: indi; **كَلَمَّ** ve **الْتَمَّ** gibi ) ; böylece | el-Muḥkem’dedir; el-Cevherî ise **أَلَمَّ** | ona ile yetindi. | | ( ve ) **أَلَمَّ** ( oğlan: bulûğa yaklaştı ) , | | artık o **مُلِمٌّ**’dir; bu mecazdır. | | ( ve ) **أَلَمَّتِ** ( hurma ağacı: | irṭâb’a yaklaştı ) , artık o **مُلِمٌّ** ve **مُلِمَّةٌ**’dir. Ve dedi | Ebû Ḥanîfe: o, meyve vermeye yaklaşmış olandır. | Ve dedi Ebû Zeyd: falanın arazisinde ağaçtan | **المُلِمِّ** şu kadar şu kadar vardır; o, taşımaya yaklaşmış olandır; | bu mecazdır. | | ( **واللَّمَمُ** , harekeli olarak: deliliktir ) , yahut bir tarafı | ondan; **يُلِمُّ** insanın başına gelir ve ona arız olur; Şemir söyledi. | Ve ondan hadis: “Ona, kızında bir **لَمَمًا** | bulunduğundan şikâyet etti”; ona çörekotu tavsiye etti ve dedi: | “Sâm (ölüm) dışında her şeyden fayda verir”; ve inşâd etti | İbn Berrî, Ḥubâb b. ʿAmmâr es-Suḥaymî için: | % ( Benû Ḥanîfe, onlardan nefret ettiğin vakit bir topluluktur % | sanki onlar bir cinnettir yahut onlara bir **لَمَمُ** dokunmuştur ) % | | ( ve ) **اللَّمَمُ**: ( küçük günahlardır ) . Dedi | Ebû İshâk: öpücük ve bakış ve | benzerleri gibi; ve el-Cevherî, terkîbde zikretti | | **ن و ل**’de, **اللَّمَمَ**’in öpme olduğunu, | Vaḍḍâḥ el-Yemen’in sözünde: | % ( Artık vermedi, ta ki yanında yalvarıncaya kadar % | ve ona, Allah’ın **اللَّمَمْ** hakkında ruhsat verdiğini haber verinceye kadar ) % | | Ve bununla, O’nun Teâlâ sözünün tefsiri yapıldı: ! 2 \< الذين يجتنبون كبائر الإثم والفواحش إلا اللمم > 2 ! . Ve denildi: mânâ, ancak kulun | bir fuhşa **أَلمَّ** edip sonra tevbe etmesidir; ve buna delâlet eder | O’nun Teâlâ sözü: ! 2 \< إن ربك واسع المغفرة > 2 ! , | ancak **اللَّمَمُ** şudur: insanın masiyete **أَلَمَّ** etmiş olması | ve onun üzerinde ısrar etmemesi; ve ancak **الإلْمَام** | dilde, senin vakitte gelmeni gerektirir ve | şey üzerinde ikamet etmemeni; işte bu, **اللَّمَم**’in mânâsıdır; | el-Ezherî bunu doğru buldu; dedi: ve buna delâlet eder | Arapların sözü: bizi ancak **لِمَامًا** ziyaret eder yani: bazen | devamlılık olmaksızın; ve el-Ferrâ, âyetin mânâsında dedi: | ( ( küçük günahlardan yakın olan . | dedi: bazı Arapları işittim | derken: onu, öldürmeye **لَمَمَ** kadar dövdüm; isterler: | öldürmeye yakın bir dövüş; dedi: bir başkasını işittim | derken: “bunu yapmadı mı?” yani “az kalsın | yapacaktı” mânâsında. Ve el-Kelbî zikretti ki **اللَّمَمَ** kasıtsız | bakıştır; o bağışlanmıştır; eğer | bakışı iade ederse, o **لَمَمٍ** değildir; o bir günahtır ) ) . Ve dedi | İbnü’l-Aʿrâbî: günahlardan **اللَّمَمُ**: | fuhşun altındakidir; ve denildi: **اللَّمَمُ**: | bir fiili vuku buldurmaksızın masiyete yaklaşmaktır; bunu | el-Cevherî nakletti. Ve Ebû’l-ʿIyâl hadîsinde: “Şüphesiz | **اللَّمَمَ** iki had arasındadır: dünya haddi ve | âhiret haddi” yani: küçük günahlardır ki | onların üzerine dünyada da âhirette de | had yoktur. | | ( **والمَلْمُومُ**: delidir ) , ve bunun gibi: | **المَلْمُوسُ** ve **المَمْسُوسُ** . | | ( Cine dair ona bir **لَمَّةٌ** isabet etti yani: bir dokunuş ) , | mânâsı: cinin ona bazen **تُلِمُّ** etmesidir ( yahut ) | bir şey ( az ) . İbn Muḳbil dedi: |

| % ( فَإِذَا وذَلِكَ يَا كُبَيْشَةُ لَمْ يَكُنْ % | إِلاَّ *!كَلِمَّةِ حَالِمٍ بِخَيالِ ) % | | İbn Berrî dedi: **فَإِذَا وذَلِكَ** mübtedadır; vav zâiddir. Dedi ki: onu **الأخفش** böyle zikretti; onun haberi olmadı. | | ( **والعَيْنُ اللاَّمَّةُ**: kötülükle isabet eden musibet ) ve ondan hadis: “Onu her **هَامَّةٍ** ve **لامَّةٍ**’den, ve her **سَامَّةٍ**’nin şerrinden korurum.” Ebû Ubeyd dedi: “**مُلِمَّة** demedi.” Aslı, “**أَلْمَمْتُ بالشَّيءِ**”dendir: ona gelirsin ve onunla temas edersin; “ve her **سَامَّةٍ**’nin şerrinden” sözünü eşleştirmek için. Ve denildi ki: çünkü fiil yolu murad edilmedi; fakat onun **لَمَمٍ** sahibi olduğu murad edilir; Nâbiga’nın sözü gibi: | % ( * كِلِينِي لِهَمٍّ يا أُمَيْمَةَ نَاصِبِ * % ) % | Fiili murad etseydi “**مُنْصِبِ**” derdi. Leys dedi: **العَيْنُ اللاَّمَّةُ**, insana isabet eden [göz]dür; “**لَمَّتْهُ العَيْنُ**” demezler; fakat **ذِي** ve **ذَاتِ** ile nisbet üzerine taşınmıştır. | | ( yahut o, korkulan her şeydir: bir dehşetten, yahut bir şerden ) yahut bir dokunuştan. | | ( **واللُّمَّةُ**: şiddet ) ve ondan onun sözü: “Onu **حَادِثَاتِ اللَّمَّة**’den korurum.” Ferrâ’ rivayet etti: | % ( * عَلَّ صُرُوفَ الدَّهْرِ أو دُولاتِهَا * % ) % | % ( * تُدِيلُنا *!اللَّمَّة من *!لَمَّاتِهَا * % ) % | ( ve ) **اللُّمَّةُ**, (zamm ile: yol arkadaşı) seferde; (yahut seferdeki arkadaşlar). İbn Şümeyl dedi: **لُمَّةُ الرَّجُلِ**: sefer istediğinde onun arkadaşlarıdır; onunla birlikte olacak kimseye isabet ederse, bir **لُمَّةً**’ye isabet etmiş olur. | | ( ve ) denildi ki: (ünsiyet veren). Hadiste: “**لُمَّةً** buluncaya kadar yolculuk etmeyin”; yani: refakat. Fâtıma hadîsinde (Allah Teâlâ ondan razı olsun): “Kadınlarından bir **لُمَّةٍ** içinde çıktı”; yani: bir cemaat içinde. İbnü’l-Esîr dedi: denildi ki: o, üç ile on arasındadır. Hadiste: “Dikkat edin, Muâviye sapıklardan bir **لُمَّةً** sevk etti”; yani: bir cemaat. | | (tekil ve çoğul için) kullanılır; tekil: **لُمَّةٌ**, çoğul: **لُمَّةٌ**. | | Erkek için **لُمَةُ الرَّجُلِ**, zamm ve tahfîf ile, **ل أ م**’de zikretmiştir. | | ( ve ) **اللِّمَّةُ**, (kesr ile: **المَوْتُودِ**’un başından **بِالفِهْرِ** ile dağılmış olan şey) Ezherî nakletti; ve şu beyti okudu: | % ( وأَشْعَثَ في الدَّارِ ذِي لِمَّةٍ % | يُطِيلُ الحُفوفَ ولا يَقْمَلُ ) % | | ( ve ) **اللِّمَّةُ**: (kulağın yağ parçasını aşan saç). Omuzlara ulaşırsa o **جُمَّةٌ**’dir; **الصِّحاح**’ta olduğu gibi. Hadiste: “Resûlullah (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun)dan daha güzel **ذَا لِمَّةٍ** görmedim.” İbnü’l-Esîr dedi: ona bu ad verildi; çünkü o, **بِالمَنْكِبَيْنِ**’e **أَلَمَّتْ**. | | (çoğulu: **لِمَمٌ**, **ولِمامٌ**), ikisinin de kesriyle. İbn Müferriğ dedi: | % ( شَدَخَتْ غُرَّة السَّوَابِقِ منهم % | في وُجوهٍ مع *!اللِّمَام الجِعَادِ ) % | | İbn Cinnî **المُحْتَسَب**’de rivayet etti: | % ( بأسرعَ الشدِّ منّي يوم لانِيَةٌ % | لَمَّا لقِيتُهُمُ واهْتَزَّت *!اللِّمَمُ ) % | | ( ve **ذُو اللِّمَّةِ**: Ukâşe b. Mihsan’ın atı ) Esedî (Allah Teâlâ ondan razı olsun); onu İbnü’l-Kelbî, nisbetli **كِتاب الخَيْل**’de zikretti. | | (ve o, bizi **لِمَامًا** ziyaret eder; kesr ile) yani: (ara ara). Ebû Ubeyd dedi: mânası, devamlılık olmaksızın bazenlerdir. İbn Berrî dedi: **اللِّمامُ**: az buluşmadır; onun bir tanesi: **لَمَّةٌ**; Ebû Amr’dan ve. | | ( **والمُلَمْلَمُ**, iki lâmının fethiyle: toplanmış, yuvarlak, sıkıca bir araya getirilmiş olan; **كالمَلْمَومِ** ). Denir: **جَمَلٌ مَلْمُومٌ** ve **مُلَمْلَمٌ**: toplanmış; erkek de böyledir: bir kısmı bir kısmına toplanmış olandır. Ve **حَجَرٌ مُلَمْلَمٌ**: sert, yuvarlak, düzgünleştirilmiş. İbn Şümeyl dedi: **نَاقَةٌ مُلَمْلَمَةٌ**: yuvarlakça, kalın, çok etli, yaratılışı mutedil olandır. | | Ve **كَتِيبَةٌ مَلْمُومَةٌ** ve **مُلَمْلَمَةٌ**: toplanmış. | | Ve **حَجَرٌ مَلْمُومٌ** ve **طِينٌ مَلْمُومٌ**. Dedi. Ebû’n-Necm bir devenin başını vasfederken: | % ( * *!مَلْمُومَةٌ لَمًّا كَظَهْرِ الجُنْبُلِ * % ) % | ( ve ) **المُلَمْلَمَةُ** (hâ ile: filin hortumu). Süveyd b. Gafle hadîsinde: “Resûlullah’ın (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) zekât tahsildarı bize geldi; ona **مُلَمْلَمَةٍ** bir deve ile bir adam geldi; onu almayı reddetti.” İbnü’l-Esîr dedi: o, semizlikçe yuvarlak olandır; onu ancak, zekâtta malın seçkininin alınmasının yasaklanmış olması sebebiyle geri çevirdi. | | ( **يَلَمْلَمُ** yahut **أَلَمْلَمُ** yahut **يَرَمْرَمُ** ), ikincisi bedel üzere: (mîkât) Yemen ehlinin hac için ihrama girmesi içindir; o, (Mekke’den iki merhale uzaklıkta bir dağ)dır; ona vardım; **يَرَمْرَمُ** kendi yerinde zikredilmiştir; o da bedel üzeredir. | | (cezm harfleri) dörttür: ( **لَمْ** ve **لَمَّا** ve **أَلَمْ** ve **أَلَمَّا** ). ( ve ) **الصِّحاح**’ta: ( **لَمْ** ) |

| ( نَفْي لِمَا مَضَى ) için bir harftir; dersin ki: **لم يَفْعَلْ** | bunu; onun muradı, ondan bu fiilin | geçmiş zamanda vuku bulmamış olmasıdır; ve o, cezmedicidir. | Sîbeveyh dedi: **لَمْ** senin “yaptı” demenin nefiyidir; | ve **لن**: senin “yapacak” demenin nefiyidir; ve **لا**: nefiydir | senin “yapar” demene; ve fiil vuku bulmamıştır. Ve **ما**: nefiydir | senin “o yapıyor” demene, eğer fiil hâlinde | ise. Ve ( **ولَمَّا** ) nefiydir senin “gerçekten yaptı” demene; | adam der ki: “Falan öldü” de, sen dersin ki: **لَمَّا** | ve “ölmedi”. Ve **التَّهْذِيب**’de: ( ( Ve amma *!**لَمَّا** | elif’i salıverilmiş, mîm’i şeddeli, tenvinsiz olan ise | onun Arapların كلامında mânaları vardır: | | Onlardan biri: onun ( “**حِين**” mânasında olmasıdır ) eğer | onunla başlanırsa, yahut bir **و** veya | **ف** ile atfedilmiş olursa, yahut bir fiille cevap verilirse ki onun cevabı | senin sözün gibi: **لَمَّا جَاءَ القَوْمُ قاتَلْنَاهم**; yani: | geldikleri vakit; Allah’ın عزّ وجلّ sözündeki gibi: ^ ( **وَلَمَّا بَلَغَ | وَرَدَ مَاءَ مَدْيَنَ** ) ^; ve dedi: ! 2 \< فلما بلغ معه السعي قال يا بني > 2 !; bunun mânası bütünüyle | “vakit”tir. Ve cevap onun üzerine takdim edilebilir; şöyle denir: | kavim düşmanla savaşmaya hazırlandı, **لَمَّا** hissettikleri vakit | onları; yani: onları hissettikleri vakit. | | Ve ( **و** ) **لَمَّا** ( *!**لَمِ الجَازِمَةِ** ) mânasında olur; Allah عزّ وجلّ dedi: ! 2 \< بل لما يذوقوا عذاب > 2 !; yani: **لَمْ** tatmadılar. | | Ve ( **و** ) ( **إلاَّ** ) mânasında olur ) ve Cevherî’nin onun “**إلاَّ** mânasında olması”nı inkârı iyi değildir ). | Onun nassı: “**لَمَّا** ‘**إلاَّ**’ mânasındadır” diyenin sözü ise | dilde bilinmez. Bitti. Ve Ezherî ve başkası imamlardan nakletmiştir ki o sahihtir. | İbn Berrî dedi: ve Sîbeveyh hikâye etmiştir: | **نَشَدْتُكَ الله لَمَّا فَعَلْتَ**; “**إلاَّ** yaptın” mânasında. Ve Ezherî dedi: ( denir: **سَأَلْتُكَ | لَمَّا فَعَلْتَ** yani: **إِلاَّ فَعَلْتَ** ); ve o, Hüzeyl’in lügatidir; onunla **إِنْ**—ki o | cehd (olumsuzlama)dır—cevap verildiği zaman. ( Ondan ) O’nun تعالى sözü: ! 2 \< إن كل نفس لما عليها حافظ > 2 !; kimde ki |

| onunla okudu; mânası: “her nefis yoktur ki ancak onun üzerinde | bir koruyucu olmasın.” İbn Berrî dedi: mîm hafifletilir; | ve **ما** زائد olur; onunla da okunmuştur; | ve mânası: “mutlaka onun üzerinde bir koruyucu vardır.” Ve ( **و** ) bunun misli O’nun تعالى sözü: ! 2 \< وإن كل لما جميع لدينا محضرون > 2 !; Âsım onu şeddeli okudu. Mânası: | “hiçbiri yoktur ki ancak hepsi katımızda (bulundurulmuş)dır.” Ferrâ dedi: | **لَمَّا** “**إلاَّ**” mânasına konulduğu zaman sanki ona **ما** eklenmemiştir; böylece ikisi birlikte | **إِنْ**’in—ki cehd olur—mânasında olmuştur; böylece ona **لا**’yı eklediler; | | böylece ikisi birlikte tek bir harf oldu; ve cehd haddinden çıktılar; ve كذلك **لَمّا**. Dedi: ve | Kisâî derdi: şedde ile **لَمَّا**’nın vechini bilmem. | Ezherî dedi: ve sana delil olan şeylerden, **لَمَّا**’nın cehd olan **إِنْ** ile birlikte “**إلاَّ**” mânasında olması üzerine, Allah عزّ وجلّ sözü: ! 2 \< إن كل إلا كذب الرسل > 2 !; ve o, | şehirlerin kurrâsının kıraatidir. Ferrâ dedi: ( **و** ) o, | ( Abdullah’ın kıraatinde: **إِنْ كُلُّ لَمَّا كَذَّبَ | الرُّسُلَ** ). Dedi: mânası birdir. Ve Halîl dedi: **لَمَّا** bir şey için bekleyiş olur; | beklenen; ve bir şey için kopuş da olabilir; geçmiş olan. | Ezherî dedi: bu, senin sözün gibidir: | **لَمَّا غَابَ قُمْتُ**. Kisâî dedi: **لَمَّا** bir yerde cehd olur; ve bir yerde vakit olur; | ve bir yerde beklenen bir şey için bekleyiş olur; | ve bir yerde “**إلاَّ**” mânasında olur; | dersin ki: **بِاللهِ لَمَّا قُمْتَ عَنَّا**; “**إِلاَّ | قُمْتَ عَنَّا**” mânasında. | ( *!**واللُّمْلومُ** )—damme ile—: ( cemaat ) *!**يَلْتَمُّون**. | | ( *!**وأَلُمَّ** ): ( **هَلُمَّ** ) hakkında bir lügattir; vezin ve mânaca. | | ( *!**وأَلَمَّ يَفْعَلُ** ) şöyle; yani: ( **كَادَ** ) şöyle yapacaktı; | Ferrâ onu nakletti. | | ( *!**ولِمَ ، بِكَسْرِ اللاَّمِ وفَتْحِ المِيمِ** ): | bir harftir ( onunla istifham olunur ); dersin ki: *!**لِمَ ذَهَبْتَ ؟** | Aslı **لِمَا**’dır; ve ona **ما**’yı dâhil etmen sana vardır; | sonra ondan elif’i hazfedersin; ondan O’nun تعالى sözü: | ! 2 \< لم أذنت لهم > 2 !; **الصِّحاح**’ta böyle. | Ebû Zekeriyyâ dedi: onun zikrettiği bu şey ancak | *!**بِلَم الجَازِمَةِ** ile ilgilidir; istifhamiyye faslından değildir. | Ve **لِمَ**’in aslı **لِمَا**’dır; elif hafifletme için hazfedildi; | ve mîm meftuh bırakıldı; fetha hazfedilmiş elif’e delâlet etsin diye. | Ve mîm’i sükûnlamak câiz olabilir; onu harekesi üzere bırakmak | daha iyidir. İbn Berrî, Cevherî’nin “**لِمَ**: onunla istifham olunan bir harftir” sözü yanında dedi ki: | bu bozuk bir sözdür; çünkü **ما** **لِمَ**’de mevcuttur; ve lâm ona dâhil olandır; | ve elif’i hazfedildi; istifhamiyye ile haberiyye arasında fark olsun diye. | Amma **أَلَمْ** ise, onun aslı **لَمْ**’dir; ona istifham elif’i dâhil edilmiştir. | Dedi: ve amma **لِمَ** ise, onun ( aslı **ما**’dır ) ki | istifham olur; ( bir lâm ile birleştirildi ). Sonra Cevherî dedi: ( ve sana vardır ki dâhil edesin ) ona | ( **الهَاءَ** ) vakıfta ( böylece dersin: **لِمَهْ** ); ve Ziyâd el-A‘cem’in sözü: | % ( * يا عَجَبًا والدَّهْرُ جَمٌّ عَجَبُهْ * % ) % | % ( * مِنْ عَنَزِيٍّ سَبَّنِي لَمْ أَضْرِبُهْ * % ) % | çünkü o, **الهَاء** üzerinde vakfettiği vakit, | ikisinin harekesini ondan öncekine nakletti. | | Ve ( **و** ) hadiste: ve (   **إِنَّ مِمَّا يُنْبِتُ | الرَّبِيعُ ما يَقْتُلُ حَبَطًا أَوْ *!يُلِمُّ**   ) . Dedi |

أَبو عُبَيْدٍ: (Yani: bundan yaklaşır). Ve ondan: cennetin sıfatı hakkında diğer hadis: “Ve eğer o, Allah’ın hükmettiği bir şey olmasaydı, görmesinden dolayı gözünün gitmesi yaklaşırdı”; yani: onda görülen şey sebebiyle; yani: gözünün gitmesine yaklaşırdı.

(Ve bir kabile) **لَمْلَمٌ** (ve bir ordu **لَمْلَمٌ**), yani: (çok, toplanmış). İbnُ أَحْمَر dedi:
% (Onların aşağısında, onlara gece sohbeti olarak gelirsen,
Helâl bir kabile **لَمْلَمٌ** bulanık) %

(**ولَمْلَمَ الحَجَرَ**: onu döndürdü). Bir bedevîden nakledildi: Biz, **نُلَمْلِمُ** (toplayıp derleriz) tıpkı kara keklik gibi, **الثَّرِيدِ**’den; ve aynı şekilde çamurdan.

(**والْتَمَّ**) **اللَّمَّةِ**’den; yani: (ikisi ziyaret etti). أَوسُ بنُ حَجَر dedi:
% (Ve ondan bir ihtiyaç için ne zaman **الْتَمَّ** olsa,
Tümâdır’dan bir **هِتْرًا**’yı, **هَاتِرَا** olarak geri çevirir) %

[ ] Üzerine istidrâk edilenlerdendir:

**اللَّمُّ**: çok, şiddetli toplama; ondan Yüce’nin sözü: “**أكلا لما**”. الفَرَّاء dedi: yani: şiddetli. الزَّجَّاج dedi: yani: onun tamamıyla topluyorsunuz. Sıhâh’ta: yani: onun payını ve arkadaşının payını.

Ebû عُبَيْدة dedi: denir ki: **لَمَمْتُه** onu tamamen topladım, ta ki sonuna varıncaya kadar.

**اللُّمَّةِ**’nin - cemaat manasında - çoğulu: **لُمُومٌ**, damme ile; ve **لَمَائِمُ**.

Ebû زَيْدٍ dedi: denir ki: bu, iki aydan beri yahut onların **لَمَمِهِما**’sından beri; ve bir aydan beri ve onun **لَمَمِه**’inden beri; yani: bir aya yakın.

**الإِلْمَامُ**: ara ara ziyaret; ve ona **أَلَمَّ به** ve ona **أَلَمَّ عليه**.

**اللَّمَمُ**: kadınlara **الإلْمَامُ** ve onlara karşı hırsın şiddeti.

**المُلِمَّةُ**: zamanın musibetlerinden şiddetli musibet; çoğulu: **المُلِمَّاتُ**.

**اللَّمَّةُ**: zaman.

Ve **مَلْمُومٌ** bir kadeh: yuvarlak; Ebû حَنِيفَة’den.

**ذُو اللِّمَّة**: Efendimiz Allah’ın Resûlü’nün - Allah ona salât ve selâm etsin - atı; siyer ehli onu zikretti.

**مُلَمَّمٌ** saç: ve **مُلَمْلَمٌ**: yağlanmış. Dedi ki:
% (Ve gözlerin **الحُلَّمِ**’ine gençlik taslamak yoktur) %
% (Saçın **المُلَمْلَمِ** beyazlamasından sonra) %

Burada **العُيُونُ**: kavmin efendileridir; bu yüzden dedi: ((**الحُلَّمِ**)), ve **الحَالِمَةُ** demedi.

**اللَّمَّةُ**: kalpte vuku bulan azim ve hatıra; Şemir’den.

**اللَّمَّةُ**: yakınlık.
