# لمي — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%85%D9%8A/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%85%D9%8A/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%85%D9%8A.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: لمي

: ( ي ( *!اللِّمَا ) : ) هكذا في النُّسخِ بالألفِ ، وصَرَّحَ القالِي أنَّه يُكْتَبُ بالياءِ ، ومثْلُه في نسخِ الصحاحِ والمُحْكم والتَّهذيبِ مَضْبوطاً . ( مثلثةَ الَّلامِ ) ، الفتح هو الذي اقْتَصَرَ عليه الجَوْهرِي وغيرُهُ مِن الأئِمَّة ؛ والضم نقلَهُ ابنُ سِيدَه عن الهَجَري ، قالَ : وزَعَمَ أَنَّها لُغَةُ

الحِجازِ .
( سُمْرَةٌ في الشَّفةِ ) تُسْتَحْسَنُ ؛ كذا في الصِّحاح ؛ وفي كتابِ القالِي : في الشَّفَتَيْن واللثاتِ ؛ وليسَ في المُحْكم ذِكْر اللّثات . ( أَو شَرْبَةُ سَوادٍ فيها ) .
( قالَ الأزْهرِي : قالَ أَبو نَصْر : سأَلْتُ الأصْمعي عن *!اللَّمَى فقالَ : هي سُمْرَةٌ في الشَّفَةِ ، ثم سأَلْته ثانيةً فقالَ : هو سَوادٌ يكونُ في الشَّفَتَيْن ؛ وأَنْشَدَ :
يَضْحَكْنَ عن مَثْلُوجةِ الأَثْلاج ْفيها *!لَمًى مِن لُعْسةِ الأدْعاجْ وقد ( *!لَمِيَ ، كرَضِيَ لَمًى ، و ) حكَى سيبويه : لَمَى ( كرَمَى ) *!يَلْمِي ( *!لَمْياً ) ، بالفتح كما في النسخ ، وهو في المُحْكم : *!لُمِيًّا ، كعُتِيَ : ( اسْوَدَّتْ شَفَتُه ، وهو *!أَلْمَى ، وهي *!لَمْيَاءُ ) ؛ ) قالَ طرفَةُ :
وتَبْسِمُ عن أَلْمَى كأَنَّ مُنَوِّراً
تَخَلَّلَ حُرَّ الرَّمْلِ دِعْصٌ له نَدَأَرادَ : عن ثَغْرٍ أَلْمَى اللِّثات ، فاكْتَفَى بالنّعْت عن المَنْعوت .
( و ) قد يكونُ اللّمَى في غيرِ اللّثات والشَّفةِ ، يقالُ : ( رُمْحٌ أَلْمأ ) ، كذا في النسخِ والصَّوابُ أَلْمَى ، كما هو نصُّ المُحْكم ؛ ( شَديدُ سُمْرَةِ اللِّيطِ صَليبٌ .
( و ) يقالُ : ( ظِلٌّ أَلْمَى ) : ) أَي ( كثِيفٌ ) أَسوَدُ ؛ نقلَهُ الجَوْهرِي .
( و ) يقالُ : ( شَجَرٌ أَلْمَى ) : ) أَي ( كثِيفُ الظِلِّ ) : قالَ الجَوْهرِي : من الخُضْرةِ ؛ وقالَ القالِي : اسْوَدّ ظِلّه مِن كثافَةِ أغْصانِهِ ؛ وأَنْشَدَ الحميدِ بنِ ثورٍ :
إلى شَجَرٍ أَلْمَى الظِّلالِ كأَنَّهرَواهبُ أَحْرَمْنَ الشَّرابَ عُذُوبُ

( *!والْتُمِيَ لَوْنُه ، مَجْهولاً ) : ) مثْلُ ( الْتُمِعَ ) ، وقد يُهْمَز ؛ نقلَهُ الجَوْهرِي ؛ وقد تقدَّم في الهَمْزةِ .
( *!وتلَمَّى ) : ) لُغَةٌ في ( تَلَمَّأَ ) بالهَمْزِ . يقالُ : تَلَمَّأَتْ به الأرضُ وعليه : اشْتَمَلَتْ . وقد ذُكِرَ في الهَمْزِ .
( *!وأَلْمَى اللِّصُّ ) لُغَةٌ في ( أَلْمَأَ ) ، بالهَمْزةِ ، أَلْمأ اللِّصُّ على الشيءِ ذَهَبَ به خفْيَةً ، وقد تقدَّمَ .
( والألْمَا ) ، كذا في النسخِ والصَّوابُ *!الألْمَى : ( البارِدُ الرِّيقِ ) ؛ ) قالَهُ بعضُهم ؛ نقلَهُ الأزْهرِي .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
لِثَّةٌ *!لَمْياءُ : لَطِيفَةٌ قليلةُ الدمِ ، وقيلَ : قَليلَةُ اللحْمِ .
وإنها *!لَتُلَمِّي شَفَتَيْها .
وظلٌّ *!أَلْمَى : بارِدٌ .
*!والْتَمَى به : اسْتَأْثَرَ به وغَلَبَ عليه .
*!ولِيميَاءُ ، ككيمياء : بَلَدٌ بالرُّومِ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :

### Türkçe

: ( **اللِّمَا** : ) nüshalarda elif ile böyledir; el-Kālî onun yâ ile yazıldığını açıkça belirtmiştir; bunun benzeri, Ṣıḥâḥ’ın ve el-Muḥkem’in ve et-Tehẕîb’in nüshalarında da ضبط edilmiş olarak vardır. ( **مثلثةَ الَّلامِ** ) ; fetih, el-Cevherî’nin ve imamlardan başkasının da onunla yetindiği şeydir; zamme’yi ise İbn Sîde el-Hecrî’den nakletmiştir; dedi ki: ve onun Hicaz dili olduğunu zannetmiştir.

( dudakta bir esmerlik ) beğenilir; Ṣıḥâḥ’ta böyledir; el-Kālî’nin kitabında ise: iki dudakta ve diş etlerinde; el-Muḥkem’de diş etlerinin zikri yoktur. ( yahut onda bir siyahlık içimi ) .

( el-Ezherî dedi ki: Ebû Naṣr dedi ki: el-Aṣmaʿî’ye **اللَّمَى** hakkında sordum; dedi ki: o, dudakta bir esmerliktir; sonra ona ikinci defa sordum; dedi ki: o, iki dudakta bulunan bir siyahlıktır; ve şu beyti okudu:
يَضْحَكْنَ عن مَثْلُوجةِ الأَثْلاج ْفيها **لَمًى** مِن لُعْسةِ الأدْعاجْ
ve ( **لَمِيَ** , raḍiya gibi, **لَمًى** oldu, ve ) Sîbeveyh hikâye etti: **لَمَى** ( ramā gibi ) **يَلْمِي** ( **لَمْياً** ) , nüshalarda olduğu üzere fetih ile; el-Muḥkem’de ise: **لُمِيًّا** , ʿutiya gibi: ( dudağı karardı; o **أَلْمَى**’dır, o da **لَمْيَاءُ**’dır ) ; ) Ṭarafe dedi ki:
وتَبْسِمُ عن أَلْمَى كأَنَّ مُنَوِّراً
تَخَلَّلَ حُرَّ الرَّمْلِ دِعْصٌ له نَدَأَرادَ : عن ثَغْرٍ أَلْمَى اللِّثات ، فاكْتَفَى بالنّعْت عن المَنْعوت .
muradı: diş etleri **أَلْمَى** olan bir ağız açıklığından; böylece niteleyeni, nitelenenden yeterli gördü.

( ve ) **اللَّمَى** diş etleri ve dudak dışında da olabilir; denir ki: ( **رُمْحٌ أَلْمأ** ) , nüshalarda böyledir; doğrusu **أَلْمَى**’dır, el-Muḥkem’in nassı olduğu üzere; ( lifin şiddetli esmerliği, serttir.

( ve ) denir ki: ( **ظِلٌّ أَلْمَى** ) : ) yani ( yoğun ) siyahtır; el-Cevherî onu nakletmiştir.

( ve ) denir ki: ( **شَجَرٌ أَلْمَى** ) : ) yani ( gölgesi yoğun ) ; el-Cevherî dedi ki: yeşillikten dolayı; el-Kālî dedi ki: dallarının كثافة’sinden gölgesi karardı; ve Ḥumeyd b. Sevr’ün şu beytini okudu:
إلى شَجَرٍ أَلْمَى الظِّلالِ كأَنَّهرَواهبُ أَحْرَمْنَ الشَّرابَ عُذُوبُ

( **والْتُمِيَ لَوْنُه** , meçhul olarak ) : ) ( **الْتُمِعَ** ) gibidir; hemzelenebilir; el-Cevherî onu nakletmiştir; hemzede daha önce geçti.

( **وتلَمَّى** ) : ) hemze ile ( تَلَمَّأَ )’da bir lugattır. Denir ki: تَلَمَّأَتْ به الأرضُ وعليه: kuşattı. Hemzede zikredilmiştir.

( **وأَلْمَى اللِّصُّ** ) hemze ile ( أَلْمَأَ )’da bir lugattır; hırsız bir şey üzerine أَلْمأ etti: onu gizlice götürdü; daha önce geçti.

( **والألْمَا** ) , nüshalarda böyledir; doğrusu **الألْمَى**’dır: ( tükürüğü soğuk olan ) ; ) bunu bazısı söylemiştir; el-Ezherî nakletmiştir.

Ve ondan istidrâk olunanlardandır:
**لِثَّةٌ لَمْياءُ** : latif, kanı az; ve denildi ki: eti az.
Ve şüphesiz o, iki dudağını **لَتُلَمِّي** eder.
**وظلٌّ أَلْمَى** : soğuk.
**والْتَمَى به** : onu kendine ayırdı ve ona galip geldi.
**ولِيميَاءُ** , kîmiyâ gibi: Rûm’da bir beldedir.
Ve ondan istidrâk olunanlardandır:
