# لن — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%86/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%86/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%86.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: لن

لن: حرف ناصب للأَفعال، وهو نَفْيٌ
لقولك سيفعل، وأَصلها عند الخليل لا أَنْ، فكثر إِستعمالها فحذفت الهمزة تخفيفاً، فالتقت أَلف لا ونون أَن، وهما ساكنان، فحذفت الأَلف من لا لسكونها وسكون النون بعدها، فخلطت اللام بالنون وصار لهما بالإمتزاج والتركيب الذي وقع فيهما حكم آخر، يدلك على ذلك قول العرب: زيداً لن أَضرب، فلو كان حكم لن المحذوفة الهمزة مُبَقّىً بعد حذفها وتركيب النون مع لام لا قبلها، كما كان قبل الحذف والتركيب، لما جاز لزيد أَن يتقدم على أَن، لأَنه كان يكون في التقدير من صلة أَن المحذوفة الهمزة، ولو كان من صلتها لما جاز تقدمه عليها على وجه، فهذا يدلك أَن الشيئين إذا خُلِطا حدَثَ لهما حكمٌ ومعنىً لم يكن لهما قل أَن يتمزجا، أَلا ترى أَن لولا مركبة من لو ولا، ومعنى لو امتناع الشيء لامتناع غيره، ومعنى لا النفي والنهي، فلما ركبا معاً حدث معنى آخر وهو امتناع الشيء لوقوع غيره؟ فهذا في أَن بمنزلة قولنا كأَنَّ، ومصحح له ومُؤَنَّسٌ به ورادٌّ
على سيبويه ما أَلزمه الخليل من أَنه لو كان الأَصل لا أَن لما جاز زيداً لن أَضرب، لامتناع جواز تقدم الصلة على الموصول، وحِجاج الخليل في هذا ما قَدَّمنا ذكره لأَن الحرفين حدث لهما بالتركيب نحوٌ لم يكن لهما مع الانفراد. الجوهري: لن حرف لنفي الاستقبال، وتنصب به تقول: لن يقوم زيد. التهذيب: قال النحويون لن تنصب المستقبل، واختلفوا في علة نصبه إياه، فقال أَبو إسحق النحوي: روي عن الخليل فيه قولان: أَحدهما أَنها نصبت كما نصبت أَن وليس ما بعدها بصلة لها لأَن لن تَفْعَلَ نَفْيُ سيفعل فيقدم ما بعدها عليها نحو قولك زيداً لن أَضرب كما تقول زيداً لم أَضرب، وروى سيبويه عن بعض أَصحاب الخليل أَنه قال الأَصل في لن لا أَن، ولكن الحذف وقع استخفافاً، وزعم سيبويه أَن هذا ليس بجيد ولو كان كذلك لم يجز زيداً لن أَضرب، وهذا جائز على مذهب سيبويه وجميع النحويين البصريين؛ وحكى هشام عن الكسائي في لن مثل هذا القول الشاذ عن الخليل ولم يأْخذ به سيبويه ولا أَصحابه. وقال الليث: زعم الخليل في لن أَنه لا أَن فوُصِلَتْ لكثرتها في الكلام، أَلا ترى أَنها تشبه في المعنى لا ولكنها أَو كد؟ تقول: لن يُكْرِمَك زيد، معناه كأَنه كان يطمع في إكرامه فنفيت ذلك ووَكَّدْتَ النفي بلن، فكانت أَوجب من لا. وقال الفراء: الأَصل في لن ولم لا، فأَبدلوا من أَلف لا نوناً وجحدوا بها المستقبل من الأَفعال ونصبوه بها، وأَبدلوا من أَلف لا ميماً وجحدوا بها المستقبل الذي تأْويله المُضِيُّ وجزموه بها. قال أَبو بكر: وقال بعضهم في قوله تعالى: فلا يُؤْمِنُوا حتى يَرَوُا العذابَ الأَليمَ، فلَنْ يُؤْمنوا، فأُبدلت الأَلف من النون الخفيفة؛ قال: وهذا خطأٌ، لأَن لن فرع للا، إذ كانت لا تَجْحَدُ الماضيَ والمستقبلَ والدائم والأَسماءَ، ولن لا تجحد إلا المستقبل وحده.

### Türkçe

**لن**: fiilleri nasbeden bir harftir; ve o, “yapacak” demene karşılık bir nefiydir. Aslı, Halîl’e göre **لا أَنْ**’dır; kullanımı çoğalınca hafifletme için hemze hazfedildi; böylece **لا**’nın elifi ile **أَن**’ın nûnu karşılaştı; ikisi de sâkindir; **لا**’dan elif, sükûnu ve ardından nûnun sükûnu sebebiyle hazfedildi; böylece lâm nûn ile karıştı ve ikisine, iç içe geçme ve içinde vuku bulan terkib ile, başka bir hüküm oldu. Buna Arapların şu sözü delâlet eder: “Zeyd’i, **لن** dövmeyeceğim.” Şayet hemzesi hazfedilmiş **لن**’in hükmü, hemzenin hazfinden ve nûnun, öncesindeki **لا**’nın lâmı ile terkibinden sonra da, haziften ve terkibden önce olduğu gibi, bâkî kalsaydı; Zeyd’in **أَن**’dan önce gelmesi câiz olmazdı; çünkü takdirde, hemzesi hazfedilmiş **أَن**’ın sılasından olurdu; şayet onun sılasından olsaydı, hiçbir surette onun üzerine takaddümü câiz olmazdı. Bu sana şunu gösterir: iki şey karıştırıldığında, onlara, karışmadan önce kendilerinde bulunmayan bir hüküm ve bir mâna hâdis olur. Görmüyor musun ki **لولا**, **لو** ve **لا**’dan mürekkebdir; **لو**’nun mânası, bir şeyin, başka bir şeyin imtinâı sebebiyle imtinâıdır; **لا**’nın mânası nefiy ve nehiydir; ikisi birlikte terkib edilince başka bir mâna hâdis oldu; o da bir şeyin, başka bir şeyin vuku bulması sebebiyle imtinâıdır. İşte bu, **أَن** hakkında, bizim “sanki” dememiz menzilesindedir; ve onu tashih edici, ona ünsiyet verici ve Sîbeveyh’e, Halîl’in ona ilzâm ettiği şeye reddedicidir: “Eğer asl **لا أَن** olsaydı, ‘Zeyd’i, **لن** dövmeyeceğim’ câiz olmazdı; çünkü sılanın mevsûl üzerine takaddümü câiz olmasının imtinâı sebebiyle.” Halîl’in bu husustaki hücceti, daha önce zikrini takdim ettiğimiz şeydir; çünkü iki harfe, terkib ile, tek başınalıkla beraber kendilerinde bulunmayan bir nahiv hâdis olmuştur.

Cevherî: **لن**, istikbâlin nefyi için bir harftir; ve onunla nasb edilir; “Zeyd kalkmayacak” dersin.

Tehzîb: Nahivciler dedi ki: **لن** istikbâli nasb eder. Onun, onu nasb etmesinin illetinde ihtilâf ettiler. Ebû İshâk en-Nahvî dedi ki: Halîl’den onun hakkında iki söz rivayet olundu: Birincisi: **أَن** nasıl nasb ettiyse o da öyle nasb etti; ve ondan sonrası onun sılası değildir; çünkü “**لن تَفْعَلَ**”, “yapacak”ın nefyi olduğundan, ondan sonrasını onun üzerine takdim eder; senin “Zeyd’i, **لن** dövmeyeceğim” sözün gibi; nitekim “Zeyd’i, dövmedim” dediğin gibi. Sîbeveyh, Halîl’in bazı ashabından rivayet etti ki o dedi: **لن**’in aslı **لا أَن**’dır; fakat hazif, hafife alma sebebiyle vuku buldu. Sîbeveyh zannetti ki bu iyi değildir; şayet öyle olsaydı “Zeyd’i, **لن** dövmeyeceğim” câiz olmazdı. Bu, Sîbeveyh’in mezhebine ve bütün Basralı nahivcilerin mezhebine göre câizdir. Hişâm, Kisâî’den **لن** hakkında, Halîl’den rivayet olunan bu şâz sözün benzerini nakletti; Sîbeveyh ve ashabı onunla amel etmedi.

Leys dedi ki: Halîl, **لن** hakkında, onun **لا أَن** olduğunu iddia etti; sözde çokluğu sebebiyle bitiştirildi. Görmüyor musun ki mânada **لا**’ya benzer; fakat o daha pekiştiricidir? “Zeyd sana ikram etmeyecek” dersin; mânası, sanki onun ikramını umuyor idi de sen bunu nefyettin ve nefyi **لن** ile pekiştirdin; böylece **لا**’dan daha vâcip oldu.

Ferrâ dedi ki: **لن**’in ve **لم**’in aslı **لا**’dır. **لا**’nın elifinden bir nûn bedel ettiler; onunla fiillerden istikbâli inkâr ettiler ve onunla nasb ettiler. **لا**’nın elifinden bir mîm bedel ettiler; te’vîli mâzî olan istikbâli inkâr ettiler ve onunla cezmettiler.

Ebû Bekr dedi ki: Bazıları, Allah Teâlâ’nın şu kavlinde: “Artık iman etmesinler; tâ ki elem verici azabı görsünler; artık **لن** iman etmesinler” dedi ki: elif, hafif nûndan bedel kılındı. Dedi ki: Bu hatadır; çünkü **لن**, **لا**’nın fer‘idir; zira **لا**, mâzîyi, istikbâli, dâimi ve isimleri inkâr eder; **لن** ise yalnız istikbâli inkâr eder.
