# لهب (ل-ه-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%87%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Alev demektir

- Harfler: ل - ه - ب
- Kur'an'da: 3 geçiş · 3 ayet · 2 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [لَهَبٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%A8/siga/%D9%84%D9%8E%D9%87%D9%8E%D8%A8%D9%8D.md) | فَعَلٍ | Alev | 2 | 2 | [111:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%A8/ayet/111:1.md) |
| [اللَّهَبِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%A8/siga/%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%8E%D9%91%D9%87%D9%8E%D8%A8%D9%90.md) | الْفَعَلِ | Alev | 1 | 1 | [77:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%A8/ayet/77:31.md) |

## Mücavir kökler — 8 mücavir (10 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [تبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Kebab kızartılmış et demektir
2. [صلي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Ona yaslanırlar
3. [ظلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Gölge demektir
4. [غني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Ğaniy, Ğanem, koyun sürüsü demektir
5. [أبو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Bab kapı demektir
6. [ذو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Sahip
7. [يدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · El ve kol demektir
8. [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ateş demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | لهب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [شعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D9%84.md), [وقد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%AF.md), [حرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%82.md) |
| Zıt Kök | [خمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%85%D8%AF.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Ateşin dumansız, parlayarak dikey yükselen saf dili ve yakıcı hararet hali |
| Çekirdek Özet 2 | İnkâr ve kışkırtmanın doğurduğu, koruyucu gölgesi olmayan yıkıcı azap |
| Çekirdek Özet 3 | Hukuksuzluk ve fitnenin ürettiği, toplumu tutuşturan kontrolsüz yıkıcı enerji |
| Kritik Hata Riski | İfadeyi yalnızca tarihsel bir şahsa hasredip kışkırtıcı tipolojiyi ve ontolojik alev hakikatini gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| له | Bir şeye kapılma, içten dışa taşma ve hararetli bir iştiyakla hareket etme. Bu anlam [لهث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%AB.md) kökünde dilin hararetle dışarı fırlamasında, [لهم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D9%85.md) kökünde bir şeyi bütünüyle içine çekip yutmada ve [لهو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D9%88.md) kökünde bir meşgale ile kendinden geçip oyalanmada görülür. | ب | İçteki hararetin ve taşkın hareketin fiziksel bir cisimde tutuşup dikey bir alev dili halinde dışarıya fışkırması ve mekânsal sınırları yakarak aşması. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Enerjinin ve hareketin dikey bir doğrultuda yukarıya sevk edilmesi. |
| ه | Kollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefes | Hararetin, nefesin ve ışıltının aniden görünürlük kazanıp açığa çıkması. |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Tutuşmanın ve hareketin belli bir cisim veya mahalde patlak vermesi. |
| لهب | Bir mahalde toplanan enerjinin hararet ve nefes ile aniden parlayarak yukarı doğru dikey bir dil halinde fışkırması. |  |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Ateşin dumandan arınmış saf alevi ve göğe doğru yükselen dikey ateş dili. Buradan hareketle aşırı susuzluktan için yanması (lehbân) ve koşan atın şiddetle toz kaldırması anlamında da kullanılmıştır. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruülkays'ın atının süratini ve hareketliliğini tasvir ettiği beytinde geçmektedir: فللزَّجْرِ ألهوبٌ وللسّاقِ دِرَّةٌ / وللسَّوط منه وَقْعُ أخْرَجَ مُهْذِبِ |
| Erken Arapça kullanım | Çöl sıcağının ve yakıcı hararetin tasvir edildiği erken dönem şiirinde şu mısralarla yer alır: لَهَبَانٌ وقَدَتْ حِزَّانُه / يَرْمَضُ الْجُنْدَبُ منه فَيَصِرّ |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisānü’l-Arab.

### Sami etimolojik katman

Sami dillerinde لهب kökü parıldama, yakıcı ışık saçma ve alevlenme semantik çekirdeğini temsil eder. İbranicede lahab / lehāvāh (לַהַב / לְהָבָה) kelimesi doğrudan parlak alevi ve parıldayan kılıç ağzını, Süryanicede lahbā (ܠܗܒܐ) ise ateş alevini ve şiddetli yanmayı karşılar. Kök, Kuzeybatı ve Güney Sami kollarında düzenli ses ve anlam denkliği taşır. Arapçada kök yalnızca ateşin yakıcılığını değil; dumanından ayrışmış saf alev dilini (لسان النار), aşırı susuzluktan kaynaklanan iç hararetini ve hızla koşan atın kaldırdığı toz bulutunu da ifade edecek biçimde genişlemiş, soyut düzeyde kışkırtma ve fitne eylemlerine aktarılmıştır.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Ateş dilinin dumansız yükselmesi (لسان النار) | Somut ateş alevinden susuzluğa (لهبان), atın hızlı koşusuna (ألهوب) ve fitneyi körüklemeye mecazen aktarılmıştır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice lahab, Süryanice lahbā | Parlak alev, kılıcın parıldayan yalın ucu ve ateş harareti anlamında ortak Sami mirasıdır. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik çerçevenin ötesinde düzenli ve güvenilir bir soydaşlık tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisānü’l-Arab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| لهب | Anlamlı | Alev, parlama | Ateş dilinin dumansız yükselmesi ve parlaması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [لبه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D9%87.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn kaydında mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez |
| [هلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D8%A8.md) | Anlamlı | Kılın gür ve sert olması | At ve deve kuyruğundaki sert ve kalın kıllar | Kur'an'da geçmez; yoğunluk ve fışkırma yönüyle uzak çağrışım |
| [هبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%A8%D9%84.md) | Anlamlı | Evlat kaybı, aklı yitirme | Bir kayıp sebebiyle derin acı çekme veya aklın karışması | Kur'an'da geçmez; yakıcı içsel yıkım çağrışımı taşır |
| [بله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D9%87.md) | Anlamlı | Gaflet, zihinsel durgunluk | Uyarıcılara karşı kayıtsız kalma ve saflık | Kur'an'da geçmez; alevin parlamasına karşı atalet hali |
| [بهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D9%84.md) | Anlamlı | Lanetleşme, başıboş bırakma | Kendi haline terk etme veya karşılıklı lanet okuma | Kur'an'da geçer; hararetli hakikat mücadelesi |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| لهب | Merkez | Alev | Dumansız, saf ve dikey yükselen ateş dili | Yakıcı, parıldayan ve dikey fışkıran enerjiyi anlatır |
| [شعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D9%84.md) | Komşu | Tutuşma | Ateşin yayılması ve bir nesneyi tamamen sarması | Dikey yükselişten ziyade ateşin yayılma ve sarma eylemine odaklanır |
| [وقد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%AF.md) | Komşu | Tutuşma/Beslenme | Ateşin yakıtla parlaması ve için için tutuşması | Alev dilinden ziyade ateşin yakıtını ve yanma potansiyelini belirtir |
| [حرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%82.md) | Komşu | Yanma/Yakma | Ateşin maddede bıraktığı tahribat ve kül etme | Görsel alevden ziyade yakılan nesnenin uğradığı zararı ifade eder |
| [خمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%85%D8%AF.md) | Zıt | Sönme/Yatışma | Alevin tamamen yok olup ateşin sönmesi | Alev dilinin ve hararetin çekilip ateşin etkisizleşmesidir |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | لهب | Alev, ateş dili | Dumansız saf alev, parıldama, dikey fışkırma ve kışkırtma | Kesin |
| Latince | Flamma | Alev, yalaz | Ateşin parlayan kısmını ve tutkuyu karşılar; susuzluk türevini içermez | Güçlü |
| İngilizce | Flame, blaze | Alev, parıltı | Fiziksel alevi ve şiddetli parlamayı karşılar; kışkırtıcı sosyal katmanı dışarıda bırakır | Güçlü |
| Almanca | Flamme, Lohe | Alev, yalaz | Dikey yükselen parlak ateşi ifade eder; türemiş semantik alanı eksik bırakır | Güçlü |
| Fransızca | Flamme | Alev, ateş dili | Fiziksel alevi ve mecazi heyecanı karşılar; Arapçadaki özgül dikey dil nüansını tam vermez | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Robert.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| لَهَبٍ (Tebbet [111:1](https://lisan.digital/tr/ayet/111:1.md)) | Karakter nitelemesi: Fitne körükleyen, hakkı engellemek için toplumu alevlendiren kışkırtıcı tipoloji | Hakka düşmanlık eden ve asılsız haberlerle toplumsal tansiyonu yükselten şahsiyet bağlamı (Tebbet [111:1](https://lisan.digital/tr/ayet/111:1.md)) |
| لَهَبٍ (Tebbet [111:3](https://lisan.digital/tr/ayet/111:3.md)) | Cehennem azabının yakıcı alevi | Dünyada fitne alevi körükleyenlerin ahirette hakiki alevle cezalandırılması bağlamı (Tebbet [111:3](https://lisan.digital/tr/ayet/111:3.md)) |
| اللَّهَبِ (Mürselât [77:31](https://lisan.digital/tr/ayet/77:31.md)) | Serinletmeyen ve alevden korumayan yakıcı duman sütunları | Ahiret azabının dehşeti ve inkârcıların sığınaksız kalışı bağlamı (Mürselât [77:31](https://lisan.digital/tr/ayet/77:31.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Cehennem azabı ve inkârcıların cezası | Azabın mahiyeti, alevin yakıcılığı ve amelin cezaya denkliği | İnkâr hararetinin ontolojik azaba dönüşmesi |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Kök fıkıh literatüründe terimsel bir hüküm formu oluşturmamıştır | Veri bulunamadı |
| Tefsir | Ebu Leheb isimlendirmesi | İfadenin belirli bir tarihsel şahıs mı yoksa kışkırtıcı bir karakter prototipi mi olduğu | Tarihsel şahsı aşan fitne ve azap ehli tipolojisi |
| Hadis | Fitne ve gazap halleri | Öfkenin ve kışkırtmanın şeytani bir alev gibi tutuşması uyarısı | Kontrolsüz iç hararet ve toplumsal kargaşa |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İnkâr ve kibrin akıbeti | Cehennem alevi | Amellerin karşılığını tüketici ceza olarak yansıtma | İlahi adaletin hakikati inkâr edenleri kendi tutuşturdukları alevle kuşatması | Kesin |
| İlmi | Ekzotermik tepkime | Alev ve plazma fazı | Termal enerjinin dikey ışıma halinde açığa çıkışı | Enerjinin kontrolsüz boşalmasının çevreyi dönüştürüp tahrip etmesi | Güçlü |
| Siyasi | Fitne ve dezenformasyon | Toplumsal provokasyon | Hukuksuz düzende kitleleri kışkırtarak tansiyonu yükseltme | Asılsız haberlerle toplumsal barışın ateşe verilmesi | Güçlü |
| İktisadi | Piyasa manipülasyonu | Spekülatif panik | Suni krizler üreterek piyasayı tedirgin etme ve fiyatları alevlendirme | Dedikodu ile harareti yükseltip ekonomik dengenin bozulması | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Ekzotermik reaksiyon ve termal ışıma | Kimyasal bağların çözülmesiyle açığa çıkan enerjinin kontrolsüz bir hızla ışıması ve dikey bir alev dili oluşturması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Toplumsal histeri ve provokasyon dalgası | Hukuki güvencenin olmadığı ortamlarda dedikoduların kitleleri galeyana getirerek çatışma hararetini hızla tırmandırması. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Tebbet suresindeki kullanımı yalnızca Mekke dönemindeki belirli bir tarihsel şahsın (Abdüluzzâ) biyografisine indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, hem cehennemin serinletmeyen yakıcı fiziksel alevini hem de asılsız haberlerle toplumu kışkırtan, fitne körükleyen genel bir suçlu tipolojisini kapsar. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Suredeki evrensel siyasi ve ahlaki ikaz gözden kaçar; Kur'an'ın bir provokatör tipolojisine karşı koyduğu ilke dar bir kabile içi husumete indirgenir. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Doğadaki fiziksel alevlenme hadisesi ile sosyal alandaki fitne, dedikodu ve provokasyon dinamikleri arasındaki ortak yıkıcılığı gösterir. İnkârcı eylemlerin kendi cehennemini nasıl inşa ettiğini açıklar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Tebbet suresindeki kışkırtıcı inkâr tasvirinde ve Mürselât suresindeki kıyamet ve cehennem azabı sahnelerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kur'an'ın tarihsel şahısları salt soyları veya isimleriyle değil, hakikate karşı sergiledikleri fitneci, yakıcı ve kışkırtıcı karakter vasıflarıyla yargıladığını gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Ateşin dumanından ayrılmış, göğe doğru dikey yükselen saf ve yakıcı dili; susuzluktan için kavrulması.
- Soyut anlam: Toplumsal barışı bozan, dedikodu ve fitne ile tansiyonu yükselten kışkırtıcı taşkınlık; ilahi azabın korumasız yakıcılığı.
- Sistematik karşılık: Hukuki ve ahlaki denetimin bulunmadığı vasatta enerjinin kontrolsüzce tırmanması, çevresini tüketen bir provokasyon mekanizmasına dönüşmesi.
- LaTeX modeli: $$L(t) = k \cdot \frac{dE}{dt}, \quad \lim_{L \to \infty} S(L) = 0$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $E$ biriken öfke, yakıt veya provokasyon potansiyelini; $t$ zamanı; $k$ kışkırtma katsayısını; $L(t)$ açığa çıkan alev ve hararet şiddetini temsil eder. Formülün ikinci kısmı, alev şiddeti ($L$) sınıra ulaştığında koruyucu gölgenin veya sığınağın ($S$) sıfıra indiğini göstererek Mürselât [77:31](https://lisan.digital/tr/ayet/77:31.md) ayetindeki gölgesiz ve yakıcı gerçekliği sembolize eder.

## Geçtiği ayetler (3 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%87%D8%A8/occurrences?meal=IK

### [Mürselat 77:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%A8/ayet/77:31.md) — اللَّهَبِ

لَا ظَلِيلٍ وَلَا يُغْنِي مِنَ اللَّهَبِ

Meal (IK): Gölge yapmaz ve alevden korumaz.

### [Tebbet 111:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%A8/ayet/111:1.md) — لَهَبٍ

تَبَّتْ يَدَا أَبِي لَهَبٍ وَتَبَّ

Meal (IK): İki eli kurusun Ebu Leheb’in ve yok olsun.

### [Tebbet 111:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%A8/ayet/111:3.md) — لَهَبٍ

سَيَصْلَى نَارًا ذَاتَ لَهَبٍ

Meal (IK): Alevli ateşe girecektir.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Alev demektir. Toplumun içine fitne sokup tansiyonunu yükseltmek leheb kelimesi ile ifade edilmiştir. Bir takım asılsız haberleri uydurup yaymak, büyütmek, değiştirmek suretiyle halkı kışkırtmak, alevlendirmek olarak geçmektedir. Türkçe’de “yangına körükle gitmek” tabiri böyledir. Düzenin olmadığı ve hukukun bulunmadığı topluluklarda herkes kendi hakkını kendisi korumak zorunda kalır. Söylenen her söze kulak vermek ve değerlendirmek zorunluluğu vardır. Bu da ister istemez topluluğu alevler içine atar. “Ebi Leheb”deki «leheb» belirsizdir. Dolayısıyla “Ebi” kelimesi de belirsizdir. Bu kelime ile belli bir kişi kastedilmez, genel olarak bu tür fiilleri yapan kimseler kastedilir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء واللام والباء معهما

ه ل ب، ه ب ل، ل ه ب، ب ه ل، ب ل ه مستعملات ل ب ه مهمل هلب: الهُلْبُ: ما غَلُظَ من الشِّعَر كَشَعر ذَنَبِ النّاقَةِ.
ورَجُلٌ أَهْلَبُ: غليظُ شَعر ذِراعيه وجَسَدِه.
وفَرَسُ مَهْلوبٌ: هُلِبَ ذَنَبُه، أي: اسْتُوصِل جَزّاً وهَلَبَتْنا السّماءُ، أي: بلَّتنا بشيء من ندىً أو نحوه.
هبل: الهِبِلُّ: الشَّيْخُ الكبيرُ والمُسَنُّ من الإِبل، قال:
أنا أبو نعامةَ الشَّيْخُ الهِبِلّ
أنا الذي وُلِدْتُ في أخرى الإِبلْ
وهَبَلتْهُ أُمُّه، أي: ثكلتْهُ، والهَبَلُ كالثُّكْلِ.
والمَهْبِلُ: مَوْضِع الولد في الرَّحِم، قال:
وقد طَوَتْ ماءَ الفَنِيقِِ المَهْبِلِِ
بين الكُلَى منها وبين المَهْبلٍ في حَلَقٍ ذاتِِ رِتاجٍ مَقْفَلِِ والمُهَبَّلُ: الذي قيلَ له: هبلتْكَ أُمُّك.
والهَبّالُ: المُحتال والصَّياد يَهْتبل الصَّيْد، أي: يَغْتَنِمُهُ. قال ذو الرّمة:
ومُطْعَمُ الصَّيْدِ هِبّالٌ لبُـغْـيَتِـهِ		أَلْفَى أباه، بذاكَ الكَسْبِ، يَكْتَسِبُ
وسمعت كلمةً فاهتبلتُها، أي: اغْتَنَمتُّها.
وهُبَل: صَنَمُ كان لقريش. قال أبو سِفيانَ يوم أُحُد: أعْلُ هُبَل، فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم وعلى آله: الله أَعْلَى وأَجَلّ.
والمُهَبَّلُ: الكثيرُ اللّحمِ. قال
ريّانُ لا عَشٌّ ولا مُهَبَّلُ
وأصبح فلانٌ مُهَبَّلاً، أي: مُوَرَّما مُهَيَّجا.
لهب: اللَّهَبُ: اشتعالُ النّارِ الذي قد خَلَص من الدُّخان. واللَّهَبانُ: تَوَقُّد الجَمْرِ بغَيْرِ ضِرام وكذلك لَهَبانُ الحرِّ في الرَّمضاء. ونحوها. قال:
لَهَبـانٌ وَقَـدَتْ حِـزّانـهُ		يَرْمَضُ الجُنْدَبُ منه فَيَصِرّ
وأَلْهَبْتُ النّار فالتهَبَتْ، وتَلَهَّبَتْ.
واللَّهَبْةُ: العَطَشُ، وقَدْ لَهِبَ يَلْهَبُ لَهَباً، فهو لَهْبانُ، أي: عطشانُ جداً، وهي لَهْبَى، أي: عَطْشَى جداً، وهم لِهابٌ، أي: عِطاش جداً.
واللَّهْبُ: وجهٌ من الجَبَل كالحائط لا يُسْتَطاعُ ارتقاؤُه، وكذلك لِهْبُ أُفُق السّماء. والجميعُ: اللُّهُوب.
واللِّهْبُ: الغُبارُ السّاطِعُ.
وفَرَسٌ مَلْهِبٌ: شديد الجَرْيِ مُلهِب الغُبار. قال:
يُقَطِّعُهنَّ بـأنـفـاسِـهِ		ويلوي إلى حُضُرٍ مُلْهبِ
بهل: باهلتُ فلاناً، أي: دعونا على الظّالم منا. وبهلته: لعنته..
وابتهل إلى الله في الدُّعاء، أي: جدّ واجتهد.
وامرأة بهيلة، لغة في البهيرة.
والأَبْهَلُ: شجرٌ يُقال له: الأيرس، وليس بعربيةٍ محضةٍ، ويُسَمَّى بالعربية عَرْعَرا.
والباهلُ: المُتَرَدِّدُ بلا عملٍ، وهو أيضا : الرّاعي بلا عَصا. وأَبْهَلَ الرّاعي إبِلَه: تركها.
والباهلُ: النّاقة التي ليستْ بمَصْرُورة، لبنُها مُباحٌ لمن حلّ ورحل، وإبلٌ بهلٌ.
ورجلٌ بُهلول: حييُّ كريم، وامرأة بُهلول.
والبَهْلُ: الشّيءُ اليسيرُ الحقيرُ، يقال: أعطاهُ قليلاً بَهْلاً، قال:
وأعطاك بَْلاً منهما فَرَضِيَتـهُ		وذو اللُّبِّ للبَهْلِِ الحقيرِِعَيْوفُ
والبَهْلُ: واحدٌ لا يُجْمَع.
وامرأة باهلةٌ: لا زوج لها.. وباهلةُ: حيٌّ من العرب.
بله: البَلَهُ: الغَفْلَةُ عن الشَّرِّ. رجل أَبْلَهُ، والبُلْهُُ: جماعتُه. وفي الحديث: "أكثرُ أهْلِ الجنَّةِ البُلْهُُ": قال:
"أَبْلَُُ صَدّافٌ عن التَّفَحُّشِ"
والتَّبَلُّهُ: تَطَلُّبُ الضّالّةِ.
بَلْهَ: كلمةٌ بمعنى أَجَْ، قال:
بَلْهَ أَنّي لم أَخُنْ عَهْداً ولم		أَقْتَرِفْ ذَنْباً فتَجْزيني النِّقَمْ
وبَلْهَ: بمعنى "كيف"، ويكون في معنى "دَعْ"، بكُلِّهِ نَطَقَ الشِّعْر.

##### Türkçe

**باب الهاء واللام والباء معهما**

**ه ل ب**، **ه ب ل**، **ل ه ب**، **ب ه ل**، **ب ل ه** kullanımdadır; **ل ب ه** ihmaldir. **هلب**: **الهُلْبُ**: tüyden kalın olan şey; dişi devenin kuyruğunun tüyü gibi.
Ve **رَجُلٌ أَهْلَبُ**: kollarının ve bedeninin tüyü kalın olan.
Ve **فَرَسُ مَهْلوبٌ**: kuyruğu **هُلِبَ**; yani kırkımda uzatılarak kesildi. Ve **هَلَبَتْنا السّماءُ**: yani bizi bir şeyden, çiğden yahut benzerinden ıslattı.

**هبل**: **الهِبِلُّ**: yaşlı ihtiyar ve develerden yaşlanmış olan. Dedi ki:
أنا أبو نعامةَ الشَّيْخُ **الهِبِلّ**
أنا الذي وُلِدْتُ في أخرى الإِبلْ
Ve **وهَبَلتْهُ أُمُّه**: yani onu yitirdi; ve **الهَبَلُ** **الثُّكْلِ** gibidir.
Ve **المَهْبِلُ**: rahimde çocuğun yeri. Dedi ki:
وقد طَوَتْ ماءَ الفَنِيقِِ **المَهْبِلِِ**
بين الكُلَى منها وبين **المَهْبلٍ** في حَلَقٍ ذاتِِ رِتاجٍ مَقْفَلِِ
Ve **المُهَبَّلُ**: kendisine “**هبلتْكَ أُمُّك**” denilmiş olan.
Ve **الهَبّالُ**: hilekâr ve avcı; **يَهْتبل الصَّيْد**: yani onu ganimet bilir. Zû’r-Rumme dedi ki:
ومُطْعَمُ الصَّيْدِ **هِبّالٌ** لبُـغْـيَتِـهِ		أَلْفَى أباه، بذاكَ الكَسْبِ، يَكْتَسِبُ
Ve bir kelime işittim de onu **فاهتبلتُها**: yani onu ganimet bildim.
Ve **هُبَل**: Kureyş’in bir putu idi. Ebû Süfyân Uhud günü dedi: **أعْلُ هُبَل**. Bunun üzerine Resûlullah صلى الله عليه وسلم ve âline: “Allah daha yüce ve daha uludur” dedi.
Ve **المُهَبَّلُ**: eti çok olan. Dedi ki:
ريّانُ لا عَشٌّ ولا **مُهَبَّلُ**
Ve falan kimse **مُهَبَّلاً** sabahladı: yani şişmiş, kabarmış.

**لهب**: **اللَّهَبُ**: dumandan arınmış olan ateşin tutuşması. Ve **اللَّهَبانُ**: alevlenme olmaksızın korun parlaması; aynı şekilde kızgın kumda sıcağın **لَهَبانُ**’ı ve benzerleri. Dedi ki:
**لَهَبـانٌ** وَقَـدَتْ حِـزّانـهُ		يَرْمَضُ الجُنْدَبُ منه فَيَصِرّ
Ve ateşi **أَلْهَبْتُ** de o **فالتهَبَتْ** ve **تَلَهَّبَتْ**.
Ve **اللَّهَبْةُ**: susuzluk. Ve **لَهِبَ يَلْهَبُ لَهَباً**; o hâlde o **لَهْبانُ**: yani çok susamış; ve o (dişil) **لَهْبَى**: yani çok susamış; ve onlar **لِهابٌ**: yani çok susamışlar.
Ve **اللَّهْبُ**: dağdan bir yüz; duvar gibi, ona tırmanmak mümkün olmaz. Aynı şekilde göğün ufkunun **لِهْبُ**’u. Çoğulu: **اللُّهُوب**.
Ve **اللِّهْبُ**: parlayan toz.
Ve **فَرَسٌ مَلْهِبٌ**: koşusu şiddetli, tozu alevlendirici. Dedi ki:
يُقَطِّعُهنَّ بـأنـفـاسِـهِ		ويلوي إلى حُضُرٍ **مُلْهبِ**

**بهل**: falanla **باهلتُ**: yani bizden zalim olana beddua ettik. Ve onu **بهلته**: ona lanet ettim.
Ve duada Allah’a **ابتهل**: yani ciddileşti ve gayret etti.
Ve **امرأة بهيلة**: **البهيرة** hakkında bir dildir (lehçedir).
Ve **الأَبْهَلُ**: kendisine **الأيرس** denilen bir ağaç; saf Arapça değildir; Arapçada **عَرْعَرا** diye adlandırılır.
Ve **الباهلُ**: işsiz olarak gidip gelen; o ayrıca: asâsız çoban. Ve çoban develerini **أَبْهَلَ**: onları bıraktı.
Ve **الباهلُ**: memesi bağlanmamış dişi deve; sütü konup göçene helâldir; ve **إبلٌ بهلٌ**.
Ve **رجلٌ بُهلول**: hayâlı, cömert; ve **امرأة بُهلول**.
Ve **البَهْلُ**: az, değersiz şey; “ona azıcık **بَهْلاً** verdi” denir. Dedi ki:
وأعطاك بَْلاً منهما فَرَضِيَتـهُ		وذو اللُّبِّ للبَهْلِِ الحقيرِِعَيْوفُ
Ve **البَهْلُ**: tek (bir); çoğul yapılmaz.
Ve **امرأة باهلةٌ**: kocası olmayan. Ve **باهلةُ**: Araplardan bir kabile.

**بله**: **البَلَهُ**: şerden gafil olma. **رجل أَبْلَهُ**; ve **البُلْهُُ**: onun topluluğu. Hadiste: “**أكثرُ أهْلِ الجنَّةِ البُلْهُُ**”. Dedi ki:
"**أَبْلَُُ صَدّافٌ عن التَّفَحُّشِ**"
Ve **التَّبَلُّهُ**: kaybolanı arama.
**بَلْهَ**: “evet” mânasında bir kelime. Dedi ki:
**بَلْهَ** أَنّي لم أَخُنْ عَهْداً ولم		أَقْتَرِفْ ذَنْباً فتَجْزيني النِّقَمْ
Ve **بَلْهَ**: “nasıl” mânasındadır; “bırak” mânasında da olur; şiir bütünüyle bununla konuşmuştur.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%A8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

اللهب: لَهَبُ النار، وهو لسانها. وكُنِّي أبو لَهَبٍ به لِجَمالِهِ. والتهبت النار وتَلَهَّبَتْ، أي اتَّقَدَتْ. وألهبتها: أوقدتها. واللُهْبَةُ بالتسكين: العطش. وقد لَهَبَ يَلْهَبُ لَهَباً. ورجلٌ لَهْبانٌ وامرأةٌ لَهْبى. واللَهَبانُ، بالتحريك: اتِّقادُ النار. وكذلك اللهيبُ واللُهابُ بالضم. وألْهَبَ الفرسُ، إذا اضطرم جَرْيُهُ؛ والاسم الأُلْهوبُ. وقال:
فللسَوْطِ أُلْهوبٌ وللـسـاقِ دِرَّةٌوللزَجْرِ منه وَقْعُ أَخْرَجَ مُهْذِبِ
واللِهْبُ بالكسر: الفُرْجَةُ والهواءُ يكون بين الجبلين، والجمع لُهوبٌ ولِهابٌ. قال أوس بن حجر:
فأبصرَ ألْهاباً من الطَودِ دونَهـاترى بين رأسَيْ كُلِّ نيقَيْن مَهْبِلا
وقال أبو ذؤيب:
وتَنْصَبُّ أَلْهاباً مَصيفا كِرابُها

##### Türkçe

**اللهب**: ateşin **لَهَبُ**’ıdır; o, onun dili(=alev dili)dir. Ve onunla, güzelliği sebebiyle **أبو لَهَبٍ** diye künyelendi. Ateş **التهبت** ve **تَلَهَّبَتْ**; yani **اتَّقَدَتْ** (tutuştu/alevlendi). Ve onu **ألهبتها**: onu **أوقدتها** (yaktım). Ve **اللُهْبَةُ** (sükûn ile): susuzluk. Ve gerçekten **لَهَبَ يَلْهَبُ لَهَباً**. Ve **رجلٌ لَهْبانٌ** ve **امرأةٌ لَهْبى**. Ve **اللَهَبانُ**, hareke ile: ateşin tutuşması/alevlenmesi. Ve كذلك **اللهيبُ** ve **اللُهابُ** (damme ile). Ve at **ألْهَبَ**, koşuşu alevlenip şiddetlendiği zaman; isim **الأُلْهوبُ**’dur. Ve dedi ki:
فللسَوْطِ **أُلْهوبٌ** وللـسـاقِ دِرَّةٌ
وللزَجْرِ منه وَقْعُ أَخْرَجَ مُهْذِبِ

Ve **اللِهْبُ** (kesre ile): iki dağ arasında bulunan açıklık ve hava; çoğulu **لُهوبٌ** ve **لِهابٌ**’dır. Evs b. حجر dedi ki:
فأبصرَ **ألْهاباً** من الطَودِ دونَهـا
ترى بين رأسَيْ كُلِّ نيقَيْن مَهْبِلا

Ve Ebû ذؤيب dedi ki:
وتَنْصَبُّ **أَلْهاباً** مَصيفا كِرابُها

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%A8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ه ل ب
هلب ، هبل ، لهب ، بله ، بهل : مستعملات .
هلب : قال ابن شميل يقال : إنه لَيَهلِبُ الناسَ بلسانه : إذا كان يَهجُوهم ويَشْتُمهُم ، يقال : هو هَلاّبٌ : أي هَجّاء ، ورجلٌ مُهلَّب : أي مَهْجُوّ .
وقال الليث : الهُلْب : ما غَلُظ من الشّعر ، كشَعر ذَنَبِ الناقة .
ورجلٌ أهلبُ : إذا كان شعرُ أخْدَعَيه وجَسَدِه غلاظاً .
فرسٌ مَهلوب : قد هُلِبَ ذنَبُه : استُؤصِلَ جَزّاً .
ويقال : هَلَبَتْنا السماء : إذا بلّتهم بشيء من ندًى أو نحوِ ذلك .
أبو العباس ، عن ابن الأعرابي قال : الهَلُوب : المرأة التي تَقرُب من زوجها وتُحبُّهُ ، وتتباعَدُ من غيره وتُقصِيه .
قال : وكذلك إذا كان لها صديق فأَحَبَّتْه وأَطَاعته ، وعَصَتْ غيرَه وأقْصَتْه .
قال : وروي عن عمر أنه قال : رحم الله الهَلُوب ، يعني الأولى ، ولَعَن الله الهَلُوب ، يعني الأخرى .
وقال ابن الأعرابي : الهَلُوب الصِّفة المحمودة أُخِذتْ من اليوم الهَلاّب : إذا كان مَطَرُه سَهلاً لَيِّنا دائماً غير مُؤْذٍ .
قال : والصِّفَةُ المذْمُومَةُ : أُخِذتْ من اليوم الهَلاّب : إذا كان مَطرُه ذا رعْد وبَرْق وأهوال وهَدْمٍ للمنازل .
أبو عبيد : الهَلاّب : الرّيح مع المَطَر .
وقال أبو زبيد :
أَحَسَّ يوماً مِن المُشْتاةِ هَلاّبا
وهَلَبَتْنا السماءُ تهلِبُنا هَلْبا .
وقال المازنيّ : ذَنَب أهلبُ : أي مُنقطع ، وأنشد :
وأنهُمُ قد دَعَوْا دَعْوَةً
سَيَتْبَعُها ذَنَبٌ أَهلَبُ
أي منقطع عنكم ، كقوله : الدنيا ولَّتْ حَذَّاءَ : أي منقطعة .
قال : والأهلَب : الذي لا شَعَر عليه .
أبو عبيد ، عن الأموي : أتيتُه في هُلْبة الشّتاء : أي في شدّة بَرْدِه .
شمر ، عن أبي يزيد الغَنَوي قال : في الكانون الأوّل الصِّنُّ والصَّنَّبْر والمَرْقِيُّ في
القبْر ، وفي الكانون الثاني هَلاّبٌ ومُهلِّب وهُلَيْب ، قال : وهي أيّام شديداتُ البَرْد : ثلاثةٌ في كانونَ الأول ، وثلاثةٌ في كانونَ الآخر ، قال : وهَلاّب ومُهلَّب وهُليب يَكنَّ في هُلْبة الشّهر ، وهُلْبَةُ الشَّهر آخره .
وقال غيره : يقال هُلْبة الشّتاء وهُلُبَّتُه بمعنى واحد . ومن أيام الشتاء هالِبُ الشَّعَر ومُدحْرِجُ البَعَر .
وقال شمر : وفي الحديث : ( والسماء تَهلُبُني ) أي تَبلُّني وتُمطِرني وقد هَلَبتْنا السماءُ ، إذا أَمْطَرت بجود .
أبو عُبَيدة . الهُلاَبةُ غُسالَة السَّلا ، وهي في الحِوَلاء ، والحِوَلاء : رأسُ السَّلا ، وهي غِرْسٌ كَقدْر القارُورة تراها خضراءَ بعد الولد ، تُسَمَّى هُلاَبة السِّقْي ، ويقال : أَهْلَب في عُدْوه إهلاباً ، وأَلهبَ إلهَاباً ، وعَدْوهُ ذو أَهَاليب .
وقال خَليفة الحصيني : تقول : رَكِب كلٌّ منهم أُهلُوباً من الثَّناء ، أي فَنّاً ، وهي الأهاليب . وقال أبو عبيدة هي الأساليب ، واحدها أسلوب .
وروى شمر عن بعضهم أنه قال : لأن يمتلىء ما بين عانَتِي إلى هُلْبَتي .
قال . والهُلْبة ما فوق العانة إلى قريب من أسفل البطن .
والأهلَب : الكثيرُ شَعَر الرّأسِ والجَسَد . ووقَعنا في هُلْبةٍ هلْباءَ ، أي في داهية دَهياء ، مثل هُلْبة الشّتاء .
هبل : ثعلب ، عن ابن الأعرابي قال : الهُبْلة : الثُّكْلَة ، والهُبْلة : القَتْلة ، واللُّهُبة : إشراق اللّون من الجَسَد .
وقال الليث : الهَبَل كالثُّكْل ، وهَبِلَتْه أُمُّه وثَكِلَتْه .
وقال أبو الهيثم : فَعِل يَفْعَل : إذا كان متعدّياً فمصدَرُه فَعْل إلاّ ثلاثة أحرف : هَبِلَتْه أمّه هبَلاً ، وعَمِلْت الشيءَ عمَلا ، وزكِنْتُ الخَبَر زَكَناً ، أي عَلِمته .
وقال الليث : الهِبِلُّ : الشيخ الكبير والمُسِنّ من الإبل ، وأنشد :
أنا أبو نَعامةَ الشيخُ الهِبِلُّ
أبو عبيد ، عن الأصمعي : الهِبَلُّ : الثقيل .
وقال الليث : المَهْبِل : موضعُ الوَلد من الرَّحِم وقيل : المَهْبِل : أقصَى الرَّحم .
وقال شمر : المَهْبِل : البَهْوُ بين الوَرِكَين حيث يَجثم الولدُ ، شُبِّه بمَهْبِل الجبَل ، وهو الهُوَّة الذاهبةُ في الأرض .
وقال الهذليّ :
لاتَقِه المَوْتَ وقِيَّاتُه
خُطَّ له ذلك في المَهبِلِ
وقال أوس بن حَجَر في مهبِل ما بين الجَبَلَيْن :
فأَبصَرَ أَلْهاباً من الطَّوْدِ دُونه
يرَى بين رأسَيْ كل نِيقَيْنِ مَهبَلاَ
وقال ابن الأعرابي : قال أبو زياد : المَهبِل : حيث يَنظُفُ فيه أبو عُمَير بأَرُونِه ، وأنشد بيت الهذليّ .
وقال بعضهم : المَهبِل : ما بين الغَلَقين ، أحدُهما فمُ الرَّحم ، والآخر موضع العُذْرة .
وقال الليث : الهَبّال : المحتال ، والصيَّاد يَهتَبِل الصيدَ : أي يغتَنِمه ، وسمعتُ كلمةً فاهتبلتُها : أي اغتَنمْتُها .
ثعلب ، عن ابن الأعرابي قال : الهَبالةُ : الغنيمة ، وأنشد :
فلأَحْشأَنّكَ مِشْقَصاً
أَوْساً أُوَيْسُ مِنَ الهَبالهْ
وهُبَل : اسمُ صَنَم عبدَتْه قُرَيش .
وفي حديث أهلِ الإفك : والنساءُ يومَئذٍ لم يُهَبِّلْهُنَّ اللحمُ ، معناه : لم يكثر عليهنَّ الشَّحمُ واللَّحم . ويقال : أصبَح فلانٌ مُهَبَّلاً : وهو المُهَبِّجُ الذي كأنه تورَّم من انتفاخِه ، ومنه قولُ أبي كبير : فشَبّ غير مهبّل .
أخبرنا المنذريّ ، عن ثعلب ، عن ابن الأعرابي : يقال : ماله هابل ولا آبل : فالهابلُ : المحتال ، والآبل : الحَسَنُ الرِّعْية للإبل ، والهَبُّلِيُّ والأبُّلِيُّ : الراهب .
وفي حديث أبي ذَرّ وذكرِه ليلة القدر . قال : فاهتبلتُ غَفْلَتَه ، وقلت : أيُّ ليلة هي ؟ أي تَحيّنْتُ غفْلَتَه وافترصْتُها ، واحتلْتُ لها حتى وجدتُها ، كالرجل يطلب الفرصة في الشيء .
وقال الكميت :
وقالتْ لي النفسُ : اشعَبِ الصّدْعَ واهتَبِلْ
لإحدى الهَنَاتِ المُضْلِعاتِ اهتبالَها
أي استعدَّ لها واحْتَلْ ، قاله أبو عبيد . ورجلٌ مُهتَبِلٌ وهبّال .
أبو العباس ، عن ابن الأعرابي قال : الهابل : الكثير اللَّحم والشَّحم ، ومنه قولُ عائشة : والنساء لم يُهَبِّلْهُنَّ اللَّحْمُ .
بهل : قال الليث : الأبهل شجرةٌ يقال لها : أيُّ الأبرُس قال : وليس الأبهل بعربيّة مَحْضة .
قال : والباهل : المتردِّد بلا عمل ، والراعي بلا عَصاً .
ثعلب ، عن ابن الأعرابي قال : الباهل : الذي لا سِلاَح معه ، وناقة باهِلٌ : مُسَيَّبَةٌ ، وتكون التي لا صِرَار عليها ، ونحو ذلك قال أبو عبيد . وحدثني بعضُ أهل العلم أن دُرَيدَ بن الصِّمَّة أراد أن يُطلِّق امرأته ، فقالت : أتُطلِّقني وقد أطعَمْتُكَ مَأْدُومِي ، وأبثَثْتُك مَكْتومِي ، وأتيتك باهِلاً غير ذات صِرار ؟ . قال : جعلتْ هذا مثلاً لمالِهَا ، وأنها أباحتْ له مالَها .
وقال الليث : أَبهَلَ الراعي إبلَه : إذا تركها ، وأَبهَلها من الحَلَب .
قال : ورجل بُهلُول : حَيِيٌّ كريم ، قال : ويقال : امرأةٌ بُهلول .
أبو عبيد ، عن الأصمعي قال : البُهلول : الضَّحَّاك من الرجال .
شمر ، عن أبي عمرو الشيباني قال : البَهْل : الشيء اليسير الحقير ، وأنشد :
وذو اللُّبّ للبَهْل الحقير عَيُوفُ
أبو عبيد ، عن الأموي : البَهْل : المال القليل . اللِّحياني : هو الضَّلال بن بهلَلِ ،
مأخوذ من الإبهال : وهو الإهمال ، وبَهْلَل الوالي رعيّتَه ، واستبْهلها : إذا أَهمَلها .
وقال النابعة :
وشَيْبان حيثُ استَبهَلتْها السواحِلُ
أي أهمَلها ملوك الحيرة ، وكانوا على ساحل الفُرات قال الشاعر في إبل أُبْهِلَتْ :
إذا استُبهِلتْ أو فَضَّها العبدُ حَلَّقَتْ
بسرْبِكَ يوْمَ الوِرْد عَنْقاءُ مُغرِبُ
يقول : إذا أُبهِلَتْ هذه الإبل ، ولم تُصَرَّ أنفَدَت الجيرانُ ألْبانَها ، فإذا أرادت الشرْبَة لم تكنْ في أخلافِها من اللبن ما يُشترَى به ماءٌ لِشُربها واسْتَبهلَ فلانٌ الحرْبَ : إذا احتلبها بلا صِرار .
وقال ابن مُقبل في الحرب :
فاستَبهل الحرْبَ من حَرّانَ مُطَّرِدٍ
حتى يَظَلَّ على الكَفّين مَوْهوناً
أراد بالحرَّان الرُّمْح . والعرب تقول : مَهْلاً وبَهلاً .
قال الشاعر :
فقلت له : مَهلاً وبَهلاً فلم يَتُبْ
بقوْلٍ وأضْحَى النفسُ محتمِلا ضِغْنا
ثعلب ، عن ابن الأعرابي ، وعن سلمة عن الفراء قال : اهتبل الرجلُ : إذا كَذَب ، واهتَبَلَ : إذا غَنِمَ ، واهتَبل : إذا ثَكِل .
أبو عُبيد ، عن الأصمعيّ : المبَاهِيل : الإبلُ التي لا صِرَارَ عليها ، وهي المُبْهَلَة .
وقال أبو عمرو في البُهَّل مثله ، واحدُها باهل .
وقال الكسائيّ : الباهل : التي لا سِمَة عليها .
ويقال : باهَلْتُ فلاناً : أي لاعَنْتُه ، وعليه بَهْلةُ الله وبُهْلةُ الله : أي لعْنة الله . وابتَهل فلانٌ في الدّعاء : إذا اجتهدَ . ومنه قولُ الله جلّ وعزّ : ( ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَل لَّعْنَتُ اللَّهِ عَلَى الْكَاذِبِينَ ) ( آل عِمرَان : 61 ) : أي يجتهِد كلٌّ منا في الدُّعاء ، ولَعْن الكاذِب مِنَّا .
قال أبو بكر : قال قومٌ : المْبتهِل معناه في كلام العَرب : المُسَبِّح الذاكرُ لله ، واحتَجُّوا بقول نابغة بني شَيْبَان :
أَقْطَعُ اللّيلَ آهةً وانْتِحابَا
وابتهالاً لله أيَّ ابتهالِ
قال : وقال قومٌ : المُبتهِل : الدّاعي . وقيل في قوله : ( ثُمَّ نَبْتَهِلْ ( : ثم نَلتعِنْ . قال : وأنشدَنا ثعلب عن ابن الأعرابيّ :
لا يتَأَدّوْنَ في المَضِيق وإنْ
نادَى مُنادٍ كيْ يَنزلوا نَزَلوا
لا بدّ في كَرَّةِ الفوارسِ أَنْ
يُترَكَ في مَعْرَكٍ لهم بَطَلُ
مُنعفِرُ الوجهِ فيه جائفةٌ
كما أَكَبَّ الصَّلاةَ مُبْتَهِلُ
أراد كما أَكَبَّ في الصلاةِ مُسَبِّح
أخبرنا المُنذريِّ قال : أخبرني الحرّانيّ أنه سمع ابن السّكيت قال : يقال : تباهَل القوم : إذا تلاعنوا ، ويقال : عليه بَهْلةُ الله : أي لعنةُ الله . ومُبتهِلاً : أي مجتهداً في الدُّعاء : ويقال : هو الضَّلاَل بنَ بَهْلَل بالباء كأنّه المُبهَل المُهْمَل بنُ ثَهْلَل .
بله : قال الليث : البَلَه : الغَفْلة عن الشّرّ .
وفي الحديث : ( أكثر أهل الجنّة البُلْه ) ، الواحد أبلَه : وهو الغافل عن الشرّ . قلت : البَلَه في كلام العرب على وجوه : يقال : عيشٌ أَبْلَه ، وشبابٌ أبله : إذا كان ناعماً ، ومنه قولُ رؤبة :
بعد غُدانِيِّ الشبابِ الأبْلَهِ
يريد الناعم ، ومنه : أُخِذَ بُلَهْنِيَةِ العَيش : وهو نَعْمَتهُ وغَفْلَتُه . والأَبلَه : الرجل الأحمَق الذي لا تمييزَ له ، وامرأةٌ بَلْهاء .
وقال ابن شميل : ناقةٌ بَلهاء : وهي التي لا تَنْحَاشُ من شيءٍ مكانةً ورزَانةً ، كأنها حَمْقاء ، ولا يقال : جملٌ أبلَه .
والأبلَه : الذي طُبِع على الخير ، فهو غافِلٌ عن الشرّ لا يعرفه .
ومنه الحديث الذي جاء : ( أكثرُ أهل الجنة البُله ) .
وقال ابن شميل : الأبلَه : الذي هو مَيّتُ الداء ، يُرادُ أن شرَّه ميّت لا يَنْبَه له .
وقال أحمد بن حَنْبل في تفسير قوله : استراحَ البُلْه ، قال : هم الغافلون عن الدنيا وأهلها وفسَادِهم وغِلِّهم ، فإذا جاءوا إلى الأمر والنهي فهمُ العقلاء الفقهاء .
وقال ابنُ شميل : البَلَه : حُسْن الخُلق ، وقلة الفِطْنة لِمَداقّ الأمور .
وقال القُتَيْبِيُّ في تفسير البُلْه الذي جاء في الحديث : البُلْه : هم الذين غَلَبَتْ عليهم سلامةُ الصُّدور ، وحُسْنُ الظنّ بالناس ، وأنشد :
ولقد لَهَوْتُ بطِفْلةٍ مَيّالةٍ
بلهاءَ تُطلِعُني على أَسْرَارها
أراد أنها غِرٌّ لا دهاء لها ، فهي تُخبِرُني بسِرّها ، ولا تفْطُن لما في ذلك عليها ، وأنشد غيره في صفة امرأة :
بَلهاء لم تُحفَظْ ولم تُضَيَّعِ
يقول : لم تُحفظ لعَفافِها ولم تُضَيَّع ، مما يقُوتُها ويَصونها ، فهي ناعمة عَفِيفة .
وقال الليث : التَّبَلُّه : تَطَلُّبُ الدابة الضالة والعرَب تقول : فلان يتبلّه في سيره إذا تعَسَّف طريقاً لا يهْتَدِي فيه ولا يستقيم على صَوْبه .
قال لبيد :
عَلِهَتْ تَبلَّهُ من نِهاءٍ صعائدٍ
والرواية المعروفة : عَلِهتْ تبَلّدُ .
وقال الليث : بَلْهَ : كلمةٌ بمعنى أَجَلْ ، وأنشد :
بَلْهَ أني لم أَخُنْ عهداً ولم
أقترِفْ ذنباً فتجْزيني النِّقَمْ
وقال أبو بكر الأنباريّ : في بَلْهَ ثلاثة أقوال : قال جماعة من أهل اللغة : بلهَ معناها على ، وقال الفراء : مَن خَفَضَ بها جَعَلها بمنزلة على وما أشبهها من حروف الخفض ، وذكر ما قاله الليث أنها بمعنى أَجَلْ .
وفي حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( أَعَدَدْتُ لعبادي الصالحين ما لاعينٌ رَأَتْ ، ولا أُذُن سَمِعتْ ، ولا خطر على قلبِ بشَر ، بله ما أطلَعْتُهم عليه ) .
وقال أبو عبيد : قال الأحمر وغيُره : بله معناه كيف ما أطْلعتُهم عليه .
وقال الفراء : معناه كيف ودَعَ ما أَطْلعتهم عليه .
وقال كعب بنُ مالك يصفُ السيوفَ :
تَذَرُ الجماجِمَ ضاحياً هاماتُها
بَلْهَ الأكُفِّ كأنها لم تُخلَقِ
قال أبو عبيد : الأكُفّ يُنشَد بالخفض والنّصب : النصب على معنى دَعْ الأكفَّ .
وقال أبو زُبيد :
حمَّالُ أَثقالِ أَهْلِ الوُدّ آوِنةً
أُعْطيهُمُ الجَهدَ مِني بلهَ ما أَسَعُ
أي أعطيهم مالا أجِد إلا بجَهْدٍ ، معناه فَدعْ ما أحِيطُ به وأَقْدِر عليه .
لهب : قال الليث : اللَّهَب : اشتعال النار الذي قد خَلَص من الدُّخان .
قال : واللَّهبان : توقُّد الجَمْر بغير ضِرام ، وكذلك لَهبان الحرِّ في الرَّمضاء وأنشد :
لَهَبانٌ وقَدَتْ حُزَّانُه
يَرْمَضُ الجُنْدَبُ منه فيصِرّ
أبو عبيد ، عن أبي عبيدة : اللَّهْبَة : العَطش ، وقد لَهِبَ يلهب لَهَباً ، وهو رجل لَهْبَان ، وامرأة لَهْبَى .
وقال الليث : ألهبْتُ النارَ فالتهبَتْ وتلهَّبَتْ .
واللِّهْب : وجه من الجبل كالحائط لا يُستطاع ارتقاؤه ، وكذلك لِهبٌ أفُق السماء ، والجميع اللُّهوب .
أبو عبيد ، عن الأصمعي : اللِّهب : مَهواةُ ما بين كلِّ جبلين .
قال : والنَّفْنَفُ : نحو منه .
وقال اللَّيث اللِّهْب : الغُبار الساطع .
أبو عبيد ، عن الأصمعي : إذا اضطَرَم جَرْيُ الفَرَس : قيل : أَهْذب إهْذاباً ، وأَلهبَ إلهابَاً .
وقال الليث : يقال للفَرَس الشديد الجَرْي المِثيرِ للغُبار : مُلهِب ، وله أَلُهُوب .
وقال امرؤ القيس :
فلِلزَّجْر أُلْهُوبٌ وللسّاق دِرَّةٌ
وقال غيره : أَلهبَ البرقُ إلهاباً ، وإلهابُه : تَدارُكه حتى لا يكونَ بين البَرْقتين فُرْجة .
واللِّهابة : وادٍ بناحية الشواجن فيه رَكايا عَذبةٌ يخترِقه طريق بَطنِ فَلْج ، كأنها جمع لِهْب . وبنو لِهْب : حيٌّ من العَرَب يقال لهم : اللِّهبِيّون ، وهم أهلُ زَجْرٍ وعيافة .
ثعلب ، عن ابن الأعرابي قال : المِلْهَبُ : الرائع الجمال ، والملهب : الكثيرُ الشَّعر من الرجال .

##### Türkçe

ه ل ب
**هلب** , **هبل** , **لهب** , **بله** , **بهل**: kullanımdadırlar.

**هلب**: İbn Şümeyl dedi ki: “Şöyle denir: ‘O, diliyle insanları mutlaka **يَهلِبُ**’”: onları hicvedip sövdüğü zaman. Denir: “O, **هَلاّبٌ**dur”: yani hicivci. Ve “**مُهلَّب** bir adam”: yani hicvedilmiş.

Leys dedi ki: **الهُلْب**: kıldan kalın olan şeydir; dişi devenin kuyruğunun kılı gibi.

Ve **أهلب** bir adam: iki **أخْدَع**’ının ve bedeninin kılı kalın olduğu zaman.

**مَهلوب** bir at: kuyruğu **هُلِبَ** edilmiştir; kırkıp kökünden giderilmiştir.

Ve denir: “Gök bize **هَلَبَتْ**”: onları bir şeyden, çiğden yahut bunun benzerinden ıslattığı zaman.

Ebu’l-Abbas, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi ki: **الهَلُوب**: kocasına yaklaşan, onu seven; başkasından uzaklaşan ve onu dışlayan kadındır.

Dedi ki: Aynı şekilde, eğer onun bir dostu olur da onu sever ve ona itaat eder; başkasına isyan eder ve onu dışlarsa.

Dedi ki: Ömer’den rivayet olundu ki şöyle dedi: “Allah **الهَلُوب**’a rahmet etsin”; yani birincisini. “Ve Allah **الهَلُوب**’a lanet etsin”; yani ötekisini.

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الهَلُوب** övülen sıfattır; **اليوم الهَلاّب**’dan alınmıştır: yağmuru kolay, yumuşak, sürekli, eziyet vermeyen olduğu zaman.

Dedi ki: Yerilen sıfat ise: **اليوم الهَلاّب**’dan alınmıştır: yağmuru gök gürültüsü, şimşek, dehşetler ve evleri yıkma ile olduğu zaman.

Ebu Ubeyd: **الهَلاّب**: yağmurla birlikte rüzgârdır.

Ebu Zübeyd dedi ki:
“Bir gün kışın **هَلاّبا**sını hissetti”

Ve “Gök bize **هَلَبَتْ**; bizi **تهلِبُ** eder, **هَلْبا**.”

Mâzenî dedi ki: **ذَنَب أهلبُ**: yani kopuk. Ve okudu:
“Ve onların bir çağrı çağırdıklarını,
Onu **ذَنَبٌ أَهلَبُ**’un izleyeceğini”

Yani sizden kopuk; şu sözü gibi: “Dünya **حَذَّاءَ** olarak dönüp gitti”: yani kopuk.

Dedi ki: **الأهلَب**: üzerinde kıl olmayan kimsedir.

Ebu Ubeyd, Ümeyyî’den: “Ona kışın **هُلْبة**’sinde geldim”: yani onun soğuğunun şiddetinde.

Şemmer, Ebu Yezîd el-Ğanevî’den: dedi ki: Birinci **الكانون**’da **الصِّنُّ** ve **الصَّنَّبْر** ve **المَرْقِيُّ** kabirdedir; ikinci **الكانون**’da ise **هَلاّبٌ** ve **مُهلِّب** ve **هُلَيْب** vardır. Dedi ki: Bunlar şiddetli soğuk günlerdir: birinci **كانون**’da üç, öteki **كانون**’da üç. Dedi ki: **هَلاّب** ve **مُهلَّب** ve **هُليب** ayın **هُلْبة**’sinde olur; **هُلْبَةُ الشَّهر** onun sonudur.

Başkası dedi ki: **هُلْبة الشّتاء** ve **هُلُبَّتُه** bir mânâdadır. Kış günlerinden: **هالِبُ الشَّعَر** ve **مُدحْرِجُ البَعَر**.

Şemmer dedi ki: Hadiste: “(Ve gök beni **تَهلُبُني**)” yani beni ıslatır ve bana yağmur yağdırır. Ve “Gök bize **هَلَبتْ**”: cömertçe yağmur yağdırdığı zaman.

Ebu Ubeyde: **الهُلاَبةُ**: **السَّلا**’nın yıkantısıdır; o **الحِوَلاء**’dadır. Ve **الحِوَلاء**: **السَّلا**’nın başıdır. Ve o, şişe miktarı gibi bir **غِرْس**’tir; doğumdan sonra onu yeşil görürsün; **هُلاَبة السِّقْي** diye adlandırılır. Ve denir: “Koşusunda **أَهْلَب** etti, **إهلاباً**; ve **أَلهبَ** etti, **إلهَاباً**; ve onun koşusu **ذو أَهَاليب**’dir.”

Halîfe el-Husaynî dedi ki: Şöyle dersin: “Onların her biri övgüden bir **أُهلُوباً** bindi”: yani bir tür; bunlar **الأهاليب**’dir. Ebu Ubeyde dedi ki: O, **الأساليب**’dir; bir tanesi **أسلوب**.

Şemmer, bazılarından rivayet etti ki o şöyle dedi: “Benim iki **عانَة**’m ile **هُلْبَتي** arası dolsun da.”

Dedi: **الهُلْبة**: **العانة**’nın üstünden karnın alt tarafına yakına kadardır.

Ve **الأهلَب**: başın ve bedenin kılı çok olandır. Ve biz **هُلْبةٍ هلْباءَ** içine düştük: yani büyük bir felâkete; **هُلْبة الشّتاء** gibi.

**هبل**: Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi ki: **الهُبْلة**: evlât acısı çeken kadındır; ve **الهُبْلة**: öldürülmüşlerdir; ve **اللُّهُبة**: bedenden rengin parlamasıdır.

Leys dedi ki: **الهَبَل** evlât acısı gibidir; “Annesi onu **هَبِلَتْه** ve onu kaybetti.”

Ebu’l-Heysem dedi ki: **فَعِل يَفْعَل**: geçişli olduğu zaman, onun mastarı **فَعْل**’dır; ancak üç harf (fiil) müstesna: “Annesi onu **هَبِلَتْه**: **هبَلاً**”; “Şeyi yaptım: **عمَلا**”; “Haberi bildim: **زَكَناً**”: yani onu bildim.

Leys dedi ki: **الهِبِلُّ**: büyük ihtiyar ve develerden yaşlı olan. Ve okudu:
“Ben Ebu Na‘âme’yim; ihtiyar **الهِبِلُّ**”

Ebu Ubeyd, Asma‘î’den: **الهِبَلُّ**: ağırdır.

Leys dedi ki: **المَهْبِل**: rahimde çocuğun yeri; ve denildi ki: **المَهْبِل**: rahmin en ucu.

Şemmer dedi ki: **المَهْبِل**: iki kalça arasındaki boşluktur; çocuk orada çöker. Dağın **مَهْبِل**’ine benzetildi; o, yere giden çukurdur.

Hüzeli dedi ki:
“Ölümden sakınma; onun sakınmaları,
O, **المَهبِلِ**’de ona yazılmıştır”

Evs b. Hacer, iki dağ arasındaki **مهبِل** hakkında dedi ki:
“Onun önünde dağdan **أَلْهاباً** gördü;
Her iki yüksek tepenin başı arasında bir **مَهبَلاَ** görür”

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: Ebu Ziyâd dedi: **المَهبِل**: Ebu Umeyr’in **أَرُون**’u ile içinde temizlendiği yerdir. Ve Hüzeli’nin beytini okudu.

Bazıları dedi ki: **المَهبِل**: iki **الغَلَق** arasındaki şeydir; ikisinden biri rahmin ağzı, diğeri **العُذْرة**’nın yeridir.

Leys dedi ki: **الهَبّال**: hilekârdır. Ve avcı avı **يَهتَبِل** eder: yani onu ganimet bilir. “Bir söz işittim de onu **فاهتبلتُها**”: yani onu ganimet bildim.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi ki: **الهَبالةُ**: ganimettir. Ve okudu:
“Mutlaka sana bir ok ucu saplayacağım,
Evs; **أُوَيْسُ** **مِنَ الهَبالهْ**”

Ve **هُبَل**: Kureyş’in taptığı bir putun adıdır.

**حديث أهل الإفك**’te: “Kadınlar o gün **يُهَبِّلْهُنَّ** et (olmamıştı).” Mânâsı: üzerlerinde yağ ve et çoğalmamıştı. Ve denir: “Falan **مُهَبَّلاً** olarak sabahladı”: o, şişkinliğinden sanki şişmiş olan **المُهَبِّجُ**’dir. Ve ondan Ebu Kebîr’in sözü: “**غير مهبّل** olarak gençleşti.”

Bize Münzirî haber verdi; Sa‘leb’den; İbnü’l-A‘râbî’den: denir: “Onun ne **هابل**i var ne **آبل**i.” **فالهابل**: hilekâr; **والآبل**: develere iyi bakan. Ve **الهَبُّلِيُّ** ve **الأبُّلِيُّ**: rahiptir.

Ebu Zerr hadîsinde ve onun Kadir gecesini anmasında: dedi ki: “Onun gafletini **فاهتبلتُ** ve dedim: Hangi gecedir?” yani onun gafletini kolladım ve onu fırsat bildim; onu buluncaya kadar ona hile yaptım; tıpkı bir adamın bir işte fırsat araması gibi.

Kümeyt dedi ki:
“Nefis bana dedi: yarığı birleştir ve **اهتَبِلْ** et;
Ağırlaştıran kusurlardan birine, onun **اهتبالَها**sına”

Yani ona hazırlan ve hile yap; bunu Ebu Ubeyd söyledi. Ve **مُهتَبِلٌ** ve **هبّال** bir adam.

Ebu’l-Abbas, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi ki: **الهابل**: eti ve yağı çok olandır; ondan Âişe’nin sözü: “Kadınları et **يُهَبِّلْهُنَّ** etmemişti.”

**بهل**: Leys dedi ki: **الأبهل**: bir ağaçtır; ona “**أيُّ الأبرُس**” denir. Dedi ki: **الأبهل** saf Arapça değildir.

Dedi ki: **الباهل**: işsiz dolaşandır; ve asâsız çobandır.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi ki: **الباهل**: yanında silah olmayan kimsedir. Ve **باهِلٌ** bir dişi deve: salıverilmiş; ve üzerinde **صِرَار** olmayan olur; bunun benzeri, Ebu Ubeyd dedi. Ve bana ilim ehlinden bazıları anlattı ki: Düreyd b. es-Sımme karısını boşamak istedi; o da dedi ki: “Beni boşuyor musun; hâlbuki sana **مَأْدُومِي**’yi yedirdim, sana **مَكْتومِي**’yi açtım, sana **باهِلاً** olarak, **غير ذات صِرار** olarak geldim?” Dedi: Bunu malı için bir mesel yaptı; ve malını ona helâl kıldığını (kastetti).

Leys dedi ki: Çoban develerini **أَبهَلَ** eder: onları bıraktığı zaman; ve onları sağmadan **أَبهَل** eder.

Dedi ki: **بُهلُول** bir adam: hayâlı, cömerttir. Dedi ki: “**بُهلول** bir kadın” da denir.

Ebu Ubeyd, Asma‘î’den: **البُهلول**: erkeklerden çok gülen kimsedir.

Şemmer, Ebu Amr eş-Şeybânî’den: dedi ki: **البَهْل**: az, değersiz şeydir. Ve okudu:
“Akıl sahibi, değersiz **للبَهْل** için tiksinen (kimsedir)”

Ebu Ubeyd, Ümeyyî’den: **البَهْل**: az maldır. Lihyânî: o, **الضَّلال بن بهلَلِ**’dir; **الإبهال**’dan alınmıştır; o da ihmal etmektir. Ve vali, halkını **بَهْلَل** etti; ve onları **استبْهل** etti: onları ihmal ettiği zaman.

Nâbiğa dedi ki:
“Ve Şeybân; sahillerin onu **استَبهَلتْها** ettiği yerde”

Yani Hîre kralları onu ihmal etti; onlar Fırat sahilinde idiler. Şair, **أُبْهِلَتْ** edilmiş develer hakkında dedi ki:
“Eğer **استُبهِلتْ** edilirse yahut köle onun **فَضَّ**’ını yaparsa,
Senin süründe, suya varış gününde, batıya giden bir anka kuşu (gibi) uçar”

Diyor ki: Bu develer **أُبهِلَتْ** edilirse ve burunları bağlanmazsa, komşular onun sütlerini tüketir; içiş istediği zaman, memelerinde, onun içmesi için su satın alınacak süt bulunmaz. Ve “Falan savaşı **استَبهل** etti”: onu **صِرَار**sız sağdığı zaman.

İbn Mukbil savaş hakkında dedi ki:
“Harân’dan koşan bir mızrakla savaşı **فاستَبهل** etti,
Ta ki iki avuç üzerinde zayıf kalıncaya dek”

**الحرَّان** ile mızrağı kastetti. Ve Araplar şöyle der: “**مَهْلاً** ve **بَهلاً**.”

Şair dedi ki:
“Ona dedim: **مَهلاً** ve **بَهلاً**; fakat tevbe etmedi
Bir sözle; ve nefis kin taşıyarak sabahladı”

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den; ve Seleme’den, Ferrâ’dan: dedi ki: Adam **اهتبل** etti: yalan söylediği zaman. Ve **اهتَبَلَ**: ganimet elde ettiği zaman. Ve **اهتَبل**: evlât acısı çektiği zaman.

Ebu Ubeyd, Asma‘î’den: **المبَاهِيل**: üzerinde **صِرَار** olmayan develerdir; onlar **المُبْهَلَة**’dir.

Ebu Amr, **البُهَّل** hakkında bunun benzerini söyledi; bir tanesi **باهل**’dir.

Kisâî dedi ki: **الباهل**: üzerinde **سِمَة** olmayan (deve)dir.

Ve denir: “Falanla **باهَلْتُ**”: yani onunla karşılıklı lânetleştim. Ve “Onun üzerinde Allah’ın **بَهْلةُ**’si ve Allah’ın **بُهْلةُ**’si vardır”: yani Allah’ın laneti. Ve “Falan duada **ابتَهل** etti”: gayret ettiği zaman. Ondan Allah’ın (azze ve celle) sözü: “( **ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَل لَّعْنَتُ اللَّهِ عَلَى الْكَاذِبِينَ** ) (Âl-i İmrân: 61)”: yani her birimiz duada gayret eder; ve bizden yalancı olana lanet (olsun).

Ebu Bekir dedi ki: Bir kavim dedi: **المْبتهِل**’in mânâsı Arapların sözünde: Allah’ı tesbih eden, zikreden kimsedir. Ve Nâbiğa Benî Şeybân’ın sözüyle delil getirdiler:
“Geceyi bir inleme ve ağlayışla keserim,
Ve Allah’a **ابتهالاً** ile; ne **ابتهالِ**!”

Dedi: Bir kavim de dedi: **المُبتهِل**: dua edendir. Ve “( **ثُمَّ نَبْتَهِلْ** )” hakkında denildi: sonra birbirimize lanet edelim. Dedi: Sa‘leb bize, İbnü’l-A‘râbî’den okuttu:
“Darlıkta ağırdan almazlar; eğer
Bir çağıran ‘insinler’ diye çağırsa inerler.
Süvarilerin dönüşünde mutlaka
Onlar için bir savaş yerinde bir yiğit bırakılır:
Yüzü topraklanmış; onda bir yara vardır;
Tıpkı namaza kapanmış bir **مُبْتَهِلُ** gibi”

“Namazda tesbih eden gibi”yi kastetti.

Bize Münzirî haber verdi: Harrânî bana haber verdi ki İbnü’s-Sikkît’i işitirken: denir: “Kavim **تباهَل** etti”: birbirlerine lanetleştikleri zaman. Ve denir: “Onun üzerinde Allah’ın **بَهْلةُ**’si vardır”: yani Allah’ın laneti. Ve “**مُبتهِلاً**”: yani duada gayret eden. Ve denir: O, **الضَّلاَل بنَ بَهْلَل**’dir; **الباء** ile; sanki o, **المُبهَل المُهْمَل**’dir; **ثَهْلَل**’in oğlu.

**بله**: Leys dedi ki: **البَلَه**: şerden gaflettir.

Hadiste: “(Cennet ehlinin çoğu **البُلْه**’tur)”; bir tanesi **أبلَه**: o, şerden gafil olandır. Dedim: **البَلَه** Arapların sözünde türlü yüzler üzeredir: denir: “**عيشٌ أَبْلَه**” ve “**شبابٌ أبله**”: yumuşak (rahat) olduğu zaman. Ondan Rü’be’nin sözü:
“**الشبابِ الأبْلَهِ**’in sabahından sonra”

Yumuşağı kasteder. Ve ondan: “Onun hayatın **بُلَهْنِيَة**’siyle alındı”: o, onun nimeti ve gafletidir. Ve **الأَبلَه**: ayırt etmesi olmayan ahmak adamdır. Ve **بَلْهاء** bir kadın.

İbn Şümeyl dedi ki: **بَلهاء** bir dişi deve: o, bir şeyden, vakar ve ağırlık sebebiyle ürküp kaçınmaz; sanki ahmaktır. Ve “**أبلَه** bir erkek deve” denmez.

Ve **الأبلَه**: hayır üzerine yaratılmış olandır; o, şerden gafildir, onu bilmez.

Ondan gelen hadis: “(Cennet ehlinin çoğu **البُله**’tur).”

İbn Şümeyl dedi ki: **الأبلَه**: hastalığı ölü olandır; onun şerrinin ölü olduğu, ona dikkat edilmediği kastedilir.

Ahmed b. Hanbel, “**استراحَ البُلْه**” sözünün tefsirinde dedi ki: Onlar, dünyadan ve onun ehlinden, onların bozukluğundan ve kinlerinden gafil olanlardır; emir ve nehye geldikleri zaman ise onlar akıllı fakihlerdir.

İbn Şümeyl dedi ki: **البَلَه**: güzel ahlâk ve işlerin inceliklerine karşı anlayışın azlığıdır.

Kuteybî, hadiste gelen **البُلْه**’ün tefsirinde dedi ki: **البُلْه**: göğüslerin selâmeti ve insanlara güzel zan onlara galip gelenlerdir. Ve okudu:
“Gerçekten ben, meyilli bir küçük kızla eğlendim;
**بلهاء**; bana sırlarını açar”

Onun, hilesi olmayan saf (kız) olduğunu kastetti; bana sırrını haber verir; bunda kendisine karşı olanı fark etmez. Ve başkası, bir kadının sıfatında okudu:
“**بَلهاء**; ne korunmuş ne de zayi edilmiş”

Diyor ki: iffeti için korunmadı ve onu geçindiren ve koruyan şey bakımından zayi edilmedi; o, yumuşak, iffetlidir.

Leys dedi ki: **التَّبَلُّه**: kaybolmuş binek hayvanını aramaktır. Ve Araplar der: “Falan, yürüyüşünde **يتبلّه** eder”: içinde yol bulamadığı ve doğrultusunda dosdoğru gitmediği bir yolu zorladığı zaman.

Lebîd dedi ki:
“**تَبلَّهُ** etti; yükselen sert bir susuzluktan”

Meşhur rivayet: “**تبَلّدُ** etti”dir.

Leys dedi ki: **بَلْهَ**: “evet” mânâsında bir kelimedir. Ve okudu:
“**بَلْهَ** ki ben bir ahdi bozmadım ve
Bir günah işlemedim de intikamlar beni cezalandırsın”

Ebu Bekir el-Enbârî dedi ki: **بَلْهَ** hakkında üç söz vardır: Dil ehlinden bir cemaat dedi: **بلهَ**’nin mânâsı “üzerine”dir. Ferrâ dedi: Onunla cer yapan, onu “üzerine” ve ona benzeyen cer harfleri menzilesine koyar. Ve Leys’in dediğini zikretti: onun “evet” mânâsında olduğu.

Peygamberin (sallallahu aleyhi ve sellem) hadisinde: “(Salih kullarıma, gözün görmediği, kulağın işitmediği, bir beşerin kalbine gelmeyen şeyi hazırladım; **بله** onlara bildirdiğim şeyi).”

Ebu Ubeyd dedi ki: Ahmer ve başkası dedi: **بله**’nin mânâsı: “Onlara bildirdiğim şey nasıl (da)!”dır.

Ferrâ dedi: Mânâsı: “Nasıl; ve onlara bildirdiğim şeyi bırak!”tır.

Ka‘b b. Mâlik kılıçları vasfederken dedi ki:
“Kafataslarını açıkta bırakır; başları,
**بَلْهَ** avuçları; sanki yaratılmamış gibidir”

Ebu Ubeyd dedi ki: **الأكُفّ** cer ile ve nasb ile okunur: nasb, “avuçları bırak” mânâsı üzerinedir.

Ebu Zübeyd dedi ki:
“Dostluk ehlinin yüklerini zaman zaman taşıyan;
Onlara benden gayreti veririm; **بلهَ** gücüm yettiği şeyi”

Yani onlara, ancak güçlükle bulduğum şeyi veririm; mânâsı: “Benim kuşattığım ve güç yetirdiğim şeyi bırak!”

**لهب**: Leys dedi ki: **اللَّهَب**: dumanından arınmış olan ateşin tutuşmasıdır.

Dedi ki: **اللَّهبان**: alevsiz olarak korun tutuşmasıdır; aynı şekilde kızgın kumda sıcağın **لَهبان**’ı. Ve okudu:
“**لَهَبانٌ**; onun engebeleri tutuştu;
Çekirge ondan yanar da ötüşür”

Ebu Ubeyd, Ebu Ubeyde’den: **اللَّهْبَة**: susuzluktur. Ve **لَهِبَ** eder; **يلهَب**; **لَهَباً**. Ve o, **لَهْبَان** bir erkektir; ve **لَهْبَى** bir kadındır.

Leys dedi ki: Ateşi **ألهبْتُ** ettim; o da **فالتهبَتْ** ve **تلهَّبَتْ**.

**اللِّهْب**: dağdan bir yüzdür; duvar gibi; ona tırmanmak mümkün olmaz. Aynı şekilde göğün ufkunun **لِهبٌ**’i; çoğulu **اللُّهوب**.

Ebu Ubeyd, Asma‘î’den: **اللِّهب**: her iki dağ arasındaki uçurumdur.

Dedi ki: **النَّفْنَفُ**: ondan bir tür gibidir.

Leys dedi: **اللِّهْب**: yükselen tozdur.

Ebu Ubeyd, Asma‘î’den: Atın koşuşu alevlenip şiddetlendiği zaman denir: **أَهْذب** etti, **إهْذاباً**; ve **أَلهبَ** etti, **إلهابَاً**.

Leys dedi ki: Şiddetli koşan, tozu kaldıran ata denir: **مُلهِب**; ve onun **أَلُهُوب**’u vardır.

İmru’ul-Kays dedi ki:
“Azarlamanın bir **أُلْهُوبٌ**’u vardır; ve bacağın bir kamçısı”

Başkası dedi ki: Şimşek **أَلهبَ** etti, **إلهاباً**; ve onun **إلهابُه**: peş peşe gelmesidir; iki şimşek arasında bir aralık olmayıncaya kadar.

**اللِّهابة**: Şevâcin tarafında bir vadidir; içinde tatlı kuyular vardır; **بَطنِ فَلْج** yolu onu yarar; sanki **لِهْب**’in cem‘idir. Ve **بنو لِهْب**: Araplardan bir kabiledir; onlara **اللِّهبِيّون** denir; onlar **زَجْر** ve **عيافة** ehlidir.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi ki: **المِلْهَبُ**: güzelliği hayran bırakan kimsedir. Ve **الملهب**: erkeklerden kılı çok olandır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب اللام والهاء وما يثلثهما)
(لهو)  اللام والهاء والحرف المعتلّ أصلانِ صحيحان: أحدهما يدلُّ على شُغْل عن شَيءٍ بشيء، والآخر على نَبْذِ شيءٍ من اليد.
فالأوَّل اللَّهْو، وهو كلُّ شيءٍ شَغَلك عن شيء، فقد ألهاك.  ولَهَوتُ من اللَّهْو. ولَهِيتُ عن الشَّيء، إذا تركتَه لِغيره. والقياسُ واحدٌ وإنْ تَغيَّر اللفظُ أدنَى تغيُّر. ويقولون: إذا استأثَرَ الله تعالى بشيءٍ فالْهَ عنهُ، أي اتركْهُ ولا تشتغل به. وفي الحديث في البَلَل بعد الوُضوء: "الْهَ عنه". وكان ابنُ الزُّبَيرِ إذا سمِعَ صوتَ الرّعد لَهَىَ عن الحديث الذي يقول: تَرَكه وأعرَض عنه. وقد يُكنَى باللَّهو عن غيره. قال الله تعالى: ﴿لَوْ أرَدْنا أن نَتَّخِذَ لَهْواً﴾ [الأنبياء 17]. وقال الحسن وقَتادةُ: أراد باللَّهو المرأة. وقال قومٌ: أراد به الولد.
وأمَّا الأصل الآخر فاللُّهْوة، وهو ما يَطرحه الطّاحِن في ثُقْبَة الرَّحَى بيده، والجمع لُهىً، وبذلك سمِّي العَطاء لُهْوَة فقيل: هو كثير اللُّهَى. فأمَّا اللّهاة فهي أقصى الفمِ، كأنَّها شُبِّهَتْ بثُقْبةِ الرَّحَى، وسمِّيت لَهاةً لما يُلقَى فيها من الطَّعام.
(لهب)  اللام والهاء والباء أصلٌ صحيح، وهو ارتفاعُ لسان النَّار، ثم يقاسُ عليه ما يقاربه. من ذلك اللَّهب: لَهَب النَّار. تقول: التهبت التهاباً. وكلُّ شيءٍ ارتفع ضوؤُه ولمَعَ لمعاناً شديداً فإنَّه يقال فيه ذلك. قال:
رأيتَ مَهابةً وليوثَ غابٍ *** وتاجَ الملك يلتهبُ التهابا
ويقولون للعَطشان: لَهْبَان، وهذا على جهة الاستعارة، كأنَّ حرارةَ جوفه تَلتهب. ويقولون: اللَّهَب: الغُبار السَّاطع. فإن صحَّ فاستعارةٌ أيضاً. ويقال: فَرَسٌ مُلْهِبٌ، إذا أثارَ الغبار. وللفرس أُلْهُوب، اشتقَّ كلُّ هذا من الأوّل. قال امرؤ القيس:
فللزَّجْرِ ألهوبٌ وللسّاقِ دِرَّةٌ *** وللسَّوط منه وَقْعُ أخْرَجَ مُهْذِبِ([1])واللَّهَب واللُّهاب: اشتعال النّار، ويستعمل اللُّهاب في العَطَش، فأمَّا اللِّهب، وهو المَضيق بين الجبلين فليس من هذا، وأصله الصَّاد، وإنَّما هو لِصْب، فأُبدلت الصاد هاءً. وبنو لِهْبٍ: بطنٌ من العرب.
(لهث)  اللام والهاء والثاء كلمةٌ واحدة، وهي أنْ يَدْلَعَ الكلبُ لسانَه من العطش. قال الله تعالى: ﴿إنْ تَحْمِلْ عَلَيْهِ يَلْهَثْ أوْ تَتْرُكْهُ يَلْهَثْ﴾ [الأعراف 176]، واللُّهَاث: حَرُّ العطَش. وهذا إنَّما هو مقيسٌ على ما ذكرناه من شأن الكلب.
(لهج)  اللام والهاء والجيم أصلٌ صحيح يدلُّ على المثابرَة على الشَّيء وملازمتِه، وأصلٌ آخر يدلُّ على اختلاطٍ في أمرٍ.
يقال: لَهِجَ بالشَّيء، إذا أُغرِيَ به وثابَرَ عليه، وهو لَهِجٌ. والمُلْهِج: الذي لَهِجتْ فِصالُه برَضاعِ أمَّهاتِها فيَصْنَعُ لذلك أخِلّةً يشدُّها في خِلْفِ أمِّ الفصيل، لئلاَّ يَرتضِعَ الفصيل، لأنّ ذلك يؤلِمُ أنفه. وإيّاهُ أراد القائل([2]):
رَعَى بارِضَ الوَسميِّ حتَّى كأنَّما *** يَرَى بسَفَى البُهْمى أخِّلةَ مُلْهِجِ
وقولهم: هو فصيح اللَّهجة([3]) واللَّهَجَة: اللِّسانِ، بما ينطق به من الكلام. وسمِّيت لهجةً لأنّ كلاًّ يلهَجُ بلُغتِه وكلامه.
والأصل الآخَر قولُهم: لَهْوَجْتُ عليه أمرَه، إذا خلطتَه. وأصلهُ من اللَّبَن المُلْهَاجِّ، وهو الخاثر الذي يكاد يَرُوب. ويقولون: أمْرُهُم مُلْهاجٌّ. ومن الباب: لَهْوَجْتُ اللّحمَ، إذا لم تنضِجْه شيئاً، فكأنَّه مختلِطٌ بين النِّيِّ والنَّضيج. فأمَّا قولهم: لَهَّجْتُ القومَ، مثل لَهَّنْتُهم، فممكنٌ أن يكون من الإبدال، كأنَّ الجيمَ بدلٌ من النُّون.
(لهد)  اللام والهاء والدال أصلٌ صحيح، يدلُّ على إذلال ومُطامَنَة، من  ذلك لَهَّدْتُ الرّجُل، إذا دفَّعْتَه، فهو مُلَهَّدٌ ذَليل. واللَّهِيدُ: البعير يُصِيب جنبه الحِمْلُ الثَّقيل. وألهَدْت الرّجُلَ، إذا أمسكتَه وخلَّيتَ عليه آخَرَ يقاتلُه. وألْهَدْتُ بالرّجُل: أزْرَيتُ به.
(لهز([4]))  اللام والهاء والزاء أصلٌ صحيح يدلُّ على دَفْعٍ بيَدٍ أو غيرها أو رمي بوَتَر. قالوا: لهَزْتُ فلاناً: دفعتُه. ويقولون: اللّهْز: الضّرْب بجُمْع اليدِ([5]) في الصَّدر. ويقولون: لهَزَهُ القَتِير: فَشَا فِيه. ولَهزْتُه بالرُّمح في صَدرِه: طعنتُه. ولهَزَ الفَصِيلُ ضَرْعَ أمِّه، إذا ضَرَبه برأسِه عند الرَّضاع. ويقال: بعيرٌ ملهوزٌ، إذا كان قد وُسِم في لِهزِمَتِه. قال:
مَرَّتْ بِراكبِ مَلهوزٍ فقال لها ***	ضُرِّي الجميحَ ومَسِّيهِ بتعذيبِ([6])فأمّا قولُهم: فرسٌ ملهوزٌ، أي مُضَبَّر الخَلْق، فهو صحيحٌ على هذا القياس، كأنَّ لحمَه رُفِع مِن جوانبه حتَّى تداخَلَ. ودائرة اللاهِزِ: دائرةٌ في اللِّهزِمَة.
(لهس)  اللام والهاء والسين كلمةٌ تدلُّ على جِنْس من الإطعام. يقولون: لَهَسَ على الطَّعام: زاحَم حِرصاً. وما لَكَ عندي لَهْسَةٌ([7]) من طعام، أي لا كثير ولا قليل. قال ابن دريد: لَهَس الصبيُّ ثديَ أُمِّه: لطَعَه ولم يَمْصَصْه([8]).
(لهط)  اللام والهاء والطاء كلمةٌ. يقولون: لَهَطه بسهمٍ: رماه. ولَهَطَتِ المرأةَ فرجَها بالماء: ضَرَبَتْه.
(لهع)  اللام والهاء والعين كلماتٌ إن صحت تدلُّ على استرخاء وفَترة. من ذلك اللهِع من الرِّجال: المسترسل إلى كُلٍّ. يقال: لَهِعَ لهَاعَةً. وبه سُمِّي لَهِيعة. ويقال: هو الفاتر المُسترخِي. وقال بعضهم: تَلَهْيَعَ في كلامه: أفرَط.
(لهف)  اللام والهاء والفاء كلمةٌ تدلُّ على تحسُّر. يقال: تلهَّفَ على الشَّيء، ولهِفَ، إذا حزِن وتحسَّر. والملهوف: المظلومُ يستغيث.
(لهق)  اللام والهاء والقاف كلمتانِ متباينتان.
فالأولى اللَّهق([9]): الأبيض؛ والثَّور الأبيضِ لِهَاق. قال الهذليّ:
* لَِهاقٌ تَلأْلُؤهُ كالهِلالِ([10]) *
والكلمة الأخرى قولهم: تَلَهْوَقَ الرّجُل: أظْهَرَ سخاءً وليس بسخِيّ.
(لهم)  اللام والهاء والميم أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على ابتلاعِ شيء، ثم يقاس عليه. تقول العرب: التَهَم الشَّيء: التَقَمه. ومن هذا الباب الإلهام، كأنَّه شيءٌ أُلقِيَ في الرُّوع فالتَهَمَه. قال الله تعالى: ﴿فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَتَقْوَاهَا﴾ [الشمس 8]. والتَهَم الفصيلُ ما في ضَرع أمِّه: استوفاه. وفرسٌ لهِمٌّ: سَبَّاق، كأنَّه يلتهم الأرض. واللُّهَيْم: الدَّاهية، وكذلك أمُّ اللُّهيْم، وسمِّيت لعِظمها كأنَّها تَلْهَمُ ما تلقى. ويقولون للعظِيم الكافي: اللِّهَمّ ومن الباب اللُّهمُوم: الرّجُل الجَواد. وهذا على العِظَم والسَّعة.
(لهن)  اللام والهاء والنون كلمةٌ واحدة، اللُّهْنَةُ: ما يتعجَّله الرّجُل قبل غَدَائه. وقد تَلهَّن. ويقال بل اللُّهْنة: ما يُهديه الرّجلُ إذا قَدِم من سَفَره.
--------------ـــ
([1]) ديوان امرئ القيس 85 واللسان (لهب).
([2]) البيت للشماخ في ديوانه 14 واللسان (لهج) والمخصص (7: 41). ورواية الديوان: "خلا فارتعى الوسمى".
([3]) في الأصل: "اللهج"، صوابه من  اللسان والقاموس، وفي القاموس: "اللهجة ويحرك: اللسان". واقتصر في المجمل على "اللهجة" بسكون الهاء.
([4]) وردت هذه المادة في الأصل بعد مادة ( لهق) ، ورددتها إلى مكانها هنا طبقاً للترتيب وموافقة لما جاء في المجمل.
([5]) جمع اليد: قبضتها. وفي الأصل: "بجميع"، صوابه في المجمل واللسان.
([6]) للجميح بن الطماح الأسدي. المفضليات (1: 32) واللسان (لهز).
([7]) كذا ضبط في الأصل والمجمل بفتح اللام. وفي اللسان: "لهسة بالضم مثل لحسة، أي شيء"، ونحوه في القاموس.
([8]) في الأصل: "أطعمه ولم يمصعه"، صوابه من الجمهرة (3: 52) وفيها: "إذا لطعه بلسانه ولم يمصصه".
([9]) يقال بفتح الهاء وكسرها. كما أن اللهاق بفتح اللام وكسرها.
([10]) لأمية بن أبي عائذ الهذلي في ديوان الهذليين (2: 176) واللسان (لهق). وصدره: * حديد القناتين عبل الشوى *

ـ

##### Türkçe

(باب **اللام** و**الهاء** وما يثلثهما)

(**لهو**)  **اللام** ve**الهاء** ve illetli harf iki sahih asıldır: birisi, bir şey ile bir şeyden meşgul olmaya delâlet eder; diğeri, elden bir şeyi atmaya.
Birincisi **اللَّهْو**’dur; o, seni bir şeyden alıkoyup meşgul eden her şeydir; artık seni oyalamıştır. Ve **لَهَوتُ**: **اللَّهْو**’dan. Ve **لَهِيتُ** عن **الشَّيء**: onu başkası için terk ettiğin zaman. Kıyas birdir; lafız en yakın bir değişiklikle değişse bile. Ve derler: Allah Teâlâ bir şeyde tek başına tasarruf ederse, ondan **فالْهَ عنهُ**; yani onu bırak ve onunla meşgul olma. Ve abdestten sonra ıslaklık hakkında hadiste: “**الْهَ عنه**”. Ve İbnü’z-Zübeyr gök gürültüsünün sesini işittiğinde, söylediği hadisten **لَهَىَ**: onu terk etti ve ondan yüz çevirdi. Ve **اللَّهو** ile başkası kastedilerek kinaye yapılabilir. Allah Teâlâ dedi: ﴿**لَوْ أرَدْنا أن نَتَّخِذَ لَهْواً**﴾ [الأنبياء 17]. Hasan ve Katâde dedi: **اللَّهو** ile kadını kastetti. Bir kavim dedi: onunla çocuğu kastetti.
Diğer asıl ise **اللُّهْوة**’dir; o, öğütücünün el ile değirmen taşının deliğine attığı şeydir; çoğulu **لُهىً**’dır. Bununla **العَطاء**’a **لُهْوَة** adı verildi; “o, **كثير اللُّهَى**’dır” denildi. **اللّهاة** ise ağzın en sonudur; sanki değirmen taşının deliğine benzetilmiştir; içine yiyecek atıldığı için **لَهاةً** diye adlandırılmıştır.

(**لهب**)  **اللام** ve**الهاء** ve**الباء** sahih bir asıldır; o, ateş dilinin yükselmesidir; sonra ona yakın olan şeye kıyas edilir. Bundan **اللَّهب**: ateşin **لَهَب**’i. Dersin: **التهبت** **التهاباً**. Işığı yükselen ve şiddetli bir parlayışla parlayan her şey hakkında bu söylenir. Dedi:
رأيتَ مَهابةً وليوثَ غابٍ *** وتاجَ الملك يلتهبُ التهابا
Ve susuza **لَهْبَان** derler; bu, istiare yoluyla: sanki içinin harareti tutuşur. Ve derler: **اللَّهَب**: parlayan toz. Eğer sahihse, o da istiaredir. Ve denir: **فَرَسٌ مُلْهِبٌ**; tozu kaldırdığı zaman. Ve at için **أُلْهُوب** vardır; bütün bunlar birinciden türetilmiştir. İmruü’l-Kays dedi:
فللزَّجْرِ ألهوبٌ وللسّاقِ دِرَّةٌ *** وللسَّوط منه وَقْعُ أخْرَجَ مُهْذِبِ([1])Ve **اللَّهَب** ve**اللُّهاب**: ateşin tutuşmasıdır; **اللُّهاب** susuzlukta kullanılır. **اللِّهب** ise—iki dağ arasındaki dar geçit—bundan değildir; aslı **الصَّاد**’dır; ancak o **لِصْب**’dır; **الصاد** **هاءً**ya çevrilmiştir. Ve **بنو لِهْبٍ**: Araplardan bir batındır.

(**لهث**)  **اللام** ve**الهاء** ve**الثاء** tek bir kelimedir; o, susuzluktan köpeğin dilini sarkıtmasıdır. Allah Teâlâ dedi: ﴿**إنْ تَحْمِلْ عَلَيْهِ يَلْهَثْ أوْ تَتْرُكْهُ يَلْهَثْ**﴾ [الأعراف 176]. Ve **اللُّهَاث**: susuzluğun hararetidir. Bu, ancak köpeğin hâli hakkında zikrettiğimize kıyas edilmiştir.

(**لهج**)  **اللام** ve**الهاء** ve**الجيم** sahih bir asıldır; şeye sebat etmeye ve ona devamlı yapışmaya delâlet eder; ve başka bir asıl, bir işte karışıklığa delâlet eder.
Denir: **لَهِجَ بالشَّيء**; ona alıştırıldığı ve ona sebat ettiği zaman; o, **لَهِجٌ**’dir. Ve **المُلْهِج**: yavruları annelerinin emmesine düşkün olan kimsedir; bunun için, yavrunun annesinin **خِلْف**’ine bağladığı bağlar yapar; yavru emmesin diye; çünkü bu, burnunu acıtır. Şairin kastettiği de odur([2]):
رَعَى بارِضَ الوَسميِّ حتَّى كأنَّما *** يَرَى بسَفَى البُهْمى أخِّلةَ مُلْهِجِ
Ve onların sözü: **فصيح اللَّهجة**([3]); ve **اللَّهَجَة**: dil; konuşmadan telaffuz ettiği şey ile. Her birinin kendi dili ve konuşmasıyla **يلهَجُ** etmesi sebebiyle **لهجةً** diye adlandırılmıştır.
Diğer asıl, onların sözü: **لَهْوَجْتُ عليه أمرَه**; onu karıştırdığın zaman. Aslı, **اللَّبَن المُلْهَاجِّ**’dandır; o, neredeyse kesilecek olan koyu süttür. Ve derler: **أمْرُهُم مُلْهاجٌّ**. باب’dan: **لَهْوَجْتُ اللّحمَ**; onu hiç pişirmediğin zaman; sanki çiğ ile pişmiş arasında karışık gibidir. Onların sözü: **لَهَّجْتُ القومَ**—**لَهَّنْتُهم** gibi—ise, ibdâlden olması mümkündür; sanki **الجيم** **النُّون**’un bedelidir.

(**لهد**)  **اللام** ve**الهاء** ve**الدال** sahih bir asıldır; zillet ve alçalmaya delâlet eder. Bundan: **لَهَّدْتُ الرّجُل**; onu ittiğin zaman; o, **مُلَهَّدٌ** zelildir. Ve **اللَّهِيدُ**: ağır yükün yanına isabet ettiği devedir. Ve **ألهَدْت** **الرّجُلَ**; onu tuttuğun ve üzerine onunla savaşacak başka birini saldığın zaman. Ve **ألْهَدْتُ بالرّجُل**: onu ayıpladım.

(**لهز**([4]))  **اللام** ve**الهاء** ve**الزاء** sahih bir asıldır; el ile veya başkasıyla itmeye yahut kirişle atmaya delâlet eder. Dediler: **لهَزْتُ** falancayı: onu ittim. Ve derler: **اللّهْز**: elin yumruğuyla([5]) göğse vurmaktır. Ve derler: **لهَزَهُ القَتِير**: onda yayıldı. Ve **لَهزْتُه بالرُّمح** في **صَدرِه**: onu mızrakla dürttüm. Ve **لهَزَ الفَصِيلُ** annesinin memesini, emme sırasında başıyla vurduğu zaman. Ve denir: **بعيرٌ ملهوزٌ**; **لِهزِمَتِه**’nde dağlanmış olduğu zaman. Dedi:
مَرَّتْ بِراكبِ مَلهوزٍ فقال لها ***	ضُرِّي الجميحَ ومَسِّيهِ بتعذيبِ([6])Onların sözü: **فرسٌ ملهوزٌ**; yani yaratılışı sıkılaştırılmış, bu kıyasa göre sahihtir; sanki eti yanlarından kaldırılmış da iç içe girmiştir. Ve **دائرة اللاهِزِ**: **اللِّهزِمَة**’de bir dairedir.

(**لهس**)  **اللام** ve**الهاء** ve**السين** bir kelimedir; bir tür yedirmeye delâlet eder. Derler: **لَهَسَ على الطَّعام**: hırsla itişip kakıştı. Ve “bende senin için yemekten bir **لَهْسَةٌ**([7]) yoktur”; yani ne çok ne az. İbn Düreyd dedi: **لَهَس الصبيُّ** annesinin memesini: onu yaladı ve onu emmedi([8]).

(**لهط**)  **اللام** ve**الهاء** ve**الطاء** bir kelimedir. Derler: **لَهَطه بسهمٍ**: onu attı. Ve **لَهَطَتِ المرأةَ** ferci su ile: onu vurdu.

(**لهع**)  **اللام** ve**الهاء** ve**العين** kelimelerdir; sahihse gevşeklik ve durgunluğa delâlet eder. Bundan **اللهِع** erkeklerden: her şeye salıverilmiş olan. Denir: **لَهِعَ** **لهَاعَةً**. Bununla **لَهِيعة** adlandırılmıştır. Ve denir: o, gevşek, salıverilmiş olandır. Bazıları dedi: **تَلَهْيَعَ** sözünde: aşırıya gitti.

(**لهف**)  **اللام** ve**الهاء** ve**الفاء** bir kelimedir; iç yanmaya delâlet eder. Denir: **تلهَّفَ** على **الشَّيء** ve**لهِفَ**; üzüldüğü ve içi yandığı zaman. Ve **الملهوف**: mazlum; yardım ister.

(**لهق**)  **اللام** ve**الهاء** ve**القاف** birbirinden ayrı iki kelimedir.
Birincisi **اللَّهق**([9]): beyaz; ve beyaz boğa **لِهَاق**’tır. Hüzeli dedi:
* لَِهاقٌ تَلأْلُؤهُ كالهِلالِ([10]) *
Diğer kelime onların sözü: **تَلَهْوَقَ الرّجُل**: cömertlik gösterdi, hâlbuki cömert değildir.

(**لهم**)  **اللام** ve**الهاء** ve**الميم** sahih bir asıldır; bir şeyi yutmaya delâlet eder; sonra ona kıyas edilir. Araplar der: **التَهَم الشَّيء**: onu lokma olarak yuttu. Bu babdandır **الإلهام**; sanki o, kalbe atılmış bir şeydir de onu yutmuştur. Allah Teâlâ dedi: ﴿**فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَتَقْوَاهَا**﴾ [الشمس 8]. Ve **التَهَم الفصيلُ** annesinin memesindekini: onu tamamen aldı. Ve **فرسٌ لهِمٌّ**: çok koşan; sanki yeri yutar. Ve **اللُّهَيْم**: musibet; aynı şekilde **أمُّ اللُّهيْم**; büyüklüğü sebebiyle adlandırılmıştır; sanki karşılaştığını yutar. Ve büyük, yeterli olana **اللِّهَمّ** derler. Ve babdandır **اللُّهمُوم**: cömert adam. Bu, büyüklük ve genişlik üzerinedir.

(**لهن**)  **اللام** ve**الهاء** ve**النون** tek bir kelimedir. **اللُّهْنَةُ**: kişinin öğle yemeğinden önce aceleyle yediği şey. Ve **تَلهَّن** etmiştir. Ve denir: bilakis **اللُّهْنة**: kişinin seferinden geldiğinde hediye ettiği şeydir.

--------------ـــ
([1]) İmruü’l-Kays divanı 85 ve Lisân (**لهب**).
([2]) Beyit Şemmâh’ındır; divanında 14 ve Lisân (**لهج**) ve el-Muḫaṣṣaṣ (7: 41). Divan rivayeti: “خلا فارتعى الوسمى”.
([3]) Asılda: “**اللهج**”; doğrusu Lisân ve Kâmûs’tandır; Kâmûs’ta: “**اللهجة** ويحرك: **اللسان**”. el-Mücmel’de yalnız “**اللهجة**” ile, **الهاء**’ın sükûnuyla yetinmiştir.
([4]) Bu madde asılda (**لهق**) maddesinden sonra gelmiştir; onu burada tertibe göre ve el-Mücmel’de gelene uygun olarak yerine döndürdüm.
([5]) **جمع اليد**: onun yumruğu. Asılda: “بجميع”; doğrusu el-Mücmel ve Lisân’dadır.
([6]) Cümeyh b. et-Tammâh el-Esedî’nindir. el-Mufaḍḍaliyyât (1: 32) ve Lisân (**لهز**).
([7]) Asıl ve el-Mücmel’de **اللام**’ın fethiyle böyle ضبط edilmiştir. Lisân’da: “**لهسة** بالضم مثل **لحسة**، أي شيء”; benzeri Kâmûs’ta.
([8]) Asılda: “أطعمه ولم يمصعه”; doğrusu el-Cemhere (3: 52)’dendir; onda: “إذا لطعه بلسانه ولم يمصصه”.
([9]) **الهاء**’ın fethi ve kesriyle söylenir. Ayrıca **اللهاق** **اللام**’ın fethi ve kesriyledir.
([10]) Ümeyye b. Ebî Âiz el-Hüzelî’nindir; Dîvânü’l-Hüzeliyyîn (2: 176) ve Lisân (**لهق**). صدر’ü: * حديد القناتين عبل الشوى *

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%A8/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- اللهب: اضطرام النار. قال تعالى: ﴿لا ظليل ولا يغني من اللهب﴾ [المرسلات/31]، ﴿سيصلى نارا ذات لهب﴾ [المسد/3]. واللهيب: ما يبدو من اشتعال النار، ويقال للدخان وللغبار: لهب، وقوله: ﴿تبت يدا أبي لهب﴾ [المسد/1] فقد قال بعض المفسرين: إنه لم يقصد بذلك مقصد كنيته التي اشتهر بها، وإنما قصد إلى إثبات النار له، وأنه من أهلها، وسماه بذلك كما يسمى المثير للحرب والمباشر لها: أبا الحرب، وأخا الحرب. وفرس ملهب: شديد العدو تشبيها بالنار الملتهبة، والألهوب من ذلك، وهو العدو الشديد، ويستعمل اللهاب في الحر الذي ينال العطشان.

##### Türkçe

- **اللهب**: ateşin tutuşup alevlenmesi. Yüce Allah dedi ki: ﴿لا ظليل ولا يغني من **اللهب**﴾ [المرسلات/31], ﴿سيصلى نارا ذات **لهب**﴾ [المسد/3]. Ve **اللهيب**: ateşin tutuşmasından görünen şeydir; ve dumana ve toza denilir: **لهب**. Ve onun sözü: ﴿تبت يدا أبي **لهب**﴾ [المسد/1]; bazı müfessirler demiştir ki: bununla onun meşhur olduğu künyesinin maksadını kastetmedi; ancak ona ateşi sabitlemeyi ve onun ehlinden olduğunu kastetti; ve onu bununla adlandırdı; tıpkı savaşı alevlendiren ve onu bizzat yapan kimseye: **أبا الحرب** ve **أخا الحرب** denildiği gibi. Ve **فرس ملهب**: alevli ateşe benzetme yoluyla koşusu şiddetli (olan at); ve **الألهوب** bundandır; ve o, şiddetli koşudur. Ve **اللهاب** susuza erişen sıcakta kullanılır.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%A8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ل ه ب
التهبت النار وتلهّبت وألهبتها ولها لهب ولهيبٌ والتهاب‏.‏
وكم جاوزت من سهوب ولهوب جمع لهب‏.‏
وهو ما بين الجبلين‏.‏
ومن المجاز‏:‏ فرس ملهب وقد ألهب في جريه‏:‏ اضطرم فيه وله ألهوب‏.‏
ورجل لهبان ولهثان عطشان وقد لهب لهباً‏.‏
وألهب البرق‏:‏ تدارك لمعانه وهو أن لا يكون بين البرقتين فرجة‏.‏
وألهبته للأمر‏.‏
وأردت بذلك تهييجه وإلهابه‏.‏
والتهب عليه‏:‏ أضم‏.‏
وثوب ملهب‏:‏ لم يشبع بحمرة كأنه نافض وهو الذي نفض صبغه‏.‏

##### Türkçe

ل ه ب
**النار** tutuştu ve alevlendi; onu alevlendirdim; ve onun için **لهب** ve **لهيب** ve **التهاب** vardır.‏
Ve nice **سهوب**’u ve **لهوب**’u aştım; **لهوب**: **لهب**’in çoğuludur.‏
Ve o, iki dağ arasındaki şeydir.‏
Mecazdan: **فرس ملهب**; ve koşusunda **ألهب** etti: onda tutuştu; ve onun için **ألهوب** vardır.‏
Ve **رجل لهبان** ve **لهثان**: susamış; ve **لهب** ile **لهب** etti.‏
Ve **البرق** **ألهب** etti: parıltısı ardı ardına geldi; ve o, iki parıltı arasında bir aralık olmamasıdır.‏
Ve onu iş için **ألهبت** ettim.‏
Ve bununla onun kışkırtılmasını ve alevlendirilmesini istedim.‏
Ve onun üzerine **التهب** etti: sarıldı.‏
Ve **ثوب ملهب**: kızıllığa doymadı; sanki silkeleyen gibidir; ve o, boyasını silkeleyip döken kimsedir.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

اللَّهَبُ واللَّهيبُ واللُّهابُ واللَّهَبَانُ: اشتعال النار إِذا خَلَصَ من الدُّخَانِ. وقيل: لَهِـيبُ النار حَرُّها. وقد أَلْهَبها فالْتَهَبَتْ، ولَهَّبَها فَتَلَهَّبَتْ: أَوْقَدَها؛ قال: تَسْمَعُ مِنْها، في السَّلِـيقِ الأَشْهَبِ، *  مَعْمعَةً مِثْلَ الضِّرَامِ الـمُلْهَبِ واللَّهَبانُ، بالتحريك: تَوَقُّدُ الجمْر بِغَيْرِ ضِرامٍ، وكذلك لَهَبَانُ الـحَرِّ في الرَّمْضاءِ؛ وأَنشد:
لَهَبَانٌ وقَدَتْ حِزَّانُه، *  يَرْمَضُ الْجُنْدَبُ منه فَيَصِرّ(1) (1 قوله «لهبان إلخ» كذا أنشده في التهذيب وتحرف في شرح القاموس.) واللَّهَبُ: لَهَبُ النار، وهو لِسَانُها.
والْتَهَبَتِ النارُ وتَلَهَّبَتْ أَي اتَّقَدَتْ. ابن سيده: اللَّهَبَانُ شِدَّةُ الـحَرِّ في الرَّمْضَاءِ ونحوها. ويومٌ لَهَبانٌ: شديد الحرّ؛ قال: ظَلَّتْ بيومٍ لَهَبَانٍ ضَبْحِ،
يَلْفَحُها الـمِرْزَمُ أَيَّ لَفْحِ،
تَعُوذُ مِنْه بِنَواحي الطَّلْحِ
واللُّهْبَةُ: إِشْراقُ اللَّوْنِ من الجسَد. وأَلْهَبَ البَرْقُ إِلْهاباً؛ وإِلهابُهُ: تَدَارُكه، حتى لا يكون بين البَرْقَتَيْنِ فُرْجَة. واللُّهابُ واللَّهَبانُ واللُّهْبَةُ، بالتسكين: العَطَشُ؛ قال الراجز: فصَبَّحَتْ بَيْنَ الـمَلا وثَبْرَهْ،
جُبّاً تَرَى جِمامَهُ مُخْضَرَّهْ،
وبَرَدَتْ منه لِهابُ الـحَرَّهْ
وقد لَهِبَ، بالكسر، يَلْهَبُ لَهَباً، فهو لَهْبانُ. وامرأَة لَهْبَـى، والجمع لِهابٌ. والْتَهَب عليه: غَضِبَ وتَحَرَّقَ؛ قال بِشْرُ بن أَبي خازم: وإِنَّ أَباكَ قد لاقاهُ خِرْقٌ *  مِنَ الفِتْيانِ، يَلْتَهِبُ الْتِهابا وهو يَتَلَهَّبُ جُوعاً ويَلْتَهِبُ، كقولك يَتَحَرَّقُ ويَتَضَرَّمُ. واللَّهَبُ: الغُبار الساطِعُ. الأَصمعي: إِذا اضْطَرَمَ جَرْيُ الفرس، قيل: أَهْذَبَ إِهْذاباً، وأَلْهَبَ إِلهاباً. ويقال للفرس الشديد الجرْي، الـمُثِـير للغُبار: مُلْهِبٌ، وله أُلْهوبٌ. وفي حديث صَعْصَعة، قال لمعاوية: إِني لأَتْرُكُ الكلامَ، فما أُرْهِفُ به ولا أُلْهِب فيه أَي لا أُمْضِـيه بسُرْعة؛ قال: والأَصلُ فيه الْجَرْيُ الشَّديدُ الذي يُثير اللَّهَبَ، وهو الغُبار السَّاطع، كالدُّخان المرتفع من النار. والأُلْهُوبُ: أَن يَجْتَهِدَ الفرسُ في عَدْوه حتى يُثِـيرَ الغُبارَ، وقيل: هو ابْتداءُ عَدْوِه، ويوصَفُ به فيقال: شَدٌّ أُلْهُوبٌ. وقد أَلْهَبَ الفرسُ: اضْطَرَمَ جَرْيهُ، وقال اللحياني: يكون ذلك للفرس وغيره مما يَعْدُو؛ قال امرؤُ القيس:
فللسَّوْطِ أُلْهُوبٌ، وللسَّاقِ دِرَّةٌ، *  وللزَّجْرِ منه وَقْعُ أَخْرَجَ مُهْذِبِ واللُّهَابَةُ: كِساءٌ (2)
(2 قوله «واللهابة كساء إلخ» كذا ضبط بالأصل، وقال شارح القاموس: اللهابة، بالضم، كساء إلخ اهـ. وأصل النقل من المحكم لكن ضبطت اللهابة في النسخة التي بأيدينا منه بشكل القلم، بكسر اللام، فحرره ولا تغتر بتصريح الشارح، بالضم، فكثيراً ما يصرح بضبط لم يسبق لغيره.) يوضَع فيه حَجَر فيُرَجَّحُ به أَحَدُ جَوانِبِ الـهَوْدَج أَو الـحِمْلِ، عن السيرافي، عن ثعلب.
واللِّهْبُ، بالكسر: الفُرْجَة والهوَاء بين الجَبلين، وفي المحكم: مَهْواةُ ما بين كل جبلين، وقيل: هو الصَّدْعُ في الجبل، عن اللحياني؛ وقيل: هو الشِّعْبُ الصغير في الجبل؛ وقيل: هو وَجْهٌ من الجَبل كالحائط لا يُستطاعُ ارْتِقاؤُه، وكذلك لِهْبُ أُفُقِ السماءِ، والجمع أَلْهابٌ ولُهُوبٌ ولِهَابٌ؛ قال أَوْسُ بن حَجَر: فأَبْصَر أَلْهَاباً من الطَّوْدِ، دُونها *  يَرَى بَيْنَ رَأْسَيْ كُلِّ نِـيقَيْنِ مَهْبِلا وقال أَبو ذؤَيب:
جَوارِسُها تَـأْري الشُّعوفَ دَوائِـباً، *  وتَنْصَبُّ، أَلْهَاباً مَصِـيفاً، كِرابُها والجَوارِسُ: الأَوَاكِلُ مِن النَّحْل، تقول: جَرَسَتِ النَّحْلُ الشَّجرَ إِذا أَكَلَتْهُ. وتَـأْرِي: تُعَسِّل. والشُّعوفُ: أَعالي الجِـبال. والكِرَابُ: مجاري الماءِ، واحدتُها كَرَبَةٌ. واللِّهْبُ: السَّرَبُ في الأَرض. ابن الأَعرابي: الـمِلْهَبُ: الرَّائعُ الجَمال. والـمِلْهَبُ: الكثير الشَّعَر من الرجال. وأَبو لَهَبٍ: كنيةُ بعضِ أَعمام النبي، صلى اللّه عليه وسلم، وقيل: كُنِـيَ أَبو لَهَبٍ لجماله. وفي التنزيل العزيز: تَبَّتْ يدَا أَبي لَهَبٍ؛ فكناه، عز وجل، بهذا، وهو ذَمٌّ له، وذلك ان اسمه كان عبدالعُزَّى، فلم يُسَمِّه، عز وجل، باسْمِه لأَن اسْمه مُحالٌ. وبنو لِهْبٍ: قومٌ من الأَزْدِ. ولِهْبٌ: قبيلة من اليمن فيها عيافة وزَجرٌ. وفي المحكم: لِهْبٌ قبيلة، زَعَمُوا أَنها أَعْيَفُ العرب، ويقال لهم: اللِّهْبِـيُّون. واللَّهَبَة: قبيلة أَيضاً.
واللِّهابُ واللَّهباءُ: موضعان.
واللَّهِـيبُ: موضع؛ قال الأَفْوه:
وجَرَّدَ جَمْعُها بِـيضاً خِفافاً *  على جَنْبَيْ تُضارِعَ، فاللَّهِـيب ولَهْبانُ: اسم قبيلة من العرب.
واللِّهابةُ: وادٍ بناحيةِ الشَّواجِن، فيه رَكايا عَذْبةٌ، يَخْتَرِقُه طريقُ بَطْنِ فَلْجٍ، وكأَنـَّه جمعُ لِهْبٍ (1) (1 قوله «وكأنه جمع لهب» أي كأنَ لهابة، بالكسر، في الأصل جمع لهب بمعنى اللصب، بكسر فسكون فيهما مثل الالهاب واللهوب فنقل للعلمية. قلت ويجوز أن يكون منقولاً من المصدر. قال في التكملة: واللهابة أي بالكسر، فعالة من التلهب.)

##### Türkçe

**اللَّهَبُ** ve **اللَّهيبُ** ve **اللُّهابُ** ve **اللَّهَبَانُ**: duman’dan arındığı zaman ateşin tutuşması. Ve denildi: **لَهِـيبُ النار** onun harareti(=sıcağı)dır. Ve onu **أَلْهَبَ** etti de o **الْتَهَبَتْ**; ve onu **لَهَّبَ** etti de o **فَتَلَهَّبَتْ**: onu yaktı; dedi ki:
“**تَسْمَعُ مِنْها، في السَّلِـيقِ الأَشْهَبِ، *  مَعْمعَةً مِثْلَ الضِّرَامِ الـمُلْهَبِ**”

Ve **اللَّهَبانُ**, harekeli olarak: alevsiz kömürün tutuşup parlamasıdır; ve aynı şekilde kızgın kumda sıcağın **لَهَبَانُ**’ı; ve inşad etti:
“**لَهَبَانٌ وقَدَتْ حِزَّانُه، *  يَرْمَضُ الْجُنْدَبُ منه فَيَصِرّ**”(1)
(1 “**لهبان إلخ**” sözü: tezhîb’de onu böyle inşad etti; ve “Şerhu’l-Kāmûs”ta tahrif edildi.)

Ve **اللَّهَبُ**: ateşin **لَهَبُ**’ıdır; ve o, onun dili(=alev dili)dir.

Ve ateş **الْتَهَبَتِ** ve **تَلَهَّبَتْ** yani tutuştu. İbn Sîde: **اللَّهَبَانُ** kızgın kumda ve benzerinde sıcağın şiddetidir. Ve **يومٌ لَهَبانٌ**: şiddetli sıcak; dedi ki:
“**ظَلَّتْ بيومٍ لَهَبَانٍ ضَبْحِ،
يَلْفَحُها الـمِرْزَمُ أَيَّ لَفْحِ،
تَعُوذُ مِنْه بِنَواحي الطَّلْحِ**”

Ve **اللُّهْبَةُ**: bedenden rengin parıltısıdır. Ve şimşek **أَلْهَبَ** eder, **إِلْهاباً**; ve onun **إِلهابُهُ**: onu peş peşe getirmesidir; ta ki iki şimşek parıltısı arasında bir açıklık olmasın. Ve **اللُّهابُ** ve **اللَّهَبانُ** ve **اللُّهْبَةُ**, sükûn ile: susuzluktur; recez söyleyen dedi ki:
“**فصَبَّحَتْ بَيْنَ الـمَلا وثَبْرَهْ،
جُبّاً تَرَى جِمامَهُ مُخْضَرَّهْ،
وبَرَدَتْ منه لِهابُ الـحَرَّهْ**”

Ve **لَهِبَ**, kesre ile, **يَلْهَبُ** **لَهَباً**; o hâlde o **لَهْبانُ**’dır. Ve bir kadın **لَهْبَـى**; çoğulu **لِهابٌ**.

Ve ona karşı **الْتَهَب**: öfkelendi ve yanıp tutuştu; Bişr b. Ebî Hâzim dedi ki:
“**وإِنَّ أَباكَ قد لاقاهُ خِرْقٌ *  مِنَ الفِتْيانِ، يَلْتَهِبُ الْتِهابا**”

Ve o, açlıktan **يَتَلَهَّبُ** olur ve **يَلْتَهِبُ**; senin “yanıp tutuşuyor” ve “alevleniyor” demen gibi.

Ve **اللَّهَبُ**: parlayan tozdur. el-Asma‘î: atın koşuşu alevlenip şiddetlendiği zaman, **أَهْذَبَ** eder, **إِهْذاباً**, ve **أَلْهَبَ** eder, **إِلهاباً** denir. Ve şiddetli koşan, tozu kaldıran ata: **مُلْهِبٌ** denir; ve onun **أُلْهوبٌ**’u vardır. Ve Sa‘saa hadîsinde: Muâviye’ye dedi ki: “Ben sözü bırakıyorum; onunla ne **أُرْهِفُ** ederim ne de onda **أُلْهِب** ederim” yani onu süratle yürütmem; dedi ki: bunun aslı, **اللَّهَبَ**’ı kaldıran şiddetli koşuştur; ve o, parlayan tozdur; ateşten yükselen duman gibi.

Ve **الأُلْهُوبُ**: atın koşusunda gayret etmesi, ta ki tozu kaldırsın; ve denildi: o, onun koşusunun başlangıcıdır; ve onunla vasfedilir de “**شَدٌّ أُلْهُوبٌ**” denir. Ve at **أَلْهَبَ** etti: onun koşuşu alevlendi. Ve el-Lihyânî dedi: bu, at için ve koşan başka şeyler için olur; İmru’ul-Kays dedi ki:
“**فللسَّوْطِ أُلْهُوبٌ، وللسَّاقِ دِرَّةٌ، *  وللزَّجْرِ منه وَقْعُ أَخْرَجَ مُهْذِبِ**”

Ve **اللُّهَابَةُ**: bir örtü(2)
(2 “**واللهابة كساء إلخ**” sözü: asılda böyle ضبط edildi; ve “Şerhu’l-Kāmûs” şârihi dedi: **اللهابة** damme ile, bir örtü… ilh. Asıl nakil “el-Muḥkem”dendir; fakat elimizdeki nüshasında **اللهابة** kalem şekliyle, lâm’ın kesresiyle ضبط edildi; onu tashih et ve şârihin “damme ile” diye açıkça söylemesine aldanma; zira çoğu kez kendisinden önce başkasına ait olmayan bir ضبطı açıkça söyler.)

İçine bir taş konur da onunla hevdicin yahut yükün iki yanından biri ağır bastırılır; es-Sîrâfî’den, Sa‘leb’den.

Ve **اللِّهْبُ**, kesre ile: iki dağ arasındaki açıklık ve hava; ve “el-Muḥkem”de: her iki dağ arasındaki şeyin uçurumu; ve denildi: dağdaki yarıktır; el-Lihyânî’den. Ve denildi: dağdaki küçük geçittir. Ve denildi: dağdan bir yüzdür; duvar gibi, ona tırmanmak mümkün olmaz. Ve aynı şekilde göğün ufkunun **لِهْبُ**’u; çoğulu **أَلْهابٌ** ve **لُهُوبٌ** ve **لِهَابٌ**; Evs b. Hacer dedi ki:
“**فأَبْصَر أَلْهَاباً من الطَّوْدِ، دُونها *  يَرَى بَيْنَ رَأْسَيْ كُلِّ نِـيقَيْنِ مَهْبِلا**”
Ve Ebû Züeyb dedi ki:
“**جَوارِسُها تَـأْري الشُّعوفَ دَوائِـباً، *  وتَنْصَبُّ، أَلْهَاباً مَصِـيفاً، كِرابُها**”

Ve **الجَوارِسُ**: arıdan yiyiciler(=yiyenler)dir; “arı ağacı **جَرَسَتِ**” dersin, onu yediği zaman. Ve **تَـأْرِي**: bal yapar. Ve **الشُّعوفُ**: dağların üstleridir.

Ve **الكِرَابُ**: su yollarıdır; onun teki **كَرَبَةٌ**’dir. Ve **اللِّهْبُ**: yerdeki tüneldir. İbnü’l-A‘râbî: **الـمِلْهَبُ**: güzellikçe hayran bırakan(=göz alıcı)dır. Ve **الـمِلْهَبُ**: erkeklerden çok kıllı olandır.

Ve **أَبو لَهَبٍ**: Peygamberin, sallallahu aleyhi ve sellem, amcalarından bazısının künyesidir. Ve denildi: güzelliği sebebiyle **أَبو لَهَبٍ** diye künyelendi. Ve aziz tenzilde: “**تَبَّتْ يدَا أَبي لَهَبٍ**”; böylece onu, azze ve celle, bununla künyelendirdi; ve bu, ona bir zemmdir. Ve bu, onun adının **عبدالعُزَّى** olması sebebiyledir; böylece onu, azze ve celle, adıyla adlandırmadı; çünkü onun adı muhaldir.

Ve **بنو لِهْبٍ**: Ezd’den bir kavimdir. Ve **لِهْبٌ**: Yemen’den bir kabiledir; onda iyâfe ve zecr vardır. Ve “el-Muḥkem”de: **لِهْبٌ** bir kabiledir; Arapların en çok iyâfe yapanı olduğuna zannettiler; ve onlara **اللِّهْبِـيُّون** denir.

Ve **اللَّهَبَة**: bir kabile de.

Ve **اللِّهابُ** ve **اللَّهباءُ**: iki yerdir.

Ve **اللَّهِـيبُ**: bir yerdir; el-Efveh dedi ki:
“**وجَرَّدَ جَمْعُها بِـيضاً خِفافاً *  على جَنْبَيْ تُضارِعَ، فاللَّهِـيب**”

Ve **لَهْبانُ**: Araplardan bir kabilenin adıdır.

Ve **اللِّهابةُ**: eş-Şevâcin tarafında bir vadidir; onda tatlı kuyular vardır; Batn-ı Felc yolu onu yarıp geçer; ve sanki o, **لِهْبٍ**’in çoğuludur(1)
(1 “**وكأنه جمع لهب**” sözü: yani sanki **لهابة**, kesre ile, aslında **لِهْب**’in “yapışma” mânasındaki çoğuludur; ikisinde de kesre ve sükûn ile; **الالهاب** ve **اللهوب** gibi; sonra özel isimlik için nakledildi. Dedim: kaynaktan nakledilmiş olması da caizdir. “et-Tekmile”de dedi: ve **اللهابة** yani kesre ile, **التلهب**’den **فعالة**dır.)

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%A8/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ل ه ب * * لَهَبُ * النار لسانها وكُني أبو لَهَب بذلك لجماله و * الْتَهَبَت * النار و * تَلَهَّبَتْ * اتقدت و * أَلْهَبَها * غيرها أَوقدها و * اللَّهَبَانُ * بفتحتين اتقاد النار وكذا * اللَّهِيبُ * و * اللُّهَابُ * بالضم

##### Türkçe

* ل ه ب * **لَهَبُ** ateşin dili(=alevi)dir; güzelliğinden dolayı **أبو لَهَب** bununla künyelenmiştir. **الْتَهَبَت** ateş: tutuştu; **تَلَهَّبَتْ**: alevlendi, yandı. **أَلْهَبَها** başkası: onu yaktı. **اللَّهَبَانُ** iki fetha ile: ateşin tutuşmasıdır; aynı şekilde **اللَّهِيبُ** ve **اللُّهَابُ** damme ile.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

اللهب بفتح فسكون واللهب محركة، واللهيب كأمير، واللهاب بالضم، واللهبان محركة: اشتعال النار: إذا خلص من الدخان. الأولى: لغة في الثانية، كالشمع والشمع، والنهر والنهر. ومنه قراءة ابن كثير: تبت يدا أبي لهب  ، أو لهبها: لسانها، ولهيبها: حرها. قد ألهبها فالتهبت، ولهبها فتلهبت، أي: اتقدت، وألهبتها: أوقدتها، وقال:
  تسمع منها في السليق الأشهب                      معمعة مثل الضرام الملهب عن ابن سيده: اللهبان: شدة الحر في الرمضاء، ونحوها. وقال غيره: هو توقد الجمر بغير ضرام، وكذلك لهبان الحر في الرمضاء ؛ وأنشد:
  لهبـان وقـدت حـزانـه                      يرمض الجندب فيه فيصر اللهبان: اليوم الحار، قال:
  ظلت بيوم لهبان ضبـح                      يلفحها المرزم أي لفـح
  تعوذ منه بنواحي الطلح اللهبان: العطش، كاللهاب، واللهبة بضمهما مع التسكين في الثاني، قال الراجز:
  وبردت منه لهاب الحره وقد لهب، كفرح، يلهب ، لهبا، وهو لهبان، وهي أي: الأنثى لهبي، كسكران وسكري، ج لهاب بالكسر. وفي الأساس: من المجاز: رجل لهبان ولهثان، أي عطشان. واللهبة، بالضم: بياض ناصع نقله الصاغاني، وهو إشراق اللون من الجسد. اللهبة، بالتحريك: قبيلة من غامد، من الأزد، واسمه مالك بن عوف بن قريع بن بكر بن ثعلبة ابن الدول بن سعد مناة بن غامد، كذا في أنساب الوزير. وفي الإيناس: كان اللهبة هذا شريفا، وفيه يقول أبو ظبيان الأعرج الوافد على رسول الله، صلى الله عليه وسلم:
  أنا أبو ظبيان غير التكذبـه                      أبي أبو العفا وخالي اللهبه
  أكرم من تعلمه من ثعلبـه                      ذبيانها وبكرها في المنسبه

  نحن صحاب الجيش يوم الأحسبه وقال أبو عبيد: اللهبة: هو صاحب الراية يوم القادسية. واللهب، محركة: الغبار الساطع، قاله الليث. وهو كالدخان المرتفع من النار. اللهب، بالكسر: مهواة ما بين كل جبلين، هكذا في المحكم. وفي الصحاح: الفرجة والهواء يكون بين الجبلين، هو الصدع في الجبل، عن اللحياني، هو الشعب الصغير فيه، أي: الجبل، وفي شرح ابي سعيد السكري لأشعار هذيل: اللهب: الشق في الجبل ثم يتسع كالطريق، واللصب والشقب: دون اللهب، كالطريق الصغير. هو وجه فيه، أي: الجبل، كالحائط، لا يستطاع ارتقاؤه. وكذلك لهب أفق السماء. وقيل: اللهب: السرب في الأرض. ج: ألهاب، ولهوب، ولهاب، ولهابة بكسرهما. وضبط في نسخة الصحاح لهاب، كسحاب. ويقال: كم جاوزت من سهوب ولهوب? قال أوس بن حجر:
  فأبصر ألهابا من الطود دونهايرى بين رأسي كل نيقين مهبلا وقال أبو ذؤيب:
  جوارسها تأرى الشعوف دوائبا                      وتنصب ألهابا مصيفا كرابها وقال أبو كبير:
  فأزال ناصحها بأبيض مفرط                      من ماء ألهاب بهن التألـب بنو لهب: قبيلة من الأزد في اليمن. وفي الإيناس: في الأسد، أي بسكون السين: لهب بن أحجن بن كعب بن الحارث بن كعب بن عبد الله بن مالك بن نصر ابن الأزد، وهو أهل العيافة والزجر، وفيهم يقول كثير بن عبد الرحمن الخزاعي:
  تيممت لهبا أبتغي العلم عندهموقد رد علم العائفين إلى لهب وفي المحكم: لهب: قبيلة زعموا أنها أعيف العرب، ويقال لهم: اللهبيون. وأبو لهب محركة، وتسكن الهاء لغة، وبه قرأ ابن كثير كما تقدم: كنية بعض أعمام النبي، صلى الله عليه وسلم، وهو عبد العزي ابن عبد المطلب، والنسبة إليه اللهبي قيل: كنى أبو لهب لجماله. زاد المصنف: أو لماله.

  وقد تعقبه جماعة، وقالوا: إن المال لا يطلق عليه لهب، حتى يكنى صاحبه به. قلت والذي يظهر عند التفكر إنه  لمآله  بالمد، ويدل لذلك قول شيخنا ما نصه: وقيل إيماء إلى أنه جهنمي، باعتبار ما يؤول إليه. ولكنه لم يتفطن لما قلنا، كما هو ظاهر، فافهم. وقال عياض في شرح مسلم: واختلف في جواز تكنية المشرك وعدمه، فكرهه بعضهم، إذ في الكنية تعظيم وتفخيم، وتكنية الله لأبي لهب، ليس من هذا، ولا حجة فيه إذ كان اسمه عبد العزي، ولا يسميه الله عز وجل بعبد لغيره، فلذلك كنى، وقيل: بل كنيته الغالب عليه، فصار كالاسم له. وقيل: بل هو لقب له، ليس بكنية، كنيته أبو عتيبة، فجرى مجرى اللقب والاسم، لا مجرى الكنية. وقيل: بل جاء ذكر أبي لهب  لمجانسة  نارا ذات لهب  في السورة ، من باب البلاغة وتحسين العبارة ، انتهى ، واللهاب، بالكسر، أو بالضم: ع، كأنه جمع لهب. والألهوب: اجتهاد الفرس في عدوه حتى يثير الغبار، أي: يرفعه. وعن الأصمعي: إذا اضطرم جرى الفرس، قيل: أهذب إهذابا، وألهب إلهابا. ويقال للفرس الشديد الجري، المثير للغبار: ملهب، وله ألهوب. وفي حديث صعصعة لمعاوية:  إني لأترك الكلام، فما أرهف به، ولا ألهب فيه  أي: لا أمضيه بسرعة. قال: والأصل فيه الجرى الشديد الذي يثير اللهب، وهو الغبار الساطع. الألهوب: ابتداء عدوه، ويوصف فيقال: شد ألهوب. وقد ألهب الفرس: اضطرم جريه. وقال اللحياني: يكون ذلك للفرس وغيره مما يعدو، قال امرؤ القيس:
  فللسوط ألهوب وللـسـاق درة                      وللزجر منه وقع أخرج مهذب وفي الأساس: من المجاز: فرس ملهب. من المجاز أيضا: ألهب البرق إلهابا، وذلك إذا تتابع، وتدارك لمعانه، حتى لا يكون بين البرقتين فرجة. واللهابة، بالكسر: واد بناحية الشواجن، فيه ركايا يخرقه طريق بطن فلج ، وكأنه جمع لهب واللهباء: ع ، نقله ابن دريد، وهو لهذيل. لهاب، كغراب: ع لا يخفي إنه قد مر ذكره أولا، فهو تكرار. عن ابن الأعرابي: الملهب، كمنبر: الرائع الجمال، والكثير الشعر من الرجال. من المجاز: ثوب ملهب، كمعظم، وهو ما لم تشبع حمرته، وهو الذي نقص صبغه من الثياب. ومما يستدرك عليه: اللهابة، بالضم: كساء يوضع فيه حجر، فيرجح به أحد جوانب الهودج، أو الحمل. عن السيرافي، عن ثعلب. ومن المجاز: ألهبه الأمر. وأردت بذلك تهييجه وإلهابه. والتهب عليه: غضب، وتحرق ؛قال بشر بن أبي خازم:
  وإن أباك قد لاقاه خرق                      من الفتيان، يلتهب التهابا وهو يتلهب جوعا، ويلتهب، كقولك: يتحرق، ويتضرم. واللهيب: موضع، قال الأفوه:
  وجرد جمعها بيضا خفافـا                      على جنبي تضارع فاللهيب

  ولهابة، بالكسر: فعالة، من التلهب وقال عمارة: اللهابة لهابة بني كعب ابن العنبر، بأسفل الصمان. ولهبان بالفتح: قبيلة من العرب. ويستعمل اللهاب، بالضم، بمعنى العطش، كما يستعمل في اتقاد النار. واللهبان كاللهفان. ولهب بن قطن بن كعب، الكسر: أبو ثمالة، القبيلة التي ينسب إليها اللهبيون. ولهبان. موضع. واللهيب بن مالك اللهبي: له حديث في الكهان، قال ابن فهد: ظني أنه موضوع . وقيل : اللهب . وانظره في أنساب البلبيسي، وعلى بن أبي علي اللهبي، محركة ويسكن، من ولد أبي لهب قال أبو زرعة: مدني، منكر الحديث: وقال ابن الأثير: حجازي، يروي الموضوعات عن الثقات: لا يحتج به. قلت: وإبراهيم بن أبي خداش  اللهبي، عن ابن عباس: شيخ لابن عيينة والفضل بن عباس بن عتبة بن أبي لهب اللهبي: شاعر مشهور، والزبير بن داوود اللهبي، عن أبي دلامة وآخرون.

##### Türkçe

**اللهب** (fetha ile sonra sükûn ile) ve **اللهب** (harekeli), ve **اللهيب** “أمير” gibi, ve **اللهاب** (damme ile), ve **اللهبان** (harekeli): ateşin tutuşmasıdır; dumanından arındığı zaman. Birincisi, ikincide bir dildir; **الشمع** ve **الشمع** gibi, **النهر** ve **النهر** gibi. Ondan İbn Kesîr’in kıraati: “**تبت يدا أبي لهب**”, yahut “**لهبها**”: onun dili; ve “**لهيبها**”: onun harareti. “**قد ألهبها فالتهبت**” ve “**لهبها فتلهبت**”, yani: tutuştu. Ve “**ألهبتها**”: onu yaktım. Ve dedi ki:
  “Ondan, **السليق الأشهب** içinde işitirsin                      **معمعة** (bir uğultu) ki **الضرام الملهب** gibidir”

İbn Sîde’den: **اللهبان**: **الرمضاء**da ve benzerinde sıcağın şiddetidir. Başkası dedi ki: o, **ضرام** olmaksızın kor’un tutuşmasıdır; ve yine **الرمضاء**da sıcağın **لهبان**’ı böyledir; ve inşad etti:
  “**لهبـان** tutuşturdu onun sertliğini                      içinde çekirge kızarır da **اللهبان** (şiddetli sıcak) olur”

**اللهبان**: sıcak gün; dedi ki:
  “**لهبان** bir günde kaldı, **ضبـح** (soluk soluğa)                      ona **المرزم** üfler, yani üfleme
  ondan **الطلح**ın çevreleriyle sığınırlar”

**اللهبان**: susuzluk; **اللهاب** gibi. Ve **اللهبة** (ikisi de damme ile; ikincide sükûn ile). **الراجز** dedi ki:
  “Ondan, sıcağın **لهاب**’ını serinletti”

Ve **لهب** oldu; “**فرح**” gibi; **يلهَب**; **لهبا**; ve o **لهبان**’dır; ve o, yani dişi: **لهبي**; “**سكران**” ve **سكري** gibi. Çoğulu: **لهاب** (kesra ile). **الأساس**’ta: mecazdan: **رجل لهبان ولهثان**, yani susuz. Ve **اللهبة** (damme ile): parlak beyazlık; bunu **الصاغاني** nakletti; o, bedenden rengin parıldamasıdır. **اللهبة** (harekeli): **غامد**’den, **الأزد**’den bir kabiledir; adı: **مالك بن عوف بن قريع بن بكر بن ثعلبة ابن الدول بن سعد مناة بن غامد**; **أنساب الوزير**’de böyle. **الإيناس**’ta: bu **اللهبة** şerefli idi; ve onda, Resûlullah’a (sallallahu aleyhi ve sellem) gelen **أبو ظبيان الأعرج** şöyle der:
  “Ben **أبو ظبيان**’ım, yalan olmayan                      babam **أبو العفا**’dır, dayım **اللهبه**’dir
  **ثعلبـه**’den öğrendiğin kimselerden daha keremli                      onun **ذبيان**’ı ve **بكر**’ı nesepte
  biz ordu yoldaşlarıyız **يوم الأحسبه**”

**أبو عبيد** dedi ki: **اللهبة**: **يوم القادسية**’de sancak sahibidir. **اللهب** (harekeli): parlayan tozdur; bunu **الليث** söyledi. O, ateşten yükselen duman gibidir. **اللهب** (kesra ile): her iki dağ arasındaki çukur yer; **المحكم**’de böyledir. **الصحاح**’ta: iki dağ arasında bulunan açıklık ve hava; **اللحياني**’den: dağdaki yarıktır; onda küçük geçittir, yani: dağda. **أبي سعيد السكري**’nin **أشعار هذيل** şerhinde: **اللهب**: dağdaki yarıktır, sonra yol gibi genişler; **اللصب** ve **الشقب**: **اللهب**’den aşağıdır; küçük yol gibi. O, onda bir yüzdür, yani: dağda; duvar gibi; ona tırmanmak mümkün olmaz. Ve yine göğün ufkunun **لهب**’i. Ve denildi ki: **اللهب**: yerdeki tüneldir. Çoğulu: **ألهاب** ve **لهوب** ve **لهاب** ve **لهابة** (ikisi de kesra ile). **الصحاح** nüshasında **لهاب** “**سحاب**” gibi ضبط edildi. Ve denilir: “Kaç **سهوب** ve **لهوب** aştın?” **أوس بن حجر** dedi ki:
  “Onun aşağısında **الطود**’dan **ألهابا** gördü                      her iki **نيق** başı arasında bir **مهبل** görür”

**أبو ذؤيب** dedi ki:
  “Onun otlayanları, **الشعوف**’u sürüler halinde görür                      ve yazlık olarak **ألهابا** diker, onun **كراب**’ı gibi”

**أبو كبير** dedi ki:
  “Onun öğüt vereni, aşırı beyazla giderdi                      **ألهاب** suyundan; onlarda **التألـب**”

**بنو لهب**: Yemen’de **الأزد**’den bir kabiledir. **الإيناس**’ta: **الأسد**’de, yani **السين**’in sükûnu ile: **لهب بن أحجن بن كعب بن الحارث بن كعب بن عبد الله بن مالك بن نصر ابن الأزد**; onlar **العيافة** ve **الزجر** ehlidir. Onlar hakkında **كثير بن عبد الرحمن الخزاعي** şöyle der:
  “**لهبا**’ya yöneldim, onların yanında ilim ararım                      ve **العائفين**’in ilmi **لهب**’e döndürülmüştür”

**المحكم**’de: **لهب**: bir kabiledir; Arapların en **أعيف**’i olduğunu iddia ettiler; onlara **اللهبيون** denir. Ve **أبو لهب** (harekeli); **الهاء** sükûnlanır, bir dil olarak; ve İbn Kesîr bununla okudu, geçtiği üzere: Nebî’nin (sallallahu aleyhi ve sellem) amcalarından bazısının künyesidir; o, **عبد العزي ابن عبد المطلب**’tir. Ona nisbet: **اللهبي**. Denildi ki: güzelliği için **أبو لهب** künyelendi. Müellif artırdı: yahut malı için.

  Bir cemaat onu takip etti ve dediler ki: mala **لهب** denilmez; ta ki sahibi onunla künyelenmiş olsun. Dedim: tefekkürde görünen şudur ki o, **لمآله** (med ile)dir; buna delil, şeyhimizin sözü—lafzı şudur: “Ve denildi ki: cehennemlik olduğuna işarettir; varacağı şeye itibarla.” Fakat bizim dediğimize dikkat etmedi; zahir olduğu üzere; öyleyse anla. **عياض** **شرح مسلم**’de dedi ki: müşrikin künyelenmesinin caizliği ve caiz olmaması hakkında ihtilaf edildi; bazısı onu kerih gördü; çünkü künyede tazim ve tafhim vardır. Allah’ın **أبي لهب**’i künyelendirmesi bundan değildir; onda hüccet yoktur; çünkü onun adı **عبد العزي** idi; Allah عز وجل onu başkasına kullukla isimlendirmez; bu sebeple künyelendi. Ve denildi ki: bilakis onun künyesi ona galip geldi; ona isim gibi oldu. Ve denildi ki: bilakis o, ona bir lakaptır; künye değildir; künyesi **أبو عتيبة**’dir; lakap ve isim mecrasında yürüdü, künye mecrasında değil. Ve denildi ki: sûredeki “**نارا ذات لهب**” ile münasebet için **أبي لهب** zikri geldi; belâgat babından ve ibareyi güzelleştirmekten; bitti. Ve **اللهاب** (kesra ile) yahut (damme ile): bir yer; sanki **لهب**’in cem’idir. Ve **الألهوب**: atın koşusunda gayret etmesi; ta ki tozu kaldırıncaya kadar, yani onu yükseltir. **الأصمعي**’den: koştuğu zaman alevlenirse, denildi: “**أهذب إهذابا**” ve “**ألهب إلهابا**”. Ve şiddetli koşan, tozu kaldıran ata denilir: **ملهب**; ve onun için **ألهوب** vardır. **صعصعة** hadîsinde, Muâviye’ye: “Ben sözü bırakırım; onunla ne **أرهف** ederim ne de onda **ألهب** ederim”, yani: onu süratle yürütmem. Dedi ki: bunun aslı, **اللهب**’i—o parlayan tozdur—kaldıran şiddetli koşudur. **الألهوب**: koşusunun başlangıcıdır; vasfedilir de denilir: “**شد ألهوب**”. Ve at **ألهب** etti: koşusu alevlendi. **اللحياني** dedi ki: bu, at ve koşan başkası için olur. **امرؤ القيس** dedi ki:
  “Kırbacın bir **ألهوب**’u vardır, bacağın bir **درة**’si                      ve azarlamanın ondan bir vuruşu; çıkarılmış, terbiye edilmiş”

**الأساس**’ta: mecazdan: **فرس ملهب**. Yine mecazdan: şimşek **ألهب** eder **إلهابا**; bu, peş peşe geldiği ve parıltısı birbirini yakaladığı zaman olur; ta ki iki şimşek arasında bir açıklık bulunmasın. Ve **اللهابة** (kesra ile): **الشواجن** tarafında bir vadidir; onda kuyular vardır; **بطن فلج** yolu onu deler; sanki **لهب**’in cem’idir. Ve **واللهباء**: bir yer; bunu **ابن دريد** nakletti; o, **لهذيل**’indir. **لهاب** “**غراب**” gibi: bir yer; gizli değildir ki onun zikri önce geçti; o halde tekrardır. **ابن الأعرابي**’den: **الملهب** “**منبر**” gibi: pek güzel olan; ve erkeklerden saçı çok olan. Mecazdan: **ثوب ملهب** “**معظم**” gibi; o, kızıllığı doymamış olandır; elbiselerden boyası eksilmiş olandır. Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **اللهابة** (damme ile): içine taş konulan bir örtü; onunla **الهودج**’un yahut yükün yanlarından biri ağır bastırılır. **السيرافي**’den, **ثعلب**’den. Ve mecazdan: iş onu **ألهبه** etti; bununla onu tahrik etmesini ve alevlendirmesini kastettim. Ve ona karşı **التهب** etti: öfkelendi ve yandı; **بشر بن أبي خازم** dedi ki:
  “Ve baban ona rastladı: bir **خرق**                      yiğitlerden; **يلتهب التهابا**”

Ve o, açlıktan **يتلهب** olur; ve **يلتهب**; senin “**يتحرق**” ve “**يتضرم**” demen gibi. Ve **اللهيب**: bir yerdir; **الأفوه** dedi ki:
  “Onun topluluğunu beyaz, hafifler olarak sürdü                      **تضارع**’ın iki yanında; işte **اللهيب**”

Ve **لهابة**, kesre ile: **فعالة** veznindedir; **التلهب**’den (tutuşup alevlenmeden)dir. Umâre dedi ki: **اللهابة**: Benî Ka‘b b. el-‘Anber’in **لهابة**’sidir; **الصمان**’ın aşağı tarafındadır. Ve **لهبان** fetha ile: Araplardan bir kabiledir. Ve **اللهاب**, damme ile, susuzluk manasında kullanılır; nitekim ateşin tutuşması manasında da kullanılır. Ve **اللهبان** **اللهفان** gibidir. Ve **لهب** b. Katn b. Ka‘b, kesre (ile): **أبو ثمالة**’dir; **اللهبيون**’un kendisine nisbet edildiği kabiledir. Ve **لهبان**: bir yerdir. Ve **واللهيب** b. Mâlik **اللهبي**: kâhinler hakkında bir hadisi vardır; İbn Fehd dedi ki: zannım odur ki o uydurmadır. Ve denildi ki: **اللهب**. Ve onu **أنساب البلبيسي**’de gör; ve **على** b. Ebî ‘Alî **اللهبي**, harekeli (okunuşla) ve sükûnlu (okunuşla), Ebû Leheb’in evladındandır. Ebû Zur‘a dedi ki: Medinelidir; hadisi münkerdir. Ve İbnü’l-Esîr dedi ki: Hicazlıdır; sika kimselerden uydurma rivayetler nakleder; onunla hüccet getirilmez. Dedim ki: ve İbrâhîm b. Ebî Hudâş **اللهبي**, İbn Abbâs’tan (rivayet eder): İbn ‘Uyeyne’nin şeyhidir. Ve el-Fadl b. Abbâs b. ‘Utbe b. Ebî Leheb **اللهبي**: meşhur bir şairdir. Ve ez-Zübeyr b. Dâvûd **اللهبي**, Ebû Delâme’den (rivayet eder) ve başkaları.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

لَهِبَ
1 لَهِبَ ذ , aor. لَهَبَ , (inf. n. لَهَبٌ, S,) (tropical:) He thirsted; was thirsty: (S, K:) [probably, burned with thirst].

لهّب النَّارَ
2 لهّب النَّارَ ذ [same as ↓ أَلْهَبَهَا, except that it has an intensive signification; He made the fire to flame, or blaze, fiercely, or intensely: or, to flame, or blaze, without smoke, fiercely, or intensely.] (K.)

الهب النَّارَ
4 الهب النَّارَ ذ He made the fire to flame, or blaze: (S:) or made it to flame, or blaze, free from smoke. (K.) ― -b2- الهب It (lightning) flashed uninterruptedly. (K.) See also أَهْلَبَ. ― -b3- الهب, inf. n. اِلْهَابٌ, He (a horse, As, or other thing that runs, Lh,) was ardent, or impetuous, in his course, or running; (As, S;) as also اهلب: (As:) or he ran with energy, or effort, so as to raise the dust: (K:) or he ran violently, raising the لَهَبَ, or dust. (TA.) ― -b4- Hence, الهب فِى الكَلَامِ (tropical:) He spoke rapidly [and with vehemence]. (TA.) ― -b5- الهبهُ الأَمْرُ (tropical:) The thing, or affair, excited him, and inflamed him. (TA.)

تلهّبت النَّارُ
5 تلهّبت النَّارُ ذ , quasi-pass. of لَهَّبَ, (K,) [same as ↓ اِلْتَهَبَتْ, except that it has an intensive signification;] The fire flamed, or blazed, (S,) [fiercely, or intensely, or flamed, or blazed, burned without smoke, fiercely, or intensely].― -b2- تلهّب جُوعًا, and جوعا ↓ التهب, (tropical:) He burned with hunger. (TA.) ― -b3- تلهّب غَيْظًا He burned, and was or became hot, with wrath, or rage. (TA, art. وغر.) See 8.

التهبت النَّارُ
8 التهبت النَّارُ ذ , quasi-pass. of أَلْهَبَ, (K,) The fire flamed, or blazed: (S:) or flamed, or blazed, free from smoke. (K.) ― -b2- التهب عَلَيْهِ (tropical:) He was incensed, or inflamed with anger, against him. (TA.) ― -b3- التهب and ↓ تلهّب [It (any part of the body) became inflamed]. ― -b4- See 5.

لَهْبٌ
لَهْبٌ ذ : see لَهَبٌ.

لِهْبٌ
لِهْبٌ ذ A gap, or space, between two mountains: (S, K:) or a cleft, or fissure, in a mountain: (Lh, K:) or a small gap, or ravine, such as is termed شِعْبٌ, in a mountain: (K:) or a cleft in a mountain, afterwards widening like a road: a لِصْب and a شَقّ are smaller than a لهب; like a small road: (Aboo-Sa'eed-Es-Sukkaree:) or a face of a mountain, resembling a wall, that cannot be ascended: (K:) and similar to this is the لهب of the sky at the horizon: or, as some say, a subterranean excavation, or habitation: syn. سَرَبٌ فِى الأَرْضِ: (TA:) pl. أَلْهَابٌ and لُهُوبٌ and لِهَابٌ (S, K) and لِهَابَةٌ. (K.) See an ex. voce كَرَبَة.

لَهَبٌ
لَهَبٌ ذ and ↓ لَهْبٌ (K) and ↓ لَهِيبٌ and ↓ لُهَابٌ and ↓ لَهَبَانٌ (S, K), [inf. ns., of which the verb, لَهِبَ, aor. لَهَبَ , does not appear to have been used in the classical ages,] The flaming, or blazing, of fire: (S:) or its flaming, or blazing, free from smoke: (T, K:) or لَهَبٌ signifies the flame, or blaze, of fire: (S, K:) and ↓ لَهِيبٌ, its heat. (K.) ― -b2- لَهَبٌ Dust rising (K) like smoke. (TA.)

لُهْبَةٌ
لُهْبَةٌ ذ A clear white colour: (K:) brightness of the complexion, or colour of the skin. (TA.) ― -b2- لُهْبَةٌ (in two copies of the S, لَهْبَةٌ; but in the K expressly said to be with dammeh;) and ↓ لُهَابٌ and ↓ لَهَبَانٌ (K) (tropical:) Thirst: (S, K:) [probably burning thirst].

لَهَبَانٌ
لَهَبَانٌ ذ : see لَهَبٌ and لُهْبَةٌ. ― -b2- Also, The burning of coals, or embers, without blazing. (T.) ― -b3- The burning of heat upon heated ground. (TA.) ― -b4- Vehemence of heat (K) upon heated ground and the like. (ISd.) ― -b5- A hot day. (K.)

لَهْبَانُ
لَهْبَانُ ذ , fem. لَهْبَى, (tropical:) Thirsty: (S, K:) [probably burning with thirst:] an epithet applied to a man or woman: (S:) pl. لِهَابٌ. (K.)

لُهَابٌ
لُهَابٌ ذ : see لَهَبٌ and لُهْبَةٌ.

لَهِيبٌ
لَهِيبٌ ذ : see لَهَبٌ.

لُهَابَةٌ
لُهَابَةٌ ذ A garment (كِسَاءٌ) in which a stone is put, and with which one side of the kind of camel-litter called هَوْدَج, or one side of a load, is balanced. (Th.)

أُلْهُوبٌ
أُلْهُوبٌ ذ , a subst., The ardour, or impetuosity, of a horse (&c., Lh) in his course, or running: (S:) or his energy, or effort, in his course, so that he raises the dust: or a violent run, by which the dust (اللَّهَبُ) is raised: (TA:) or the commencement of a horse's course, or run. (K.) ― -b2- لَهُ أُلْهُوبٌ He runs violently, raising the dust. (TA.) See also أُهْلُوبٌ. ― -b3- Also used as an epithet: you say شَدٌّ أُلْهُوبٌ [A violent run, in which the dust is raised]. (TA.)

مِلْهَبٌ
مِلْهَبٌ ذ Pleasing in beauty: (IAar, K:) and having much hair: an epithet applied to a man. (IAar.)

مُلَهَّبٌ
مُلَهَّبٌ ذ (tropical:) A garment, or piece of cloth, not saturated with red dye: (K:) imperfectly dyed. (TA.)

##### Türkçe

**لَهِبَ**
1 **لَهِبَ** ذ, muzâri‘i **لَهَبَ**, (mast. ismi **لَهَبٌ**, S,) (mecaz:) Susadı; susuz oldu: (S, K:) [muhtemelen, susuzluktan yandı].

**لهّب النَّارَ**
2 **لهّب النَّارَ** ذ [aşağıdaki **أَلْهَبَهَا** ile aynıdır; ancak onda şiddet (teksîr) mânası vardır; ateşi şiddetle alevlendirdi, yahut şiddetle parlatıp alevlendirdi: yahut dumansız olarak şiddetle alevlendirdi, yahut parlatıp alevlendirdi.] (K.)

**الهب النَّارَ**
4 **الهب النَّارَ** ذ Ateşi alevlendirdi, yahut parlatıp alevlendirdi: (S:) yahut onu dumandan arınmış olarak alevlendirdi, yahut parlatıp alevlendirdi. (K.) ― -b2- **الهب** O (şimşek) kesintisiz çaktı. (K.) **أَهْلَبَ**’a da bak. ― -b3- **الهب**, mast. ismi **اِلْهَابٌ**, O (bir at, As, yahut koşan başka bir şey, Lh,) koşusunda yahut koşmasında hararetli, yahut atılgan oldu; (As, S;) **اهلب** da böyledir: (As:) yahut tozu kaldıracak şekilde enerjiyle yahut gayretle koştu: (K:) yahut şiddetle koştu, **لَهَبَ**’ı, yani tozu kaldırarak. (TA.) ― -b4- Bundan dolayı, **الهب فِى الكَلَامِ** (mecaz:) Sözde hızlı [ve şiddetle] konuştu. (TA.) ― -b5- **الهبهُ الأَمْرُ** (mecaz:) Şey yahut iş onu coşturdu ve onu alevlendirdi. (TA.)

**تلهّبت النَّارُ**
5 **تلهّبت النَّارُ** ذ, **لَهَّبَ**’ın quasi-pass.’ı, (K,) [aşağıdaki **اِلْتَهَبَتْ** ile aynıdır; ancak onda şiddet mânası vardır;] Ateş alevlendi, yahut parladı: (S,) [şiddetle yahut yoğun olarak; yahut dumansız olarak şiddetle alevlendi yahut parladı].― -b2- **تلهّب جُوعًا**, ve **جوعا** ↓ **التهب**, (mecaz:) Açlıktan yandı. (TA.) ― -b3- **تلهّب غَيْظًا** Öfkeden yahut hiddetten yandı ve hararetlendi, yahut hararetlendi oldu. (TA, art. وغر.) 8’e bak.

**التهبت النَّارُ**
8 **التهبت النَّارُ** ذ, **أَلْهَبَ**’ın quasi-pass.’ı, (K,) Ateş alevlendi, yahut parladı: (S:) yahut dumansız olarak alevlendi, yahut parladı. (K.) ― -b2- **التهب عَلَيْهِ** (mecaz:) Ona karşı öfkeyle kızdı, yahut öfkeyle alevlendi. (TA.) ― -b3- **التهب** ve ↓ **تلهّب** [O (bedenin herhangi bir kısmı) iltihaplandı]. ― -b4- 5’e bak.

**لَهْبٌ**
**لَهْبٌ** ذ: **لَهَبٌ**’a bak.

**لِهْبٌ**
**لِهْبٌ** ذ İki dağ arasındaki bir gedik, yahut boşluk: (S, K:) yahut bir dağda bir yarık, yahut çatlak: (Lh, K:) yahut dağda, **شِعْبٌ** diye adlandırılan türden küçük bir gedik, yahut dere: (K:) yahut bir dağda bir yarık; sonra yol gibi genişleyen: **لِصْب** ve **شَقّ**, bir **لهب**’den daha küçüktür; küçük bir yol gibi: (Aboo-Sa'eed-Es-Sukkaree:) yahut bir duvara benzeyen, çıkılamayan bir dağ yüzü: (K:) ve buna benzer olan, ufukta göğün **لهب**’idir: yahut bazılarına göre, yeraltı kazısı, yahut mesken: eşanlamlısı **سَرَبٌ فِى الأَرْضِ**: (TA:) çoğulu **أَلْهَابٌ** ve **لُهُوبٌ** ve **لِهَابٌ** (S, K) ve **لِهَابَةٌ**. (K.) **كَرَبَة** maddesinde bir örneğe bak.

**لَهَبٌ**
**لَهَبٌ** ذ ve ↓ **لَهْبٌ** (K) ve ↓ **لَهِيبٌ** ve ↓ **لُهَابٌ** ve ↓ **لَهَبَانٌ** (S, K), [mast. isimlerdir; bunların fiili olan **لَهِبَ**, muzâri‘i **لَهَبَ**, klasik çağlarda kullanılmış görünmez,] Ateşin alevlenmesi, yahut parlaması: (S:) yahut dumansız olarak alevlenmesi, yahut parlaması: (T, K:) yahut **لَهَبٌ**, ateşin alevi, yahut parıltısı demektir: (S, K:) ve ↓ **لَهِيبٌ**, onun harareti. (K.) ― -b2- **لَهَبٌ** Duman gibi yükselen toz. (K) (TA.)

**لُهْبَةٌ**
**لُهْبَةٌ** ذ Berrak beyaz bir renk: (K:) yüz renginin, yahut derinin renginin parlaklığı. (TA.) ― -b2- **لُهْبَةٌ** (S’nin iki nüshasında **لَهْبَةٌ**; fakat K’da açıkça damme ile olduğu söylenmiştir;) ve ↓ **لُهَابٌ** ve ↓ **لَهَبَانٌ** (K) (mecaz:) Susuzluk: (S, K:) [muhtemelen yakıcı susuzluk].

**لَهَبَانٌ**
**لَهَبَانٌ** ذ: **لَهَبٌ** ve **لُهْبَةٌ**’ye bak. ― -b2- Ayrıca, alevlenmeksizin kömürlerin yahut közlerin yanması. (T.) ― -b3- Isınmış yer üzerinde sıcağın yakması. (TA.) ― -b4- Isınmış yer ve benzeri üzerinde sıcağın şiddeti. (K) (ISd.) ― -b5- Sıcak bir gün. (K.)

**لَهْبَانُ**
**لَهْبَانُ** ذ, müennesi **لَهْبَى**, (mecaz:) Susamış: (S, K:) [muhtemelen susuzluktan yanmış:] bir erkeğe yahut kadına sıfat olarak kullanılır: (S:) çoğulu **لِهَابٌ**. (K.)

**لُهَابٌ**
**لُهَابٌ** ذ: **لَهَبٌ** ve **لُهْبَةٌ**’ye bak.

**لَهِيبٌ**
**لَهِيبٌ** ذ: **لَهَبٌ**’a bak.

**لُهَابَةٌ**
**لُهَابَةٌ** ذ İçine bir taş konulan ve onunla **هَوْدَج** denilen deve mahfesi türünün bir yanı, yahut bir yükün bir yanı dengelenen bir elbise (**كِسَاءٌ**). (Th.)

**أُلْهُوبٌ**
**أُلْهُوبٌ** ذ, bir isim, Bir atın (vb., Lh) koşusunda yahut koşmasında harareti, yahut atılganlığı: (S:) yahut koşusunda, tozu kaldıracak şekilde enerjisi, yahut gayreti: yahut tozun (**اللَّهَبُ**) kaldırıldığı şiddetli bir koşu: (TA:) yahut bir atın koşusunun, yahut koşmasının başlangıcı. (K.) ― -b2- **لَهُ أُلْهُوبٌ** Şiddetle koşar, tozu kaldırır. (TA.) **أُهْلُوبٌ**’a da bak. ― -b3- Ayrıca sıfat olarak kullanılır: **شَدٌّ أُلْهُوبٌ** dersin [tozun kaldırıldığı şiddetli bir koşu]. (TA.)

**مِلْهَبٌ**
**مِلْهَبٌ** ذ Güzellikte hoş: (IAar, K:) ve çok kıllı: bir erkeğe sıfat olarak kullanılır. (IAar.)

**مُلَهَّبٌ**
**مُلَهَّبٌ** ذ (mecaz:) Kırmızı boya ile doyurulmamış bir elbise, yahut kumaş parçası: (K:) eksik boyanmış. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

لَهِبَ
لَهِبَ A ( n. ac. لَهْب 1 ,  لَهَب 4 ,  لُهَاْب 24 ,  لَهِيْب 25 ,  لَهَبَاْن 36 ),
a.  see VIII (a) .

b.  ( n. ac. لَهَب 4 ), Thirsted; hungered.

لَهَّبَ
لَهَّبَ II ,
a.  see IV (a) .

أَلْهَبَ
أَلْهَبَ IV ,
a.  Lit, made to blaze ( fire ).

b.  Was ardent, raced along ( horse ).

c.  Excited, inflamed.

d.  Flashed continously ( lightning ).

e.  [ Fī ], Was vehement in ( speech ).

تَلَهَّبَ
تَلَهَّبَ V ,
a.  see I (b) & VIII ( a ),

b.  ( c ).

اِلْتَهَبَ
اِلْتَهَبَ VIII ,
a.  Flamed, blazed.

b.  Fired up, flew into a passion.

c.  Was red, inflamed.

d.  see I (b) .

لَهْب
لَهْب 1 ,
a.  see 4 (a) .

لَهْبَى
لَهْبَى 1ya ,
a.  fem. of لَهْبَاْنُ 33 .

لِهْب
لِهْب 2 , ( pl. لِهَاْب 23 ,  لِهَاْبَة 23t ,  لُهُوْب 27 أَلْهَاْب 38 ),
a.  Defile, pass; ravine; cleft.

لُهْبَة
لُهْبَة 3t ,
a.  Burning thirst.

b.  Brightness; whiteness.

لَهَب
لَهَب 4 ,
a.  Flame; heat, blaze.

b.  Dust-cloud.

مِلْهَب
مِلْهَب 20 ,
a.  Pleasing; comely.

لُهَاْب
لُهَاْب 24 ,
a.  see 4 (a) &  3t ( a ).

لَهِيْب
لَهِيْب 25 ,
a.  see 4 (a) .

لَهْبَاْنُ
لَهْبَاْنُ 33 , ( pl. لِهَاْب 23 ),
a.  Thirsty, parched.

لَهَبَاْن
لَهَبَاْن 36 ,
a.  see 3t (a) .

b.  Heat.

c.  Hot day.

لَهَّبَ
N. P. لَهَّبَ II ,
a.  Flame-coloured.

اِلْتَهَبَ
N. Ag. اِلْتَهَبَ VIII ,
a.  Ablaze.

اِلْتَهَبَ
N. Ac. اِلْتَهَبَ VIII ,
a.  Inflammation.

b.  Conflagration.

أُلْهُوْب
أُلْهُوْب
a.  Ardour, impetuosity; violent running.

##### Türkçe

لَهِبَ
**لَهِبَ** A ( n. ac. **لَهْب** 1 ,  **لَهَب** 4 ,  **لُهَاْب** 24 ,  **لَهِيْب** 25 ,  **لَهَبَاْن** 36 ),
a.  VIII (a)’ya bak.

b.  ( n. ac. **لَهَب** 4 ), Susadı; acıktı.

لَهَّبَ
**لَهَّبَ** II ,
a.  IV (a)’ya bak.

أَلْهَبَ
**أَلْهَبَ** IV ,
a.  Lafzen: (ateşi) yaktı, alevlendirdi.

b.  Hararetli oldu, hızla koştu (at).

c.  Heyecanlandırdı, alevlendirdi.

d.  Sürekli parladı (şimşek).

e.  [ Fī ], (sözde) şiddetli oldu.

تَلَهَّبَ
**تَلَهَّبَ** V ,
a.  I (b) ve VIII (a)’ya bak,

b.  ( c ).

اِلْتَهَبَ
**اِلْتَهَبَ** VIII ,
a.  Alev aldı, alevlendi.

b.  Alevlendi, öfkeye kapıldı.

c.  Kızardı, iltihaplandı.

d.  I (b)’ye bak.

لَهْب
**لَهْب** 1 ,
a.  4 (a)’ya bak.

لَهْبَى
**لَهْبَى** 1ya ,
a.  **لَهْبَاْنُ** 33’ün müennesi.

لِهْب
**لِهْب** 2 , ( pl. **لِهَاْب** 23 ,  **لِهَاْبَة** 23t ,  **لُهُوْب** 27 **أَلْهَاْب** 38 ),
a.  Geçit, geçiş; yar, dere; yarık.

لُهْبَة
**لُهْبَة** 3t ,
a.  Yakıcı susuzluk.

b.  Parlaklık; beyazlık.

لَهَب
**لَهَب** 4 ,
a.  Alev; sıcaklık, alevlenme.

b.  Toz bulutu.

مِلْهَب
**مِلْهَب** 20 ,
a.  Hoşa giden; güzel.

لُهَاْب
**لُهَاْب** 24 ,
a.  4 (a) ve 3t (a)’ya bak.

لَهِيْب
**لَهِيْب** 25 ,
a.  4 (a)’ya bak.

لَهْبَاْنُ
**لَهْبَاْنُ** 33 , ( pl. **لِهَاْب** 23 ),
a.  Susuz, kupkuru.

لَهَبَاْن
**لَهَبَاْن** 36 ,
a.  3t (a)’ya bak.

b.  Sıcaklık.

c.  Sıcak gün.

لَهَّبَ
N. P. **لَهَّبَ** II ,
a.  Alev renkli.

اِلْتَهَبَ
N. Ag. **اِلْتَهَبَ** VIII ,
a.  Alevler içinde.

اِلْتَهَبَ
N. Ac. **اِلْتَهَبَ** VIII ,
a.  İltihaplanma.

b.  Büyük yangın.

أُلْهُوْب
**أُلْهُوْب**
a.  Hararet, atılganlık; şiddetli koşma.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%A8/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

لهب
لَهِبَ - يَلْهَبُ - لَهَب - أبو لَهَب
لَهَبَ - يَلْهَبُ + الكائن: يتوهج بالضوء الناري الذي ينطلق من الجسم الذي يحترق
لَهَب: اسم فعل " لَهِبَ - يَلْهَبُ ": الضوء واللون لشواظ النار الذي ينطلق بعيداً من الجسم الذي يحترق حين احتراقه
أَلْهَبَ - يُلهِبُ: على وزن " أفعل " جعله " يَلْهَبُ ": جعل لون ضياء النار يخرج منه (أوقد فيه النار)
الْتَهَبَ - يَلْتَهِبُ: على وزن " افتعل "
أبو لَهَب: اسم أحد أعمام النبي محمد (ص) كان يؤذي النبي
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ "درجة اشتعال النار وما يكون منه مرتبة بحسب شدة النار وصفاء لهيبها"، وهي:
شَاظَ - يَشُوْظُ، لَهِبَ - يَلْهَبُ، سَجَرَ- يَسْجُرُ، شَهِبَ - يَشْهَبُ (شَهُبَ - يَشْهُبُ)، وَرِيَ - يَرِي (وَرَى - يَرِي)، دَخَنَ - يَدْخَنُ (دَخِنَ - يَدْخَنُ)
لهب
 	﴿لا ظليل ولا يغني من اللهب(31)﴾ المرسلات ﴿سيصلى نارا ذات لهب(3)﴾ المسد
أبي لهب
 ﴿تبت يدا أبي لهب وتب(1)﴾ المسد
مختار الصحاح
● [لهب] ل ه ب: لَهَبُ النار لسانها وكُني أبو لَهَب بذلك لجماله و الْتَهَبَت النار و تَلَهَّبَتْ اتقدت و أَلْهَبَها غيرها أَوقدها و اللَّهَبَانُ بفتحتين اتقاد النار وكذا اللَّهِيبُ و اللُّهَابُ بالضم
الراغب
لهب
- اللهب: اضطرام النار. قال تعالى: }لا ظليل ولا يغني من اللهب﴿[المرسلات/31]،﴾سيصلى نارا ذات لهب﴿[المسد/3]. واللهيب: ما يبدو من اشتعال النار، ويقال للدخان وللغبار: لهب، وقوله:﴾تبت يدا أبي لهب{ [المسد/1] فقد قال بعض المفسرين: إنه لم يقصد بذلك مقصد كنيته التي اشتهر بها، وإنما قصد إلى إثبات النار له، وأنه من أهلها، وسماه بذلك كما يسمى المثير للحرب والمباشر لها: أبا الحرب، وأخا الحرب. وفرس ملهب: شديد العدو تشبيها بالنار الملتهبة، والألهوب من ذلك، وهو العدو الشديد، ويستعمل اللهاب في الحر الذي ينال العطشان.
ملخص اللسان:
1.  لَهِبَ يَلْهَبُ لَهَباً: اللَّهَبُ واللَّهيبُ واللُّهابُ واللَّهَبَانُ: اشتعال النار إِذا  خَلَصَ من الدُّخَانِ. وقيل: لَهِـيبُ النار حَرُّها. وقد أَلْهَبها فالْتَهَبَتْ، ولَهَّبَها فَتَلَهَّبَتْ: أَوْقَدَها ،والْتَهَبَتِ النارُ وتَلَهَّبَتْ أَي اتَّقَدَتْ
2.    واللَّهَبُ: لَهَبُ النار، وهو لِسَانُها.
3.  واللُّهْبَةُ: إِشْراقُ اللَّوْنِ من الجسَد. وأَلْهَبَ البَرْقُ إِلْهاباً؛ وإِلهابُهُ: تَدَارُكه، حتى لا يكون بين البَرْقَتَيْنِ فُرْجَة. واللُّهابُ واللَّهَبانُ واللُّهْبَةُ، بالتسكين: العَطَشُ
4.     والْتَهَب عليه: غَضِبَ وتَحَرَّقَ؛
5.     ويقال للفرس الشديد الجرْي،  الـمُثِـير للغُبار: مُلْهِبٌ، وله أُلْهوبٌ.
6.      واللِّهْبُ، بالكسر: الفُرْجَة والهوَاء بين الجَبلين،
7.      واللِّهْبُ: السَّرَبُ في  الأَرض.
8.      الـمِلْهَبُ: الرَّائعُ الجَمال. والـمِلْهَبُ: الكثير الشَّعَر من الرجال.
9.    وأَبو لَهَبٍ: كنيةُ بعضِ أَعمام النبي، صلى اللّه عليه وسلم، وقيل:  كُنِـيَ أَبو لَهَبٍ لجماله.
لسان العرب
● - لهب: اللَّهَبُ واللَّهيبُ واللُّهابُ واللَّهَبَانُ: اشتعال النار إِذا  خَلَصَ من الدُّخَانِ. وقيل: لَهِـيبُ النار حَرُّها. وقد أَلْهَبها فالْتَهَبَتْ، ولَهَّبَها فَتَلَهَّبَتْ: أَوْقَدَها؛ قال:  تَسْمَعُ مِنْها، في السَّلِـيقِ الأَشْهَبِ، *  مَعْمعَةً مِثْلَ الضِّرَامِ الـمُلْهَبِ  \<ص:744>  واللَّهَبانُ، بالتحريك: تَوَقُّدُ الجمْر بِغَيْرِ ضِرامٍ، وكذلك  لَهَبَانُ الـحَرِّ في الرَّمْضاءِ؛ وأَنشد:  لَهَبَانٌ وقَدَتْ حِزَّانُه، *  يَرْمَضُ الْجُنْدَبُ منه فَيَصِرّ(1)  (1 قوله «لهبان إلخ» كذا أنشده في التهذيب وتحرف في شرح القاموس.)  واللَّهَبُ: لَهَبُ النار، وهو لِسَانُها.  والْتَهَبَتِ النارُ وتَلَهَّبَتْ أَي اتَّقَدَتْ. ابن سيده: اللَّهَبَانُ شِدَّةُ الـحَرِّ في الرَّمْضَاءِ ونحوها. ويومٌ لَهَبانٌ: شديد الحرّ؛ قال:  ظَلَّتْ بيومٍ لَهَبَانٍ ضَبْحِ،  يَلْفَحُها الـمِرْزَمُ أَيَّ لَفْحِ،  تَعُوذُ مِنْه بِنَواحي الطَّلْحِ  واللُّهْبَةُ: إِشْراقُ اللَّوْنِ من الجسَد. وأَلْهَبَ البَرْقُ إِلْهاباً؛ وإِلهابُهُ: تَدَارُكه، حتى لا يكون بين البَرْقَتَيْنِ فُرْجَة. واللُّهابُ واللَّهَبانُ واللُّهْبَةُ، بالتسكين: العَطَشُ؛ قال الراجز:  فصَبَّحَتْ بَيْنَ الـمَلا وثَبْرَهْ،  جُبّاً تَرَى جِمامَهُ مُخْضَرَّهْ،  وبَرَدَتْ منه لِهابُ الـحَرَّهْ  وقد لَهِبَ، بالكسر، يَلْهَبُ لَهَباً، فهو لَهْبانُ. وامرأَة لَهْبَـى، والجمع لِهابٌ.  والْتَهَب عليه: غَضِبَ وتَحَرَّقَ؛ قال بِشْرُ بن أَبي خازم:  وإِنَّ أَباكَ قد لاقاهُ خِرْقٌ *  مِنَ الفِتْيانِ، يَلْتَهِبُ الْتِهابا  وهو يَتَلَهَّبُ جُوعاً ويَلْتَهِبُ، كقولك يَتَحَرَّقُ ويَتَضَرَّمُ.  واللَّهَبُ: الغُبار الساطِعُ. الأَصمعي: إِذا اضْطَرَمَ جَرْيُ الفرس،  قيل: أَهْذَبَ إِهْذاباً، وأَلْهَبَ إِلهاباً. ويقال للفرس الشديد الجرْي،  الـمُثِـير للغُبار: مُلْهِبٌ، وله أُلْهوبٌ. وفي حديث صَعْصَعة، قال  لمعاوية: إِني لأَتْرُكُ الكلامَ، فما أُرْهِفُ به ولا أُلْهِب فيه أَي لا  أُمْضِـيه بسُرْعة؛ قال: والأَصلُ فيه الْجَرْيُ الشَّديدُ الذي يُثير  اللَّهَبَ، وهو الغُبار السَّاطع، كالدُّخان المرتفع من النار.  والأُلْهُوبُ: أَن يَجْتَهِدَ الفرسُ في عَدْوه حتى يُثِـيرَ الغُبارَ، وقيل: هو ابْتداءُ عَدْوِه، ويوصَفُ به فيقال: شَدٌّ أُلْهُوبٌ. وقد أَلْهَبَ الفرسُ: اضْطَرَمَ جَرْيهُ، وقال اللحياني: يكون ذلك للفرس  وغيره مما يَعْدُو؛ قال امرؤُ القيس:  فللسَّوْطِ أُلْهُوبٌ، وللسَّاقِ دِرَّةٌ، *  وللزَّجْرِ منه وَقْعُ أَخْرَجَ مُهْذِبِ  واللُّهَابَةُ: كِساءٌ (2)  (2 قوله «واللهابة كساء إلخ» كذا ضبط بالأصل، وقال شارح القاموس: اللهابة، بالضم، كساء إلخ اهـ. وأصل النقل من المحكم لكن ضبطت اللهابة في النسخة التي بأيدينا منه بشكل القلم، بكسر اللام، فحرره ولا تغتر بتصريح الشارح، بالضم، فكثيراً ما يصرح بضبط لم يسبق لغيره.)
يوضَع فيه حَجَر فيُرَجَّحُ به أَحَدُ جَوانِبِ الـهَوْدَج أَو الـحِمْلِ،  عن السيرافي، عن ثعلب.  واللِّهْبُ، بالكسر: الفُرْجَة والهوَاء بين الجَبلين، وفي المحكم:  مَهْواةُ ما بين كل جبلين، وقيل: هو الصَّدْعُ في الجبل، عن اللحياني؛ وقيل: هو الشِّعْبُ الصغير في الجبل؛ وقيل: هو وَجْهٌ من الجَبل كالحائط لا يُستطاعُ ارْتِقاؤُه، وكذلك لِهْبُ أُفُقِ السماءِ، والجمع أَلْهابٌ ولُهُوبٌ ولِهَابٌ؛ قال أَوْسُ بن حَجَر:  فأَبْصَر أَلْهَاباً من الطَّوْدِ، دُونها *  يَرَى بَيْنَ رَأْسَيْ كُلِّ نِـيقَيْنِ مَهْبِلا  \<ص:745>  وقال أَبو ذؤَيب:  جَوارِسُها تَـأْري الشُّعوفَ دَوائِـباً، *  وتَنْصَبُّ، أَلْهَاباً مَصِـيفاً، كِرابُها  والجَوارِسُ: الأَوَاكِلُ مِن النَّحْل، تقول: جَرَسَتِ النَّحْلُ الشَّجرَ إِذا أَكَلَتْهُ. وتَـأْرِي: تُعَسِّل. والشُّعوفُ: أَعالي الجِـبال.  والكِرَابُ: مجاري الماءِ، واحدتُها كَرَبَةٌ. واللِّهْبُ: السَّرَبُ في  الأَرض. ابن الأَعرابي: الـمِلْهَبُ: الرَّائعُ الجَمال. والـمِلْهَبُ: الكثير الشَّعَر من الرجال.  وأَبو لَهَبٍ: كنيةُ بعضِ أَعمام النبي، صلى اللّه عليه وسلم، وقيل:  كُنِـيَ أَبو لَهَبٍ لجماله. وفي التنزيل العزيز: تَبَّتْ يدَا أَبي لَهَبٍ؛  فكناه، عز وجل، بهذا، وهو ذَمٌّ له، وذلك ان اسمه كان عبدالعُزَّى، فلم يُسَمِّه، عز وجل، باسْمِه لأَن اسْمه مُحالٌ.  وبنو لِهْبٍ: قومٌ من الأَزْدِ. ولِهْبٌ: قبيلة من اليمن فيها عيافة  وزَجرٌ. وفي المحكم: لِهْبٌ قبيلة، زَعَمُوا أَنها أَعْيَفُ العرب، ويقال لهم: اللِّهْبِـيُّون.  واللَّهَبَة: قبيلة أَيضاً.  واللِّهابُ واللَّهباءُ: موضعان.  واللَّهِـيبُ: موضع؛ قال الأَفْوه:  وجَرَّدَ جَمْعُها بِـيضاً خِفافاً *  على جَنْبَيْ تُضارِعَ، فاللَّهِـيب  ولَهْبانُ: اسم قبيلة من العرب.  واللِّهابةُ: وادٍ بناحيةِ الشَّواجِن، فيه رَكايا عَذْبةٌ، يَخْتَرِقُه طريقُ بَطْنِ فَلْجٍ، وكأَنـَّه جمعُ لِهْبٍ (1)  (1 قوله «وكأنه جمع لهب» أي كأنَ لهابة، بالكسر، في الأصل جمع لهب بمعنى اللصب، بكسر فسكون فيهما مثل الالهاب واللهوب فنقل للعلمية. قلت ويجوز أن يكون منقولاً من المصدر. قال في التكملة: واللهابة أي بالكسر، فعالة من التلهب.)
مقاييس في اللغة:
(لهب) اللام والهاء والباء أصلٌ صحيح، وهو ارتفاعُ لسان النَّار، ثم يقاسُ عليه ما يقاربه. من ذلك اللَّهب: لَهَب النَّار. تقول: التهبت التهاباً. وكلُّ شيءٍ ارتفع ضوؤُه ولمَعَ لمعاناً شديداً فإنَّه يقال فيه ذلك. قال:
رأيتَ مَهابةً وليوثَ غابٍ *** وتاجَ الملك يلتهبُ التهابا
ويقولون للعَطشان: لَهْبَان، وهذا على جهة الاستعارة، كأنَّ حرارةَ جوفه تَلتهب. ويقولون: اللَّهَب: الغُبار السَّاطع. فإن صحَّ فاستعارةٌ أيضاً. ويقال: فَرَسٌ مُلْهِبٌ، إذا أثارَ الغبار. وللفرس أُلْهُوب، اشتقَّ كلُّ هذا من الأوّل. قال امرؤ القيس:
فللزَّجْرِ ألهوبٌ وللسّاقِ دِرَّةٌ *** وللسَّوط منه وَقْعُ أخْرَجَ مُهْذِبِ([1])
واللَّهَب واللُّهاب: اشتعال النّار، ويستعمل اللُّهاب في العَطَش، فأمَّا اللِّهب، وهو المَضيق بين الجبلين فليس من هذا، وأصله الصَّاد، وإنَّما هو لِصْب، فأُبدلت الصاد هاءً. وبنو لِهْبٍ: بطنٌ من العرب.
القاموس المحيط:
اللَّهْبُ واللَّهَبُ واللَّهيبُ واللُّهابُ، بالضمِّ، واللَّهَبَانُ، محركةً اشْتِعالُ النَّارِ إذا خَلَصَ مِنَ الدُّخَانِ، أو لَهَبُها لِسانُها، ولَهيبُها حَرُّها. وألْهَبَهَا فَالْتَهَبَتْ، ولَهَّبَهَا فَتَلَهَّبَتْ. واللَّهَبَانُ شِدَّةُ الحَرِّ، واليَوْمُ الحَارُّ، والعَطَشُ، كاللُّهابِ واللُّهْبَةِ، بِضَمِهما. لَهِبَ، كَفَرِحَ، وهو لَهْبانُ، وهي لَهْبى، ج لِهابٌ. واللُّهْبَةُ، بالضمِّ بياضٌ ناصِعٌ نَقِيٌّ، وبالتَحْرِيك قَبيلَةٌ. واللَّهَب، محركةً الغُبارُ السَّاطِعُ، وبالكسرِ مَهْواةُ ما بَيْنَ كُلِّ جَبَلَيْنِ، أو الصَّدْعُ في الجَبَلِ، أو الشِّعْبُ الصَّغيرُ فيه، أو وجْهٌ فيه كالحَائِطِ لا يُرْتَقَى، ج ألهابٌ ولُهُوبٌ ولِهابٌ ولِهابَةٌ، وقَبيلَةٌ مِنَ الْأَزْدِ. وأبو لَهَبٍ، وتُسَكَّنُ الهاءُ كُنْيَةُ عبدِ العُزَّى، لِجَمالِهِ أو لِمَالِهِ. واللُّهابُ، اللِهابُ، بالكسرِ أو بالضمِّ ع. والْأُلْهوبُ اجتِهادُ الفَرَسِ في عَدْوِهِ حتى يُثيرَ الغُبارَ، أو ابْتداءُ عَدْوِهِ. وقد ألْهَبَ، والبَرقُ تَتَابَعَ. واللِّهابَةُ، بالكسرِ وادٍ بِناحِية الشَّواجِنِ. واللَّهْباءُ ع لِهُذَيْلٍ. وكَغَريبٍ ع. وكَمِنْبَرٍ الرَّائِعُ الجَمالِ. وكَمُعَظَّمٍ ما لم تُشْبَعْ حُمْرَتُهُ مِنَ الثِّيابِ.
تاج العروس:
ل ه ب
اللَّهْبُ بفتح فسكون واللَّهَبُ محرّكةً واللَّهِيبُ كَأَمِيرٍ واللُّهَابُ بالضَّمِّ واللَّهَبَانُ مُحَرَّكةً : اشتِعالُ النَّارِ : إِذَا خَلَصَ من الدُّخَانِ . الأُولى : لُغَةٌ في الثّانِيَة كالشَّمَعِ والشَّمْع والنَّهَر والنَّهْر . ومنه قراءَةُ ابْنِ كَثِيرً : تَبَّت يَدا أَبِي لَهْبٍ " أَوْ لَهَبُها : لِسانُها ولَهِيبُها : حَرُّها . قد أَلْهَبَها فالْتَهَبَتْ ولَهَّبَها فَتَلَهَّبَتْ أَي : اتَّقدَتْ وأَلْهَبْتُهَا : أَوْقَدْتهُاَ وقال :
تَسمْعَ ُمِنْهَا في السَّلِيقِ الأَشْهَبِ ... مَعْمَعَةً مِثْلَ الضِّرامِ المُلْهَبِ عن ابْنِ سيدَهْ : اللَّهَبَانُ : شِدَّة الحَرِّ في الرَّمْضاءِ ونحْوِها . وقال غيرُهُ : هو تَوقُّدُ الجَمْرِ بغيرِ ضِرَامٍ وكذلك لَهَبَانُ الحَرِّ في الرَّمْضَاءِ ؛ وأَنشد :
لَهَبَانٌ وَقَدَتْ حِزَّانُهُ ... يَرْمَضُ الجُنْدَبُ فيه فيَصِرّْ اللَّهَبَانُ : اليَوْمُ الْحارُّ قال :
ظَلَّتْ بِيَومٍ لَهَبانٍ ضَبْحٍ ... يَلْفَحُها المِرْزَمُ أَيَّ لَفْحِ
" تَعُوذُ مِنْهُ بِنَوَاحِي الطَّلْحِ اللَّهَبَانُ : العَطَشُ كاللُّهَابِ واللُّهْبَةِ بضمّهما مع التّسكينِ في الثّاني قالَ الرّاجِزُ :
" وبَرَدَتْ منهُ لِهابُ الحَرَّه وقد لَهِبَ كفَرِح يَلْهَب لَهَباً وهوَ لَهْبَانُ وهي أَي : الأَنثَى لَهْبَي كسَكْرَانَ وسَكْرَي ج لِهَابٌ بالكسر . وفي الأَساس : من المَجَاز : رجلٌ لَهْبَانُ ولَهْثَانُ أَي عَطْشَانُ . واللُّهْبَةُ بالضَّمِّ : بياضُ ناصعٌ نَقِلهٌّ الصاغانيُّ وهو إِشراقُ اللَّونِ من الجَسَد . اللَّهَبَةُ بالتَّحْرِيك : قَبِيلَةٌ من غامِدٍ من الأَزْدِ واسْمُهُ مالِكُ بْنُ عَوْفِ بْنِ قُريعِ بْنِ بَكْرِ بْن ثَعْلَبَةَ ابْنِ الدّولِ بْنِ سَعْدِ مَنَاةَ ْبِن غامِدٍ كذا في أَنساب الوزير . وفي الإِيناس : كان اللَّهَبَةُ هذا شَرِيفاً وفيه يقول أَبو ظَبْيَانَ الأَعْرَجُ الوافد على رسولِ اللهِ صلَّى الله عليهِ وسَلَّم :
أَنا أَبُو ظَبْيَانَ غَيْرُ التَّكْذبَهْ ... أبِي أَبو العَفَا وخالِي اللَّهَبَه
أَكْرَمُ مَنْ تَعْلَمُهُ مِنْ ثَعْلَبَهْ ... ذُبْيانُها وبَكْرُها في المَنْسَبَهْ
نَحْنُ صِحَابُ الجَيْشِ يَومَ الأَحْسَبَهْ وقال أَبو عُبَيْدٍ : اللَّهَبَةُ : هو صاحب الرّايَةِ يَوْمَ القادِسِيَّةِ . واللَّهُب مُحَرَّكة : الغُبَارُ السّاطعُ قاله اللَّيْثُ . وهو كالدُّخَان المرتفِعِ من النّار . اللِّهْبُ بالكَسْرِ : مَهْوَاةُ ما بَيْنَ كُلِّ جَبَلَيْنِ هكذا في المُحْكَم . وفي الصَّحِاح : الفُرْجَةُ والهَوَاءُ يكونُ بينَ الجَبلَيْنِ هو الصَّدْعُ في الجَبلِ عن اللَّحْيَانيّ هو الشِّعْبُ الصَّغِير فيهِ أَي : الجَبَلِ وفي شرح ابِي سعيد السُّكَّرِيِّ لأِشْعَارِ هُذْيلٍ : اللِّهْبُ : الشَّقُّ في الجبل ثُمَّ يَتَّسِعُ كالطَّريق واللِّصب والِشَّقْب : دُونَ اللِّهْبِ كالطَّريقِ الصَّغِير . هو وَجْهٌ فِيهِ أَي : الجبل كالحَائِطِ لا يُسْتَطَاعُ ارْتِقاؤُه . وكذلك لِهْبُ أَفَقِ السَّماءِ . وقيل : اللِّهْبَ : السَّرب في الأَرْضِ . ج : أَلْهابٌ ولُهُوب ولِهابٌ ولِهَابَةٌ بكسرهما . وضُبِط في نسخة الصَّحِاح لَهَابُ كسَحَابٍ . ويقال : كَمْ َجْاوَزْتَ من سُهُوبٍ ولُهُوب ؟ قال أَوْسُ بْنُ حَجَرٍ :
" فأَبْصَرَ أَلْهَاباً من الطَّوْدِ دُونًهايَرَى بَيْنَ رأْسَيْ كُلّ نِيِقَيْنِ مَهْبِلاً وقال أَبو ذُؤَيْب :
جَوَارِسُها تَأْرى الشُّعوفَ دَوَائِباً ... وتَنْصَبُّ أَلْهَاباً مَصِيفاً كِراَبُهَا وقال أَبو كَبِير :
فَأَزَالَ ناصِحَها بأَبْيضَ مُفْرَطٍ ... من ماءِ أَلْهَابٍ بِهِنَّ التَّأْلَبُ بَنُو لِهْبٍ : قَبيلَةٌ من الأَزْدِ في اليَمَن . وفي الإِيناس : في الأَسْدِ أَي بسُكُونِ السِّينِ : لِهْبُ بْنُ أَحْجَنَ بْنُ كَعْبِ بْنِ الحَارِثِ بْنِ كَعْبِ بْنِ عبدِ اللهِ بْنِ مالِكِ بْنِ نَصْرِ ابْنِ الأَزْد وهو أَهْلُ العِيافَة والزَّجْر وفيهم يَقُولُ كُثَيِّرُ بْنُ عبدِ الرّحمن الخُزَاعِيُّ :
" تَيَمَّمَتُ لِهْباً أَبْتَغِي العِلْمَ عِنْدَهُموقدْ رُدَّ عِلْمُ العَائِفِينَ إِلى لِهْبَ وفي المُحْكَم : لِهْبٌ : قَبِيلَةٌ زعَمُوا أَنّها أَعْيَفُ العربِ ويُقالُ لَهُمُ : اللَّهْبِيُّونَ . وأَبُو لَهَبٍ مُحرَّكَةً وتُسَكَّنُ الهاءُ لُغَة وبه قُرُأَ ابْنُ كَثير كما تقدَّم : كُنْيَةُ بعضِ أَعْمَام النَّبّي صلّى الله عليه وسَلَّم وهو عَبْدُ العُزَّي ابْنُ عبدَ المُطَّلِبِ والنِّسْبَةُ إِليه اللَّهَبِيُّ قيل : كُنِىَ أَبو لَهَبٍ لِجَمَالِهِ . زاد المُصَنِّف : أَو لِمالِهِ
وقد تعقَّبه جماعةٌ وقالُوا : إِنّ المال لا يُطْلَقُ عليه لَهَبٌ حَتَّى يُكْنَى صاحبُهُ به . قلت والَّذِي يظهَرُ عندَ التَّفَكُّرِ إِنَّه " لِمَآلِهِ " بالمَدّ ويدُلًُّ لذلك قولُ شيخِنا ما نصُّهُ : وقيلَ إِيماءً إِلى أَنَّه جَهَنَّمِيُّ باعتبارِ ما يَؤُولُّ إِليه . ولكِنه لم يتفطَّنْ لِما قلنا كما هو ظاهر فافْهَمْ . وقال عِيَاضٌ في شرح مُسْلِمٍ : واخْتُلِفَ في جَواز تَكْنِيَة المُشْرِك وَعَدَمِهِ فكَرِهَهُ بعضُهُمْ إِذْ في الكُنْيَة تعظيمٌ وتَفخيم وتَكْنِيَةُ اللهِ لأِبِي لَهَبٍ ليس من هذا ولا حجَّة فيه إِذْ كان اسْمُهُ عبد العُزَّي ولا يُسمَّيه اللهُ عزَّ وجَلَّ بعَبْدِ لغَيْرِه فلذلك كُنى وقيل : بل كُنْيَتُهُ الغالبُ عليه ُ فصار كالاسْمِ له . وقيل : بل هو لَقبٌ له ليس بكُنْيَة كُنْيَتُهُ أَبو عُتَيْبَةُ فجَرَى مَجرَى اللَّقَبِ والاسْم لا مَجرَى الكُنْيَةِ . وقيل : بل جاءَ ذِكْرُ أبِي لَهَبٍ " لمجانسةٍ " ناراً ذاتَ لَهَب " في السُّورَة من باب البلاغة وتحسين الِعبَارة انتهى والُّلِهَابُ بالكسر أَو بالضَّمّ : ع كأَنّه جمعُ لَهَبٍ . والأَلْهُوبُ : اجْتِهادُ الفَرَسِ في عَدْوِهِ حَتَّى يُثِيرَ الغُبارَ أَي : يَرْفَعَهُ . وعن الأَصْمَعِيّ : إِذا اضْطَرَم جَرْىُ الفَرَسِ قيل : أَهْذَب إِهْذاباً وأَلْهَبَ إِلْهاباً . ويقال للفَرَسِ الشَّديدِ الجَرِيْ المُثِيرِ للغُبَارِ : مُلْهبٌ وله أَلْهُوبٌ . وفي حديث صَعْصَعَةَ لمُعَاوِيَةَ : " إِنِّي لأَتْرُكُ الكَلاَمَ فما أَرْهِفُ بِهِ ولا أَلْهِبُ فيه " أَي : لا أَمْضِيهِ بسُرْعَةٍ . قال : والأَصلُ فيه الجَرْىُ الشَّدِيدُ الَّذِي يِثَيِر اللَّهَبَ وهو الغُبَارُ السّاطعُ . الأُلْهُوبُ : ابْتداءُ عَدْوِهِ ويُوَصَفُ فُيقَال : شَدٌّ أَلْهُوبٌ . وقَدْ أَلْهَبَ الفَرَسُ : اضْطَرَمَ جَرْيُهُ . وقال اللَّحْيَانيُّ : يكون ذلك لِلْفَرَسِ وغيرِه ممّا يَعْدُو قال امْرُؤُ القَيْسِ :
فَلِلسَّوْطِ أَلْهُوبٌ ولِلسّاقِ درَّةٌ ... ولِلزَّجْرِ منهُ وَقْعُ أَخْرَجَ مُهْذِبِ وفي الأَساس : من المجاز : فَرَس مُلْهِبٌ . من المَجَاز أيضاً : أَلْهَبَ البَرْقُ إِلْهَاباً وذلك إِذا تَتَابَعَ وتَدَارَكَ لَمَعَانُهُ حَتَّى لا يكونَ بينَ البَرْقَتَيْنِ فُرْجةٌَ . واللِّهَابَةُ بالكَسْرِ : وادٍ بناحِيَةِ الشَّوَاجِنِ فيهِ رَكَايَا يَخْرِقُهُ طَرِيقُ بَطْنِ فَلْجٍ وكأنّه جمعُ لِهْبٍ واللَّهْبَاءُ : ع نقله ابْنُ دُرَيْدٍ وهو لهُذَيْلِ . لُهَابٌ كَغُرابٍ : ع لا يَخْفَي إِنَّهُ قد مَّر ذِكره أَوّلاً فهو تَكْرارٌ . عن ابْنِ الأَعْرابِيّ : المِلْهَبُ كَمِنْبَرٍ : الرَائعُ الجمَالِ والكَثِيرُ الشَّعَرِ من الرَّجَال . من المَجَاز : ثَوْبٌ مُلَهَّب كمُعَظَّمٍ وهو مَا لمْ تُشْبَع حُمْرَتُهُ وهو الَّذِي نَقَص صبْغُهُ من الثِّيِابِ . ومما يستدرَكُ عليه : اللُّهَابَةُ بالضَّمّ : كِسَاءٌ يوضَعُ فيه حَجَرٌ فَيُرَجَّحُ به أَحدُ جوانبِ الهَوْدَجِ أَو الحِمْلِ . عن السِّيرافيّ عن ثعلبٍ . ومن المَجَاز : أَلْهَبَهُ الأَمْرُ . وأَرَدْت بذلك تَهْيِيجهُ وإِلْهابَهُ . والْتَهَبَ عليهِ : غَضِب وتَحَرَّقَ ؛ قال بِشْرُ بْنُ أَبِي خازِم :
وإِن أَباكَ قد لاقاهُ خِرْقٌ ... من الفِتْيَانِ يَلْتَهِبُ الْتِهَابا وهو يَتَلَهَّبُ جُوعاً ويَلْتَهِبُ كقولك : يَتَحَرَّقُ ويَتَضَرَّم . واللَّهِيبُ : موضعٌ قال الأَفْوَهُ :
وجَرَّدَ جَمْعُها بِيضاً خِفَافاً ... عَلَى جَنْبَيْ تُضَارِعَ فاللَّهِيبِ
ولِهابَةُ بالكسر : فِعالَةٌ من التَّلَهُّب وقال عُمَارةُ : اللِّهَابَةُ لهَابَةُ بني كَعْبَ ابْنِ العَنْبرِ بأَسفلِ الصَّمّانِ . ولَهْبانُ بالفَتْح : قبيلةٌ من العرب . ويُسْتَعْملُ اللُّهَابُ بالضمَّ ّ بمعنى العطَش كما يُسْتَعْملُ في اتِّقَادِ النّارِ . واللَّهْبانُ كاللَّهْفَانِ . ولِهْبُ بنُ قَطَنِ بْنِ كَعْبٍ الكَسر : أَبو ثُمَالَةَ القَبِيلَةِ الّتي يُنْسَبُ إِليها اللِّهْبِيّون . ولَهْبَانُ . موضعٌ . واللَّهِيبُ بْنُ مالِكٍ اللِّهْبِيُّ : له حديثٌ في الكُهّانِ قال ابْنُ فَهْدٍ : ظَنِّي أنّه موضوعٌ . وقيل : اللَّهّب . وانْظُرْهُ في أَنساب البُلْبَيْسي وعلىّ بْنُ أَبي عليٍّ اللَّهَبْيّ محركةً ويسكن من وَلَدَ أَبي لَهَبٍ قال أَبو زُرْعَةَ : مَدَنِيٌّ مُنْكَرُ الحَدِيثِ : وقال ابْنُ الأَثِيرِ : حِجَازيّ يَرْوِيَ الموضوعاتِ عن الثِّقات : لا يُحْتَجُّ به . قلت : وإِبراهيمُ بْنُ أَبي خِداشٍ " اللَّهَبِيُّ عن ابْنِ عَبّاسٍ : شيخٌ لابْنِ عُيَيْنَةَ والفَضْلُ بن عَبّاسِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ أَبِي لَهَبٍ اللَّهَبِيّ : شاعرٌ مشهور والزُّبَيْرُ بْنُ داوودَ اللَّهَبِيّ عن أَبِي دُلاَمَةَ وآخَرُونَ

##### Türkçe

لهب
**لَهِبَ** - **يَلْهَبُ** - **لَهَب** - **أبو لَهَب**
**لَهَبَ** - **يَلْهَبُ** + varlık: yanan cismin yanması sırasında ondan fırlayıp çıkan ateş ışığıyla parıldar
**لَهَب**: “**لَهِبَ** - **يَلْهَبُ**” fiilinin isim-fiili: yanan cismin yanması sırasında ondan uzağa fırlayıp çıkan ateş alevinin ışığı ve rengi
**أَلْهَبَ** - **يُلهِبُ**: “**أفعل**” vezninde; onu “**يَلْهَبُ**” kıldı: ateş ışığının rengini ondan çıkarır kıldı (onda ateşi yaktı)
**الْتَهَبَ** - **يَلْتَهِبُ**: “**افتعل**” vezninde
**أبو لَهَب**: Peygamber Muhammed’in (ص) amcalarından birinin adı; Peygamber’e eziyet ederdi

Ve lafız, “ateşin tutuşma derecesi ve ondan olan şeyin, ateşin şiddetine ve alevinin saflığına göre mertebe olarak” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**شَاظَ** - **يَشُوْظُ**، **لَهِبَ** - **يَلْهَبُ**، **سَجَرَ**- **يَسْجُرُ**، **شَهِبَ** - **يَشْهَبُ** (**شَهُبَ** - **يَشْهُبُ**)، **وَرِيَ** - **يَرِي** (**وَرَى** - **يَرِي**)، **دَخَنَ** - **يَدْخَنُ** (**دَخِنَ** - **يَدْخَنُ**)

لهب
 	﴿Ne gölgelik vardır ne de **اللهب**’den (31) bir fayda sağlar﴾ **المرسلات** ﴿**لَهَب** sahibi bir ateşe sokulacaktır (3)﴾ **المسد**

أبي لهب
 ﴿**أبي لهب**’in iki eli kurusun; ve kurudu (1)﴾ **المسد**

مختار الصحاح
● [لهب] ل ه ب: Ateşin **لَهَبُ**’u onun dili(=alev dili)dir; **أبو لَهَب** bununla güzelliği sebebiyle künyelendi. Ateş **الْتَهَبَت** ve **تَلَهَّبَتْ**: tutuştu. Başkası onu **أَلْهَبَها**: onu yaktı. **اللَّهَبَانُ** iki fetha ile: ateşin tutuşmasıdır; bunun gibi **اللَّهِيبُ** ve **اللُّهَابُ** damme ile.

الراغب
لهب
- **اللهب**: ateşin alevlenmesi. Yüce Allah dedi ki: }Ne gölgelik vardır ne de **اللهب**’den bir fayda sağlar﴿[**المرسلات**/31]،﴾**لَهَب** sahibi bir ateşe sokulacaktır﴿[**المسد**/3]. **واللهيب**: ateşin tutuşmasından görünen şey. Duman ve toz için de “**لهب**” denir. Ve O’nun sözü:﴾**أبي لهب**’in iki eli kurusun{ [**المسد**/1]; bazı müfessirler dedi ki: bununla, onun meşhur olduğu künyesinin maksadı kastedilmedi; ancak ona ateşi sabitlemek ve onun ehlinden olduğunu (sabitlemek) kastedildi; onu, savaşı alevlendiren ve onu bizzat yapan kimseye “savaşın babası” ve “savaşın kardeşi” denildiği gibi, bununla adlandırdı. **فرس ملهب**: alevlenmiş ateşe benzetme yoluyla, koşusu şiddetli (at). **الألهوب** da bundandır; o, şiddetli koşudur. **اللهاب** susuza erişen sıcakta kullanılır.

ملخص اللسان:
1.  **لَهِبَ** **يَلْهَبُ** **لَهَباً**: **اللَّهَبُ** ve **اللَّهيبُ** ve **اللُّهابُ** ve **اللَّهَبَانُ**: dumanından arındığı zaman ateşin tutuşması. Ve denildi ki: ateşin **لَهِـيبُ**’i onun hararetidir. Onu **أَلْهَبها** da o **فالْتَهَبَتْ**; onu **لَهَّبَها** da o **فَتَلَهَّبَتْ**: onu yaktı. Ateş **والْتَهَبَتِ** ve **تَلَهَّبَتْ** yani tutuştu.
2.    **واللَّهَبُ**: ateşin **لَهَبُ**’udur; o, onun dilidir.
3.  **واللُّهْبَةُ**: bedenden rengin parıltısı. Şimşek **أَلْهَبَ** **إِلْهاباً**; onun **إِلهابُهُ**: peş peşe gelmesidir; ta ki iki şimşek çakması arasında bir açıklık olmasın. **واللُّهابُ** ve **اللَّهَبانُ** ve **اللُّهْبَةُ** sükûn ile: susuzluktur.
4.     **والْتَهَب عليه**: öfkelendi ve yanıp tutuştu.
5.     Şiddetli koşan, tozu kaldıran at için: **مُلْهِبٌ** denir; onun **أُلْهوبٌ**’u vardır.
6.      **واللِّهْبُ** kesre ile: iki dağ arasındaki açıklık ve hava.
7.      **واللِّهْبُ**: yerdeki tünel/yeraltı geçidi.
8.      **الـمِلْهَبُ**: hayran bırakan güzellikte olan. **الـمِلْهَبُ**: erkeklerden saçı çok olan.
9.    **وأَبو لَهَبٍ**: Peygamberin, صلى اللّه عليه وسلم, amcalarından bazısının künyesidir; ve denildi ki: güzelliği sebebiyle **أَبو لَهَبٍ** künyelendi.

لسان العرب
● - لهب: **اللَّهَبُ** ve **اللَّهيبُ** ve **اللُّهابُ** ve **اللَّهَبَانُ**: dumanından arındığı zaman ateşin tutuşması. Ve denildi ki: ateşin **لَهِـيبُ**’i onun hararetidir. Onu **أَلْهَبها** da o **فالْتَهَبَتْ**; onu **لَهَّبَها** da o **فَتَلَهَّبَتْ**: onu yaktı; dedi ki:
  “Ondan işitirsin, kül rengi atın (üzerinde),
  alevlenmiş tutuşma gibi bir gürültüyü”  \<ص:744>
  **واللَّهَبانُ** hareke ile: alevsiz olarak közün parlamasıdır; bunun gibi, kızgın kumda sıcağın **لَهَبَانُ**’ı; ve şu beyit okunmuştur:
  “**لَهَبَانٌ**; onun sert yerleri tutuştu,
  çekirge ondan yanar da cırıldar”(1)
  (1 “**لهبان** vb.” sözü: **التهذيب**’de böyle okunmuştur; **شرح القاموس**’ta tahrif edilmiştir.)
  **واللَّهَبُ**: ateşin **لَهَبُ**’udur; o, onun dilidir. Ateş **والْتَهَبَتِ** ve **تَلَهَّبَتْ** yani tutuştu. İbn Sîdeh: **اللَّهَبَانُ** kızgın kumda ve benzerinde sıcağın şiddetidir. **ويومٌ لَهَبانٌ**: şiddetli sıcak (gün); dedi ki:
  “Şiddetli sıcaklı bir günde kaldı, soluyarak,
  **الـمِرْزَمُ** onu ne büyük yakışla yakar,
  ondan, **الطَّلْحِ**’ın yanlarına sığınır.”
  **واللُّهْبَةُ**: bedenden rengin parıltısı. Şimşek **أَلْهَبَ** **إِلْهاباً**; onun **إِلهابُهُ**: peş peşe gelmesidir; ta ki iki şimşek çakması arasında bir açıklık olmasın. **واللُّهابُ** ve **اللَّهَبانُ** ve **اللُّهْبَةُ** sükûn ile: susuzluktur; râciz dedi ki:
  “Sabahladı, doluluk ile **ثَبْرَهْ** arasında,
  bir kuyu; onun suyunun birikintilerini yeşil görürsün,
  ve ondan sıcağın **لِهابُ**’ı serinledi.”
  Ve **لَهِبَ** kesre ile, **يَلْهَبُ** **لَهَباً**; o hâlde o **لَهْبانُ**’dır. Ve kadın **لَهْبَـى**; çoğulu **لِهابٌ**.
  **والْتَهَب عليه**: öfkelendi ve yanıp tutuştu; Bişr b. Ebî Hâzim dedi ki:
  “Şüphesiz baban ona rastladı: bir budala,
  delikanlılardan; **يَلْتَهِبُ** **الْتِهابا**.”
  O, açlıktan **يَتَلَهَّبُ** olur ve **يَلْتَهِبُ**; senin “yanıp tutuşuyor” ve “alevleniyor” demen gibi.
  **واللَّهَبُ**: parlayan tozdur. el-Asma‘î: atın koşusu alevlenince, “**أَهْذَبَ** **إِهْذاباً**” ve “**أَلْهَبَ** **إِلهاباً**” denir. Şiddetli koşan, tozu kaldıran at için: **مُلْهِبٌ** denir; onun **أُلْهوبٌ**’u vardır. Sa‘saa hadîsinde: Muâviye’ye dedi ki: “Ben sözü terk ederim; onunla ne **أُرْهِفُ** ederim ne de onda **أُلْهِب** ederim”; yani onu süratle yürütmem. Dedi ki: bunun aslı, **اللَّهَبَ**’ı, yani parlayan tozu, kaldıran şiddetli koşudur; o, ateşten yükselen duman gibi, parlayan tozdur.
  **والأُلْهُوبُ**: atın, tozu kaldırıncaya kadar koşusunda gayret etmesidir; ve denildi ki: onun koşusunun başlangıcıdır; onunla vasıflanır da “**شَدٌّ أُلْهُوبٌ**” denir. At **أَلْهَبَ**: koşusu alevlendi. el-Lihyânî dedi ki: bu, at ve koşan diğerleri için olur; İmru’ul-Kays dedi ki:
  “Kırbacın bir **أُلْهُوبٌ**’u vardır; bacağın bir dürtmesi,
  ve azarlamanın ondan bir etkisi: dışarı çıkaran, çok hızlı.”
  **واللُّهَابَةُ**: bir örtüdür (2)
  (2 “**واللهابة** bir örtüdür vb.” sözü: asılda böyle ضبط edilmiştir. **شارح القاموس** dedi ki: **اللهابة** damme ile, bir örtüdür vb. Son. Naklin aslı **المحكم**’dendir; fakat bizdeki nüshasında **اللهابة** kalem şekliyle, **لام**’ın kesresiyle ضبط edilmiştir; onu tashih et; şârihin damme ile ضبطı beyanına aldanma; zira o, çoğu kez başkasından önce gelmemiş bir ضبطı beyan eder.)

İçine bir taş konur da onunla **الـهَوْدَج**’in yahut **الـحِمْل**’in yanlarından biri ağır bastırılır; es-Sîrâfî’den, Sa‘leb’den. Ve **اللِّهْبُ**, kesre ile: iki dağ arasındaki açıklık ve hava; **المحكم**’de: her iki dağ arasındaki şeyin uçurumu; ve denildi ki: dağdaki yarıktır; el-Lihyânî’den; ve denildi ki: dağdaki küçük geçittir; ve denildi ki: dağdan bir yüzdür, duvar gibi, ona tırmanmak mümkün olmaz; ve aynı şekilde göğün ufkunun **لِهْبُ**’i; cem‘i **أَلْهابٌ** ve **لُهُوبٌ** ve **لِهَابٌ**’dır; Evs b. Hacer dedi:

فأَبْصَر أَلْهَاباً من الطَّوْدِ، دُونها *
يَرَى بَيْنَ رَأْسَيْ كُلِّ نِـيقَيْنِ مَهْبِلا

Ve Ebû Züeyb dedi:

جَوارِسُها تَـأْري الشُّعوفَ دَوائِـباً، *
وتَنْصَبُّ، أَلْهَاباً مَصِـيفاً، كِرابُها

Ve **الجَوارِسُ**: arıdan yiyiciler; dersin ki: **جَرَسَتِ النَّحْلُ الشَّجرَ**; onu yediği zaman. Ve **تَـأْرِي**: bal yapar. Ve **الشُّعوفُ**: dağların üstleri. Ve **الكِرَابُ**: su mecraları; onun bir tanesi **كَرَبَةٌ**’dir. Ve **اللِّهْبُ**: yerdeki tüneldir. İbnü’l-A‘râbî: **الـمِلْهَبُ**: güzelliği hayran bırakan. Ve **الـمِلْهَبُ**: erkeklerden saçı çok olan.

Ve **أَبو لَهَبٍ**: Peygamberin, sallallahu aleyhi ve sellem, amcalarından bazısının künyesidir; ve denildi ki: güzelliği sebebiyle **أَبو لَهَبٍ** künyelendi. Ve aziz tenzilde: **تَبَّتْ يدَا أَبي لَهَبٍ**; böylece onu, azze ve celle, bununla künyelendirdi; ve bu, ona bir zemmdir; ve bu, onun adının **عبدالعُزَّى** olması sebebiyledir; böylece onu, azze ve celle, adıyla adlandırmadı; çünkü onun adı muhaldir.

Ve **بنو لِهْبٍ**: Ezd’den bir kavimdir. Ve **لِهْبٌ**: Yemen’den bir kabiledir; onda **عيافة** ve **زَجرٌ** vardır. Ve **المحكم**’de: **لِهْبٌ** bir kabiledir; Arapların en çok **أَعْيَفُ**’u olduğunu iddia ettiler; ve onlara **اللِّهْبِـيُّون** denir. Ve **اللَّهَبَة**: yine bir kabiledir. Ve **اللِّهابُ** ve **اللَّهباءُ**: iki yerdir. Ve **اللَّهِـيبُ**: bir yerdir; el-Efveh dedi:

وجَرَّدَ جَمْعُها بِـيضاً خِفافاً *
على جَنْبَيْ تُضارِعَ، فاللَّهِـيب

Ve **لَهْبانُ**: Araplardan bir kabilenin adıdır. Ve **اللِّهابةُ**: eş-Şevâcin tarafında bir vadidir; onda tatlı kuyular vardır; **بَطْنِ فَلْجٍ** yolu onu yarar; ve sanki **لِهْبٍ**’in cem‘idir (1)

(1 “Ve sanki **لهب**’in cem‘idir” sözü: yani sanki **لَهابة** (kesre ile), aslında **لهب**’in, **اللصب** manasıyla, kesre ve sükûn ile ikisinde de, **الالهاب** ve **اللهوب** gibi, cem‘idir; sonra ilmiyete nakledildi. Dedim: kaynaktan nakledilmiş olması da caizdir. **التكملة**’de dedi: ve **اللهابة** yani kesre ile, **التلهب**’den **فعالة**’dır.)

**مقاييس في اللغة**:
(**لهب**) **اللام** ve **الهاء** ve **الباء** sahih bir asıldır; o, ateşin dilinin yükselmesidir; sonra ona yakın olan şey ona kıyas edilir. Bundan: **اللَّهب**: ateşin **لَهَب**’i. Dersin ki: **التهبت** **التهاباً**. Ve her şey ki ışığı yükseldi ve şiddetli bir parıltıyla parladı, onda bu söylenir. Dedi:

رأيتَ مَهابةً وليوثَ غابٍ *** وتاجَ الملك يلتهبُ التهابا

Ve susuza derler: **لَهْبَان**; bu, istiare yönündendir; sanki içinin harareti alevlenir. Ve derler: **اللَّهَب**: parlayan toz. Eğer sahihse, o da istiaredir. Ve denilir: **فَرَسٌ مُلْهِبٌ**, tozu kaldırdığı zaman. Ve at için **أُلْهُوب** vardır; bütün bunlar birinciden türetildi. İmruü’l-Kays dedi:

فللزَّجْرِ ألهوبٌ وللسّاقِ دِرَّةٌ *** وللسَّوط منه وَقْعُ أخْرَجَ مُهْذِبِ([1])

Ve **اللَّهَب** ve **اللُّهاب**: ateşin tutuşmasıdır; ve **اللُّهاب** susuzlukta kullanılır; ama **اللِّهب**, o iki dağ arasındaki dar geçit, bundan değildir; ve aslı **الصَّاد**’dır; ancak o **لِصْب**’dır; böylece **الصاد** **هاء**’ya çevrildi. Ve **بنو لِهْبٍ**: Araplardan bir batındır.

**القاموس المحيط**:
**اللَّهْبُ** ve **اللَّهَبُ** ve **اللَّهيبُ** ve **اللُّهابُ**, damme ile, ve **اللَّهَبَانُ**, harekeli olarak: dumanından arındığı zaman ateşin tutuşması; yahut onun **لَهَب**’i dili; ve onun **لَهيب**’i harareti. Ve **ألْهَبَهَا** da **فَالْتَهَبَتْ**; ve **لَهَّبَهَا** da **فَتَلَهَّبَتْ**. Ve **اللَّهَبَانُ**: hararetin şiddeti; ve sıcak gün; ve susuzluk; **كاللُّهابِ** ve **اللُّهْبَةِ** gibi, ikisi de damme ile. **لَهِبَ**, **كَفَرِحَ** gibi; ve o **لَهْبانُ**’dır; ve o (dişil) **لَهْبى**’dır; cem‘i **لِهابٌ**. Ve **اللُّهْبَةُ**, damme ile: saf, parlak bir beyazlık; ve hareke ile: bir kabile. Ve **اللَّهَب**, harekeli olarak: parlayan toz; ve kesre ile: her iki dağ arasındaki uçurum; yahut dağdaki yarık; yahut ondaki küçük geçit; yahut ondaki duvar gibi bir yüz, tırmanılmaz; cem‘i **ألهابٌ** ve **لُهُوبٌ** ve **لِهابٌ** ve **لِهابَةٌ**; ve Ezd’den bir kabile. Ve **أبو لَهَبٍ**, ve **الهاء** sakinlenir: **عبدِ العُزَّى**’nın künyesidir; güzelliği sebebiyle yahut malı sebebiyle. Ve **اللُّهابُ**, **اللِهابُ**, kesre ile yahut damme ile: (ع). Ve **الْأُلْهوبُ**: atın koşusunda gayret etmesi; ta ki tozu kaldırıncaya kadar; yahut koşusunun başlangıcı. Ve **قد ألْهَبَ**; ve şimşek ardı ardına geldi. Ve **اللِّهابَةُ**, kesre ile: eş-Şevâcin tarafında bir vadidir. Ve **اللَّهْباءُ**: Hüzeyl’e ait (ع). Ve **كَغَريبٍ**: (ع). Ve **كَمِنْبَرٍ**: güzelliği hayran bırakan. Ve **كَمُعَظَّمٍ**: elbiselerden kızıllığı doyurulmamış olan.

**تاج العروس**:
ل ه ب
**اللَّهْبُ** fetha ve sükûn ile, ve **اللَّهَبُ** harekeli olarak, ve **اللَّهِيبُ** **كَأَمِيرٍ** gibi, ve **اللُّهَابُ** damme ile, ve **اللَّهَبَانُ** harekeli olarak: ateşin tutuşmasıdır; dumanından arındığı zaman. Birincisi: ikincide bir lugattır; **الشَّمَع** ve **الشَّمْع**, ve **النَّهَر** ve **النَّهْر** gibi. Ve ondan İbn Kesîr’in kıraati: **تَبَّت يَدا أَبِي لَهْبٍ**. Yahut onun **لَهَب**’i: dili; ve onun **لَهِيب**’i: harareti. Onu **أَلْهَبَها** da **فالْتَهَبَتْ**; ve onu **لَهَّبَها** da **فَتَلَهَّبَتْ**; yani: tutuştu. Ve **أَلْهَبْتُهَا**: onu yaktım. Ve dedi:

تَسمْعَ ُمِنْهَا في السَّلِيقِ الأَشْهَبِ ... مَعْمَعَةً مِثْلَ الضِّرامِ المُلْهَبِ

İbn Sîde’den: **اللَّهَبَانُ**: kızgın kumda ve benzerinde hararetin şiddetidir. Ve başkası dedi: o, alev olmaksızın közün tutuşmasıdır; ve aynı şekilde kızgın kumda hararetin **لَهَبَانُ**’ı; ve inşad etti:

لَهَبَانٌ وَقَدَتْ حِزَّانُهُ ... يَرْمَضُ الجُنْدَبُ فيه فيَصِرّْ

**اللَّهَبَانُ**: sıcak gündür; dedi:

ظَلَّتْ بِيَومٍ لَهَبانٍ ضَبْحٍ ... يَلْفَحُها المِرْزَمُ أَيَّ لَفْحِ
" تَعُوذُ مِنْهُ بِنَوَاحِي الطَّلْحِ

**اللَّهَبَانُ**: susuzluktur; **كاللُّهَابِ** ve **اللُّهْبَةِ** gibi, ikisi de damme ile, ikincide sükûn ile beraber. Râciz dedi:

" وبَرَدَتْ منهُ لِهابُ الحَرَّه

Ve **قد لَهِبَ** **كفَرِح**; **يَلْهَب** **لَهَباً**; ve o **لَهْبَانُ**’dır; ve o, yani dişil, **لَهْبَي**’dır; **كسَكْرَانَ وسَكْرَي** gibi; cem‘i **لِهَابٌ** kesre ile. Ve **الأَساس**’ta: mecazdan: **رجلٌ لَهْبَانُ** ve **لَهْثَانُ**; yani susuz. Ve **اللُّهْبَةُ** damme ile: parlak, saf bir beyazlıktır; es-Sağânî onu nakletti; ve o, bedenden rengin parlamasıdır. **اللَّهَبَةُ** hareke ile: Ezd’den Gâmid’den bir kabiledir; ve onun adı **مالِكُ بْنُ عَوْفِ بْنِ قُريعِ بْنِ بَكْرِ بْن ثَعْلَبَةَ ابْنِ الدّولِ بْنِ سَعْدِ مَنَاةَ ْبِن غامِدٍ**’dir; vezirin ensabında böyle. Ve **الإِيناس**’ta: bu **اللَّهَبَةُ** şerefli idi; ve onda Ebû Zabyân el-A‘rac’ın, Resûlullah’a sallallahu aleyhi ve sellem gelenin, sözü vardır:

أَنا أَبُو ظَبْيَانَ غَيْرُ التَّكْذبَهْ ... أبِي أَبو العَفَا وخالِي اللَّهَبَه

**أَكْرَمُ مَنْ تَعْلَمُهُ مِنْ ثَعْلَبَهْ** ... **ذُبْيانُها وبَكْرُها في المَنْسَبَهْ**
**نَحْنُ صِحَابُ الجَيْشِ يَومَ الأَحْسَبَهْ**

Ebû Ubeyd dedi ki: **اللَّهَبَةُ**: **القادِسِيَّةِ** günü sancağın sahibi olan kimsedir.

**اللَّهُب** (harekeli): parıldayan tozdur; bunu Leys söylemiştir. Ve o, ateşten yükselen duman gibidir.

**اللِّهْبُ** (kesre ile): her iki dağ arasındaki uçurumdur; **المُحْكَم**’de böyledir.

**الصَّحِاح**’ta: iki dağ arasında bulunan aralık ve hava; o, dağdaki yarıktır; Lahyânî’den: o, onda—yani dağda—küçük geçittir.

Ebû Saîd es-Sükkerî’nin Hüzeyl şiirlerine şerhinde: **اللِّهْبُ**: dağdaki yarıktır, sonra yol gibi genişler; **اللِّصب** ve **الِشَّقْب**: **اللِّهْبُ**’den aşağıdır; küçük yol gibidir. O, onda—yani dağda—bir yüzdür; duvar gibi, ona tırmanmak mümkün olmaz. Ve semânın ufkunun **لِهْبُ**’u da böyledir.

Ve denildi ki: **اللِّهْبَ**: yerdeki tüneldir.

Çoğulu: **أَلْهابٌ** ve **لُهُوب** ve **لِهابٌ** ve **لِهَابَةٌ** (ikisi de kesre ile).

**الصَّحِاح** nüshasında **لَهَابُ** ( **سَحَابٍ** gibi) ضبط edilmiştir.

Ve denilir: “Kaç tane **سُهُوبٍ** ve **لُهُوب**’u aştın?” Evs b. Hacer dedi ki:
" **فَأَبْصَرَ أَلْهَاباً من الطَّوْدِ دُونًها
يَرَى بَيْنَ رأْسَيْ كُلّ نِيِقَيْنِ مَهْبِلاً** "

Ebû Züeyb dedi ki:
**جَوَارِسُها تَأْرى الشُّعوفَ دَوَائِباً ... وتَنْصَبُّ أَلْهَاباً مَصِيفاً كِراَبُهَا**

Ebû Kebîr dedi ki:
**فَأَزَالَ ناصِحَها بأَبْيضَ مُفْرَطٍ ... من ماءِ أَلْهَابٍ بِهِنَّ التَّأْلَبُ**

**بَنُو لِهْبٍ**: Yemen’de Ezd’den bir kabiledir.

**الإِيناس**’ta: **الأَسْدِ**’de—yani **السين**’in sükûnu ile—: **لِهْبُ بْنُ أَحْجَنَ بْنُ كَعْبِ بْنِ الحَارِثِ بْنِ كَعْبِ بْنِ عبدِ اللهِ بْنِ مالِكِ بْنِ نَصْرِ ابْنِ الأَزْد**; ve o, **العِيافَة** ve **الزَّجْر** ehlinin kendisidir. Ve onların hakkında Kuseyyir b. Abdirrahmân el-Huzâî şöyle der:
" **تَيَمَّمَتُ لِهْباً أَبْتَغِي العِلْمَ عِنْدَهُم
وقدْ رُدَّ عِلْمُ العَائِفِينَ إِلى لِهْبَ** "

**المُحْكَم**’de: **لِهْبٌ**: bir kabiledir; Arapların en çok **أَعْيَفُ**’u olduğunu iddia ettiler; ve onlara **اللَّهْبِيُّونَ** denir.

**أَبُو لَهَبٍ** (harekeli); ve **الهاء**’nın sükûnlanması bir lugattır; ve İbn Kesîr bununla okudu, daha önce geçtiği üzere: Nebî’nin (Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun) bazı amcalarından birinin künyesidir; ve o, **عَبْدُ العُزَّي ابْنُ عبدَ المُطَّلِبِ**’dir. Ve ona nisbet: **اللَّهَبِيُّ**. Denildi ki: güzelliği sebebiyle **أَبو لَهَبٍ** diye künyelendi.

Müellif artırdı: yahut malı sebebiyle.

Bir cemaat onu tenkit etti ve dediler ki: mal, **لَهَبٌ** diye adlandırılmaz ki sahibi onunla künyelensin.

Ben dedim: tefekkürde görünen şudur ki o, “**لِمَآلِهِ**” (med ile)dir; ve buna delâlet eder şeyhimizin sözü—lafzı şudur: “Ve denildi ki: onun cehennemlik olduğuna, varacağı şeye itibarla, bir işaret olarak.” Fakat bizim dediğimize dikkat etmedi; görünen budur; öyleyse anla.

İyâz, Müslim şerhinde dedi ki: müşrikin künyelenmesinin câizliği ve câiz olmaması hususunda ihtilâf edildi; onların bazısı onu kerih gördü; çünkü künyede tazim ve tafhim vardır. Allah’ın Ebû Leheb’i künyelendirmesi bundan değildir ve onda hüccet yoktur; zira onun adı **عبد العُزَّي** idi ve Allah عز وجل onu başkasına kul olmakla isimlendirmez; bu sebeple künyelendi. Ve denildi ki: bilakis onun künyesi ona galip olandır; böylece ona isim gibi oldu. Ve denildi ki: bilakis o, ona bir lakaptır, künye değildir; onun künyesi **أَبو عُتَيْبَةُ**’dir; böylece lakap ve isim mecrasında yürüdü, künye mecrasında değil. Ve denildi ki: bilakis **أَبِي لَهَبٍ**’in zikri, sûrede “**ناراً ذاتَ لَهَب**” ile “**لمجانسةٍ**” (uygunluk) içindir; belâgat babından ve ibareyi güzelleştirmedendir; bitti.

**الُّلِهَابُ** (kesre ile yahut damme ile): **ع**; sanki **لَهَبٍ**’in cem‘i gibidir.

**الأَلْهُوبُ**: atın koşusunda gayretidir; ta ki tozu kaldırıncaya—yani yükseltsin diye.

Asmaî’den: atın koşusu alevlenip şiddetlenince **أَهْذَبَ** ( **إِهْذاباً** ) ve **أَلْهَبَ** ( **إِلْهاباً** ) denir.

Ve tozu kaldıran, koşusu şiddetli ata: **مُلْهبٌ** denir; ve onun **أَلْهُوبٌ**’u vardır.

Sa‘saa’nın Muâviye’ye hadîsinde: “**إِنِّي لأَتْرُكُ الكَلاَمَ فما أَرْهِفُ بِهِ ولا أَلْهِبُ فيه**” yani: onu süratle yürütmem.

Dedi ki: bunun aslı, **اللَّهَبَ**’ı—o da parıldayan tozdur—kaldıran şiddetli koşudur.

**الأُلْهُوبُ**: onun koşusunun başlangıcıdır; ve vasfedilir, denilir ki: **شَدٌّ أَلْهُوبٌ**.

Ve at **أَلْهَبَ** etti: koşusu alevlendi.

Lahyânî dedi ki: bu, at ve koşan başka şeyler için de olur. İmru’ul-Kays dedi ki:
**فَلِلسَّوْطِ أَلْهُوبٌ ولِلسّاقِ درَّةٌ ... ولِلزَّجْرِ منهُ وَقْعُ أَخْرَجَ مُهْذِبِ**

**الأَساس**’ta: mecazdan: **فَرَس مُلْهِبٌ**.

Yine mecazdan: şimşek **أَلْهَبَ** ( **إِلْهَاباً** ); bu, parıltıları peş peşe gelip birbirini yakaladığında olur; ta ki iki şimşek arasında bir boşluk bulunmasın.

**اللِّهَابَةُ** (kesre ile): **الشَّوَاجِنِ** tarafında bir vadidir; onda kuyular vardır; **بَطْنِ فَلْجٍ** yolu onu deler; ve sanki **لِهْبٍ**’in cem‘i gibidir.

**اللَّهْبَاءُ**: **ع**; İbn Düreyd onu nakletti; ve o, Hüzeyl’indir.

**لُهَابٌ** ( **غُرابٍ** gibi): **ع**; gizli değildir ki onun zikri evvelce geçti; o hâlde tekrardır.

İbnü’l-A‘râbî’den: **المِلْهَبُ** ( **مِنْبَرٍ** gibi): erkeklerden, güzelliği hayranlık verici olan ve saçı çok olan.

Mecazdan: **ثَوْبٌ مُلَهَّب** ( **مُعَظَّمٍ** gibi): kızıllığı doyurulmamış olan; ve o, elbiselerden boyası eksik olandır.

Ona istidrâk olunanlardandır: **اللُّهَابَةُ** (damme ile): içine taş konulan bir örtüdür; onunla **الهَوْدَجِ**’in yahut yükün yanlarından biri ağır bastırılır. Sîrâfî’den, Sa‘leb’den.

Ve mecazdan: **أَلْهَبَهُ الأَمْرُ**. Bununla onun tahrik edilmesini ve **إِلْهابَهُ**’ını kastettim.

Ve **الْتَهَبَ عليهِ**: kızdı ve yandı; Bişr b. Ebî Hâzim dedi ki:
**وإِن أَباكَ قد لاقاهُ خِرْقٌ ... من الفِتْيَانِ يَلْتَهِبُ الْتِهَابا**

Ve o, açlıktan **يَتَلَهَّبُ** eder ve **يَلْتَهِبُ** eder; senin “**يَتَحَرَّقُ** ve **يَتَضَرَّم**” demen gibi.

**اللَّهِيبُ**: bir yerdir. el-Efveh dedi ki:
**وجَرَّدَ جَمْعُها بِيضاً خِفَافاً ... عَلَى جَنْبَيْ تُضَارِعَ فاللَّهِيبِ**

**لِهابَةُ** kesre ile: **فِعالَةٌ**; **التَّلَهُّب**’den (türetilmiş) bir kalıptır. ʿUmâre dedi ki: **اللِّهَابَةُ**; **بني كَعْبَ ابْنِ العَنْبرِ**’in, **الصَّمّانِ**’ın aşağı tarafındaki **لهَابَةُ**’sıdır.

**لَهْبانُ** fetḥa ile: Araplardan bir kabiledir.

**اللُّهَابُ** (ḍamme ile) susuzluk manasında kullanılır; ateşin tutuşmasında kullanıldığı gibi.

**اللَّهْبانُ**; **اللَّهْفَانِ** gibidir.

**لِهْبُ** b. **قَطَنِ** b. **كَعْبٍ** (kesre): **أَبو ثُمَالَةَ**’dir; kendisine nisbet edilen **اللِّهْبِيّون**’un (mensup olduğu) kabiledir.

**لَهْبَانُ**: bir yerdir.

**اللَّهِيبُ بْنُ مالِكٍ اللِّهْبِيُّ**: kâhinler hakkında bir hadisi vardır. **ابْنُ فَهْدٍ** dedi ki: zannım odur ki o uydurmadır. Ve denildi ki: **اللَّهّب**. Ve onu **أَنساب البُلْبَيْسي**’de gör. Ve **علىّ بْنُ أَبي عليٍّ اللَّهَبْيّ** (harekeli; ve sükûnlu da okunur), **أَبي لَهَبٍ**’in evlâdındandır. **أَبو زُرْعَةَ** dedi ki: Medinelidir; hadisi münkerdir. Ve **ابْنُ الأَثِيرِ** dedi ki: Hicazlıdır; sika kimselerden uydurmaları rivayet eder; onunla hüccet getirilmez.

Ben dedim ki: **إِبراهيمُ بْنُ أَبي خِداشٍ** “**اللَّهَبِيُّ**”, **ابْنِ عَبّاسٍ**’tan: **ابْنِ عُيَيْنَةَ**’nin şeyhidir. Ve **الفَضْلُ بن عَبّاسِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ أَبِي لَهَبٍ اللَّهَبِيّ**: meşhur bir şairdir. Ve **الزُّبَيْرُ بْنُ داوودَ اللَّهَبِيّ**; **أَبِي دُلاَمَةَ**’den (rivayet eder) ve başkaları.
