# لهث (ل-ه-ث) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%AB
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%87%D8%AB

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Dilini sarkıtıp solur

- Harfler: ل - ه - ث
- Kur'an'da: 2 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 11 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [يَلْهَثْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%AB/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%84%D9%92%D9%87%D9%8E%D8%AB%D9%92.md) | يَفْعَلْ | Dilini sarkıtıp solur | 2 | 1 | [7:176](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%AB/ayet/7:176.md) |

## Mücavir kökler — 15 mücavir (25 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [كلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 15 · Onların köpeği
2. [فكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Feker “Vekr” kuş yuvasının giriş kapısıdır
3. [قصص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B5%D8%B5.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Anlatırız
4. [رفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Raf’, üzerine bir şeylerin konduğu yer, raftır
5. [ترك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Terke civciv çıkmış yumurta kabuğu demektir
6. [هوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Onların hevesleri
7. [حمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Haml: İple yüklenen yük demektir
8. [خلد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Huld : Parçalanmayan sert kaya demektir
9. [مثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
10. [تبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · İnek yavrusu, dana demektir
11. [كذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya…
12. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
13. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Şey
14. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Evye kuş yuvası demektir
15. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hayvanların ön ayaklarına denir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | لهث |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [عطش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D8%B4.md), [بهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%B1.md), [حرص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%B5.md) |
| Zıt Kök | [روي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D9%8A.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Şiddetli susuzluk, yorgunluk veya iç hararet sebebiyle dilin dışarı sarkması ve kesik kesik soluma |
| Çekirdek Özet 2 | Dış şartlardan bağımsız olarak dinmeyen, uyarılsın ya da bırakılsın değişmeyen içsel doyumsuzluk hali |
| Çekirdek Özet 3 | Fıtrî gayesini kaybedip süfli arzulara bağlanan bilincin ürettiği kalıcı tatminsizlik krizi |
| Kritik Hata Riski | Ayetteki köpeğin soluma temsilini geçici bir biyolojik yorgunluk sayıp, karakterleşmiş değişmez bir içsel hezeyan ve doyumsuzluk halini gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| له | İçe veya dışa doğru kontrolsüz parlama, alevlenme, yutma ve kendini kaptırıp asıl gayeyi unutma anlamı taşır; nitekim [لهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%A8.md) kökünde ateşin alevlenip parlaması, [لهم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D9%85.md) kökünde bir şeyi bir çırpıda yutması, [لهو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D9%88.md) kökünde ise meşgul edici şeylere kapılarak esas olandan gafil olunması bu çekirdeğin yansımalarıdır. | ث | Yayılma, saçılma ve dışa vurma özelliği taşıyan peltek harfin eklenmesiyle, içteki hararet ve tutku yalnızca içte kalmayıp soluğun ve dilin dışarı taşması, kontrolsüz bir fiziksel düşkünlük biçiminde dışa vurulması anlamını üretmiştir. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ل | Çoban değneği, üvendire | Bir yöne sevk edilme, tahrik olunma ve sürekli arkadan dürtülme hareketi. |
| ه | Kollarını kaldırmış insan | Ortaya çıkma, nefes alma, göğsün inip kalkması ve içteki hararetin açığa vurulması. |
| ث | İşaret, çarpı; yoğunlaşmış son | Dağılma, sınırın dışına taşma ve fiziksel salgının/soluğun dışarı fırlaması (türetilmiş imge). |
| لهث | Bir dürtüyle sevk edilen gücün iç hararetle nefes alıp dışarı taşması | Bir iç yangısı ve doyumsuzluk sebebiyle nefesi tutamayıp dili dışarı sarkıtarak harareti dışa püskürtme hareketi. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Köpeğin şiddetli sıcak, aşırı susuzluk veya yorulma neticesinde dilini ağzından dışarı çıkarması, sarkıtması ve kesik kesik nefes almasıdır; iç organlardaki şiddetli hararet ve susuzluk ateşine de bu kökten hareketle luhâs denilmiştir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem bedevi kullanımında ve klasik şiir şahitlerinde kök, özellikle çöl yolculuğunda aşırı susuzluk çeken bineklerin ve av köpeklerinin iç hararetle dillerini sarkıtmalarını nitelemek için kullanılmıştır. |
| Erken Arapça kullanım | Asâsü'l-Belâga ve Lisânü'l-Arab kayıtlarında geçen ölüm sekerâtındaki kişinin soluk alışverişi veya son anlarındaki şiddetli nefes darlığı için söylenen ve mecazen ölüm harareti anlamına gelen kullanımıdır: يقاسي لهاث الموت |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.

### Sami etimolojik katman

Arapça لهث kökü, merkezi Sami dillerinde özellikle soluma, hızlı nefes alıp verme ve dille bağlantılı fiziksel reaksiyonları anlatan fonetik bir yansımaya dayanır. İbranicede nefes nefese kalma, soluk soluğa koşma ve iç çekme anlamlarına gelen להט kökündeki hararet ve alevlenme semantiği ile נשף / נשם köklerindeki soluk dinamikleri fonetik ve anlamsal bir geçişkenlik sergiler. Süryanicede içteki ateşin harlanması ve soluğun kesilmesiyle ilgili türevlerle akrabadır. Arapçada kök, genel bir nefes darlığından ziyade doğrudan "dilin dışarı sarkıtılmasıyla birlikte seyreden dinmeyen susuzluk ve hararet" şeklinde yüksek derecede özelleşmiş ve tek bir semantik eksene oturmuştur. Bu durum kökün Sami ortak tabanında var olan fizyolojik hararet ve nefes hareketinin, Kuzey ve Orta Arabistan coğrafyasının çöl ikliminde köpeklerin ısı regülasyonu davranışıyla somutlaştırıldığını göstermektedir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | İç hararetin soluk ve dil yoluyla dışa vurumu | له ikili tabanının yanma ve meşguliyet çağrışımından hareketle, ciğerdeki susuzluk ateşinin dili dışarı çıkartarak yatıştırılmaya çalışılmasıdır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanicede hararet ve hızlı soluma bağı | İbrani ve Ârâmî katmanlarında alevlenme, tutuşma ve iç çekişle nefes verme kökleriyle semantik akrabalık taşır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında güvenilir ve spekülatif olmayan doğrudan bir soydaş tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, David Cohen.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| لهث | Anlamlı | Dili sarkıtarak solumak | Susuzluk veya yorgunluktan köpeğin dilini çıkarıp nefes nefese kalması. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| [لثه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AB%D9%87.md) | Anlamlı | Diş eti | Dişlerin kökünü saran et dokusu (diş eti tabakası). | Kur'an'da geçmez; hedef kökle ses ve ağız uzvu ilişkisi taşır. |
| [هلث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D8%AB.md) | Anlamlı | Ses yükseltmek, toplanmak | Bir topluluğun gürültüyle bir araya gelmesi ve seslerinin birbirine karışması. | Kur'an'da geçmez; Kitābü’l-ʿAyn müsta'mel kaydıdır. |
| هثل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
| ثله | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
| [ثهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%87%D9%84.md) | Anlamlı | Gevşeklik, ağırlık veya dağ adı | Bir şeyin yayılıp genişlemesi, ağırlığı sebebiyle yerinden oynamaması veya meşhur bir dağın ismi. | Kur'an'da geçmez; Kitābü’l-ʿAyn müsta'mel kaydıdır. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| لهث | Merkez | Sürekli soluma ve dinmeyen hararet | Durumdan bağımsız olarak içteki yangı sebebiyle dilin dışarıda olması | Ne yük altında ne de serbestken değişmeyen içsel tükeniş |
| [عطش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D8%B4.md) | Komşu | Susuzluk ihtiyacı | Sıvı eksikliğinden doğan fıtrî ve giderilebilir fiziki ihtiyaç hali | Su içildiğinde sona eren tabii susuzluk |
| [بهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%B1.md) | Komşu | Soluğun kesilmesi | Ağır bir yük veya ani bir çaba neticesinde nefes alamayacak hale gelme | Yük kalktığında veya dinlenildiğinde geçen geçici nefes darlığı |
| [حرص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%B5.md) | Komşu | Doyumsuz arzu | Zihinsel ve ahlaki boyutta bir şeyi elde etme yönündeki aşırı hırs | Ruhi boyutta olan ve nesnesi dışarıda bulunan tutku |
| [روي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D9%8A.md) | Zıt | Suya kanma ve doyuma ulaşma | İhtiyacın tam olarak karşılanıp hararetin sönmesi ve sükûnet bulması | لهث kökündeki asla dinmeyen susuzluğun tam zıddı olan doygunluk |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | لهث | Dili sarkıtarak hızlıca solumak | Aşırı susuzluk ve iç hararet sebebiyle dilin ağızdan sarkması; köpeğin soluma hali. | Kesin |
| Latince | Pantare, anhelare | Nefes nefese kalmak, solumak | Ciğerlerin hızlı çalışmasını karşılar; ancak dille ilgili özel fiziksel hareketi dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | Panting, gasping | Hızlı ve kesik soluma | Fiziksel nefes alışverişini iyi karşılar; tükenmeyen ontolojik doyumsuzluk nüansını tam vermez. | Güçlü |
| Almanca | Hecheln | Dili çıkarıp hızlı hızlı solumak | Özellikle hayvanların diliyle solumasını birebir karşılar; soyut karakter boyutunu içermez. | Güçlü |
| Fransızca | Haleter | Kesik kesik soluk almak | Yorgunluktan ötürü nefes darlığını ifade eder; Arapçadaki hararet ve susuzluk odağı eksiktir. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lane's Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Muzari fiil (يَلْهَثْ) | Şartlara bağlı olmayan fıtrî iflas ve dinmeyen heva düşkünlüğü | Kendisine ayetler verildiği halde dünyevileşerek aşağıların aşağısına meyleden ve hiçbir ikazın tavrını değiştiremediği kimsenin karakter temsili (A'râf [7:176](https://lisan.digital/tr/ayet/7:176.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Hidayet sonrası dalalet ve irade problemi | İlim sahibi bir kimsenin ayetleri terk edip hevasına uyması durumunda içine düştüğü mühürlenme ve sapkınlık tabiatı. | Hidayeti bilerek terk eden nefsin ontolojik tatminsizliği. |
| Fıkıh | Temsilin hükmü ve köpeğin durumları | Ayetteki benzetmenin köpeğin necisliği veya hakaretiyle mi yoksa fıtrî ve psikolojik bir durum tasviriyle mi ilgili olduğu. | Bir varlığın en zayıf ve düşkün halinin tasviri. |
| Tefsir | A'râf [7:176](https://lisan.digital/tr/ayet/7:176.md) ayetindeki köpeğin soluma meseli | Meselin Bel'am b. Bâûrâ veya genel olarak ilmini dünyalığa satan alimler hakkındaki temsilî gücü. | İkaz edilsen de kendi haline bırakılsan da değişmeyen inatçı karakter. |
| Hadis | Aşırı susuzluk çeken köpeğe su verme rivayetleri | Çölde susuzluktan toprağı yalayan ve soluyan bir köpeğe su veren kişinin bağışlanması bağlamındaki fiziki durum. | Şiddetli ölümcül susuzluk ve hararet hali. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiyden yüz çevirme | Ruhsal doyumsuzluk | İmanın sağladığı itminandan kopan bilincin heva esiri olması | İlahi mesajı terk eden bilinç, içindeki boşluğu hiçbir dünyalıkla dolduramaz ve daimi bir manevi açlık içinde kıvranır. | Kesin |
| İlmi | Hakikati menfaate alet etme | Epistemik ahlaksızlık | Bilgiyi hakikate ulaşmak yerine dünyevi çıkar için tüketen alim tipi | İlim, sahibini doyurup vakarlı kılması gerekirken, hırs sebebiyle daimi bir doyumsuzluk aracına dönüşür. | Güçlü |
| Siyasi | Güç ve iktidar tutkusu | Doyumsuz tiranlık | Ne kadar yetki verilirse verilsin doymayan, muhalefet olsa da olmasa da kriz üreten yönetim | Tehdit altında da serbest bırakıldığında da aynı saldırgan ve açgözlü refleksleri sergileyen siyasal yapı. | Güçlü |
| İktisadi | Kapitalist tüketim hırsı | Dinmeyen tüketim krizi | İhtiyaçların karşılanmasıyla değil, sürekli pompalanan yapay arzularla beslenen piyasa davranışı | Mal biriktirdikçe tatmin olmak yerine harareti ve açlığı daha da artan sermaye ve birey psikolojisi. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Dengeye ulaşamayan açık termodinamik sistem veya pozitif geri besleme | Sisteme dışarıdan enerji (yük) verilse de sistem serbest bırakılsa da iç entropinin sürekli artması ve kararlı bir denge durumuna (homeostaz) ulaşılamaması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kronik tatminsizlik ve anomi (hedonik adaptasyon krizi) | Bireyin veya kitlelerin dışsal koşullar değişse bile temel haz ve güven düzeyini yakalayamayıp sürekli bir yoksunluk ve ajitasyon hissiyle davranması. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca bir köpeğin fiziksel olarak yorulması veya susaması sonucu dilini dışarı sarkıtmasından ibaret görmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir insanın hakikati tanıdıktan sonra kendi süfli arzularına teslim olması sonucu içine düştüğü, hiçbir dış müdahaleyle teskin edilemeyen, karakterleşmiş bir tükeniş ve doyumsuzluk hali. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | A'râf [7:176](https://lisan.digital/tr/ayet/7:176.md)'daki benzetmeyi basit bir hakaret veya dışsal bir tehdit gibi okuyup; ayetin asıl hedefi olan, hakikatten kopan aklın ve nefsin uğradığı kaçınılmaz içsel iflası ve değişmez sapma kanununu kavrayamamak. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da yalnızca bir ayette geçmesine rağmen, vahiyden bilerek yüz çeviren insanın psikolojik ve varoluşsal çıkmazını en keskin görsel temsille resmettiği için hayati derecede önemlidir. İnsanın ilahi rehberlik olmadan asla içsel bir dengeye ve tatmine ulaşamayacağını ortaya koyar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İlim sahibi olduğu halde dünyevileşen, hevasını tanrı edinen ve hakikat karşısında duyarsızlaşan tipleri anlatan ayet grubunda (A'râf [7:175](https://lisan.digital/tr/ayet/7:175.md)-177) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İnsanın sapkınlığının sadece dış baskılar veya bilgisizlik yüzünden olduğu zannını düzeltir; bilginin tek başına kurtarmadığını, nefsin hırs ve süfli meyllere teslim olması halinde fıtratın kalıcı bir soluma ve doyumsuzluk krizine mahkûm olacağını gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Susuzluk, aşırı sıcaklık veya yorgunluktan dolayı köpeğin dilini dışarı sarkıtarak soluması ve iç hararetini dışa vurması.
- Soyut anlam: Dış etkenlerden ve koşulların değişmesinden bağımsız olarak, içteki boşluk ve heva sebebiyle hiçbir şekilde sükûnete eremeyen doyumsuzluk ve tükeniş hali.
- Sistematik karşılık: Sistemin iç dinamiklerinin bozulması sonucu, dışarıdan gelen girdiye (uyarı/serbest bırakma) farksız kalarak daimi bir kriz ve iflas durumunu sürdürmesi.
- LaTeX modeli: $$S(t) = C, \quad \forall E \in \{E_1, E_2\} \implies \frac{dS}{dE} = 0$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $S$ sistemin içsel durumunu (soluma ve tatminsizlik hezeyanı), $C$ sabit ve değişmeyen kriz halini temsil eder. $E_1$ sisteme dışarıdan yüklenme veya uyarılma durumunu (tahrik etme), $E_2$ ise sistemin kendi haline bırakılmasını gösterir. Eşitlik, dış girdinin yönü ne olursa olsun sistemin durumunun girdiye göre türevinin sıfır olduğunu, yani dış koşullardan bağımsız olarak karakterleşmiş bir tatminsizlik içinde sabit kaldığını sembolize eder.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%87%D8%AB/occurrences?meal=IK

### [Araf 7:176](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%AB/ayet/7:176.md) — يَلْهَثْ

وَلَوْ شِئْنَا لَرَفَعْنَاهُ بِهَا وَلَكِنَّهُ أَخْلَدَ إِلَى الْأَرْضِ وَاتَّبَعَ هَوَاهُ فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ الْكَلْبِ إِنْ تَحْمِلْ عَلَيْهِ يَلْهَثْ أَوْ تَتْرُكْهُ يَلْهَثْ ذَلِكَ مَثَلُ الْقَوْمِ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا فَاقْصُصِ الْقَصَصَ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ

Meal (IK): Dileseydik onu, bununla yükseltirdik. Fakat o; yere saplandı ve hevesine uydu. Artık onun hali; o köpeğin hali gibidir ki, üstüne varsan da dilini sarkıtıp solur, kendi haline bıraksan da dilini sarkıtıp solur. İşte ayetlerimizi yalanlayan kavmin hali böyledir. Sen, kıssayı anlat. Belki düşünürler.

## Sözlükler (11)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%AB/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والثاء واللام معهما
ه ل ث، ث ه ل، ل ه ث، ل ث ه مستعملات هلث: الهَلْثاءُ، ممدودة: جماعةً من النّاس عَلَتْ أصواتُهم، يقال: جاء فلانٌ في هَلْثاء من أصحابه.
ثهل: ثَهْلانُ: اسم جبلٍ بالبادية معروف، ومنه المَثَل السائر يُضرَب للرّجل الرَّزين الوَقور فيقال: "ثهلان ذو الهَضَبات ما يَتَحَلْحلُ" .
لهث: اللَّهْثُ: لَهْثُ الكَلْب، عندَ الإِعياء، وعندَ شدَّة الحرّ، وهو إدلاعُ اللِّسانِ من العَطَش. واللُّهاثُ: حرُّ العطش .

##### Türkçe

باب **الهاء** و**الثاء** و**اللام** معهما
ه ل ث، ث ه ل، ل ه ث، ل ث ه kullanımdadır. **هلث**: **الهَلْثاءُ**; medli: sesleri yükselmiş bir insan topluluğu; denir ki: “Falan kimse, arkadaşlarından bir **هَلْثاء** içinde geldi.”

**ثهل**: **ثَهْلانُ**: çölde bilinen bir dağın adı; ondan, ağırbaşlı, vakur adam hakkında darb-ı mesel olan yaygın mesel (gelir); şöyle denir: “**ثهلان** ذو **الهَضَبات** ما يَتَحَلْحلُ”.

**لهث**: **اللَّهْثُ**: köpeğin **لَهْثُ**’i; yorgunluk anında ve şiddetli sıcak anında; o, susuzluktan dilin sarkıtılmasıdır. Ve **اللُّهاثُ**: susuzluğun harareti.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%AB/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

اللَهَثانُ بالتحريك: العطش، واللَهْثانُ بالتسكين: العطشان. والمرأة لَهْثى. وقد لَهِثَ لَهَثاً ولَهاثاً. واللُهاثُ، بالضم: حُرُّ العطش. وقال الشاعر:
حتَّى إذا بَرَدَ السِجالُ لُهاثـهـا		وجَعَلْنَ خَلْفَ عُروضِهِنَّ ثَميلا
ولَهَثَ الكلبُ بالفتح يَلْهَثُ لَهْثاً ولُهاثاً بالضم، إذا أخرج لسانه من التعب أو العطش، وكذلك الرجل إذا أعيا. وقوله عزّ وجلّ: "إنْ تَحْمِلْ عليه يَلْهَثْ أو تتركْهُ يَلْهَثْ"، لأنَّك إذا حملت على الكلب نَبَح وولَّى هارباً، وإنْ تركته شدَّ عليك ونبح، فيُتْعِبْ نفسه مُقبِلاً عليك ومدبراً عنك، فيعتريه عند ذلك ما يعتريه عند العطش من إخراج اللسان.

##### Türkçe

**اللَهَثانُ** harekeleme ile: susuzluk; **اللَهْثانُ** sükûn ile: susamış olan. Kadın **لَهْثى**’dır. Ve **لَهِثَ** **لَهَثاً** ve **لَهاثاً**. **اللُهاثُ**, damme ile: susuzluğun harareti. Şair dedi ki:
حتَّى إذا بَرَدَ السِجالُ لُهاثـهـا		وجَعَلْنَ خَلْفَ عُروضِهِنَّ ثَميلا

Ve köpek **لَهَثَ** fetha ile, **يَلْهَثُ**; **لَهْثاً** ve damme ile **لُهاثاً**, eğer yorgunluktan veya susuzluktan dilini dışarı çıkarırsa; ve aynı şekilde adam da, eğer yorulursa. Ve O’nun (azze ve celle) sözü: “**إنْ تَحْمِلْ عليه يَلْهَثْ أو تتركْهُ يَلْهَثْ**”, çünkü sen köpeğin üzerine yüklendiğin zaman havlar ve kaçak olarak döner; ve eğer onu bırakırsan üzerine şiddetlenir ve havlar; böylece kendisini yorar, sana yönelerek ve senden geri dönerek; o vakit ona, susuzlukta dil çıkarma bakımından ona arız olan şey arız olur.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%AB/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ه ث ل
لهث ، هلث ، ثهل ، لثه
استعمل من وجوهها : لهث ، هلث ، ثهل ، لثه .
لهث : قال أبو إسحاق في قول الله جلّ وعزّ : ( فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ الْكَلْبِ إِن تَحْمِلْ عَلَيْهِ يَلْهَثْ أَوْ تَتْرُكْهُ يَلْهَث ) ( الأعرَاف : 176 ) ضربَ الله جلّ وعزّ : للتّارك لآياته ، والعادلِ عنها أَخَسَّ شيءٍ في أَخْسِّ أحْواله مَثَلاً ، فقال : ( فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ الْكَلْبِ ( إذا كان الكلب لَهْثانَ ، وذلك لأنّ الكلْب إذا كانَ يلهث فهو لا يَقدر لنفسه على ضُرّ ولا نَفْع ، لأن التمثيل به على أنه يَلهَث على كل حال ، حملت عليه أو تركتَه ، فالمعنى : فمثَلُه كمَثَل الكلْب لاهِثاً .
وقال الليث : اللَّهْث لَهْثُ الكلْب عند الإعياء ، وعند شدَّة الحرّ ، وهو إدْلاعُ اللِّسان من العَطش .
وقال سعيد بن جُبَير في المرأة اللَّهثَى والشيخ الكبير : إنهما يُفطِران في رمضان ويُطعِمان .
ويقال : رجلٌ لَهْثانُ وامرأةٌ لَهثَى ، وبه لُهاثٌ شديد ، وهو شِدَّةُ العَطش .
وقال الراعي : يصف إبلاً وردتْ ماءً وهي عِطاش :
حتى إذا بَرَد السِّجَالُ لُهَاثَها
وجعلنَ خَلْفَ غُروضِهنَّ ثميلا
وقال أبو عمرو الشَّيبانيّ فيما رَوَى أبو العبَّاس ، عن عمرو بن أبي عَمْرو عنه أنه قال : اللُّهَّاث : عامِلُو الخُوص مُقعَداتٍ ، وهي الدواخل ، واحدتُها مُقعدة ، وهي الوَشِيجة ، والوشَجَة ، والشَّوْغَرةُ والمُكَعَّبة .
قال : واللُّهْثَة : التعب ، واللُّهْثة أيضاً العَطش ، واللُّهثة أيضاً : النقطة الحمراء التي تراها في الخُوص إذا شققته .
سلمَة ، عن الفراء قال : اللُّهاثِيُّ من الرِّجال : الكثير الخِيلان الحُمر في الوجه ، مأخوذٌ من اللُّهاث ، وهي النُّقط الحمر التي في الخُوص إذا شُقَّ .
هلث : قال الليث : الهَلثاء : جماعةٌ من الناس قد عَلتْ أصواتهم ، يقال : جاء فلانٌ في هَلْثاءٍ من أصحابه ، ممدود مُنوَّن .
سلمة عن الفراء : يقال : هِلثاءَةٌ من الناس ، وهَلْثاءة : أي جماعةٌ ، بكسر الهاء وفتحها .
عمرو ، عن أبيه قال : الهَلَثَة : الجماعة من الناس .
ورَوَى ثعلبٌ ، عن ابن الأعرابيّ قال الهَلْثَى : الجماعة من الناس .
ثهل : وقال الليث : ثَهْلان : اسم جَبَل معروف ، ومنه المَثَل السائر يُضرَب للرَّجل الرَّزين الوَقور ، فيقال :
ثهلاَنُ ذو الهَضَبات ما يتَحَلْحَلُ
أبو عبيد ، عن الأحمر قال : هو الضَّلال بنُ فَهْلَل ، والضلال بنُ ثَهللَ . لا ينصرفان يُضرَبان مثلاً للكَذُوب وللذي لا يَهْتَدِي لأمرِه .
لثه : قال الليث : اللِّثاةُ : اللَّهاةُ . ويقال : اللِّثَة واللَّثَة من اللِّثاه : لحْمٌ على أصول الأسنان .
قلت : هكذا قرأتُه في نُسَخ من ( كتاب الليث ) والذي حصلناه وعرَفناه أن اللِّثاثِ جمع اللِّثة ، واللثة عند النحويين أصلها لِثْيةٌ . من لَثِيَ الشيءُ يلْثَى إذا نَدِيَ وابتَل ، وليس من باب الهاء ، فإذا انتهى كتابنا إلى كتاب الثاء فسَّرناه إن شاء الله سبحانه وتعالى .

##### Türkçe

ه ث ل
**لهث** ، **هلث** ، **ثهل** ، **لثه**

Şu vecihlerinden kullanılmıştır: **لهث** ، **هلث** ، **ثهل** ، **لثه** .

**لهث** : Ebû İshâk, Allah جلّ وعزّ ’in sözü hakkında: ( **فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ الْكَلْبِ إِن تَحْمِلْ عَلَيْهِ يَلْهَثْ أَوْ تَتْرُكْهُ يَلْهَث** ) (el-A‘râf: 176) dedi: Allah جلّ وعزّ, âyetlerini terk eden ve onlardan yüz çeviren için, en aşağı şeyin en aşağı hallerindeki bir misalini vurdu; şöyle dedi: ( **فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ الْكَلْبِ** (köpek **لَهْثانَ** olduğu zaman; bu da şundandır ki köpek **يلهث** olduğu zaman kendisi için ne bir zarar ne de bir faydaya güç yetiremez; çünkü onunla temsil, her hâl üzere **يلهث** olduğuna göredir: üzerine yüklendin yahut onu bıraktın; mânâ: onun misali, köpeğin misali gibidir, **لاهثاً** olarak.

Leys dedi: **اللَّهْث**; yorgunluk anında ve şiddetli sıcak anında köpeğin **لَهْثُ**’udur; o, susuzluktan dilin dışarı sarkıtılmasıdır.

Saîd b. Cübeyr, **المرأة اللَّهثَى** ve büyük yaşlı şeyh hakkında dedi: İkisi Ramazan’da iftar ederler ve yedirirler.

Ve denir: **رجلٌ لَهْثانُ** ve **امرأةٌ لَهثَى**; onda şiddetli **لُهاثٌ** vardır; o, susuzluğun şiddetidir.

Râ‘î dedi; susuz iken suya varmış develeri vasfeder:
حتى إذا بَرَد السِّجَالُ لُهَاثَها
وجعلنَ خَلْفَ غُروضِهنَّ ثميلا

Ebû Amr eş-Şeybânî, Ebû’l-‘Abbâs’ın rivayet ettiği üzere, Amr b. Ebî Amr’dan, ondan şöyle dedi: **اللُّهَّاث**: hurma yaprağı işleyenlerin **مُقعَداتٍ**’ıdır; bunlar iç kısımlardır; tekili **مُقعدة**’dir; o da **الوَشِيجة**’dir; ve **الوشَجَة** ve **الشَّوْغَرةُ** ve **المُكَعَّبة**.

Dedi: **اللُّهْثَة**: yorgunluktur; **اللُّهْثة** ayrıca susuzluktur; **اللُّهثة** ayrıca: hurma yaprağını yardığında onda gördüğün kırmızı noktadır.

Selame, Ferrâ’dan dedi: erkeklerden **اللُّهاثِيُّ**: yüzde kırmızı benleri çok olan; **اللُّهاث**’tan alınmıştır; o da hurma yaprağında, yarıldığı zaman olan kırmızı noktalardır.

**هلث** : Leys dedi: **الهَلثاء**: sesleri yükselmiş bir insan topluluğudur; denir: falan, arkadaşlarından bir **هَلْثاءٍ** içinde geldi; uzatmalı, tenvinli.

Selame, Ferrâ’dan: denir: insanlardan bir **هِلثاءَةٌ** ve **هَلْثاءة**; yani bir topluluk; **الهاء**’nın kesresiyle ve fethasıyla.

Amr, babasından dedi: **الهَلَثَة**: insanlardan topluluktur.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti; dedi: **الهَلْثَى**: insanlardan topluluktur.

**ثهل** : Leys dedi: **ثَهْلان**: bilinen bir dağın adıdır; ondan, ağırbaşlı vakur adam için vurulan yürürlükteki mesel; denir:
ثهلاَنُ ذو الهَضَبات ما يتَحَلْحَلُ

Ebû Ubeyd, el-Ahmer’den dedi: o, **الضَّلال بنُ فَهْلَل**’dir ve **الضلال بنُ ثَهللَ**’dir. İkisi de munsarif olmaz; yalancı ve işinde doğru yolu bulamayan için mesel olarak vurulurlar.

**لثه** : Leys dedi: **اللِّثاةُ**: **اللَّهاةُ**’dır. Ve denir: **اللِّثَة** ve **اللَّثَة**; **اللِّثاه**’dan: dişlerin kökleri üzerinde bir ettir.

Dedim: Onu, (Leys’in kitabı)’ndan nüshalarda böyle okudum; bizim elde ettiğimiz ve bildiğimiz ise şudur ki **اللِّثاثِ**, **اللِّثة**’nin cem‘idir; **اللثة** ise nahivcilere göre aslı **لِثْيةٌ**’dir. **لَثِيَ** الشيءُ **يلْثَى**: ıslandığı ve nemlendiği zaman; **الهاء** babından değildir; kitabımız **الثاء** kitabına vardığında onu, Allah سبحانه وتعالى dilerse, açıklayacağız.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%AB/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب اللام والهاء وما يثلثهما)
(لهو)  اللام والهاء والحرف المعتلّ أصلانِ صحيحان: أحدهما يدلُّ على شُغْل عن شَيءٍ بشيء، والآخر على نَبْذِ شيءٍ من اليد.
فالأوَّل اللَّهْو، وهو كلُّ شيءٍ شَغَلك عن شيء، فقد ألهاك.  ولَهَوتُ من اللَّهْو. ولَهِيتُ عن الشَّيء، إذا تركتَه لِغيره. والقياسُ واحدٌ وإنْ تَغيَّر اللفظُ أدنَى تغيُّر. ويقولون: إذا استأثَرَ الله تعالى بشيءٍ فالْهَ عنهُ، أي اتركْهُ ولا تشتغل به. وفي الحديث في البَلَل بعد الوُضوء: "الْهَ عنه". وكان ابنُ الزُّبَيرِ إذا سمِعَ صوتَ الرّعد لَهَىَ عن الحديث الذي يقول: تَرَكه وأعرَض عنه. وقد يُكنَى باللَّهو عن غيره. قال الله تعالى: ﴿لَوْ أرَدْنا أن نَتَّخِذَ لَهْواً﴾ [الأنبياء 17]. وقال الحسن وقَتادةُ: أراد باللَّهو المرأة. وقال قومٌ: أراد به الولد.
وأمَّا الأصل الآخر فاللُّهْوة، وهو ما يَطرحه الطّاحِن في ثُقْبَة الرَّحَى بيده، والجمع لُهىً، وبذلك سمِّي العَطاء لُهْوَة فقيل: هو كثير اللُّهَى. فأمَّا اللّهاة فهي أقصى الفمِ، كأنَّها شُبِّهَتْ بثُقْبةِ الرَّحَى، وسمِّيت لَهاةً لما يُلقَى فيها من الطَّعام.
(لهب)  اللام والهاء والباء أصلٌ صحيح، وهو ارتفاعُ لسان النَّار، ثم يقاسُ عليه ما يقاربه. من ذلك اللَّهب: لَهَب النَّار. تقول: التهبت التهاباً. وكلُّ شيءٍ ارتفع ضوؤُه ولمَعَ لمعاناً شديداً فإنَّه يقال فيه ذلك. قال:
رأيتَ مَهابةً وليوثَ غابٍ *** وتاجَ الملك يلتهبُ التهابا
ويقولون للعَطشان: لَهْبَان، وهذا على جهة الاستعارة، كأنَّ حرارةَ جوفه تَلتهب. ويقولون: اللَّهَب: الغُبار السَّاطع. فإن صحَّ فاستعارةٌ أيضاً. ويقال: فَرَسٌ مُلْهِبٌ، إذا أثارَ الغبار. وللفرس أُلْهُوب، اشتقَّ كلُّ هذا من الأوّل. قال امرؤ القيس:
فللزَّجْرِ ألهوبٌ وللسّاقِ دِرَّةٌ *** وللسَّوط منه وَقْعُ أخْرَجَ مُهْذِبِ([1])واللَّهَب واللُّهاب: اشتعال النّار، ويستعمل اللُّهاب في العَطَش، فأمَّا اللِّهب، وهو المَضيق بين الجبلين فليس من هذا، وأصله الصَّاد، وإنَّما هو لِصْب، فأُبدلت الصاد هاءً. وبنو لِهْبٍ: بطنٌ من العرب.
(لهث)  اللام والهاء والثاء كلمةٌ واحدة، وهي أنْ يَدْلَعَ الكلبُ لسانَه من العطش. قال الله تعالى: ﴿إنْ تَحْمِلْ عَلَيْهِ يَلْهَثْ أوْ تَتْرُكْهُ يَلْهَثْ﴾ [الأعراف 176]، واللُّهَاث: حَرُّ العطَش. وهذا إنَّما هو مقيسٌ على ما ذكرناه من شأن الكلب.
(لهج)  اللام والهاء والجيم أصلٌ صحيح يدلُّ على المثابرَة على الشَّيء وملازمتِه، وأصلٌ آخر يدلُّ على اختلاطٍ في أمرٍ.
يقال: لَهِجَ بالشَّيء، إذا أُغرِيَ به وثابَرَ عليه، وهو لَهِجٌ. والمُلْهِج: الذي لَهِجتْ فِصالُه برَضاعِ أمَّهاتِها فيَصْنَعُ لذلك أخِلّةً يشدُّها في خِلْفِ أمِّ الفصيل، لئلاَّ يَرتضِعَ الفصيل، لأنّ ذلك يؤلِمُ أنفه. وإيّاهُ أراد القائل([2]):
رَعَى بارِضَ الوَسميِّ حتَّى كأنَّما *** يَرَى بسَفَى البُهْمى أخِّلةَ مُلْهِجِ
وقولهم: هو فصيح اللَّهجة([3]) واللَّهَجَة: اللِّسانِ، بما ينطق به من الكلام. وسمِّيت لهجةً لأنّ كلاًّ يلهَجُ بلُغتِه وكلامه.
والأصل الآخَر قولُهم: لَهْوَجْتُ عليه أمرَه، إذا خلطتَه. وأصلهُ من اللَّبَن المُلْهَاجِّ، وهو الخاثر الذي يكاد يَرُوب. ويقولون: أمْرُهُم مُلْهاجٌّ. ومن الباب: لَهْوَجْتُ اللّحمَ، إذا لم تنضِجْه شيئاً، فكأنَّه مختلِطٌ بين النِّيِّ والنَّضيج. فأمَّا قولهم: لَهَّجْتُ القومَ، مثل لَهَّنْتُهم، فممكنٌ أن يكون من الإبدال، كأنَّ الجيمَ بدلٌ من النُّون.
(لهد)  اللام والهاء والدال أصلٌ صحيح، يدلُّ على إذلال ومُطامَنَة، من  ذلك لَهَّدْتُ الرّجُل، إذا دفَّعْتَه، فهو مُلَهَّدٌ ذَليل. واللَّهِيدُ: البعير يُصِيب جنبه الحِمْلُ الثَّقيل. وألهَدْت الرّجُلَ، إذا أمسكتَه وخلَّيتَ عليه آخَرَ يقاتلُه. وألْهَدْتُ بالرّجُل: أزْرَيتُ به.
(لهز([4]))  اللام والهاء والزاء أصلٌ صحيح يدلُّ على دَفْعٍ بيَدٍ أو غيرها أو رمي بوَتَر. قالوا: لهَزْتُ فلاناً: دفعتُه. ويقولون: اللّهْز: الضّرْب بجُمْع اليدِ([5]) في الصَّدر. ويقولون: لهَزَهُ القَتِير: فَشَا فِيه. ولَهزْتُه بالرُّمح في صَدرِه: طعنتُه. ولهَزَ الفَصِيلُ ضَرْعَ أمِّه، إذا ضَرَبه برأسِه عند الرَّضاع. ويقال: بعيرٌ ملهوزٌ، إذا كان قد وُسِم في لِهزِمَتِه. قال:
مَرَّتْ بِراكبِ مَلهوزٍ فقال لها ***	ضُرِّي الجميحَ ومَسِّيهِ بتعذيبِ([6])فأمّا قولُهم: فرسٌ ملهوزٌ، أي مُضَبَّر الخَلْق، فهو صحيحٌ على هذا القياس، كأنَّ لحمَه رُفِع مِن جوانبه حتَّى تداخَلَ. ودائرة اللاهِزِ: دائرةٌ في اللِّهزِمَة.
(لهس)  اللام والهاء والسين كلمةٌ تدلُّ على جِنْس من الإطعام. يقولون: لَهَسَ على الطَّعام: زاحَم حِرصاً. وما لَكَ عندي لَهْسَةٌ([7]) من طعام، أي لا كثير ولا قليل. قال ابن دريد: لَهَس الصبيُّ ثديَ أُمِّه: لطَعَه ولم يَمْصَصْه([8]).
(لهط)  اللام والهاء والطاء كلمةٌ. يقولون: لَهَطه بسهمٍ: رماه. ولَهَطَتِ المرأةَ فرجَها بالماء: ضَرَبَتْه.
(لهع)  اللام والهاء والعين كلماتٌ إن صحت تدلُّ على استرخاء وفَترة. من ذلك اللهِع من الرِّجال: المسترسل إلى كُلٍّ. يقال: لَهِعَ لهَاعَةً. وبه سُمِّي لَهِيعة. ويقال: هو الفاتر المُسترخِي. وقال بعضهم: تَلَهْيَعَ في كلامه: أفرَط.
(لهف)  اللام والهاء والفاء كلمةٌ تدلُّ على تحسُّر. يقال: تلهَّفَ على الشَّيء، ولهِفَ، إذا حزِن وتحسَّر. والملهوف: المظلومُ يستغيث.
(لهق)  اللام والهاء والقاف كلمتانِ متباينتان.
فالأولى اللَّهق([9]): الأبيض؛ والثَّور الأبيضِ لِهَاق. قال الهذليّ:
* لَِهاقٌ تَلأْلُؤهُ كالهِلالِ([10]) *
والكلمة الأخرى قولهم: تَلَهْوَقَ الرّجُل: أظْهَرَ سخاءً وليس بسخِيّ.
(لهم)  اللام والهاء والميم أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على ابتلاعِ شيء، ثم يقاس عليه. تقول العرب: التَهَم الشَّيء: التَقَمه. ومن هذا الباب الإلهام، كأنَّه شيءٌ أُلقِيَ في الرُّوع فالتَهَمَه. قال الله تعالى: ﴿فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَتَقْوَاهَا﴾ [الشمس 8]. والتَهَم الفصيلُ ما في ضَرع أمِّه: استوفاه. وفرسٌ لهِمٌّ: سَبَّاق، كأنَّه يلتهم الأرض. واللُّهَيْم: الدَّاهية، وكذلك أمُّ اللُّهيْم، وسمِّيت لعِظمها كأنَّها تَلْهَمُ ما تلقى. ويقولون للعظِيم الكافي: اللِّهَمّ ومن الباب اللُّهمُوم: الرّجُل الجَواد. وهذا على العِظَم والسَّعة.
(لهن)  اللام والهاء والنون كلمةٌ واحدة، اللُّهْنَةُ: ما يتعجَّله الرّجُل قبل غَدَائه. وقد تَلهَّن. ويقال بل اللُّهْنة: ما يُهديه الرّجلُ إذا قَدِم من سَفَره.
--------------ـــ
([1]) ديوان امرئ القيس 85 واللسان (لهب).
([2]) البيت للشماخ في ديوانه 14 واللسان (لهج) والمخصص (7: 41). ورواية الديوان: "خلا فارتعى الوسمى".
([3]) في الأصل: "اللهج"، صوابه من  اللسان والقاموس، وفي القاموس: "اللهجة ويحرك: اللسان". واقتصر في المجمل على "اللهجة" بسكون الهاء.
([4]) وردت هذه المادة في الأصل بعد مادة ( لهق) ، ورددتها إلى مكانها هنا طبقاً للترتيب وموافقة لما جاء في المجمل.
([5]) جمع اليد: قبضتها. وفي الأصل: "بجميع"، صوابه في المجمل واللسان.
([6]) للجميح بن الطماح الأسدي. المفضليات (1: 32) واللسان (لهز).
([7]) كذا ضبط في الأصل والمجمل بفتح اللام. وفي اللسان: "لهسة بالضم مثل لحسة، أي شيء"، ونحوه في القاموس.
([8]) في الأصل: "أطعمه ولم يمصعه"، صوابه من الجمهرة (3: 52) وفيها: "إذا لطعه بلسانه ولم يمصصه".
([9]) يقال بفتح الهاء وكسرها. كما أن اللهاق بفتح اللام وكسرها.
([10]) لأمية بن أبي عائذ الهذلي في ديوان الهذليين (2: 176) واللسان (لهق). وصدره: * حديد القناتين عبل الشوى *

ـ

##### Türkçe

(باب **اللام** و**الهاء** وما يثلثهما)
(**لهو**)  **اللام** ve**الهاء** ve illetli harf iki sahih asıldır: bunlardan biri, bir şeyi bir şeyle meşgul olup (ondan) alıkonmaya delâlet eder; diğeri ise, bir şeyi elden atmaya delâlet eder.
Birincisi **اللَّهْو**’dur; o, seni bir şeyden alıkoyup meşgul eden her şeydir; artık o seni oyalamıştır. Ve **لَهَوتُ**: **اللَّهْو**’dan (oynadım/oyalandım). Ve **لَهِيتُ** عن **الشَّيء**: onu başkası için terk ettiğin zaman. Kıyas birdir, lafız en yakın bir değişiklikle değişse bile. Derler ki: Allah Teâlâ bir şeyde tek başına tasarruf ederse, ondan **الْهَ** عنهُ; yani onu bırak ve onunla meşgul olma. Abdestten sonra ıslaklık hakkında hadiste: “**الْهَ عنه**”. İbnü’z-Zübeyr gök gürültüsünün sesini işittiğinde, söylediği hadisten **لَهَىَ**: onu terk etti ve ondan yüz çevirdi. **اللَّهو** ile başkası da kinaye edilebilir. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿لَوْ أرَدْنا أن نَتَّخِذَ **لَهْواً**﴾ [الأنبياء 17]. Hasan ve Katâde dedi ki: **اللَّهو** ile kadını kastetti. Bir kavim dedi ki: onunla çocuğu kastetti.

Diğer asla gelince: o **اللُّهْوة**’dir; o, öğütücünün el ile değirmen taşının deliğine attığı şeydir; çoğulu **لُهىً**’dır. Bununla **العَطاء**’a **لُهْوَة** adı verildi; “o, çok **اللُّهَى** sahibidir” denildi. **اللّهاة** ise ağzın en sonudur; sanki değirmen taşının deliğine benzetilmiştir; içine yemekten atılan şey sebebiyle **لَهاةً** diye adlandırılmıştır.

(**لهب**)  **اللام** ve**الهاء** ve**الباء** sahih bir asıldır; o, ateşin dilinin yükselmesidir; sonra ona yakın olan şeye kıyas edilir. Bundan: **اللَّهب**: ateşin **لَهَب**’i. Dersin ki: **التهبت** **التهاباً**. Işığı yükselen ve şiddetli bir parlayışla parlayan her şey hakkında bu söylenir. Dedi ki:
رأيتَ مَهابةً وليوثَ غابٍ *** وتاجَ الملك يلتهبُ التهابا
Susuz olana **لَهْبَان** derler; bu, istiare yoluyla olur; sanki içinin harareti tutuşur. Ve derler ki: **اللَّهَب**: parlayan toz. Eğer sahihse, bu da istiaredir. Ve “**فَرَسٌ مُلْهِبٌ**” denir; tozu kaldırdığı zaman. Ata “**أُلْهُوب**” vardır; bütün bunlar birinciden türetilmiştir. İmruü’l-Kays dedi ki:
فللزَّجْرِ ألهوبٌ وللسّاقِ دِرَّةٌ *** وللسَّوط منه وَقْعُ أخْرَجَ مُهْذِبِ([1])
Ve **اللَّهَب** ve**اللُّهاب**: ateşin tutuşmasıdır; **اللُّهاب** susuzlukta kullanılır. **اللِّهب** ise—iki dağ arasındaki dar geçit—bundan değildir; aslı **الصَّاد**’dır; ancak o **لِصْب**’dur; **الصاد** **هاء**’ya çevrilmiştir. Ve **بنو لِهْبٍ**: Araplardan bir batındır.

(**لهث**)  **اللام** ve**الهاء** ve**الثاء** tek bir kelimedir; o, köpeğin susuzluktan dilini sarkıtmasıdır. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿إنْ تَحْمِلْ عَلَيْهِ يَلْهَثْ أوْ تَتْرُكْهُ يَلْهَثْ﴾ [الأعراف 176]. Ve **اللُّهَاث**: susuzluğun harareti. Bu, ancak köpeğin hâli hakkında zikrettiğimize kıyas edilmiştir.

(**لهج**)  **اللام** ve**الهاء** ve**الجيم** sahih bir asıldır; bir şeye sebat etmeye ve ona devamlı yapışmaya delâlet eder; ve başka bir asıl da bir işte karışıklığa delâlet eder.
“**لَهِجَ** بالشَّيء” denir; ona alıştırılıp onun üzerinde sebat ettiği zaman; o **لَهِجٌ**’dir. Ve **المُلْهِج**: yavruları annelerinin emmesine düşkün olan (kimse)dir; bunun için, yavrunun annesinin **خِلْف**’ine bağladığı ipler yapar; yavru emmesin diye; çünkü bu onun burnunu acıtır. Şairin kastettiği de budur([2]):
رَعَى بارِضَ الوَسميِّ حتَّى كأنَّما *** يَرَى بسَفَى البُهْمى أخِّلةَ مُلْهِجِ
Ve onların “o, fasih **اللَّهجة** sahibidir” sözü; **اللَّهَجَة**: dil; konuşmadan telaffuz ettiği şey bakımından. Her birinin kendi dili ve konuşmasıyla **يلهَجُ** etmesi sebebiyle **لهجةً** diye adlandırılmıştır.
Diğer asıl: “**لَهْوَجْتُ** عليه أمرَه” sözleridir; onu karıştırdığın zaman. Aslı, **اللَّبَن المُلْهَاجِّ**’dandır; o, neredeyse kesilecek olan koyu (süt)dür. Ve derler ki: “onların işi **مُلْهاجٌّ**’dır.” باب’dan: “**لَهْوَجْتُ** اللّحمَ”; onu hiç pişirmediğin zaman; sanki çiğ ile pişmiş arasında karışık gibidir. “**لَهَّجْتُ** القومَ” sözüne gelince—**لَهَّنْتُهم** gibi—ibdâlden olması mümkündür; sanki **الجيم** **النُّون**’un bedelidir.

(**لهد**)  **اللام** ve**الهاء** ve**الدال** sahih bir asıldır; zillet ve alçaltmaya delâlet eder. Bundan: “**لَهَّدْتُ** الرّجُل”; onu itip kakaladığın zaman; o **مُلَهَّدٌ** zelildir. Ve **اللَّهِيدُ**: ağır yükün yanına isabet ettiği devedir. Ve “**ألهَدْت** الرّجُلَ”; onu tutup üzerine onunla savaşacak başka birini saldığın zaman. Ve “**ألْهَدْتُ** بالرّجُل”: onu ayıpladım.

(**لهز**([4]))  **اللام** ve**الهاء** ve**الزاء** sahih bir asıldır; el ile veya başkasıyla itmeye yahut yay kirişiyle atmaya delâlet eder. Dediler ki: “**لهَزْتُ** فلاناً”: onu ittim. Ve derler ki: **اللّهْز**: göğse elin yumruğuyla vurmaktır([5]). Ve derler ki: “**لهَزَهُ القَتِير**”: onda yayıldı. Ve “**لَهزْتُه** بالرُّمح في صَدرِه”: onu göğsünden mızrakladım. Ve “**لهَزَ** الفَصِيلُ ضَرْعَ أمِّه”: emme sırasında başıyla vurduğu zaman. Ve “**بعيرٌ ملهوزٌ**” denir; **لِهزِمَتِه**’nde dağlanmış olduğu zaman. Dedi ki:
مَرَّتْ بِراكبِ مَلهوزٍ فقال لها ***	ضُرِّي الجميحَ ومَسِّيهِ بتعذيبِ([6])
“**فرسٌ ملهوزٌ**” sözlerine gelince; yani yaratılışı sağlamlaştırılmış; bu kıyasa göre sahihtir: sanki eti yanlarından kaldırılmış da iç içe girmiştir. Ve **دائرة اللاهِزِ**: **اللِّهزِمَة**’de bir dairedir.

(**لهس**)  **اللام** ve**الهاء** ve**السين** bir kelimedir; bir tür yedirmeye delâlet eder. Derler ki: “**لَهَسَ** على الطَّعام”: hırsla itişip kakıştı. Ve “senin yanımda yemekten bir **لَهْسَةٌ**([7]) yoktur”; yani ne çok ne az. İbn Düreyd dedi ki: “**لَهَس** الصبيُّ ثديَ أُمِّه”: onu diliyle yaladı ve emmedi([8]).

(**لهط**)  **اللام** ve**الهاء** ve**الطاء** bir kelimedir. Derler ki: “**لَهَطه** بسهمٍ”: onu attı. Ve “**لَهَطَتِ** المرأةَ فرجَها بالماء”: onu vurdu.

(**لهع**)  **اللام** ve**الهاء** ve**العين**—sahihse—gevşeklik ve durgunluğa delâlet eden kelimelerdir. Bundan: erkeklerden **اللهِع**: her şeye salıverilmiş olan. “**لَهِعَ** **لهَاعَةً**” denir. Bununla **لَهِيعة** adlandırılmıştır. Ve denir ki: o, gevşek, salıverilmiş olandır. Bazıları dedi ki: “**تَلَهْيَعَ** في كلامه”: aşırıya gitti.

(**لهف**)  **اللام** ve**الهاء** ve**الفاء** bir kelimedir; iç çekişe delâlet eder. “**تلهَّفَ** على الشَّيء” ve**لهِفَ** denir; üzüldüğü ve iç çektiği zaman. Ve **الملهوف**: mazlumdur; yardım ister.

(**لهق**)  **اللام** ve**الهاء** ve**القاف** birbirinden ayrı iki kelimedir.
Birincisi **اللَّهق**([9]): beyazdır; beyaz öküz **لِهَاق**’tır. Hüzeli dedi ki:
* لَِهاقٌ تَلأْلُؤهُ كالهِلالِ([10]) *
Diğer kelime onların “**تَلَهْوَقَ** الرّجُل” sözüdür: cömertlik gösterdi, hâlbuki cömert değildir.

(**لهم**)  **اللام** ve**الهاء** ve**الميم** sahih bir asıldır; bir şeyi yutmaya delâlet eder; sonra ona kıyas edilir. Araplar der ki: “**التَهَم** الشَّيء”: onu lokma olarak yuttu. Bu babdandır **الإلهام**; sanki kalbe atılmış bir şeydir de onu yutmuştur. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَتَقْوَاهَا﴾ [الشمس 8]. Ve “**التَهَم** الفصيلُ ما في ضَرع أمِّه”: onu tamamen aldı. Ve “**فرسٌ لهِمٌّ**”: çok koşan; sanki yeri yutar. Ve **اللُّهَيْم**: musibettir; aynı şekilde **أمُّ اللُّهيْم**; büyüklüğü sebebiyle adlandırılmıştır; sanki karşılaştığı şeyi yutar. Ve büyük, yeterli olana **اللِّهَمّ** derler. Ve babdandır **اللُّهمُوم**: cömert adam. Bu, büyüklük ve genişlik üzerinedir.

(**لهن**)  **اللام** ve**الهاء** ve**النون** tek bir kelimedir: **اللُّهْنَةُ**: adamın öğle yemeğinden önce aceleyle yediği şeydir. Ve **تَلهَّن** etmiştir. Ve denir ki: bilakis **اللُّهْنة**: adamın seferinden geldiğinde hediye ettiği şeydir.

--------------ـــ
([1]) İmruü’l-Kays divanı 85 ve Lisân (**لهب**).
([2]) Beyit Şemmâh’ındır; divanında 14 ve Lisân (**لهج**) ve el-Muhassas (7: 41). Divan rivayeti: “خلا فارتعى الوسمى”.
([3]) Asılda: “**اللهج**”; doğrusu Lisân ve Kâmûs’tandır; Kâmûs’ta: “**اللهجة** ve harekelenir: dil”. el-Mücmel’de **اللهجة** ile, **الهاء**’nın sükûnuyla yetinmiştir.
([4]) Bu madde asılda (**لهق**) maddesinden sonra gelmiştir; onu burada, tertibe göre ve el-Mücmel’de gelene uygun olarak yerine döndürdüm.
([5]) Elin yumruğu: onun kavrayışı. Asılda: “بجميع”; doğrusu el-Mücmel ve Lisân’dadır.
([6]) Cümeyh b. et-Tammâh el-Esedî’nindir. el-Mufaddaliyyât (1: 32) ve Lisân (**لهز**).
([7]) Asıl ve el-Mücmel’de **اللام**’ın fethiyle böyle ضبط edilmiştir. Lisân’da: “**لهسة** zamme ile, **لحسة** gibi; yani bir şey”; benzeri Kâmûs’ta.
([8]) Asılda: “أطعمه ولم يمصعه”; doğrusu el-Cemhere (3: 52)’dendir; onda: “diliyle yaladığı ve emmediği zaman”.
([9]) **الهاء**’nın fethi ve kesriyle söylenir. Ayrıca **اللهاق** **اللام**’ın fethi ve kesriyledir.
([10]) Ümeyye b. Ebî Âiz el-Hüzelî’nindir; Hüzelliler divanı (2: 176) ve Lisân (**لهق**). صدر’ü: * حديد القناتين عبل الشوى *

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%AB/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- لهث يلهث لهثا (قال السرقسطي: ولهث الكلب لهثا، ولهث أيضا: إذا أدلع لسانه عطشا. انظر: الأفعال 2/462). قال الله تعالى: ﴿فمثله كمثل الكلب إن تحمل عليه يلهث أو تتركه يلهث﴾ [الأعراف/176] وهو أن يدلع لسانه من العطش. قال ابن دريد: اللهث يقال للإعياء وللعطش جميعا (وعبارته: واللهث من قولهم: لهث الكلب: إذا أخرج لسانه من حر أو عطش. الجمهرة 2/51).

##### Türkçe

- **لهث** **يلهث** **لهثا** (Sarakustî dedi: Köpek **لهث** etti, **لهثا**; ve **لهث** ayrıca: susuzluktan dilini sarkıttığı zaman. Bak: el-Ef‘âl 2/462). Allah Teâlâ dedi: ﴿Onun misali, köpeğin misali gibidir; üzerine varsan **يلهث** eder, yahut onu bıraksan **يلهث** eder﴾ [el-A‘râf/176]; bu, susuzluktan dilini sarkıtmasıdır. İbn Düreyd dedi: **اللهث** hem bitkinlik hem susuzluk için birlikte söylenir (ifadesi: Ve **اللهث**, onların sözünden: Köpek **لهث** etti: sıcaktan veya susuzluktan dilini çıkardığı zaman. el-Cemhere 2/51).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%AB/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ل ه ث
لهث الكلب ولهث الرجل من العطش والإعياء وأصابه لهاث وهو حر العطش‏.‏
قال‏:‏ ثم استقوا بسفارهم للهاثها كالزيت فيه قروصة وسواد ومن المجاز‏:‏ هو يقاسي لهاث الموت‏:‏ شدّته‏.‏

##### Türkçe

ل ه ث
**لهث**: Köpek soludu; adam da susuzluktan ve bitkinlikten soludu; ona **لهاث** isabet etti; o, susuzluğun harareti içindedir.‏
Dedi ki: Sonra, **سفارهم** ile, **لهاثها** için su çektiler; yağ gibi, içinde bir **قروصة** ve bir siyahlık vardır. Mecazdan: O, ölümün **لهاث**ını çeker: onun şiddeti.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%AB/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

اللَّهَثُ واللُّهاثُ: حر العطش في الجوف.
الجوهري: اللَّهَثان، بالتحريك: العطش، وبالتسكين: العطشان؛ والمرأَة لَهْئى.
وقد لَهِث لَهاثاً مثل سمع سماعاً. ابن سيده: لَهَث الكلب، بالفتح، ولَهِثَ يَلْهَث فيهما لهْثاً: دَلَع لسانه من شدة العطش والحر؛ وكذلك الطائر إِذا أَخرج لسانه من حر أَو عطش. ولَهَثَ الرجل ولهِث يلهَثُ في اللغتين جميعاً لَهَثاً، فهو لَهْثانُ: أَعيا. الجوهري: لَهَث الكلب، بالفتح، يَلْهَثُ لَهْثاً ولُهاثاً، بالضم، إِذا أَخرج لسانه من التعب أَو العطش؛ وكذلك الرجل إِذا أَعيا. وفي التنزيل العزيز: كَمَثَل الكلب إِن تحمِلْ عليه يلهث أَو تتركه يلهث؛ لأَنك إِذا حملتَ على الكلب نبح وولَّى هارباً، وإِن تركته شدَّ عليك ونبح، فيتعب نفسه مقبلاً عليك ومدبراً عنك، فيعتريه عند ذلك ما يعتريه عند العطش من إِخراج اللسان. قال أَبو إِسحق: ضرب الله، عز وجل، للتارك لآياته والعادل عنها أَخَسَّ شيءٍ في أَخَسِّ أَحواله مثلاً، فقال: فمثَله كمثل الكلب إِن كان الكلب لَهْثان، وذلك أَنَّ الكلب إِذا كان يلهث، فهو لا يقدر لنفسه على ضرٍّ ولا نفع، لأَن التمثيل به على أَنه يلهث على كل حال، حملْتَ عليه أَو تركتَهُ، فالمعنى فمثَله كمثل الكلب لاهثاً.
وقال الليث: اللَّهثُ لَهْثُ الكلب عند الإِعياءِ، وعند شدة الحرِّ، هو إِدْلاعُ اللسان من العطش. وفي الحديث: أَنَّ امرأَةً بَغيّاً رأَت كلباً يَلْهَثُ فسقته فغُفِر لها.
وفي حديث علي: في سَكْرَةٍ مُلْهِثَةٍ أَي مُوقعةٍ في اللهث. وقال سعيد بن جبير في المرأَة اللهْثى والشيخ الكبير إِنهما يُفْطِران في رمضان ويُطْعِمان. ويقال: به لُهاث شديد، وهو شدة العطش؛ قال الراعي يصف إِبلاً:حتى إِذا بَردَ السِّجالُ لُهاثَها،
وجَعلْنَ خَلْفَ غُروضِهنَّ ثميلا
السجال: جمع سَجْل، وهي الدلو المملوءَة. والثميلة: البقية من الماءِ تبقى في جوف البعير. والغُرُوض: جمع غَرْض وهو حزام الرّحل. وقال أَبو عمرو: اللُّهْثة التَعبُ. واللُّهْثة أَيضاً: العطَش. واللُّهثة أَيضاً: الحمْراءُ التي تراها في الخوص إِذا شققته. الفراءُ: اللُّهاثيُّ من الرجال الكثير الخِيلان الحُمْر في الوجه، مأْخوذ من اللُّهاث، وهي النقَط الحمر التي في الخوص إِذا شققته. أَبو عمرو: اللُّهَّاث عاملو الخُوص مُقْعَدات، وهي الدَّواخِلُ، واحدتها مُقْعَدة، وهي الوشِيخةُ
(* قوله «الوشيخة» كذا في الأصل بلا نقط ولا شكل والذي في القاموس الوشخ.) والوشَخَةُ والشَّوْغَرةُ والمُكَعَّبةُ، والله أَعلم.

##### Türkçe

**اللَّهَثُ** ve **اللُّهاثُ**: içteki (karındaki) susuzluğun harareti.

Cevherî: **اللَّهَثان**; harekeli olarak: susuzluk; sâkin olarak: susamış (kimse); ve kadın **لَهْئى**’dır.

Ve **لَهِث** **لَهاثاً**, “işitti işitme” gibi. İbn Sîde: köpek **لَهَث** (fetha ile); ve **لَهِثَ يَلْهَث** her ikisinde **لهْثاً**: şiddetli susuzluk ve sıcaktan dilini sarkıttı; kuş da, sıcaktan yahut susuzluktan dilini çıkardığı zaman böyledir. Ve adam **لَهَثَ** ve **لَهِث** iki lugatte de **يلهَثُ** **لَهَثاً**; o hâlde o **لَهْثانُ**’dır: yoruldu. Cevherî: köpek **لَهَث** (fetha ile), **يَلْهَثُ** **لَهْثاً** ve **لُهاثاً** (damme ile), yorgunluktan yahut susuzluktan dilini çıkardığı zaman; adam da böyledir, yorulduğu zaman. Aziz tenzilde: “Köpeğin misali gibidir; üzerine yüklensen **يلهث** yahut onu bıraksan **يلهث**”; çünkü sen köpeğin üzerine yüklendiğin zaman havlar ve kaçıcı olarak döner; onu bırakırsan üzerine saldırır ve havlar; böylece kendini yorar, sana doğru gelirken ve senden geri dönerken; o vakit ona, susuzluk hâlinde ona arız olan şeyden, dil çıkarma arız olur. Ebû İshak dedi: Allah, عز وجل, âyetlerini terk eden ve onlardan sapan için, en aşağı şeyin en aşağı hâllerinde bir misal vurdu; şöyle dedi: onun misali köpeğin misali gibidir, eğer köpek **لَهْثان** ise; bu da şudur: köpek **يلهث** olduğu zaman, kendisi için ne bir zarar ne bir faydaya güç yetiremez; çünkü onunla temsil, her hâlde **يلهث** olması üzerinedir; üzerine yüklendin yahut onu bıraktın; mânâ: onun misali, **لاهِثاً** hâlindeki köpeğin misali gibidir.

Leys dedi: **اللَّهثُ**, bitkinlikte ve şiddetli sıcakta köpeğin **لَهْثُ**’idir; o, susuzluktan dilin sarkıtılmasıdır. Hadiste: bir **بَغيّاً** kadın bir köpeği **يَلْهَثُ** görmüş, ona su vermiş de onun için bağışlanmıştır.

Ali hadîsinde: “bir **سَكْرَةٍ مُلْهِثَةٍ** içinde”; yani **اللهث**’e düşürücü. Saîd b. Cübeyr, **المرأَة اللهْثى** ve büyük ihtiyar hakkında dedi ki: ikisi Ramazan’da iftar ederler ve yedirirler. Ve denilir: onda şiddetli **لُهاث** vardır; o, susuzluğun şiddetidir; Râî, develeri vasfederek dedi:

حتى إِذا بَردَ السِّجالُ لُهاثَها،
وجَعلْنَ خَلْفَ غُروضِهنَّ ثميلا

**السجال**: **سَجْل**’in cem‘idir; o, dolu kovadır. **الثميلة**: devenin karnında kalan suyun bakiyyesidir. **الغُرُوض**: **غَرْض**’ın cem‘idir; o, semer kuşağıdır.

Ebû Amr dedi: **اللُّهْثة** yorgunluktur. **اللُّهْثة** ayrıca: susuzluktur. **اللُّهثة** ayrıca: hurma yaprağında onu yardığın zaman gördüğün kızıllıktır. Ferrâ: erkeklerden **اللُّهاثيُّ**, yüzde çok kızıl benleri olan (kimsedir); **اللُّهاث**’tan alınmıştır; o, hurma yaprağında onu yardığın zaman olan kırmızı noktalardır. Ebû Amr: **اللُّهَّاث** hurma yaprağı işçileri **مُقْعَدات**’tır; onlar **الدَّواخِلُ**’dir; onun teki **مُقْعَدة**’dir; o da **الوشِيخةُ**’dır
(* “**الوشيخة**” sözü: asılda noktasız ve harekesiz böyle; **القاموس**’ta olan **الوشخ**’tır.) ve **الوشَخَةُ** ve **الشَّوْغَرةُ** ve **المُكَعَّبةُ**; Allah daha iyi bilir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%AB/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ل ه ث * * اللَّهَثَانُ * بفتح الهاء العطش وبسكونها العطشان والمرأة * لَهْثَى * وبابه طرِب و * لَهاثاً * أيضا بالفتح و * اللُّهَاثُ * أيضا بالضم حرُّ العطش و * لَهَثَ * الكلب أخرج لسانه من العطش أو التعب وكذا الرجل إذا أَعيا وبابه قطع و * لَهَاثاً * أيضا بالضم

##### Türkçe

* ل ه ث * **اللَّهَثَانُ**: هاء’nın fethasıyla susuzluk; onun sükûnu ile susamış (kimse) ve kadın; **لَهْثَى**. Babı **طرِب**’dir; **لَهاثاً** da (hâl mastarı olarak) yine fetha ile. **اللُّهَاثُ** da yine damme ile susuzluğun harareti. **لَهَثَ**: köpek susuzluktan veya yorgunluktan dilini çıkardı; aynı şekilde adam da, aciz kaldığı zaman. Babı **قطع**’dır; **لَهَاثاً** da yine damme ile.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%AB/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

اللهثان: العطشان  ، وهي لهثى. وقال سعيد بن جبير -في المرأة اللهثى والشيخ الكبير-  إنهما يفطران في رمضان ويطعمان  .  وبالتحريك: العطش  ، من المصادر القياسية،  كاللهث، محركة، واللهاث، بالفتح  قال شيخنا: وذكر الفتح مستدرك. وفي اللسان: اللهث واللهثاث: حر العطش في الجوف  وقد لهث  لهاثا  كسمع  سماعا. يقال: به لهاث شديد،  كغراب  ، هو  حر العطش  في الجوف وشدته. من المجاز: اللهاث. شدة الموت  ، يقال: هو يقاسي لهاث الموت، أي شدته. اللهاث:  النقط  الحمر التي  في الخوص  إذا شققته،  عن الفراء  وهو تتمة من قوله، وسيأتي،  والقياس  فيه  الكسر، كنقاط  ، فيكون حينئذ جمعا للهثة.  ولهث  الرجل والكلب  كمنع  ولهث يلهث فيهما بالكسر، وكذلك الطائر  لهثا  بالفتح  ولهاثا بالضم  إذا دلع، أي  أخرج لسانه عطشا أو تعبا أو إعياء  ، وفي الحديث  أن امرأة بغيا رأت كلبا يلهث فسقته فغفر لها  . وفي مفردات الراغب: اللهث: ارتفاع النفس من الإعياء وقيل: لهث الكلب: أخرج لسانه من العطش، ولهث الرجل أعيا، ومثله في التوشيح،  كالتهث  ، وأنشد الأصمعي:
  وإن رأى طالب دنيا يلتهـث
  يملج خلفيها ارتغاث المرتغث

   واللهثة بالضم: التعب  ، عن أبي عمرو. اللهثة أيضا:  العطش  . اللهثة أيضا:  النقطة الحمراء  التي تراها  في الخوص  إذا شققته، والجمع اللهاث بالكسر.  واللهاثي، كغرابي  ، من الرجال:  الكثير الخيلان الحمر في الوجه  ، مأخوذ من اللهاث، كغراب، وهي النقط في الخوص، وهذا تمام قول الفراء.  واللهاث، كعمال: صانعو الخوص  ، أي عاملوه مقعدات، وهي  دواخل  ، بتشديد اللام، واحدتها دوخلة، وهي من الأواني التي تصنع من خوص النخيل ليوضع فيه التمر، وهي الشوغرة، وهذا قول أبي عمرو.
 ومما يستدرك عليه: ما جاء في الحديث:  في سكرة ملهثة  أي موقعة في اللهث.

##### Türkçe

**اللهثان**: susamış olan; ve o, **لهثى**’dır. Saîd b. Cübeyr dedi ki —**المرأة اللهثى** ve **الشيخ الكبير** hakkında—: “İkisi Ramazan’da iftar ederler ve yedirirler.”

Hareke ile: susuzluk; القياسî kaynaklardan, **اللهث** gibi, harekeli; ve **اللهاث** fetha ile. Şeyhimiz dedi ki: “Fethayı zikretmek müstedrektir.” Lisân’da: **اللهث** ve **اللهثاث**: içte susuzluğun harareti; ve **لهث** **لهاثا** ( **سمع** **سماعا** gibi). Denir ki: “Onda şiddetli **لهاث** vardır” ( **غراب** gibi); o, içte susuzluğun harareti ve onun şiddetidir. Mecazdan: **اللهاث**: ölümün şiddeti; denir ki: “O, **لهاث الموت**’u çekiyor”, yani onun şiddetini.

**اللهاث**: **الخوص**’ta, onu yardığında bulunan kırmızı noktalar; el-Ferrâ’dan; o, onun sözünün tamamlayıcısıdır ve gelecektir; ve القياس onda kesradır, **نقاط** gibi; o vakit o, **لهثة**’nin cemi olur.

Ve adam ve köpek **لهث** ( **منع** gibi); ve ikisinde kesra ile **يلهث**; ve aynı şekilde kuş, fetha ile **لهثا** ve damme ile **ولهاثا**: eğer **دلع** ederse; yani susuzluktan yahut yorgunluktan yahut bitkinlikten dilini çıkardı. Hadiste: “Bir fahişe kadın bir köpeği **يلهث** hâlinde gördü; ona su verdi; böylece ona mağfiret olundu.”

Râgıb’ın Müfredât’ında: **اللهث**: bitkinlikten nefesin yükselmesi; ve denildi ki: “Köpek **لهث** etti”: susuzluktan dilini çıkardı; “adam **لهث** etti”: bitkin düştü; ve bunun benzeri Tevşîh’te, **كالتهث**; ve el-Asma‘î inşâd etti:

وإن رأى طالب دنيا يلتهـث
يملج خلفيها ارتغاث المرتغث

Ve damme ile **اللهثة**: yorgunluk; Ebû ‘Amr’dan. **اللهثة** ayrıca: susuzluk. **اللهثة** ayrıca: **الخوص**’ta, onu yardığında gördüğün kırmızı nokta; cemi kesra ile **اللهاث**.

Ve **واللهاثي** ( **غرابي** gibi), erkeklerden: yüzde kırmızı benleri çok olan; **اللهاث**’tan alınmıştır ( **كغراب** gibi); ve o, **الخوص**’taki noktalardır; ve bu, el-Ferrâ’nın sözünün tamamıdır.

Ve **واللهاث** ( **عمال** gibi): **الخوص** ustaları; yani onu işleyenler: **مقعدات**; ve o, iç kısımlardır; lâmın şeddelenmesiyle; onun bir tanesi **دوخلة**’dir; ve o, hurma **خوص**’undan yapılan kaplardandır; içine hurma konulsun diye; ve o, **الشوغرة**’dir; ve bu, Ebû ‘Amr’un sözüdür.

Ve ona müstedrek kılınanlardandır: hadiste gelen: **في سكرة ملهثة**; yani **اللهث** içine düşürücü.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%AB/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

لَهِثَ
1 لَهِثَ ذ , aor. لَهَثَ , inf. n. لَهَثٌ and لَهَاثٌ and لَهَثَانٌ, He thirsted; was thirsty: (S, K:) or thirst heated his belly, or inside. (L.) ― -b2- لَهَثَ, aor. لَهَثَ , inf. n. لَهْثٌ and لُهَاثٌ; (S, K;) and لَهِثَ, aor. لَهَثَ ; (TA;) and ↓ التهث; (K;) He (a dog, S, and a man, and, in the case of the second verb, a bird also, TA) put forth his tongue, by reason of thirst, or fatigue, or weariness: (S, K:) or لَهَثَ signifies his breath (نفس) rose, by reason of fatigue, or weariness: or he (a dog) put forth his tongue, by reason of thirst: and he (a man) was fatigued, or weary. (TA.)

8 اِلْتَهَثَ see 1.

لُهْثَةٌ
لُهْثَةٌ ذ Thirst. (K.) ― -b2- Fatigue. (AA, K.) ― -b3- The red speck in a palm-leaf, (K,) which you see when you split it. (TA.) ― -b4- لُهَاثٌ [for لِهَاثٌ, pl. of لُهْثَةٌ,] The specks in palmleaves: (Fr, K:) the red specks in palm-leaves, when they are split: (Fr, TA:) accord. to rule, it should be لِهَاثٌ, like نِقَاطٌ. (K.)

لَهْثَانُ
لَهْثَانُ ذ Thirsty: (S, K:) fem. لَهْثَى. (S.)

لُهَاثٌ
لُهَاثٌ ذ The heat, or burning, of thirst; (S, K;) vehemence of thirst. (TA.) ― -b2- (tropical:) The severity, or vehemence, of death. (K, TA.) -A2- See لُهْثَةٌ.

لُهَاثِىٌّ
لُهَاثِىٌّ ذ (assumed tropical:) A man (TA) having many red moles (خِيلَان) on his face: (Fr, K:) from لُهَاثٌ, signifying the “ specks in palm-leaves. ” (Fr.)

لُهَّاثٌ
لُهَّاثٌ ذ [pl. of لَاهِثٌ?] Manufacturers, with palm-leaves, of the kind of baskets called دَوَاخِلُّ, (K,) pl. of دَوْخَلَّهٌ, in which dates are put. (AA.)

فِى سَكْرَةٍ مَلْهَثَةٌ
فِى سَكْرَةٍ مَلْهَثَةٌ ذ In intoxication is a cause, or an occasion, of لهث [i. e., thirst; or putting forth the tongue by reason of thirst]. (TA, from a trad.)

##### Türkçe

**لَهِثَ**
1 **لَهِثَ** ذ , muzâri‘ **لَهَثَ** , mastar ismi **لَهَثٌ** ve **لَهَاثٌ** ve **لَهَثَانٌ**, Susadı; susuz idi: (S, K:) yahut susuzluk onun karnını, yahut içini ısıttı. (L.) ― -b2- **لَهَثَ**, muzâri‘ **لَهَثَ** , mastar ismi **لَهْثٌ** ve **لُهَاثٌ**; (S, K;) ve **لَهِثَ**, muzâri‘ **لَهَثَ** ; (TA;) ve ↓ **التهث**; (K;) O (bir köpek, S, ve bir adam, ve ikinci fiil durumunda bir kuş da, TA) susuzluk, yahut yorgunluk, yahut bitkinlik sebebiyle dilini dışarı çıkardı: (S, K:) yahut **لَهَثَ** onun nefesinin (**نفس**) yorgunluk, yahut bitkinlik sebebiyle yükseldiğini ifade eder: yahut o (bir köpek) susuzluk sebebiyle dilini dışarı çıkardı: ve o (bir adam) yoruldu, yahut bitkin düştü. (TA.)

8 **اِلْتَهَثَ** bkz. 1.

**لُهْثَةٌ**
**لُهْثَةٌ** ذ Susuzluk. (K.) ― -b2- Yorgunluk. (AA, K.) ― -b3- Hurma yaprağındaki kırmızı benek, (K,) onu yardığında gördüğün. (TA.) ― -b4- **لُهَاثٌ** [**لِهَاثٌ** yerine, **لُهْثَةٌ**’nin çoğulu,] hurma yapraklarındaki benekler: (Fr, K:) hurma yaprakları yarıldığında içlerindeki kırmızı benekler: (Fr, TA:) kaideye göre, **نِقَاطٌ** gibi, **لِهَاثٌ** olmalıdır. (K.)

**لَهْثَانُ**
**لَهْثَانُ** ذ Susamış: (S, K:) müennesi **لَهْثَى**. (S.)

**لُهَاثٌ**
**لُهَاثٌ** ذ Susuzluğun harareti, yahut yanması; (S, K;) susuzluğun şiddeti. (TA.) ― -b2- (mecaz:) Ölümün şiddeti, yahut şiddetli oluşu. (K, TA.) -A2- bkz. **لُهْثَةٌ**.

**لُهَاثِىٌّ**
**لُهَاثِىٌّ** ذ (varsayılan mecaz:) Yüzünde çok kırmızı ben (خِيلَان) bulunan bir adam: (Fr, K:) hurma yapraklarındaki “benekler”i ifade eden **لُهَاثٌ**’dan. (Fr.)

**لُهَّاثٌ**
**لُهَّاثٌ** ذ [**لَاهِثٌ**’in çoğulu mu?] **دَوَاخِلُّ** denilen sepet türünden, (K,) çoğulu **دَوْخَلَّهٌ** olan, içine hurma konulan, hurma yapraklarıyla imal edenler. (AA.)

**فِى سَكْرَةٍ مَلْهَثَةٌ**
**فِى سَكْرَةٍ مَلْهَثَةٌ** ذ Sarhoşlukta **لهث**’in [yani susuzluğun; yahut susuzluk sebebiyle dili dışarı çıkarmanın] bir sebebi, yahut bir vesilesi vardır. (TA, bir hadisten.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%AB/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

لَهَثَ
لَهَثَ A ( n. ac. لَهْث 1 ,  لُهَاْث 24 ),
a.  Panted.

لَهِثَ
لَهِثَ A ( n. ac. لَهَث 4 ,  لَهَاْث 22 ,  لَهَثَاْن 36 ),
a.  Was thirsty.

اِلْتَهَثَ
اِلْتَهَثَ VIII ,
a.  see I .

لَهْثَى
لَهْثَى 1ya ,
a.  fem. of لَهْثَاْنُ 33 .

لُهْثَة
لُهْثَة 3t ,
a.  Thirst.

b.  Fatigue, exhaustion.

c.  ( pl. لُهَاْث 24 ), A red speck.

مَلْهَثَة
مَلْهَثَة 17t ,
a.  A cause of thirst.

لُهَاْث
لُهَاْث 24 ,
a.  Burning thirst.

لُهَاْثِيّ
لُهَاْثِيّ 24yi ,
a.  Blotchy, pimply.

لُهَّاْث
لُهَّاْث 29 ,
a.  Basket-makers.

لَهْثَاْنُ
لَهْثَاْنُ 33 ,
a.  Thirsty, parched.

##### Türkçe

لَهَثَ
لَهَثَ A ( n. ac. **لَهْث** 1 ,  **لُهَاْث** 24 ),
a. Soludu, soluk soluğa kaldı.

لَهِثَ
لَهِثَ A ( n. ac. **لَهَث** 4 ,  **لَهَاْث** 22 ,  **لَهَثَاْن** 36 ),
a. Susadı.

اِلْتَهَثَ
اِلْتَهَثَ VIII ,
a. I’e bak.

لَهْثَى
لَهْثَى 1ya ,
a. **لَهْثَاْنُ** 33’ün müennesi.

لُهْثَة
لُهْثَة 3t ,
a. Susuzluk.

b. Yorgunluk, bitkinlik.

c. ( pl. **لُهَاْث** 24 ), Kırmızı bir benek.

مَلْهَثَة
مَلْهَثَة 17t ,
a. Susuzluğun bir sebebi.

لُهَاْث
لُهَاْث 24 ,
a. Yakıcı susuzluk.

لُهَاْثِيّ
لُهَاْثِيّ 24yi ,
a. Benekli, sivilceli.

لُهَّاْث
لُهَّاْث 29 ,
a. Sepet yapıcıları.

لَهْثَاْنُ
لَهْثَاْنُ 33 ,
a. Susamış, susuzluktan kavrulmuş.
