# لهث — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%AB/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%87%D8%AB/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لهث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%AB.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: لهث

اللَّهَثُ واللُّهاثُ: حر العطش في الجوف.
الجوهري: اللَّهَثان، بالتحريك: العطش، وبالتسكين: العطشان؛ والمرأَة لَهْئى.
وقد لَهِث لَهاثاً مثل سمع سماعاً. ابن سيده: لَهَث الكلب، بالفتح، ولَهِثَ يَلْهَث فيهما لهْثاً: دَلَع لسانه من شدة العطش والحر؛ وكذلك الطائر إِذا أَخرج لسانه من حر أَو عطش. ولَهَثَ الرجل ولهِث يلهَثُ في اللغتين جميعاً لَهَثاً، فهو لَهْثانُ: أَعيا. الجوهري: لَهَث الكلب، بالفتح، يَلْهَثُ لَهْثاً ولُهاثاً، بالضم، إِذا أَخرج لسانه من التعب أَو العطش؛ وكذلك الرجل إِذا أَعيا. وفي التنزيل العزيز: كَمَثَل الكلب إِن تحمِلْ عليه يلهث أَو تتركه يلهث؛ لأَنك إِذا حملتَ على الكلب نبح وولَّى هارباً، وإِن تركته شدَّ عليك ونبح، فيتعب نفسه مقبلاً عليك ومدبراً عنك، فيعتريه عند ذلك ما يعتريه عند العطش من إِخراج اللسان. قال أَبو إِسحق: ضرب الله، عز وجل، للتارك لآياته والعادل عنها أَخَسَّ شيءٍ في أَخَسِّ أَحواله مثلاً، فقال: فمثَله كمثل الكلب إِن كان الكلب لَهْثان، وذلك أَنَّ الكلب إِذا كان يلهث، فهو لا يقدر لنفسه على ضرٍّ ولا نفع، لأَن التمثيل به على أَنه يلهث على كل حال، حملْتَ عليه أَو تركتَهُ، فالمعنى فمثَله كمثل الكلب لاهثاً.
وقال الليث: اللَّهثُ لَهْثُ الكلب عند الإِعياءِ، وعند شدة الحرِّ، هو إِدْلاعُ اللسان من العطش. وفي الحديث: أَنَّ امرأَةً بَغيّاً رأَت كلباً يَلْهَثُ فسقته فغُفِر لها.
وفي حديث علي: في سَكْرَةٍ مُلْهِثَةٍ أَي مُوقعةٍ في اللهث. وقال سعيد بن جبير في المرأَة اللهْثى والشيخ الكبير إِنهما يُفْطِران في رمضان ويُطْعِمان. ويقال: به لُهاث شديد، وهو شدة العطش؛ قال الراعي يصف إِبلاً:حتى إِذا بَردَ السِّجالُ لُهاثَها،
وجَعلْنَ خَلْفَ غُروضِهنَّ ثميلا
السجال: جمع سَجْل، وهي الدلو المملوءَة. والثميلة: البقية من الماءِ تبقى في جوف البعير. والغُرُوض: جمع غَرْض وهو حزام الرّحل. وقال أَبو عمرو: اللُّهْثة التَعبُ. واللُّهْثة أَيضاً: العطَش. واللُّهثة أَيضاً: الحمْراءُ التي تراها في الخوص إِذا شققته. الفراءُ: اللُّهاثيُّ من الرجال الكثير الخِيلان الحُمْر في الوجه، مأْخوذ من اللُّهاث، وهي النقَط الحمر التي في الخوص إِذا شققته. أَبو عمرو: اللُّهَّاث عاملو الخُوص مُقْعَدات، وهي الدَّواخِلُ، واحدتها مُقْعَدة، وهي الوشِيخةُ
(* قوله «الوشيخة» كذا في الأصل بلا نقط ولا شكل والذي في القاموس الوشخ.) والوشَخَةُ والشَّوْغَرةُ والمُكَعَّبةُ، والله أَعلم.

### Türkçe

**اللَّهَثُ** ve **اللُّهاثُ**: içteki (karındaki) susuzluğun harareti.

Cevherî: **اللَّهَثان**; harekeli olarak: susuzluk; sâkin olarak: susamış (kimse); ve kadın **لَهْئى**’dır.

Ve **لَهِث** **لَهاثاً**, “işitti işitme” gibi. İbn Sîde: köpek **لَهَث** (fetha ile); ve **لَهِثَ يَلْهَث** her ikisinde **لهْثاً**: şiddetli susuzluk ve sıcaktan dilini sarkıttı; kuş da, sıcaktan yahut susuzluktan dilini çıkardığı zaman böyledir. Ve adam **لَهَثَ** ve **لَهِث** iki lugatte de **يلهَثُ** **لَهَثاً**; o hâlde o **لَهْثانُ**’dır: yoruldu. Cevherî: köpek **لَهَث** (fetha ile), **يَلْهَثُ** **لَهْثاً** ve **لُهاثاً** (damme ile), yorgunluktan yahut susuzluktan dilini çıkardığı zaman; adam da böyledir, yorulduğu zaman. Aziz tenzilde: “Köpeğin misali gibidir; üzerine yüklensen **يلهث** yahut onu bıraksan **يلهث**”; çünkü sen köpeğin üzerine yüklendiğin zaman havlar ve kaçıcı olarak döner; onu bırakırsan üzerine saldırır ve havlar; böylece kendini yorar, sana doğru gelirken ve senden geri dönerken; o vakit ona, susuzluk hâlinde ona arız olan şeyden, dil çıkarma arız olur. Ebû İshak dedi: Allah, عز وجل, âyetlerini terk eden ve onlardan sapan için, en aşağı şeyin en aşağı hâllerinde bir misal vurdu; şöyle dedi: onun misali köpeğin misali gibidir, eğer köpek **لَهْثان** ise; bu da şudur: köpek **يلهث** olduğu zaman, kendisi için ne bir zarar ne bir faydaya güç yetiremez; çünkü onunla temsil, her hâlde **يلهث** olması üzerinedir; üzerine yüklendin yahut onu bıraktın; mânâ: onun misali, **لاهِثاً** hâlindeki köpeğin misali gibidir.

Leys dedi: **اللَّهثُ**, bitkinlikte ve şiddetli sıcakta köpeğin **لَهْثُ**’idir; o, susuzluktan dilin sarkıtılmasıdır. Hadiste: bir **بَغيّاً** kadın bir köpeği **يَلْهَثُ** görmüş, ona su vermiş de onun için bağışlanmıştır.

Ali hadîsinde: “bir **سَكْرَةٍ مُلْهِثَةٍ** içinde”; yani **اللهث**’e düşürücü. Saîd b. Cübeyr, **المرأَة اللهْثى** ve büyük ihtiyar hakkında dedi ki: ikisi Ramazan’da iftar ederler ve yedirirler. Ve denilir: onda şiddetli **لُهاث** vardır; o, susuzluğun şiddetidir; Râî, develeri vasfederek dedi:

حتى إِذا بَردَ السِّجالُ لُهاثَها،
وجَعلْنَ خَلْفَ غُروضِهنَّ ثميلا

**السجال**: **سَجْل**’in cem‘idir; o, dolu kovadır. **الثميلة**: devenin karnında kalan suyun bakiyyesidir. **الغُرُوض**: **غَرْض**’ın cem‘idir; o, semer kuşağıdır.

Ebû Amr dedi: **اللُّهْثة** yorgunluktur. **اللُّهْثة** ayrıca: susuzluktur. **اللُّهثة** ayrıca: hurma yaprağında onu yardığın zaman gördüğün kızıllıktır. Ferrâ: erkeklerden **اللُّهاثيُّ**, yüzde çok kızıl benleri olan (kimsedir); **اللُّهاث**’tan alınmıştır; o, hurma yaprağında onu yardığın zaman olan kırmızı noktalardır. Ebû Amr: **اللُّهَّاث** hurma yaprağı işçileri **مُقْعَدات**’tır; onlar **الدَّواخِلُ**’dir; onun teki **مُقْعَدة**’dir; o da **الوشِيخةُ**’dır
(* “**الوشيخة**” sözü: asılda noktasız ve harekesiz böyle; **القاموس**’ta olan **الوشخ**’tır.) ve **الوشَخَةُ** ve **الشَّوْغَرةُ** ve **المُكَعَّبةُ**; Allah daha iyi bilir.
