# لهج (ل-ه-ج) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%AC
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%87%D8%AC

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ل - ه - ج
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%AC/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والجيم واللام معهما
هج ل، ه ل ج، ج ه ل، ل ه ج، ج ل ه مستعملات
هجل:
الهَجْلُ: كالغائط مطمئنّ مَوْطِئُهُ صُلْب، منفرجٌ بين الجبال. قال:
يَدَعُ الرِّمالَ دكادِكاً وهِجالا
والهَوْجَلُ: المفازة البعيدة، وقول الشاعر:
الهَوْجَلُ المتعسِّفُ
من جَعَلَ المُتَعسِّف فاعلاً فهو الدّليلُ، ومن جعلَهُ مفعولاً فهو المَفازةُ.
هلج:
الهَلِيلَج: من الأَدْوِية، الواحدة بالهاء.
جهل:
الجهلُ: نقيض العِلْم. تقول: جَهِلَ فلانٌ حقّه، وجَهِلَ عليّ، وجهل بهذا الأمر.
والجَهالةُ: أن تفعلَ فِعلاً بغير عِلْمٍ.
والجاهلّيةُ الجَهْلاء: زمانُ الفترةِ قبلَ الإسلام.
لهج:
لَهجَ فلانٌ بكذا وكذا: أي: أُولِعَ به.
ولَهِجَ الفصيلُ بأمّه يلهج، إذا تناول ضرعَها يمتصُّ، وهو فصيلٌ لاهج. وألهجتُ الفصيلَ إذا جعلت في فيه خلالاً كي لا يصل إلى الرضاع. قال أبو النجم:
يضرب لحيَ لاهجٍ مُخَلَّل
وقال:
يَرَى بِسَفَا البُهْمَى أخلّةَ مُلْهجِ
واللّهجة: طَرَفْ اللّسان، ويُقالُ: جَرْس الكلام، ويُقال: فصيح اللَّهْجَة واللَّهَجة. وهي لغته التي جُبِلَ عليها فاعتادها، ونشأ عليها ورجلٌ مُلْهجٌ بكذا، أي: مُولَعٌ به، قال العجاج:
رأساً بتَهْضاضِ الرُّؤوسِ مُلْهِجا
ولَهْوَجت اللَّحْمَ، إذا لم تُنْعِمْ شَيَّهُ، قال:
ولحمٍ بلا نارٍ أكلتُ مُلَهْوَجا
جله:
الجَلَهُ: أشدّ من الجَلَحِ، وهو ذَهابُ الشَّعرِ من الجَبينِ. قال:
بَرَّاقَ أصلادِ الجَبيِنِ الأَجْلَهِ
والجَلْهتانِ: جانبا الوادي إذا كان فيه صلابة. قال:
بالجَلْهَتَيْنِ ظِباؤُها ونَعامُها

##### Türkçe

باب **الهاء** ve **الجيم** ve **اللام** onlarla birlikte
**هج ل**، **ه ل ج**، **ج ه ل**، **ل ه ج**، **ج ل ه** kullanımdadırlar.

**هجل**:
**الهَجْلُ**: dışkı gibi; çökük, basılan yeri sert; dağlar arasında geniş aralıklı. Dedi ki:
رمالarı tümsekler ve **هِجالا** bırakır

**والهَوْجَلُ**: uzak çöl; ve şairin sözü:
**الهَوْجَلُ** zorlayıcı olan
Kim **المُتَعسِّف**’i fail yaparsa o, kılavuzdur; kim onu mef’ûl yaparsa o, çöldür.

**هلج**:
**الهَلِيلَج**: ilaçlardandır; tekili **الهاء** iledir.

**جهل**:
**الجهلُ**: **العِلْم**’in zıddı. Dersin ki: Falan, hakkını bilmedi; bana karşı bilmedi; ve bu iş hakkında bilmedi.
**والجَهالةُ**: ilimsiz bir fiil yapmandır.
**والجاهلّيةُ الجَهْلاء**: İslâm’dan önceki fetret zamanı.

**لهج**:
Falan **لَهجَ** şuna buna: yani ona tutkun oldu.
Ve deve yavrusu annesine **لَهِجَ** eder, **يلهج**; onun memesini alıp emer ise; o, **فصيلٌ لاهج**’dir. Ve deve yavrusunu **ألهجتُ**: ağzına, emmeye ulaşmasın diye, çöp(çubuk) koyduğumda. Ebû’n-Necm dedi ki:
**لاهجٍ** bir sakalını, aralıklı (çöp sokulmuş) vurur
Ve dedi ki:
**مُلْهجِ** birinin aralıklarını, **البُهْمَى**’nın süprüntüsüyle görür

**واللّهجة**: dilin ucu; ve denilir: sözün tınısı; ve denilir: **فصيح** **اللَّهْجَة** ve **اللَّهَجة**. Ve o, üzerine yaratıldığı, alıştığı ve üzerinde yetiştiği dilidir. Ve bir adam, şuna **مُلْهجٌ**: yani ona tutkun. el-Accec dedi ki:
baş(ı), başların ezilmesiyle **مُلْهِجا**

Ve eti **لَهْوَجت**: pişirmesini iyice yapmadığında. Dedi ki:
ateşsiz bir et yedim, **مُلَهْوَجا**

**جله**:
**الجَلَهُ**: **الجَلَحِ**’tan daha şiddetlidir; o, alnın ön kısmından saçın gitmesidir. Dedi ki:
alnın kökleri parlak olan **الأَجْلَهِ**

**والجَلْهتانِ**: içinde sertlik bulunduğunda vadinin iki yanı. Dedi ki:
iki **الجَلْهَتَيْنِ**’de onun ceylanları ve devekuşları

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%AC/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

اللَّهَجُ بالشيءِ: الولوع به. وقد لَهِجَ به يَلْهَجُ لَهَجاً، إذا أُغرِيَ به فثابر عليه. وألْهَجَ الرجلُ، أي لَهِجَتْ فِصاله برَضاع أُمَّهاتها فيعمل عند ذلك أَخِلَّة يَشُدُّها في الأخلاف لئلا يرتَضِعَ الفَصيلُ. قال الشماخ وذكر عَيْراً:
رَعى بارِضَ الوَسْمِيِّ حتَّى كأنَّمايَرى بسَفَا البُهْمى أَخِلَّةَ مُلْهِـجِ
واللَهَجَةُ: اللسانُ، وقد يُحرَّكُ. يقال: فلان فَصيح اللَهْجة واللَهَجَةِ. ولَهَّجْتُ القومَ تَلْهيجاً، إذا لَهَّنْتَهُمْ وسَلَّفْتَهُم. والْهاجَّ اللبنُ الْهيجاجاً، إذا خَثُرَ حتَّى يختلط بعضُه ببعض ولم تتمَّ خُثورتُه. وكذلك كلُّ مختلطِ. يقال: رأيتُ أمرَ بني فلانٍ مُلْهاجًّا. والْهاجَّتْ عينه أيضاً: اختلط بها النُعاسُ. أبو زيد: لَهْوَج الرجلُ أمرَه لَهْوَجَةً، وهو أن لا يبرِمه. وشِواءٌ مُلَهْوَجٌ، إذا لم يُنضَج. وقد لَهْوَجْتُ اللحم وتَلَهْوَجته، إذا لم تُنْعِمْ طَبْخَه.

##### Türkçe

**اللَّهَجُ** bir şey ile: ona düşkünlük etmektir. Ve onunla **لَهِجَ** **يَلْهَجُ** **لَهَجاً**, ona alıştırılıp da onun üzerinde sebat ettiğinde (denir). Ve adam **ألْهَجَ** etti; yani, onun sütten kesilmemiş yavruları annelerinin emmesine **لَهِجَتْ** (düşkün oldu); bunun üzerine, yavru emmesin diye memelere bağladığı **أَخِلَّة** yapar. **الشماخ** bir yaban eşeğini anarak dedi ki:
رَعى بارِضَ الوَسْمِيِّ حتَّى كأنَّمايَرى بسَفَا البُهْمى أَخِلَّةَ مُلْهِـجِ

Ve **اللَهَجَةُ**: dildir; ve harekeli de kılınabilir. Denir ki: falan kimse **اللَهْجة** ve **اللَهَجَةِ** bakımından fasîhtir. Ve kavmi **لَهَّجْتُ** **تَلْهيجاً**; onları **لَهَّنْتَهُمْ** ve onları **سَلَّفْتَهُم** ettiğimde (denir). Ve süt **الْهاجَّ** **الْهيجاجاً**; katılaşıp da bir kısmı bir kısmına karışıncaya kadar, fakat katılaşması tamamlanmadığında (denir). Ve bunun gibi her karışmış olan. Denir ki: falan oğullarının işini **مُلْهاجًّا** gördüm. Ve gözü de **الْهاجَّتْ**: ona uyuklama karıştı. **أبو زيد**: adam işini **لَهْوَج** eder **لَهْوَجَةً**; o, onu sağlamlaştırmamasıdır. Ve **شِواءٌ مُلَهْوَجٌ**, pişirilmediğinde (denir). Ve eti **لَهْوَجْتُ** ve onu **تَلَهْوَجته**; pişirmesini iyice yapmadığında (denir).

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%AC/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ه ج ل
هجل ، هلج ، جهل ، جله ، لهج : مستعملة .
هجل : قال الليث : الهَجْل كالغائط يكون مُنفرجاً بين الجبال مطمئناً موطئه صُلْب .
وقال أبو عبيد : الهَجْلُ : المطْئن من الأرض .
شمر عن ابن الأعرابي : الهَجْلُ : ما اتسع من الأرض وغَمض .
وقال أبو النَّجم :
والخَيْلَ يَرْدِينَ بهَجْلٍ هاجِل
فَوارطاً قُدَّامَ زَحْفٍ رافلِ
وماءٌ مُهْجَل ومُسْجَل : إذا كان مُضَيَّعاً مُخَلّى .
وقال غيرُه : الهَجْل والهَبْر مُطمئنٌّ يُنْبِت وما حوْله أشدّ ارتفاعاً ، وجمعهُ هُجول وهُبور . وأَهْجَل القومُ فهم مُهجِلون .
وقال الليث : الهَوْجَل : المَفازة البعيدةُ .
ورَوَى أبو العباس عن عمرو عن أبيه قال : الهَوْجَل : أَنجرُ السفينة ، والهَوْجَل : بقايا النعاس ، والهَوْجل : الدَّليل الحاذِق ، والهَوْجل : الأحمَق .
أبو عُبيد ، عن الأصمعيّ : الهَوْجل : الأرضُ التي لا مَعالِمَ بها .
وقال شمر : قال يحيى بنُ نُجيم : الهَوْجل : الطّريقُ الذي لا عَلَم به ، وأنشد قولَ الفرزدق :
إليكَ أمِيرَ المؤمنين رَمَتْ بِنا
هُمومُ المُنى والهَوْجَلُ المتعسِّفُ
يقال : فَلاةٌ هَوْجَل : إذا لمْ يهتَدوا بها . والهَوْجل : الثّقيل الوَخِم ، وناقةٌ هَوْجل : وهي السريعةُ الوَساع .
وقال أبو عمرو : الهَوْجل : الأرضُ التي لا نَبْتَ فيها .
وقال ابنُ مُقْبِل :
وجَرْداءُ خَوْقاءُ المسارحِ هَوْجَلٌ
بها لاسْتِداءِ الشَّعْشَعاناتِ مَسْبَحُ
أبو بكر ، سمِعتُ شمراً يقول : قال ابن الأعرابيّ : الهَوْجل : المَفازة الذاهبةُ في سَيْرِها ، والهَوْجل : الرّجل الذاهِبُ في حُمْقه ، والهَوْجل : النّاقةُ السَّريعةُ الذاهبة في سيرها . قال : وهو كلّه واحد ، ولكن لا يُحسِنون .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ قال : الهاجِل : النائم ، والهاجل : الكثير السَّفَر .
أبو عبيد ، عن أبي زيد : هَجَّلْتُ بالرّجل تَهجيلاً ، وسَمَّعْتُ به تَسْمِيعاً : إذا أسْمَعه القبيحَ وشَتَمه .
وقال ابنُ بُزْرُج : لا تَهْجَلَنَّ في أَعراض الناس : أي لا تَقَعَنَّ فيهم والهَجُول : البَغِيُّ من النِّساء .
وقال أبو عمرو : الهَجول : الفاجرة ، وامرأةٌ مُهْجَلة : وهي التي أُفْضِيَ قُبُلُها ودُبُرُها .
وقال الشاعر :
ما كان أَهْلاً أَن يُكَذِّب مَنطقِي
سعدُ بن مُهْجَلة العِجان فَلِيقِ
وجاء في الحديث : أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أخَذَ قَصَبَةً فَهَجَل بها : أي رَمى به .
قلت : لا أعرف هَجَل بمعنى رمى ، ولكن يقال : نجل وزجل بالشيء : رمى به .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : هَوْجَل الرجلُ : إذا نامَ نَوْمةً خفيفة .
وأنشد :
إلا بَقايا هَوجَلِ النُّعاسِ
قال : وهَجَلَت المرأةُ بعينِها ورَمَشَتْ وغَيَّقَتْ ورَأْرَأَتْ : إذا أَدراتْها بغَمْز الرَّجُل .
هلج : قال الليث : الهَلِيلَج : معروفٌ من الأدوية .
ورَوى أبو عبيد عن الأحمر : هي الأهْلِيلَجَة ، ولا نقل هَلِيلَجَة ، وكذلك قال الفرّاء .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : الهالِج : الكثير الأحلام بلا تَحْصيل .
وقال أبو زيد : هَلَجَ يَهلِجُ هَلْجاً ، إذا أَخَبَرَ بما لا يُؤْمَن به ، والهَلْجُ في النَّوْم أيضاً : الأضْغاث .
لهج : قال الليث : لَهِجَ فلانٌ بكذا وكذا : إذا أُولع به ، ولَهِجَ الفصيلُ بِأُمِّه يَلهج : إذا اعتادَ رضاعها ، وهو فَصِيلٌ لاهِجٌ .
أبو الهَيْثم : فَصيل داغِل ولاهِج . بأُمِّه .
وقال الليث : أَلْهجْتُ الفصِيلَ : إذا جعلْتَ في فِيه خِلالاً فشَددتَه لئلاَّ يَصِل إلى الرّضاع .
وأنشد :
يَرَى بِسَفَى البُهْمَى أَخِلَّةَ مُلْهِجِ
قلت : المُلهج هاهنا : الرّاعي الذي هاجَت فِصَالُ إبِلِه بأمهاتها فاحتاج إلى تفليكها وإجْرارِها : يقال : أَلْهجَ الرّاعي وصاحِبُ الإبِل فهو مُلهج : إذا لَهِجَت فصالُه ، والتَّفليك : أن يَجعل الراعي من الهُلْب مِثلَ فَلْكة المِغْزَل ، ثم يَثقُب لسانَ الفصِيل فيَجعله فيه لئلاّ يَرضَع ، والإجْرار : أن يشُقَّ لسانَ الفصيل لئلاَّ يرضَع ، وهو البَذْج أيضاً .
وأمَّا الخَلّ ، فهو أَنْ يأخذَ خِلاَلاً فيُلزقَه بأَنْفِ الفصِيل طُولاً ، فإذا ذهب يرضع خِلْفَ أمِّه أَوْجَعَها طرَف الخِلاَل فزَبَنَتْهُ عن ضرْعِها . ولا يقال : أَلْهجْتُ الفصِيلَ ، إنما يقال : ألهج الرّاعي : إذا لهِجَتْ فصالُه ، وبيتُ الشمّاخ حُجَّةٌ لِما وَصَفناه ، وهو قوله :
رَعَى بأرضَ الوَسْمِيّ حتى كأَنما
يَرى بسَفَى البُهْمَى أَخِلَّةَ مُلْهِجِ
هكذا أَنشدنِيه المنذريّ ، وذَكرَ أنّهُ عَرَضَه على أبي الهيثم قال : والمُلهج : الذي لَهجَتْ فصالُه بالرّضاع . يقول الشمّاخ : رَعَى هذا العَيْرَ بأَرْض الوَسْمِيّ ، أوَّلَ ما نَبَت إلى أنْ يبِسَ سَفَا ذلك البارِض ، فكرهه ليُبْسه ، وشبَّه شوكَ السَّفا عند يُبْسِه بالأخِلَّة التي تُلْزَق بأنوف الفِصال . وفسّر الأصمعي لي رواية الباهليّ البيتَ على ما وَصفْتُه وبَيَّنَته .
وقال الليث : اللَّهْجَة يقال : طرَف اللّسان ، ويقال : جَرْس الكلام ، يقال : فلانٌ فَصِيحُ اللَّهْجة واللَّهَجَة ، وهي لُغَتُه التي جُبِل عليها فاعتادها ونَشَأَ عليها ، ويقال : فلانٌ مُلهِجٌ بهذا الأمر ، أي مُولَع به .
ومنه قول العجاج :
رأساً بتَهْضَاضِ الرؤوس مُلهِجَا
قال : ولَهْوَجْتُ اللَّحْمَ : إذا لم تُنْعِم شَيَّه ، وأمْرٌ مُلَهْوَج : إذا لمْ تُحكِمْه .
ومنه قولُ العجاج :
والأمْرُ ما رامَقْتَه مُلَهْوَجاً
يُضويكَ مالمْ تُحْيِي منه مُنْضَجا
ابن السكيت : طعامٌ مُلَهْوَج ومُلَغْوَس . وهو الذي لم يَنْضَج . وأنشد :
خيرُ الشِّوَاء الطيِّبُ المُلَهْوَجُ
قد هَمَّ بالنُّضْج ولمّا يَنضَج
أبو عُبَيد عن الأصمعيّ : إذا خَثُر اللّبن حتى يختلط بعضُه ببعض ، ولم تَتمّ خُثُورَتُه ، فهو مُلْهاجُّ ، وكذلك كلُّ مختلِط بعضُه ببعض ولم تتم خُثورَته فهو مُلْهاجٌّ ، وكذلك كلُّ مختلِط يقال : رأيتُ أمرَ بني فلانٍ مُلْهاجّاً ، وأيقَظَني حين الهاجَّتْ عَيْني : أي حينَ اختَلَط بها النُّعاس .
أبو عبيد عن الأمويّ : لَهَجْتُ القومَ : إذا علّلتَهم قبلَ الغَداء بِلُهْنَة يتعلّلون بها ، وهي اللُّهْجة والسُّلْفة والمَجَّة ، وقد قاله أبو عمرو أيضاً . قال : وتقول العربُ سَلِّفوا ضيفَكم ولَمِّجُوه ولَهِّجوه ولمِّكُوه وغَسِّلوه وشَمِّجوه وغَبِّروه وسَفِّكوه ونَشِّلوه وسَوِّدوه ، بمعنًى واحد .
جهل : قال الليث : الجهل : نقيضُ العِلْم : تقول : جَهِل فلانٌ حَقَّ فلان ، وجَهِل فلانٌ عليَّ وجَهل بهذا الأمر ، قال : والجَهالة : أن يَفعل فعلاً بغير علم ، وقال ابن أحمر يصف قدوراً تغلي :
ودُهْمٍ تُصادِيها الولائِدُ جِلّةٍ
إذا جَهِلَتْ أجوافُها لم تَحَلَّم
يقول : إذا فارت لم تَسْكُن . والجاهليّة الجَهْلاء : زمانُ الفَتْرة ولا إسلام .
وقال غيره : أرضٌ مجهولة لا أعلام بها ، وكذلك المَجهَل من الأرض ، وجمعُه المَجاهِل .
شمر عن ابن شميل : الأرضُ المجهولة : التي لا يُهتَدى بها : لا أعلامَ بها ولا جبال ، وإذا كانت بها معارفُ أعلام فليست بمجهولة ، يقال : علوْنا أرضاً مَجهولةً ومَجْهَلا ، سواء ، وأنشدنا :
قلتُ لصحراءَ خلاءِ مَجْهَلِ
تَغَوَّلي ما شئتِ أن تَغَوَّلي
قال : ويقال : مجهولةٌ ومجهولاتٌ ومجَاهِيلُ .
وقال غيره : ناقةٌ مجهولة : لم تُحلَب قطّ ، وناقةٌ مجهولة ، إذا كانت غَفْلاً لاسِمة عليها .
ابن شميل : إنَّ فلاناً لجاهل مِن فلان : أي جاهل به .
رُوِيَ عن ابن عباس أنه قال : من استجهل مؤمناً فعليه إثمه .
قال شمر : قال ابن المبارَك : يريدُ بقوله : من استَجهل مؤمناً ، أي حَمَله على شيء ليس من خُلُقه فيُغضِبه ، قال : وجَهْلُه أرجو أن يكون موضوعاً عنه ، ويكون على من استجهَله .
قال شمر : والمعروف في كلام العَرَب جهلتُ الشيءَ ، إذا لم تَعرفه . تقول : مِثلي
لا يَجهَل مِثلَك . قال : وجهَّلتُه : نسبتُه إلى الجَهْل ، واستجهَلْتُه : وجدتُه جاهلاً ، وأجهلْتُه : جعلتُه جاهلاً ، قال : وأمّا الاستجهال بمعنى الحَمْل على الجَهْل فمنه مَثَل للعرب : نَزْوُ الفُرارِ استَجْهَلَ الفُرَارَ .
وقول الله جلّ وعزّ : ( يَحْسَبُهُمُ الْجَاهِلُ أَغْنِيَآءَ مِنَ التَّعَفُّفِ ) ( البَقَرَة : 273 ) ، لم يرد الجهل الّذي هو ضدّ العقل ، وإنما أراد الجهلَ الذي هو ضدّ الخبْرة . أراد يَحْسَبُهم مَن لم يَخْبُر أمْرَهُم ، وقال الطّرمّاح :
مُخْلِفُ الطُّرَّاق مجهولةٌ
محدِثٌ بعدَ طِراقٍ لُؤام
أي لم تقبل ماء الطَّرْقِ ، ثمّ أَحْدَثَتْ لقاحاً بعد طِراق لؤام .
جله : قال الليث : الجَلَه : أشدُّ من الجَلَح .
وقال أبو عبيد : الأنْزَعُ : الذي انحَسَر الشَّعر عن جانِبي جَبْهته ، فإذا زاد قليلاً فهو أجْلَح ، فإذا بلغ النِّصف ونحوَه فهو أجْلَى ، ثم هو أَجْلَه ، وأنشد :
لمّا رأَتْني خَلَق المُمَوَّهِ
بَرّاق أَصْلادِ الجَبِين الأجْلَهِ
أبو عبيد عن الأصمعي : الجَلْهَة : ما استقبلك من حَرْفَي الوادِي ، وجمعُها جِلاه ، قال لبيد :
فَعَلا فُروعَ الأَيْهَقَانِ وأَطْفَلتْ
بالجَلْهَتَين ظِباؤُها ونَعامُها
وقال ابن السكيت : الجَلِيهَة : الموضع تَجْلَهُ حَصاه : أي تُنحِّيه ، يقال : جَلَهْت عن هذا المكان الحَصَا .
وقال الليث : الجَلْهتان : جَنْبَتا الوادي إذا كان فيهما صلابة .
وقال شمر : قال أبو عمرو وابن الأعرابيّ : الجَلْهتان : جانِبَا الوادي .
وقال ابن شميل : الجَلْهَة : نَجَواتٌ من بَطْن الوادي أَشرفن على المَسِيل ، فإذا مَدَّ الوادي لَم يَعْلُها الماء .

##### Türkçe

ه ج ل
**هجل** ، **هلج** ، **جهل** ، **جله** ، **لهج** : kullanımdadır.

**هجل** : Leys dedi: **الهَجْل**; dağlar arasında açık (aralıklı) bulunan, alçak (çukur) bir yer gibidir; basılan yeri sağlamdır.
Ebû Ubeyd dedi: **الهَجْلُ**: yerin alçak (çukur) kısmı.
Şemmer, İbnü’l-A‘râbî’den: **الهَجْلُ**: yerden genişleyip (açılıp) alçalan (gömülen) şey.
Ebû’n-Necm dedi ki:
Ve atlar, **هَجْلٍ** içinde (bulunan) **هاجِل** ile (oraya) varırlar,
Önde, sürünen (ilerleyen) bir yürüyüşün önünde, (elbisesi) sürünen (kimse) olarak.

Ve **ماءٌ مُهْجَل** ve **مُسْجَل**: eğer zayi edilmiş, salıverilmiş (boş bırakılmış) ise.
Başkası dedi: **الهَجْل** ve **الهَبْر**; (çevresi) daha şiddetli yükselmiş iken kendisi alçak (çukur) olup bitki bitirendir; çoğulu **هُجول** ve **هُبور**’dur. Ve kavim **أَهْجَل** etti; artık onlar **مُهجِلون**’dur.
Leys dedi: **الهَوْجَل**: uzak çöl.
Ebû’l-Abbâs, Amr’dan, o da babasından rivayet etti; dedi ki: **الهَوْجَل**: geminin omurgası; ve **الهَوْجَل**: uyuklamanın kalıntıları; ve **الهَوْجل**: usta kılavuz; ve **الهَوْجل**: ahmak.
Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: **الهَوْجل**: üzerinde alametler bulunmayan yer.
Şemmer dedi: Yahyâ b. Nüceym dedi: **الهَوْجل**: üzerinde işaret bulunmayan yol; ve Ferazdak’ın sözünü okudu:
Ey müminlerin emîri, sana doğru bizi attı
Temennilerin kaygıları ve zorba **الهَوْجَل**.

Denir: **فَلاةٌ هَوْجَل**: eğer onda yol bulamamışlarsa. Ve **الهَوْجل**: ağır, mide bulandıran (kimse/şey); ve **ناقةٌ هَوْجل**: o, geniş adımlı hızlı olandır.
Ebû Amr dedi: **الهَوْجل**: üzerinde bitki bulunmayan yer.
İbn Mukbil dedi ki:
Çıplak, geniş, otlakları (olan) bir (yer) **هَوْجَلٌ**;
Orada **الشَّعْشَعانات**’ın (parlak şeylerin) aranmaya (çıkmasına) yüzme yeri vardır.

Ebû Bekir: Şemmer’i şöyle derken işittim: İbnü’l-A‘râbî dedi: **الهَوْجل**: yürüyüşünde uzaklara giden çöl; ve **الهَوْجل**: ahmaklığında ileri giden adam; ve **الهَوْجل**: yürüyüşünde giden hızlı deve. Dedi: Bunların hepsi birdir; fakat (bazıları) iyi yapamazlar.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den; dedi: **الهاجِل**: uyuyan; ve **الهاجل**: çok yolculuk eden.
Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **هَجَّلْتُ** adam hakkında **تَهجيلاً** yaptım ve onunla **تَسْمِيعاً** yaptım: eğer ona çirkini işittirip ona sövdüysem.
İbn Büzruc dedi: İnsanların ırzları hakkında sakın **تَهْجَلَنَّ**: yani onların içine sakın düşme. Ve **الهَجُول**: kadınlardan fahişe.
Ebû Amr dedi: **الهَجول**: fahişe; ve **امرأةٌ مُهْجَلة**: o, önü ve arkası açılmış (kadın)dır.
Şair dedi ki:
Sözümü yalanlamaya ehil değildi
**سعدُ بن مُهْجَلة**; kalın arkalı, yarık (olan).

Hadiste geldi: Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) bir kamış aldı da onunla **فَهَجَل** etti: yani onunla attı.
Dedim: **هَجَل**’i “attı” manasında bilmiyorum; fakat denir: **نجل** ve **زجل** bir şey ile: onunla attı.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Adam **هَوْجَل** etti: eğer hafif bir uyku uyuduysa.
Ve okudu:
Ancak uyuklamanın **هَوجَل** kalıntıları.

Dedi: Kadın gözüyle **هَجَلَت** etti; ve kırptı, ve **غَيَّقَتْ** etti, ve **رَأْرَأَتْ** etti: eğer onu erkeğin göz kırpmasıyla (işaretiyle) döndürdüyse.

**هلج** : Leys dedi: **الهَلِيلَج**: ilaçlardan bilinen (bir şey)dir.
Ebû Ubeyd, Ahmer’den rivayet etti: o, **الأهْلِيلَجَة**’dir; **هَلِيلَجَة** nakli yoktur; Ferrâ da böyle dedi.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الهالِج**: elde etme olmaksızın çok hayal (kuruntu) sahibi.
Ebû Zeyd dedi: **هَلَجَ يَهلِجُ هَلْجاً**: eğer güvenilmeyen şeyle haber verdiyse; ve **الهَلْجُ** uykuda da: karışık düşlerdir.

**لهج** : Leys dedi: Falan kimse **لَهِجَ** şu ve şu ile: eğer ona tutkun olduysa. Ve sütten kesilmemiş deve yavrusu annesine **لَهِجَ** eder, **يَلهج**: eğer onun emmesini alışkanlık edindiyse; o, **فَصِيلٌ لاهِجٌ**’dir.
Ebû’l-Heysem: **فَصيل داغِل ولاهِج**; annesine.
Leys dedi: **أَلْهجْتُ** deve yavrusunu: eğer ağzına bir **خِلالاً** koyup onu sıktıysan; emmeye ulaşmasın diye.
Ve okudu:
**يَرَى بِسَفَى البُهْمَى أَخِلَّةَ مُلْهِجِ**

Dedim: Burada **المُلهج**: develerinin yavruları annelerine emme ile coşan çobandır; onları ayırmaya ve dillerini yarmaya muhtaç olur: denir: çoban ve deve sahibi **أَلْهجَ** eder; o, **مُلهج**’dir: eğer yavruları **لَهِجَت** ettiyse. Ve **التَّفليك**: çobanın **الهُلْب**’dan iğ milinin **فَلْكة**’si gibi bir şey yapması, sonra yavrunun dilini delip onu içine koymasıdır; emmesin diye. Ve **الإجْرار**: yavrunun dilini yarmasıdır; emmesin diye; o, **البَذْج** da (budur).
Ama **الخَلّ** ise: **خِلاَلاً** alıp onu yavrunun burnuna uzunlamasına yapıştırmasıdır; annesinin arka memesini emmeye gittiğinde **الخِلاَل**’ın ucu ona acı verir de (anne) onu memesinden iter. Ve “**أَلْهجْتُ** yavruyu” denmez; ancak “çoban **ألهج** etti” denir: eğer yavruları **لهِجَتْ** ettiyse. Şemmâh’ın beyti, tasvir ettiğimize delildir; o da onun sözüdür:
**رَعَى بأرضَ الوَسْمِيّ حتى كأَنما
يَرى بسَفَى البُهْمَى أَخِلَّةَ مُلْهِجِ**

Bunu bana Münzirî böyle okuttu; onu Ebû’l-Heysem’e arz ettiğini zikretti; dedi: **المُلهج**: yavruları emmeye **لَهجَتْ** eden (kimsedir). Şemmâh der ki: Bu yaban eşeği, **الوَسْمِيّ** toprağında, ilk bittiği zamandan o açıkta duran (otun) **سَفَا**’sı kuruyuncaya kadar otladı; kuruluğundan dolayı onu çirkin gördü; ve **السَّفا**’nın kuruduğunda dikenini, yavruların burunlarına yapıştırılan **الأخِلَّة**’lere benzetti. Asma‘î, Bâhilî rivayetini bana, tasvir ettiğim üzere tefsir etti ve onu açıkladı.

Leys dedi: **اللَّهْجَة** denir: dilin ucu; ve denir: sözün tınısı. Denir: falan **فَصِيحُ اللَّهْجة** ve **اللَّهَجَة**; o, üzerine yaratıldığı, alıştığı ve üzerinde yetiştiği lügatidir. Ve denir: falan bu işte **مُلهِجٌ**’dir; yani ona tutkundur.
Bundan, Accâc’ın sözü:
Bir baş (olarak), başların ezilmesiyle **مُلهِجَا**.

Dedi: **ولَهْوَجْتُ اللَّحْمَ**: eğer onu kızartmayı iyi yapmadıysan. Ve **أمْرٌ مُلَهْوَج**: eğer onu sağlamlaştırmadıysan.
Bundan, Accâc’ın sözü:
Ve iş, onu gözetlediğin (halde) **مُلَهْوَجاً** (iken),
Seni aydınlatır; ondan pişmişi diriltmedikçe.

İbnü’s-Sikkît: **طعامٌ مُلَهْوَج** ve **مُلَغْوَس**: o, pişmemiş olandır. Ve okudu:
En hayırlı kızartma, güzel **المُلَهْوَجُ**’dur;
Pişmeye niyet etti, fakat henüz pişmedi.

Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: Süt koyulaşıp bir kısmı bir kısmına karışır da koyulaşması tamam olmazsa, o **مُلْهاجُّ**’dur. Ve bir kısmı bir kısmına karışmış olup koyulaşması tamam olmayan her şey böyledir; o **مُلْهاجٌّ**’dur. Ve karışmış her şey için denir: “Falan oğullarının işini **مُلْهاجّاً** gördüm.” Ve “Gözüm **الهاجَّتْ** olduğu vakit beni uyandırdı”: yani ona uyuklama karıştığı vakit.

Ebû Ubeyd, Emevî’den: **لَهَجْتُ** kavmi: eğer onları öğle yemeğinden önce, onunla oyalanacakları bir **لُهْنَة** ile oyaladıysan; o, **اللُّهْجة** ve **السُّلْفة** ve **المَجَّة**’dir. Ebû Amr da bunu söylemiştir. Dedi: Araplar şöyle der: Misafirinize **سَلِّفوا** edin, ve onu **لَمِّجُوه** edin, ve onu **لَهِّجوه** edin, ve onu **لَمِّكُوه** edin, ve onu **غَسِّلوه** edin, ve onu **شَمِّجوه** edin, ve onu **غَبِّروه** edin, ve onu **سَفِّكوه** edin, ve onu **نَشِّلوه** edin, ve onu **سَوِّدوه** edin; tek bir manada.

**جهل** : Leys dedi: **الجهل**: ilmin zıddıdır. Dersin ki: falan, falanın hakkını **جَهِل** etti; ve falan bana karşı **جَهِل** etti; ve bu işte **جَهل** etti. Dedi: **الجَهالة**: ilimsiz bir fiil yapmaktır. İbn Ahmer, kaynayan kazanları vasfederken dedi ki:
Ve kara (kazanlar) ki, iri (olan) hizmetçi kızlar onları ateşe tutar;
İçleri **جَهِلَتْ** ettiğinde yumuşamaz.

Der ki: Kaynadığında sakinleşmez. Ve **الجاهليّة الجَهْلاء**: fetret zamanı; İslâm yoktur.
Başkası dedi: Üzerinde alametler olmayan yer: **أرضٌ مجهولة**; yerden **المَجهَل** de böyledir; çoğulu **المَجاهِل**’dir.
Şemmer, İbn Şümeyl’den: **الأرضُ المجهولة**: kendisiyle yol bulunmayan; üzerinde ne alametler ne dağlar vardır. Eğer üzerinde bilinen alametler varsa, o **بمجهولة** değildir. Denir: **علوْنا أرضاً مَجهولةً** ve **مَجْهَلا**; eşittir. Ve bize okuttu:
Dedim ki: boş bir **مَجْهَلِ** çölüne:
Dilediğin kadar azgınlaş, azgınlaş.

Dedi: Ve denir: **مجهولةٌ** ve **مجهولاتٌ** ve **مجَاهِيلُ**.
Başkası dedi: **ناقةٌ مجهولة**: hiç sağılmamış. Ve **ناقةٌ مجهولة**: eğer üzerinde damga bulunmayan, başıboş ise.
İbn Şümeyl: Şüphesiz falan, falandan **لجاهل**’dir: yani onu bilmez.
İbn Abbâs’tan rivayet edildi; dedi: Kim bir mümini **استجهل** ederse, günahı onun üzerinedir.
Şemmer dedi: İbnü’l-Mübârek dedi: “Kim bir mümini **استَجهل** ederse” sözüyle şunu ister: onu, onun huyundan olmayan bir şeye yükler de onu öfkelendirir. Dedi: Onun **جَهْلُه**’ünün ondan kaldırılmış olmasını umarım; **استجهَله** edenin üzerine olur.
Şemmer dedi: Arapların sözünde bilinen şudur: **جهلتُ** şeyi: eğer onu tanımadıysan. Dersin ki: benim gibisi, senin gibisini **يَجهَل** etmez. Dedi: **وجهَّلتُه**: onu cehle nispet ettim. **واستجهَلْتُه**: onu cahil buldum. **وأجهلْتُه**: onu cahil yaptım. Dedi: Ama **الاستجهال**’in “cehle sevk etme” manasında oluşu, Arapların bir meselindendir: **نَزْوُ الفُرارِ استَجْهَلَ الفُرَارَ**.
Allah azze ve celle’nin sözü: **( يَحْسَبُهُمُ الْجَاهِلُ أَغْنِيَآءَ مِنَ التَّعَفُّفِ )** (البقرة: 273); aklın zıddı olan cehli kastetmedi; ancak tecrübenin zıddı olan cehli kastetti. Yani: işlerini tecrübe etmemiş kimse onları öyle sanır. Tırmâh dedi ki:
Yolcuların ardılı, **مجهولةٌ** (bir deve)dir;
Alçakların çiftleşmesinden sonra yeni (bir gebe) kılan.

Yani: **الطَّرْقِ** suyunu kabul etmedi; sonra alçakların çiftleşmesinden sonra bir gebelik meydana getirdi.

**جله** : Leys dedi: **الجَلَه**: **الجَلَح**’tan daha şiddetlidir.
Ebû Ubeyd dedi: **الأنْزَعُ**: saçın, alnının iki yanından çekildiği kimsedir; eğer biraz artarsa o **أجْلَح**’tır; eğer yarıya ve benzerine ulaşırsa o **أجْلَى**’dır; sonra o **أَجْلَه**’dir. Ve okudu:
Beni gördüğünde, yaldızlı (şeyin) eskimişi (gibi),
Parlak, alnı sert kayalı **الأجْلَهِ**.

Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: **الجَلْهَة**: vadinin iki kenarından sana karşı gelen (kısım)dır; çoğulu **جِلاه**’dır. Lebîd dedi ki:
**الأَيْهَقَانِ**’ın tepelerine çıktı ve (yavrular) doğurdu;
İki **الجَلْهَة**’de onun ceylanları ve devekuşları.

İbnü’s-Sikkît dedi: **الجَلِيهَة**: çakılını **تَجْلَهُ** ettiğin yer; yani onu uzaklaştırırsın. Denir: Bu yerden çakılı **جَلَهْت**.
Leys dedi: **الجَلْهتان**: eğer ikisinde de sertlik varsa vadinin iki yanı.
Şemmer dedi: Ebû Amr ve İbnü’l-A‘râbî dedi: **الجَلْهتان**: vadinin iki yanı.
İbn Şümeyl dedi: **الجَلْهَة**: vadinin karnından, akıntı yatağına nazır yükseltilerdir; vadi uzayıp taşsa da su onları aşmaz.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%AC/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب اللام والهاء وما يثلثهما)
(لهو)  اللام والهاء والحرف المعتلّ أصلانِ صحيحان: أحدهما يدلُّ على شُغْل عن شَيءٍ بشيء، والآخر على نَبْذِ شيءٍ من اليد.
فالأوَّل اللَّهْو، وهو كلُّ شيءٍ شَغَلك عن شيء، فقد ألهاك.  ولَهَوتُ من اللَّهْو. ولَهِيتُ عن الشَّيء، إذا تركتَه لِغيره. والقياسُ واحدٌ وإنْ تَغيَّر اللفظُ أدنَى تغيُّر. ويقولون: إذا استأثَرَ الله تعالى بشيءٍ فالْهَ عنهُ، أي اتركْهُ ولا تشتغل به. وفي الحديث في البَلَل بعد الوُضوء: "الْهَ عنه". وكان ابنُ الزُّبَيرِ إذا سمِعَ صوتَ الرّعد لَهَىَ عن الحديث الذي يقول: تَرَكه وأعرَض عنه. وقد يُكنَى باللَّهو عن غيره. قال الله تعالى: ﴿لَوْ أرَدْنا أن نَتَّخِذَ لَهْواً﴾ [الأنبياء 17]. وقال الحسن وقَتادةُ: أراد باللَّهو المرأة. وقال قومٌ: أراد به الولد.
وأمَّا الأصل الآخر فاللُّهْوة، وهو ما يَطرحه الطّاحِن في ثُقْبَة الرَّحَى بيده، والجمع لُهىً، وبذلك سمِّي العَطاء لُهْوَة فقيل: هو كثير اللُّهَى. فأمَّا اللّهاة فهي أقصى الفمِ، كأنَّها شُبِّهَتْ بثُقْبةِ الرَّحَى، وسمِّيت لَهاةً لما يُلقَى فيها من الطَّعام.
(لهب)  اللام والهاء والباء أصلٌ صحيح، وهو ارتفاعُ لسان النَّار، ثم يقاسُ عليه ما يقاربه. من ذلك اللَّهب: لَهَب النَّار. تقول: التهبت التهاباً. وكلُّ شيءٍ ارتفع ضوؤُه ولمَعَ لمعاناً شديداً فإنَّه يقال فيه ذلك. قال:
رأيتَ مَهابةً وليوثَ غابٍ *** وتاجَ الملك يلتهبُ التهابا
ويقولون للعَطشان: لَهْبَان، وهذا على جهة الاستعارة، كأنَّ حرارةَ جوفه تَلتهب. ويقولون: اللَّهَب: الغُبار السَّاطع. فإن صحَّ فاستعارةٌ أيضاً. ويقال: فَرَسٌ مُلْهِبٌ، إذا أثارَ الغبار. وللفرس أُلْهُوب، اشتقَّ كلُّ هذا من الأوّل. قال امرؤ القيس:
فللزَّجْرِ ألهوبٌ وللسّاقِ دِرَّةٌ *** وللسَّوط منه وَقْعُ أخْرَجَ مُهْذِبِ([1])واللَّهَب واللُّهاب: اشتعال النّار، ويستعمل اللُّهاب في العَطَش، فأمَّا اللِّهب، وهو المَضيق بين الجبلين فليس من هذا، وأصله الصَّاد، وإنَّما هو لِصْب، فأُبدلت الصاد هاءً. وبنو لِهْبٍ: بطنٌ من العرب.
(لهث)  اللام والهاء والثاء كلمةٌ واحدة، وهي أنْ يَدْلَعَ الكلبُ لسانَه من العطش. قال الله تعالى: ﴿إنْ تَحْمِلْ عَلَيْهِ يَلْهَثْ أوْ تَتْرُكْهُ يَلْهَثْ﴾ [الأعراف 176]، واللُّهَاث: حَرُّ العطَش. وهذا إنَّما هو مقيسٌ على ما ذكرناه من شأن الكلب.
(لهج)  اللام والهاء والجيم أصلٌ صحيح يدلُّ على المثابرَة على الشَّيء وملازمتِه، وأصلٌ آخر يدلُّ على اختلاطٍ في أمرٍ.
يقال: لَهِجَ بالشَّيء، إذا أُغرِيَ به وثابَرَ عليه، وهو لَهِجٌ. والمُلْهِج: الذي لَهِجتْ فِصالُه برَضاعِ أمَّهاتِها فيَصْنَعُ لذلك أخِلّةً يشدُّها في خِلْفِ أمِّ الفصيل، لئلاَّ يَرتضِعَ الفصيل، لأنّ ذلك يؤلِمُ أنفه. وإيّاهُ أراد القائل([2]):
رَعَى بارِضَ الوَسميِّ حتَّى كأنَّما *** يَرَى بسَفَى البُهْمى أخِّلةَ مُلْهِجِ
وقولهم: هو فصيح اللَّهجة([3]) واللَّهَجَة: اللِّسانِ، بما ينطق به من الكلام. وسمِّيت لهجةً لأنّ كلاًّ يلهَجُ بلُغتِه وكلامه.
والأصل الآخَر قولُهم: لَهْوَجْتُ عليه أمرَه، إذا خلطتَه. وأصلهُ من اللَّبَن المُلْهَاجِّ، وهو الخاثر الذي يكاد يَرُوب. ويقولون: أمْرُهُم مُلْهاجٌّ. ومن الباب: لَهْوَجْتُ اللّحمَ، إذا لم تنضِجْه شيئاً، فكأنَّه مختلِطٌ بين النِّيِّ والنَّضيج. فأمَّا قولهم: لَهَّجْتُ القومَ، مثل لَهَّنْتُهم، فممكنٌ أن يكون من الإبدال، كأنَّ الجيمَ بدلٌ من النُّون.
(لهد)  اللام والهاء والدال أصلٌ صحيح، يدلُّ على إذلال ومُطامَنَة، من  ذلك لَهَّدْتُ الرّجُل، إذا دفَّعْتَه، فهو مُلَهَّدٌ ذَليل. واللَّهِيدُ: البعير يُصِيب جنبه الحِمْلُ الثَّقيل. وألهَدْت الرّجُلَ، إذا أمسكتَه وخلَّيتَ عليه آخَرَ يقاتلُه. وألْهَدْتُ بالرّجُل: أزْرَيتُ به.
(لهز([4]))  اللام والهاء والزاء أصلٌ صحيح يدلُّ على دَفْعٍ بيَدٍ أو غيرها أو رمي بوَتَر. قالوا: لهَزْتُ فلاناً: دفعتُه. ويقولون: اللّهْز: الضّرْب بجُمْع اليدِ([5]) في الصَّدر. ويقولون: لهَزَهُ القَتِير: فَشَا فِيه. ولَهزْتُه بالرُّمح في صَدرِه: طعنتُه. ولهَزَ الفَصِيلُ ضَرْعَ أمِّه، إذا ضَرَبه برأسِه عند الرَّضاع. ويقال: بعيرٌ ملهوزٌ، إذا كان قد وُسِم في لِهزِمَتِه. قال:
مَرَّتْ بِراكبِ مَلهوزٍ فقال لها ***	ضُرِّي الجميحَ ومَسِّيهِ بتعذيبِ([6])فأمّا قولُهم: فرسٌ ملهوزٌ، أي مُضَبَّر الخَلْق، فهو صحيحٌ على هذا القياس، كأنَّ لحمَه رُفِع مِن جوانبه حتَّى تداخَلَ. ودائرة اللاهِزِ: دائرةٌ في اللِّهزِمَة.
(لهس)  اللام والهاء والسين كلمةٌ تدلُّ على جِنْس من الإطعام. يقولون: لَهَسَ على الطَّعام: زاحَم حِرصاً. وما لَكَ عندي لَهْسَةٌ([7]) من طعام، أي لا كثير ولا قليل. قال ابن دريد: لَهَس الصبيُّ ثديَ أُمِّه: لطَعَه ولم يَمْصَصْه([8]).
(لهط)  اللام والهاء والطاء كلمةٌ. يقولون: لَهَطه بسهمٍ: رماه. ولَهَطَتِ المرأةَ فرجَها بالماء: ضَرَبَتْه.
(لهع)  اللام والهاء والعين كلماتٌ إن صحت تدلُّ على استرخاء وفَترة. من ذلك اللهِع من الرِّجال: المسترسل إلى كُلٍّ. يقال: لَهِعَ لهَاعَةً. وبه سُمِّي لَهِيعة. ويقال: هو الفاتر المُسترخِي. وقال بعضهم: تَلَهْيَعَ في كلامه: أفرَط.
(لهف)  اللام والهاء والفاء كلمةٌ تدلُّ على تحسُّر. يقال: تلهَّفَ على الشَّيء، ولهِفَ، إذا حزِن وتحسَّر. والملهوف: المظلومُ يستغيث.
(لهق)  اللام والهاء والقاف كلمتانِ متباينتان.
فالأولى اللَّهق([9]): الأبيض؛ والثَّور الأبيضِ لِهَاق. قال الهذليّ:
* لَِهاقٌ تَلأْلُؤهُ كالهِلالِ([10]) *
والكلمة الأخرى قولهم: تَلَهْوَقَ الرّجُل: أظْهَرَ سخاءً وليس بسخِيّ.
(لهم)  اللام والهاء والميم أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على ابتلاعِ شيء، ثم يقاس عليه. تقول العرب: التَهَم الشَّيء: التَقَمه. ومن هذا الباب الإلهام، كأنَّه شيءٌ أُلقِيَ في الرُّوع فالتَهَمَه. قال الله تعالى: ﴿فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَتَقْوَاهَا﴾ [الشمس 8]. والتَهَم الفصيلُ ما في ضَرع أمِّه: استوفاه. وفرسٌ لهِمٌّ: سَبَّاق، كأنَّه يلتهم الأرض. واللُّهَيْم: الدَّاهية، وكذلك أمُّ اللُّهيْم، وسمِّيت لعِظمها كأنَّها تَلْهَمُ ما تلقى. ويقولون للعظِيم الكافي: اللِّهَمّ ومن الباب اللُّهمُوم: الرّجُل الجَواد. وهذا على العِظَم والسَّعة.
(لهن)  اللام والهاء والنون كلمةٌ واحدة، اللُّهْنَةُ: ما يتعجَّله الرّجُل قبل غَدَائه. وقد تَلهَّن. ويقال بل اللُّهْنة: ما يُهديه الرّجلُ إذا قَدِم من سَفَره.
--------------ـــ
([1]) ديوان امرئ القيس 85 واللسان (لهب).
([2]) البيت للشماخ في ديوانه 14 واللسان (لهج) والمخصص (7: 41). ورواية الديوان: "خلا فارتعى الوسمى".
([3]) في الأصل: "اللهج"، صوابه من  اللسان والقاموس، وفي القاموس: "اللهجة ويحرك: اللسان". واقتصر في المجمل على "اللهجة" بسكون الهاء.
([4]) وردت هذه المادة في الأصل بعد مادة ( لهق) ، ورددتها إلى مكانها هنا طبقاً للترتيب وموافقة لما جاء في المجمل.
([5]) جمع اليد: قبضتها. وفي الأصل: "بجميع"، صوابه في المجمل واللسان.
([6]) للجميح بن الطماح الأسدي. المفضليات (1: 32) واللسان (لهز).
([7]) كذا ضبط في الأصل والمجمل بفتح اللام. وفي اللسان: "لهسة بالضم مثل لحسة، أي شيء"، ونحوه في القاموس.
([8]) في الأصل: "أطعمه ولم يمصعه"، صوابه من الجمهرة (3: 52) وفيها: "إذا لطعه بلسانه ولم يمصصه".
([9]) يقال بفتح الهاء وكسرها. كما أن اللهاق بفتح اللام وكسرها.
([10]) لأمية بن أبي عائذ الهذلي في ديوان الهذليين (2: 176) واللسان (لهق). وصدره: * حديد القناتين عبل الشوى *

ـ

##### Türkçe

(**باب اللام والهاء وما يثلثهما**)

(**لهو**) **اللام** ve **الهاء** ve illetli harf iki sahih asıldır: birisi, bir şey ile bir şeyden meşgul olmaya delâlet eder; diğeri, elden bir şeyi atmaya delâlet eder.
Birincisi **اللَّهْو**’dur; o, seni bir şeyden bir şey ile meşgul eden her şeydir; artık seni oyalamıştır. Ve **لَهَوتُ**: **اللَّهْو**’dan. Ve **لَهِيتُ** عن **الشَّيء**: onu başkası için terk ettiğin zaman. Kıyas birdir; lafız en yakın bir değişimle değişse bile. Ve derler: Allah Teâlâ bir şeyde tek başına tasarruf ederse, ondan **فالْهَ عنهُ**; yani onu bırak ve onunla meşgul olma. Ve abdestten sonra ıslaklık hakkında hadiste: “**الْهَ عنه**”. İbnü’z-Zübeyr gök gürültüsünün sesini işittiği zaman, söylediği hadisten **لَهَىَ**: onu terk etti ve ondan yüz çevirdi. Ve **اللَّهو** ile başkası kastedilerek kinaye yapılabilir. Allah Teâlâ dedi: ﴿**لَوْ أرَدْنا أن نَتَّخِذَ لَهْواً**﴾ [الأنبياء 17]. Hasan ve Katâde dedi: **اللَّهو** ile kadını kastetti. Bir kavim dedi: onunla çocuğu kastetti.

Diğer asıl ise **اللُّهْوة**’dir; o, değirmenci el ile değirmen taşının deliğine attığı şeydir; çoğulu **لُهىً**’dır. Bununla **العَطاء**’a **لُهْوَة** adı verildi; “o, **اللُّهَى**’sı çoktur” denildi. **اللّهاة** ise ağzın en sonudur; sanki değirmen taşının deliğine benzetilmiştir; içine yiyecek atıldığı için **لَهاةً** diye adlandırılmıştır.

(**لهب**) **اللام** ve **الهاء** ve **الباء** sahih bir asıldır; o, ateşin dilinin yükselmesidir; sonra ona yakın olan şeye kıyas edilir. Bundan **اللَّهب**: ateşin **لَهَب**’i. Dersin: **التهبت** **التهاباً**. Işığı yükselen ve şiddetli bir parlayışla parlayan her şey hakkında bu söylenir. Dedi ki:
رأيتَ مَهابةً وليوثَ غابٍ *** وتاجَ الملك يلتهبُ التهابا
Ve susuza **لَهْبَان** derler; bu, istiare yoluyla: sanki içinin harareti tutuşur. Ve derler: **اللَّهَب**: parlayan toz. Eğer sahihse, o da istiaredir. Ve “**فَرَسٌ مُلْهِبٌ**” denir; tozu kaldırdığı zaman. Ve at için **أُلْهُوب** vardır; bütün bunlar birinciden türetilmiştir. İmru’ul-Kays dedi:
فللزَّجْرِ ألهوبٌ وللسّاقِ دِرَّةٌ *** وللسَّوط منه وَقْعُ أخْرَجَ مُهْذِبِ([1])
Ve **اللَّهَب** ve **اللُّهاب**: ateşin tutuşmasıdır; **اللُّهاب** susuzlukta kullanılır. **اللِّهب** ise—iki dağ arasındaki dar geçit—bundan değildir; aslı **الصَّاد**’dır; o ancak **لِصْب**’dır; **الصاد** **هاء**’ya çevrilmiştir. Ve **بنو لِهْبٍ**: Araplardan bir batındır.

(**لهث**) **اللام** ve **الهاء** ve **الثاء** tek bir kelimedir; o, köpeğin susuzluktan dilini sarkıtmasıdır. Allah Teâlâ dedi: ﴿**إنْ تَحْمِلْ عَلَيْهِ يَلْهَثْ أوْ تَتْرُكْهُ يَلْهَثْ**﴾ [الأعراف 176]. Ve **اللُّهَاث**: susuzluğun harareti. Bu, ancak köpeğin hâli hakkında zikrettiğimize kıyas edilmiştir.

(**لهج**) **اللام** ve **الهاء** ve **الجيم** sahih bir asıldır; bir şeye sebat etmeye ve ona devamlı yapışmaya delâlet eder; ve başka bir asıl da bir işte karışıklığa delâlet eder.
Denir: **لَهِجَ بالشَّيء**; ona alıştırıldığı ve onda sebat ettiği zaman; o, **لَهِجٌ**’dir. Ve **المُلْهِج**: yavruları annelerinin emmesine düşkün olan kimsedir; bunun için, yavrunun annesinin **خِلْف**’ine bağladığı **أخِلّةً** yapar; yavru emmesin diye; çünkü bu, burnunu acıtır. Şairin kastettiği de budur([2]):
رَعَى بارِضَ الوَسميِّ حتَّى كأنَّما *** يَرَى بسَفَى البُهْمى أخِّلةَ مُلْهِجِ
Ve onların sözü: “o, **فصيح اللَّهجة**”([3]); ve **اللَّهَجَة**: dil; konuşmadan telaffuz ettiği şey bakımından. Herkes kendi dili ve konuşmasıyla **يلهَجُ** ettiği için **لهجةً** diye adlandırılmıştır.
Diğer asıl, onların sözü: **لَهْوَجْتُ عليه أمرَه**; onu karıştırdığın zaman. Aslı, **اللَّبَن المُلْهَاجِّ**’dandır; o, neredeyse kesilecek olan koyu süttür. Ve derler: “onların işi **مُلْهاجٌّ**.” Ve babdandır: **لَهْوَجْتُ اللّحمَ**; onu hiç pişirmediğin zaman; sanki çiğ ile pişmiş arasında karışık kalmıştır. “**لَهَّجْتُ القومَ**” sözü ise, **لَهَّنْتُهم** gibi; ibdâlden olması mümkündür; sanki **الجيم**, **النُّون**’un bedelidir.

(**لهد**) **اللام** ve **الهاء** ve **الدال** sahih bir asıldır; zillet ve alçaltmaya delâlet eder. Bundan: **لَهَّدْتُ الرّجُل**; onu itip kakaladığın zaman; o, zelil **مُلَهَّدٌ**’dir. Ve **اللَّهِيدُ**: ağır yükün yanına isabet ettiği devedir. Ve **ألهَدْت** **الرّجُلَ**; onu tuttuğun ve üzerine onunla savaşacak bir başkasını saldığın zaman. Ve **ألْهَدْتُ بالرّجُل**: onu ayıpladım.

(**لهز**([4])) **اللام** ve **الهاء** ve **الزاء** sahih bir asıldır; el ile veya başkasıyla itmeye yahut yay kirişiyle atmaya delâlet eder. Dediler: **لهَزْتُ** falanı: onu ittirdim. Ve derler: **اللّهْز**: göğse elin yumruğuyla vurmadır([5]). Ve derler: **لهَزَهُ القَتِير**: onda yayıldı. Ve **لَهزْتُه بالرُّمح في صَدرِه**: onu mızrakla göğsünden dürttüm. Ve **لهَزَ الفَصِيلُ ضَرْعَ أمِّه**: emme sırasında başıyla vurduğu zaman. Ve “**بعيرٌ ملهوزٌ**” denir; **لِهزِمَتِه**’nde dağlanmış olduğu zaman. Dedi ki:
مَرَّتْ بِراكبِ مَلهوزٍ فقال لها ***	ضُرِّي الجميحَ ومَسِّيهِ بتعذيبِ([6])
“**فرسٌ ملهوزٌ**” sözleri ise; yani yaratılışı sıkı dokulu; bu kıyasa göre sahihtir: sanki eti yanlarından kaldırılmış da iç içe girmiştir. Ve **دائرة اللاهِزِ**: **اللِّهزِمَة**’de bir dairedir.

(**لهس**) **اللام** ve **الهاء** ve **السين** bir kelimedir; bir tür yedirmeye delâlet eder. Derler: **لَهَسَ على الطَّعام**: hırsla itişip kakıştı. Ve “bende yiyecekten bir **لَهْسَةٌ**([7]) yok” dersin; yani ne çok ne az. İbn Düreyd dedi: **لَهَس الصبيُّ ثديَ أُمِّه**: onu yaladı ve emmedi([8]).

(**لهط**) **اللام** ve **الهاء** ve **الطاء** bir kelimedir. Derler: **لَهَطه بسهمٍ**: onu okla attı. Ve **لَهَطَتِ المرأةَ فرجَها بالماء**: onu su ile vurdu.

(**لهع**) **اللام** ve **الهاء** ve **العين** kelimelerdir; sahihse gevşeklik ve durgunluğa delâlet eder. Bundan **اللهِع** erkeklerden: her şeye salıverilen. Denir: **لَهِعَ لهَاعَةً**. Bununla **لَهِيعة** adlandırılmıştır. Ve denir: o, gevşek, salıverilmiş olandır. Bazıları dedi: **تَلَهْيَعَ** sözünde: aşırıya gitti.

(**لهف**) **اللام** ve **الهاء** ve **الفاء** bir kelimedir; pişmanlık duymaya delâlet eder. Denir: **تلهَّفَ** على **الشَّيء** ve **لهِفَ**; üzüldüğü ve pişmanlık duyduğu zaman. Ve **الملهوف**: mazlumdur; yardım ister.

(**لهق**) **اللام** ve **الهاء** ve **القاف** birbirinden ayrı iki kelimedir.
Birincisi **اللَّهق**([9]): beyaz; ve beyaz öküz **لِهَاق**’tır. Hüzeli dedi:
* لَِهاقٌ تَلأْلُؤهُ كالهِلالِ([10]) *
Diğer kelime onların sözü: **تَلَهْوَقَ الرّجُل**: cömertlik gösterdi; hâlbuki cömert değildir.

(**لهم**) **اللام** ve **الهاء** ve **الميم** sahih bir asıldır; bir şeyi yutmaya delâlet eder; sonra ona kıyas edilir. Araplar der: **التَهَم الشَّيء**: onu lokma yaptı. Bu babdandır **الإلهام**; sanki kalbe atılmış bir şeydir de onu yutmuştur. Allah Teâlâ dedi: ﴿**فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَتَقْوَاهَا**﴾ [الشمس 8]. Ve **التَهَم الفصيلُ ما في ضَرع أمِّه**: onu tamamen aldı. Ve **فرسٌ لهِمٌّ**: çok koşan; sanki yeri yutar. Ve **اللُّهَيْم**: felâket; aynı şekilde **أمُّ اللُّهيْم**; büyüklüğü için adlandırılmıştır; sanki karşılaştığını yutar. Ve büyük, yeterli olana **اللِّهَمّ** derler. Ve babdandır **اللُّهمُوم**: cömert adam. Bu, büyüklük ve genişlik üzerinedir.

(**لهن**) **اللام** ve **الهاء** ve **النون** tek bir kelimedir. **اللُّهْنَةُ**: adamın öğle yemeğinden önce aceleyle yediği şeydir. Ve **تَلهَّن** etmiştir. Ve denir: bilakis **اللُّهْنة**: adamın seferinden geldiği zaman hediye ettiği şeydir.

--------------ـــ
([1]) İmru’ul-Kays divanı 85 ve Lisân (**لهب**).
([2]) Beyit Şemmâh’ındır; divanında 14 ve Lisân (**لهج**) ve el-Muḫaṣṣaṣ (7: 41). Divan rivayeti: “خلا فارتعى الوسمى”.
([3]) Asılda: “اللهج”; doğrusu Lisân ve Kâmûs’tandır; Kâmûs’ta: “اللهجة ويحرك: اللسان”. el-Mücmel’de yalnız “اللهجة” ile, **الهاء**’nın sükûnuyla yetinmiştir.
([4]) Bu madde asılda (**لهق**) maddesinden sonra gelmiştir; onu burada tertibe göre ve el-Mücmel’de gelene uygun olarak yerine döndürdüm.
([5]) Elin yumruğu: onun kavranmış hâli. Asılda: “بجميع”; doğrusu el-Mücmel ve Lisân’dadır.
([6]) Cümeyh b. et-Tammâh el-Esedî’nindir. el-Mufaḍḍaliyyât (1: 32) ve Lisân (**لهز**).
([7]) Asılda ve el-Mücmel’de **اللام**’ın fethiyle böyle ضبط edilmiştir. Lisân’da: “لهسة بالضم مثل لحسة، أي شيء”; benzeri Kâmûs’ta.
([8]) Asılda: “أطعمه ولم يمصعه”; doğrusu el-Cemhere (3: 52)’dendir; onda: “إذا لطعه بلسانه ولم يمصصه”.
([9]) **الهاء**’nın fethiyle ve kesriyle söylenir. Ayrıca **اللهاق** **اللام**’ın fethiyle ve kesriyledir.
([10]) Ümeyye b. Ebî Âiz el-Hüzelî’nindir; Dîvânü’l-Hüzeliyyîn (2: 176) ve Lisân (**لهق**). Sadrı: * حديد القناتين عبل الشوى *

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%AC/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ل ه ج
هو فصيح اللهجة وهو لهج بكذا وملهج‏:‏ مولع به‏.‏
وألهجته بالشيء‏:‏ ضرّبته به وقد لهج لهجاً‏.‏
وتقول‏:‏ له منظر بهج وأنا به لهج‏.‏
وقوم ملاهيج بالخنا‏.‏
قال الكميت‏:‏ وفي النّاس أقذاع ملاهيج بالخنا متى يبلغ الجد الحفيظة يلعبوا ولهج الفصيل‏:‏ أخذ في الرّضاع وهو لهوج وفصال لهجٌ ولهجٌ‏.‏
وألهج القوم فهم ملهجون‏:‏ لهجت فصالهم‏.‏
ولهوج اللحم وتلهوجه‏:‏ لم ينعم إنضاجه‏.‏

##### Türkçe

ل ه ج
O, fasih lehçelidir; ve o, şu ile **لهج** olmuştur ve **ملهج**: ona düşkündür.
Ve onu şey ile **ألهجته**: onu onunla alıştırdım; ve gerçekten **لهج** olarak **لهجاً** olmuştur.
Ve dersin: **له منظر بهج** ve ben ona **لهج**im.
Ve bir kavim, çirkin söz ile **ملاهيج**dir.
**الكميت** dedi: İnsanlar içinde çirkin söz ile **ملاهيج** olan döküntüler vardır; ciddiyet öfkeyi ulaştırdığı vakit oynarlar. Ve **الفصيل**in **لهج**i: emmeye başladı; ve o **لهوج**dur; ve sütten kesme **لهجٌ** ve **لهجٌ**dur.
Ve kavmi **ألهج** etti, artık onlar **ملهجون**dur: onların sütten kesmelerini **لهجت** ettin.
Ve etin **لهوج**u ve onun **تلهوجه**u: pişirilmesi iyice olgunlaşmadı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%AC/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

لَهِجَ بالأَمرِ لَهَجاً، ولَهْوَجَ، وأَلْهَجَ كلاهما: أُولِعَ به واعْتادَه، وأَلْهَجْتُه به. ويقال: فلان مُلْهَجٌ بهذا الأَمْر أَي مُولَعٌ به؛ وأَنشد:
رَأْساً بِتَهْضاضِ الرُّؤوسِ مُلْهَجا
واللَّهَجُ بالشيء: الوُلوعُ به.
واللَّهْجَةُ واللَّهَجَةُ: طَرَفُ اللِّسان. واللَّهْجةُ واللَّهَجةُ: جَرْسُ الكلامِ، والفتحُ أَعلى. ويقال: فلان فصيحُ اللَّهْجَةِ واللَّهَجةِ، وهي لغته التي جُبِلَ عليها فاعتادَها ونشأَ عليها. الجوهري: لَهِجَ، بالكسر، به يَلْهيَجُ لَهَجاً إِذا أُغْريَ به فَثابرَ عليه.
واللَّهْجةُ: اللسان، وقد يُحَرَّكُ. وفي الحديث: ما من ذي لَهْجةٍ أَصدَقَ من أَبي ذَرٍّ. وفي حديث آخر: أَصْدَق لَهْجةً من أَبي ذَرٍّ؛ قال: اللَّهْجةُ اللسان. ولَهَّجْتُ القومَ تَلْهِيجاً إِذا لَهَّنْتَهم وسَلَّفْتَهم. والْهاجَّ اللبنُ الْهِيجاجاً: خَثَرَ حتى يَخْتَلِطَ بعضُه ببعض ولم تَتِمَّ خُثورَتُه. وكذلك كل مختلط. والْهاجَّتْ عينُه: اختلط بها النُّعاسُ.
والفَصِيلُ يَلْهَجُ أُمَّه إِذا تَناوَل ضَرْعها يَمْتَصُّه. ولَهِجَتِ الفِصالُ: أَخَذَتْ في شُرب اللبن. ولَهِجَ الفَصيلُ بأُمّه يَلْهَجُ إِذا اعتادَ رَضاعَها، فهو فصيل لاهِجٌ، وفصيل راغِلٌ لاهِجٌ بأُمّه. وأَلْهَجَ الرجُلُ: لَهِجَتْ فِصالُه برَضاعِ أُمّهاتِها فيَعْمَلُ عند ذلك أَخِلَّةً يَشُدُّها في الأَخْلافِ لئلا يَرْتَضِعَ الفَصيلُ. وأَلْهَج الفَصيلَ: جعلَ في فيه خِلالاً فشدَّه لئلاَّ يَصِلَ إِلى الرَّضاع؛ قال الشمَّاخ:
رَعَى بارِضَ الوَسْمِيِّ، حتى كأَنما
يَرى بِسَفَى البُهْمَى أَخِلَّةَ مُلْهِجِ
وهذه أَفْعَل التي لإِعْدام الشيء وسَلْبه. أَبو منصور: المُلْهِجُ الراعي الذي لَهِجَتْ فِصالُ إِبله بأُمهاتها، فاحتاج إِلى تَفْلِيكِها وإِجْرارِها. يقال: أَلْهَجَ الراعي صاحبُ الإِبل، فهو مُلْهِجٌ، وهو التفليكُ أَن يَجْعَل الراعي من الهُلْبِ مِثْلَ فَلْكَةِ المِغزَلِ، ثم يُثْقَبَ لسانُ الفَصيلِ فيُجْعَل فيه لئلا يَرْضَعَ. واللإِجْرارُ: أَن يُشَقَّ لسانُ الفصيل لئلا يرضع وهو البَدْحُ أَيضاً، وأَما الخَلُّ فهو أَن يأْخذ خِلالاً فيجعله فوق أَنف الفصيل يُلْزِقُه به، فإِذا ذَهب يرضع خِلْفَ أُمّه أَوجعَها طَرَفُ الخِلالِ فزَبَنَتْه عن نفسها؛ ولا يقال: أَلْهَجْتُ الفَصيلَ، إِنما يقال: أَلْهَجَ الراعي إِذا لَهِجَتْ فِصالُه، وبيت الشماخ حجة لما وصفته؛ قال يصف حمار وحش رَعى بارِضَ الوسمِيِّ، وهو أَوَّل النبْتِ حتى بَسَقَ وطالَ، فرَعَى البُهْمَى فصار سَفاها كأَخِلَّةِ المُلْهِج، فترك رعْيَها؛ قال الأَزهري: هكذا أَنشده المنذري وذكر أَنه عرضه على أَبي الهيثم، قال: والمُلْهِجُ الذي لَهِجَتْ فِصالُه بالرَّضاعِ؛ يقول رَعَى العَيْرُ بارِضَ الوَسْمِيّ أَوّل ما نَبَتَ إِلى أَن يَبِسَ سَفى بارِض البُهْمَى، كَرَهَه ليُبْسِه، وشَبَّه شَوْكَ السَّفى لمَّا يَبِسَ بالأَخِلَّةِ التي تجعل فوقَ أُنوفِ الفِصالِ، ويُغْرى بها، قال: وفسَّر الباهليُّ البيتَ كما وصفته.
الأُمَوِيُّ: لَهَّجْتُ القومَ إِذا عَلَّلْتَهم قبل الغِذاءِ بِلُهْنة يتعللون بها، وهي اللُّهْجةُ والسُّلْفةُ واللُّمْجَةُ. وتقول العرب: سَلِّفُوا ضَيْفَكم ولَمِّجُوه ولَهِّجوه ولَمِّكُوه وعَسِّلوه وشَمِّجوه وعَيِّروه وسَفِّكُوه ونَشِّلوه وسَوِّدوه
(* قوله «وعسلوه وعيروه وسودوه»
كذا بالأصل، ومثله شرح القاموس.)، بمعنى واحد. ولَهَّجَ القومَ: أَطْعَمَهُم شيئاً يتعللون به قبل الغذاء.
والمُلْهاجُّ من اللبن: الذي خَثُرَ حتى اختَلط بعضُه ببعض ولم تَتِمَّ خُثورَتُه، وكذلك كل مختلِطٍ. وأَمْرُ بني فلانٍ مُلْهاجٌّ، على المثل. وأَيقظني حين الْهاجَّتْ عَيْني أَي حين اخْتَلطَ النُّعاسُ بها. ولَهْوَحَ الشيءَ: خَلَطه. ولَهْوَجَ الأَمْرَ: لم يُحْكِمْه ولم يُبْرِمْه. ابن السكيت: طعامٌ مُلَهْوَجٌ ومُلَغْوَسٌ وهو الذي لم يُنْضَجْ؛ وأَنشد الكلابي:
خَيْرُ الشِّواءِ الطَّيِّبُ المُلَهْوَجْ،
قد هَمَّ بالنُّضْجِ، ولمَّا يَنْضَجْ
وشواء مُلَهْوَجٌ إِذا لم يُنْضَجْ. ولَهْوَجَ اللحمَ: لم يُنْعِمْ شَيَّه؛ قال الشماخ:
وكُنْتُ إِذا لاقَيْتُها، كان سِرُّنا
وما بيننا، مثلَ الشّواءِ المُلَهْوَجِ
وقال العجاج:
والأَمْرُ، ما رامَقْتَه مُلَهْوَجا،
يُضْوِيكَ، ما لم تَجْنِ منه مُنْضَجا
ولَهْوَجْتُ اللحمَ وتَلَهْوَجْتُه إِذا لم تُنْعِمْ طَبْخَه. وثَرْمَلَ الطعامَ إِذا لم يُنْضِجْه صانِعُه، ولم يَنْفُضْه من الرَّمادِ إِذ مَلَّه، ويُعتَذَرُ إِلى الضيفِ، فيقال: قد رَمَّلْنا لكَ العملَ، ولم نَتَنَوَّقْ فيه للعجلةِ. وتَلَهْوَجَ الشيءَ: تَعَجَّلَه؛ أَنشد ابن الأَعرابي:
لولا الإِلهُ، ولولا سَعْيُ صاحِبنا،
تَلَهْوَجُوها، كما نالوا من العِيَرِ
(* قوله «العير» كذا بالأصل مضبوطاً ومثله شرح القاموس.)

##### Türkçe

**لَهِجَ** bir işle **لَهَجاً**; ve **لَهْوَجَ**; ve **أَلْهَجَ** ikisi de: ona düşkün oldu
ve ona alıştı; ve ben onu onunla düşkün kıldım. Ve denilir: falan kimse bu iş ile **مُلْهَجٌ**’dur, yani
ona düşkün; ve okudu:
رَأْساً بِتَهْضاضِ الرُّؤوسِ مُلْهَجا
Ve bir şey ile **اللَّهَجُ**: ona düşkünlüktür.
Ve **اللَّهْجَةُ** ve **اللَّهَجَةُ**: dilin ucu. Ve **اللَّهْجةُ** ve **اللَّهَجةُ**:
sözün tınısı/sesi; ve fetha (üstün) daha üstündür. Ve denilir: falan **اللَّهْجَةِ**
ve **اللَّهَجةِ** bakımından fasîhtir; o, üzerine yaratıldığı dili olup ona alıştı ve onun üzerinde yetişti.
Cevherî: **لَهِجَ**, kesre ile, onunla **يَلْهيَجُ** **لَهَجاً**; eğer ona alıştırılıp kışkırtıldı da sebat ettiyse.
Ve **اللَّهْجةُ**: dil; ve harekelenebilir. Ve hadiste: **لَهْجةٍ** sahibi hiçbir kimse
Ebû Zerr’den daha doğru değildir. Ve başka bir hadiste: Ebû Zerr’den daha doğru **لَهْجةً**; dedi ki:
**اللَّهْجةُ** dildir. Ve ben kavmi **تَلْهِيجاً** **لَهَّجْتُ**; eğer onları **لَهَّنْتَ** ettiysen
ve onları **سَلَّفْتَ** ettiysen. Ve süt **الْهاجَّ** olur **الْهِيجاجاً**: pıhtılaştı, öyle ki bir kısmı bir kısmına karışır
ve pıhtılaşması tamamlanmadı. Ve bunun gibi her karışık. Ve gözü **الْهاجَّتْ**: onda
uyku hâli karıştı.
Ve sütten kesilmemiş yavru, annesini **يَلْهَجُ** eder; eğer memesini alır da onu emer. Ve **لَهِجَتِ**
yavrular: süt içmeye başladı. Ve yavru annesiyle **لَهِجَ** eder, **يَلْهَجُ**; eğer onun emmesini alışkanlık edindiyse;
o hâlde o, **لاهِجٌ** bir yavrudur; ve annesiyle **لاهِجٌ** **راغِلٌ** bir yavrudur.
Ve adam **أَلْهَجَ** etti: onun yavruları annelerinin emmesine **لَهِجَتْ** etti; bunun üzerine
yavru emmesin diye memelere bağladığı **أَخِلَّةً** yapar.
Ve yavruyu **أَلْهَجَ** etti: onun ağzına **خِلالاً** koydu da onu bağladı, emmeye ulaşmasın diye;
Şemmâh dedi:
رَعَى بارِضَ الوَسْمِيِّ، حتى كأَنما
يَرى بِسَفَى البُهْمَى أَخِلَّةَ مُلْهِجِ
Ve bu, şeyin yokluğu ve ondan soyulması için olan **أَفْعَل**’dır. Ebû Mansûr: **المُلْهِجُ**
çobandır; develerinin yavruları anneleriyle emmeye **لَهِجَتْ** etti de onları **تَفْلِيكِها**
ve **إِجْرارِها** etmeye ihtiyaç duydu. Denilir: deve sahibi çoban **أَلْهَجَ** etti; o hâlde o **مُلْهِجٌ**’dir; ve o, **التفليكُ**tur:
çobanın **الهُلْبِ**den iğ milinin **فَلْكَةِ**si gibi bir şey yapması, sonra
yavrunun dili delinip içine konmasıdır ki emmesin. Ve **اللإِجْرارُ**: yavrunun
dilinin yarılmasıdır ki emmesin; o, **البَدْحُ** da denir. **الخَلُّ** ise: bir
**خِلالاً** alıp onu yavrunun burnunun üstüne koymasıdır, onu onunla yapıştırır; sonra annesinin memesini emmeye gittiğinde
**الخِلالِ**ın ucu onu acıtır da o, onu kendinden iter; ve denilmez:
ben yavruyu **أَلْهَجْتُ**; ancak denilir: çoban **أَلْهَجَ** etti, eğer yavruları **لَهِجَتْ** ettiyse; ve Şemmâh’ın beyti
benim vasfettiğime delildir; dedi: yaban eşeğini vasfeder: **بارِضَ الوَسْمِيِّ**’yi otladı, o
bitkinin ilki iken, ta ki yükselip uzadı; sonra **البُهْمَى**’yı otladı da onun **سَفا**sı **المُلْهِج**in **أَخِلَّةِ**si gibi oldu, böylece onun otlamasını bıraktı;
Ezherî dedi: Münzirî onu bana böyle okuttu ve onu Ebû’l-Heysem’e arz ettiğini zikretti; dedi ki: ve **المُلْهِجُ** o kimsedir ki
yavruları emmeye **لَهِجَتْ** etti; der ki: yaban eşeği **بارِضَ الوَسْمِيّ**’yi ilk bittiği vakitten, ta ki kuruyuncaya kadar otladı;
**بارِض البُهْمَى**’nın **سَفى**sı kurudu; kuruluğunu sevmedi; ve **السَّفى**nın dikeni kuruduğunda onu,
yavruların burunlarının üstüne konulan ve onunla alıştırılan **الأَخِلَّةِ**ye benzetti; dedi ki:
ve Bâhilî beyti benim vasfettiğim gibi tefsir etti.
Ümeyyî: ben kavmi **لَهَّجْتُ** ettim; eğer onları gıdadan önce, onunla oyalanacakları bir **لُهْنة** ile oyaladıysan; o, **اللُّهْجةُ** ve **السُّلْفةُ** ve **اللُّمْجَةُ**dır. Ve Araplar der:
misafirinize **سَلِّفُوا** edin ve onu **لَمِّجُوه** edin ve onu **لَهِّجوه** edin ve onu **لَمِّكُوه** edin ve onu **عَسِّلوه** edin ve onu **شَمِّجوه**
edin ve onu **عَيِّروه** edin ve onu **سَفِّكُوه** edin ve onu **نَشِّلوه** edin ve onu **سَوِّدوه** edin
(* «وعسلوه وعيروه وسودوه» sözü: asılda böyle, ve benzeri Kāmûs şerhinde.) tek bir mânâ ile. Ve kavmi **لَهَّجَ** etti:
onlara gıdadan önce onunla oyalanacakları bir şey yedirdi.
Ve sütten **المُلْهاجُّ**: pıhtılaştı, öyle ki bir kısmı bir kısmına karıştı ve pıhtılaşması tamamlanmadı; ve bunun gibi her karışık.
Ve falan oğullarının işi **مُلْهاجٌّ**dur; darb-ı mesel olarak. Ve beni, gözüm **الْهاجَّتْ** olduğu vakit uyandırdı; yani uyku hâli ona karıştığı vakit.
Ve bir şeyi **لَهْوَحَ** etti: onu karıştırdı. Ve işi **لَهْوَجَ** etti: onu sağlam yapmadı ve onu
pekiştirmedi. İbnü’s-Sikkît: **مُلَهْوَجٌ** ve **مُلَغْوَسٌ** bir yemek: o, pişirilmemiş olandır; ve Kelâbî okudu:
خَيْرُ الشِّواءِ الطَّيِّبُ المُلَهْوَجْ،
قد هَمَّ بالنُّضْجِ، ولمَّا يَنْضَجْ
Ve **مُلَهْوَجٌ** bir kızartma: eğer pişirilmediyse. Ve eti **لَهْوَجَ** etti: onun kızartmasını iyice yapmadı;
Şemmâh dedi:
وكُنْتُ إِذا لاقَيْتُها، كان سِرُّنا
وما بيننا، مثلَ الشّواءِ المُلَهْوَجِ
Ve Accâc dedi:
والأَمْرُ، ما رامَقْتَه مُلَهْوَجا،
يُضْوِيكَ، ما لم تَجْنِ منه مُنْضَجا
Ve eti **لَهْوَجْتُ** ettim ve onu **تَلَهْوَجْتُ** ettim: eğer onun pişirmesini iyice yapmadıysan. Ve yemeği **ثَرْمَلَ**
etti: eğer onu yapan pişirmediyse ve onu, külün içinden, onu usandırdığı vakit silkeleyip ayırmadıysa; ve misafire özür beyan edilir, denilir:
senin için işi **رَمَّلْنا** ettik, ve aceleden onda özen göstermedik. Ve bir şeyi **تَلَهْوَجَ** etti: ona acele etti;
İbnü’l-A‘râbî okudu:
لولا الإِلهُ، ولولا سَعْيُ صاحِبنا،
تَلَهْوَجُوها، كما نالوا من العِيَرِ
(* «العير» sözü: asılda böyle, ضبط edilmiş, ve benzeri Kāmûs şerhinde.)

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%AC/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ل ه ج * * اللَّهَجُ * بالشيء الوَلُوع به وقد * لَهِجَ * به من باب طرِب إذا أُغري به فثابر عليه و * اللَّهْجَةُ * بوزن البَهْجة اللسان وقد تُفتح هاؤُه يقال هو فصيح اللَّهْجَة و * اللَّهَجَةِ

##### Türkçe

* ل ه ج * * **اللَّهَجُ** *: bir şeye düşkünlük, ona tutkunluk; ve **لَهِجَ** onunla, طرب بابından: eğer onunla kışkırtılırsa, ona devam edip sebat ettiğinde. Ve **اللَّهْجَةُ**: **البَهْجة** vezninde, dil; ve onun **هاؤُه**’su açılabilir; denir ki: o, **اللَّهْجَة**’si fasih olandır. Ve **اللَّهَجَةِ**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%AC/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

لهج به  ، أي بالأمر،  كفرح  ، لهجا -محركة- ولهوج وألهج:  أغري به  وأولع  فثابر عليه  واعتاده. وألهجته به. ويقال: فلان ملهج بهذا الأمر: أي مولع به. وأنشد:
  رأسا بتهضاض الأمور ملهجا واللهج بالشيء: الولوع به.  وألهج زيد: إذا لهجت فصاله برضاع أمهاتها  فيعمل عند ذلك أخلة يشدها في الأخلاف لئلا يرتضع الفصيل. قال الشماخ يصف حمار وحش:
  رعى بارض الوسمي حتى كأنما                      يرى بسفى البهمى أخلة ملهـج في اللسان: وهذه  أفعل  التي لإعدام الشيء وسلبه. قال أبو منصور: الملهج: الراعي الذي لهجت فصال إبله بأمهاتها فاحتاج إلى تفليكها وإجرارها يقال: ألهج الراعي صاحب الإبل فهو ملهج. والتفليك: أن يجعل الراعي من الهلب مثل فلكة المغزل، ثم يثقب لسان الفصيل فيجعل فيه لئلا يرضع. والإجرار: أن يشق لسان الفصيل لئلا يرضع، وهو البدح أيضا. وأما الخل: فهو أن يأخذ خلالا فيجعله فوق أنف الفصيل يلزقه به، فإذا ذهب يرضع خلف أمه أوجعها طرف الخلال، فزبنته عن نفسها. ولا يقال: ألهجت الفصيل، إنما يقال: ألهج الراعي، إذا لهجت فصاله. وبيت الشماخ حجة لما وصفته... والبارض: أول النبت حتى بسق وطال، ورعى البهمى فصار سفاها كأخلة الملهج فترك رعيها. قال الأزهري: هكذا أنشده المنذري، وذكر أنه عرضه على أبي الهيثم... قال: وشبه شوك السفى لما يبس بالأخلة التي تجعل فوق أنوف الفصال ويغرى بها. قال: وفسر الباهلي البيت كما وصفته.  واللهجة  ، بالتسكين،  ويحرك: اللسان  . وقيل: طرفه، كما في المصباح واللسان. وهو لهج. وقوم ملاهيج بالخنا.

  وفي الحديث:  ما من ذي لهجة أصدق من أبي ذر  وفي حديث آخر:  أصدق لهجة من أبي ذر  . واللهجة واللهجة: جرس الكلام، والفتح أعلى. وفي الأساس: وهو فصيح  اللهجة  ويقال فلان فصيح اللهجة واللهجة: وهي لغته التي جبل عليها واعتادها ونشأ عليها. وبهذا ظهر أن إنكار شيخنا على من فسرها باللغة لا الجارحة وجعله من الغرائب قصور ظاهر، كما لا يخفى.  والهاج  الشيء كاحمار  الهيجاجا: اختلط  ، عام في كل مختلط. يقال على المثل: رأيت أمر بني فلان ملهاجا، أيقظه حين الهاجت  عينه  : وذلك إذا  اختلط بها النعاس. و  الهاج  اللبن خثر حتى يختلط بعضه ببعض ولم تتم خثورته  ، أي جموده، كما في بعض نسخ الصحاح، وهو ملهاج. عن أبي زيد:  لهوج  الرجل  أمره  ؛ إذا  لم يبرمه  ولم يحكمه. ورأي ملهوج، وحديث ملهوج، وهو مجاز. لهوج  الشواء: لم ينضجه، أو  لهوج اللحم: إذا  لم ينعم طبخه  وشيه. قال ابن السكيت طعام ملهوج وملغوس، وهو الذي لم ينضج. وأنشد الكلابي:
  خير الشواء الطيب الملهوج
  قد هم بالنضج ولما ينضج وقال الشماخ:
  وكنت إذا لاقيتها كان سرنـا                      وما بيننا مثل الشواء الملهوج وقال العجاج:
  والأمر ما رامقته ملهوجا
  يضويك ما لم تجن منه منضجا ولهوجت اللحم وتلهوجته: إذا لم تنعم طبخه. وثرمل الطعام: إذا لم ينضجه صانعه ولم ينفضه من الرماد إذ مله، ويعتذر إلى الضيف فيقال: قد رملنا لك العمل، ولم نتنوق فيه للعجلة. وقوله:  تلهوجته  مستدرك على المصنف، وهو في الصحاح وغيره.  واللهجة  والسلفة و  اللمجة  : بمعنى واحد.  ولهجم تلهيجا: أطعمهم إياها  ، قال الأموي: لهجت القوم، إذا عللتهم قيل الغداء بلهنة يتعللون بها. وتقول العرب: سلفوا ضيفكم ولمجوه ولهجوه ولمكوه وعسلوه وشمجوه  وعيروه  وسفكوه ونشلوه وسودوه، بمعنى واحد.  والملهج، كمحمد: من ينام ويعجز عن العمل  ، وهذا من زياداته. ومما يستدرك عليه: الفصيل يلهج أمه: إذا تناول ضرعها يمتصه. ولهجت الفصال: أخذت في شرب اللبن. ولهج الفصيل بأمه يلهج: إذا اعتادش رضاعها. فهو فصيل لاهج، وفصيل راغل: لاهج بأمه. وزاد في الأساس: وهو لهوج. وفصال لهج. وتلهوج الشيء: تعجله أنشد ابن الأعرابي:
  لولا الإله ولولا سعي صاحبنا                      تلهوجوها كما نالوا من العير ومما يستدرك على المصنف:

##### Türkçe

**لهج** onunla, yani işle, **فرح** gibi; **لهجا** -harekeli- ve **لهوج** ve **ألهج**: onu ona alıştırdı ve ona düşkün kıldı; böylece onun üzerinde sebat etti ve onu âdet edindi. Ve onu onunla **ألهج** etti. Ve denilir: falan bu işle **ملهج**: yani ona düşkün. Ve inşad etti:
  Baş, işlerin sarsıntısıyla **ملهجا**; ve **اللهج** bir şeyle: ona düşkünlüktür. Ve **ألهج** Zeyd: eğer onun sütten kesilmiş yavruları annelerinin emmesiyle **لهجت** ederse; o vakit bir **أخلة** yapar, onu memelere bağlar ki yavru emmesin. **الشماخ** bir yaban eşeğini vasfederek dedi:
  **الوسمي** toprağında otladı, ta ki sanki                      **البهمى**’nın **سفى**’sinde bir **أخلة** **ملهـج** görür. Dil hakkında: ve bu, şeyin yokluğu ve ondan soyma için olan **أفعل**’dir. **أبو منصور** dedi: **الملهج**: develerinin yavruları annelerine **لهجت** eden çobandır; böylece onları **تفليك** etmeye ve **إجرار** etmeye ihtiyaç duyar; denilir: çoban, deve sahibini **ألهج** etti; o da **ملهج**’dir. Ve **التفليك**: çobanın **الهلب**’den iğ fırdöndüsü gibi bir **فلكة** yapmasıdır; sonra yavrunun dilini deler, onu içine koyar ki emmesin. Ve **الإجرار**: yavrunun dilini yarmaktır ki emmesin; o, **البدح** dadır. Ama **الخل**: o, **خلالا** alıp onu yavrunun burnunun üstüne koymasıdır; onu ona yapıştırır; emmek için annesinin arkasına gittiğinde **الخلال**’ın ucu onu acıtır; böylece onu kendinden teper. Ve denilmez: yavruyu **ألهجت** ettim; ancak denilir: çobanı **ألهج** etti; yavruları **لهجت** edince. Ve **الشماخ**’ın beyti, vasfettiğime delildir... ve **البارض**: bitkinin ilkidir; ta ki yükselip uzayıncaya kadar; ve **البهمى**’yı otladı, böylece onun **سفى**’si **الملهج**’in **أخلة**’si gibi oldu; böylece onun otlamasını bıraktı. **الأزهري** dedi: **المنذري** onu bana böyle inşad etti; ve onu **أبو الهيثم**’e arz ettiğini zikretti... dedi: ve **السفى**’nın dikeni kuruduğunda, yavruların burunlarının üstüne konulan ve onunla alıştırılan **أخلة**’ye benzetti. Dedi: ve **الباهلي** beyti, vasfettiğim gibi tefsir etti. Ve **اللهجة**, sükûn ile, ve harekelenir: dil. Ve denildi: onun ucu; **المصباح** ve **اللسان**’da olduğu gibi. Ve o, **لهج**’dir. Ve bir kavim, çirkin sözle **ملاهيج**’dir.

  Ve hadiste: **ما من ذي لهجة أصدق من أبي ذر**; ve başka bir hadiste: **أصدق لهجة من أبي ذر**. Ve **اللهجة** ve **اللهجة**: sözün çınlamasıdır; ve fetha daha üstündür. Ve **الأساس**’ta: ve o, **اللهجة** fasihidir; ve denilir: falan **اللهجة** fasihidir. Ve **اللهجة**: o, onun üzerine yaratıldığı, alıştığı ve üzerinde yetiştiği dilidir. Ve bununla, şeyhimizin onu dil ile, organ değil diye tefsir edene karşı inkârının ve onu gariplerden kılmasının, açık bir kusur olduğu ortaya çıktı; gizli olmadığı gibi. **والهاج** şey, **احمار** gibi, **الهيجاجا**: karıştı; her karışık için geneldir. Mesel olarak denilir: falanın oğullarının işini **ملهاجا** gördüm; onu, onun **عينه**’i **الهاجت** ettiği vakit uyandırdı: ve bu, ona uyku karıştığı zamandır. Ve **الهاج** süt: pıhtılaştı, ta ki bir kısmı bir kısmına karışıncaya kadar; ve pıhtılaşması tamamlanmadı; yani donması; **الصحاح**’ın bazı nüshalarında olduğu gibi; ve o, **ملهاج**’dır. **أبو زيد**’den: adam, işini **لهوج** etti; eğer onu sağlamlaştırmadı ve onu muhkem kılmadıysa. Ve görüş **ملهوج**, ve söz **ملهوج**; ve o mecazdır. **لهوج** kızartma: onu pişirmedi; yahut **لهوج** et, eğer onun pişirmesini ve kızartmasını yumuşatmadıysa. **ابن السكيت** dedi: **ملهوج** ve **ملغوس** yemek; ve o, pişmemiş olandır. **الكلابي** inşad etti:
  En hayırlı kızartma, hoş **ملهوج** olandır
  Pişmeye niyet etti, fakat pişmedi. Ve **الشماخ** dedi:
  Ve ben onu karşılasam, yürüyüşümüz olurdu                      ve aramızda **الشواء الملهوج** gibi bir şey yoktu. Ve **العجاج** dedi:
  Ve iş, onu gözetlediğimde **ملهوجا**dır
  Seni parlatır; ondan pişmiş olarak elde etmediğin şey. Ve eti **لهوجت** ettim ve onu **تلهوجته** ettim: eğer onun pişirmesini yumuşatmadıysam. Ve yemek **ثرمل** etti: eğer yapanı onu pişirmediyse ve onu külden silkeleyip ayırmadıysa; zira onu **مله** etti; ve misafire özür beyan edilir; denilir: sana işi **رملنا** ettik; ve aceleden dolayı onda itinayla davranmadık. Ve onun sözü: **تلهوجته**, musannif üzerine müstedrektir; ve o, **الصحاح** ve başkasındadır. Ve **اللهجة** ve **السلفة** ve **اللمجة**: tek bir mânâdadır. Ve onları **تلهيجا** **لهجم** etti: onu onlara yedirdi; **الأموي** dedi: kavmi **لهجت** ettim; eğer onları, onunla oyalanacakları bir lokmayla, öğle yemeğinden önce oyaladıysam. Ve Araplar der: misafirinize **سلفوا** edin ve onu **لمجوه** edin ve onu **لهجوه** edin ve onu **لمكوه** edin ve onu **عسلوه** edin ve onu **شمجوه** edin ve onu **عيروه** edin ve onu **سفكوه** edin ve onu **نشلوه** edin ve onu **سودوه** edin; tek bir mânâ ile. Ve **الملهج**, **محمد** gibi: uyuyan ve işten âciz kalan kimse; ve bu, onun ziyadelerindendir. Ve ona müstedrek olanlardandır: yavru, annesini **يلهج** eder: eğer onun memesini alıp emerse. Ve yavrular **لهجت** etti: süt içmeye başladı. Ve yavru, annesine **يلهج** olarak **لهج** etti: eğer onun emmesini âdet edindiyse. O hâlde o, **فصيل لاهج**’dir; ve **فصيل راغل**: annesine **لاهج**. Ve **الأساس**’ta ziyade etti: ve o, **لهوج**’dur. Ve yavrular **لهج**’dir. Ve şeyi **تلهوج** etti: onu acele etti. **ابن الأعرابي** inşad etti:
  Eğer ilâh olmasaydı ve sahibimizin sa‘yi olmasaydı                      onu, deve kervanından elde ettikleri gibi **تلهوجوها** ederlerdi. Ve musannif üzerine müstedrek olanlardandır:

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%AC/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

لَهِجَ بِهِ
1 لَهِجَ بِهِ ذ , aor. لَهَجَ , (S, K,) inf. n. لَهَجٌ; (S;) and ↓ أَلْهَجَ, and ↓ لَهْوَجَ; (TA;) He became devoted, addicted, or attached, to it, (i. e., to an affair, TA,) and kept, attended, or applied himself, constantly, perseveringly, persistently, or assiduously, to it; was intent upon it; (S, K;) and accustomed, or habituated, himself to it. (TA.)

لَهَّجَهُمْ
2 لَهَّجَهُمْ ذ , inf. n. تَلْهِيجٌ, He fed them with something whereby to ally the craving of their stomachs before the morning-meal called الغَدَآء. (El-Umawee, S, K.) [See لُهْجَةٌ.]

الهجهُ بِهِ
4 الهجهُ بِهِ ذ He made him to become devoted, addicted, or attached, to it, (an affair,) and to keep, attend, or apply himself, constantly, perseveringly, or assiduously, to it; to be intent upon it; and to accustom himself to it. (TA.) See 1. ― -b2- الهج He (a man) had young weaned camels intent upon sucking their mothers, and persevering therein, (S, K,) and therefore made wooden pins, and tied them to the udders, that the young ones might not be able to suck: (S:) this form of the verb signifies the depriving the object of the quality denoted by the unaugmented verb: (L:) or he (a pastor) had young weaned camels intent upon sucking their mothers, and persevering therein, and it became necessary for him to perforate the tongue of each, and to insert in it a فَلْكَة, which is a round thing, like the فَلْكَة of a spindle, made of coarse hair (هُلْب), and [probably meaning or] to slit the tongue; each of which operations is performed to prevent its sucking; for the same purpose, also, a wooden pin is stuck over the nose of the young camel: the pastor in this case is termed ↓ مُلْهِجٌ: and one does not say أَلْهَجْتُ الفَصِيلَ, but simply أَلْهَجَ الرَّاعِى. (T.)

الهاجّ
11 الهاجّ ذ , inf. n. اِلْهِيجَاجٌ, It (anything, S) became mixed, or confused. (S, K.) ― -b2- It (milk) thickened so that parts thereof became mixed together, but it did not become completely thick. (S, K.) ― -b3- الهاجّت عَيْنُهُ His eye became infused (lit. mixed) with drowsiness. (S, K,) ― -b4- [See also مُلْهَاجٌّ.]

لَهْوَجَ أَمْرَهُ
Q. Q. 1 لَهْوَجَ أَمْرَهُ ذ (inf. n. لَهْوَجَةٌ, S) (tropical:) He performed, executed, or managed, his affairs in an unsound manner. (AZ, S, K.) ― -b2- لَهْوَجَ He cooked roast meat insufficiently, or not thoroughly: (K:) or he cooked roast meat, (K,) or flesh-meat, (S,) not well; (S, K;) as also ↓ تَلَهْوَجَ. (S.) See 1.

Q. Q. 2  see Q. Q. 1.

لَهِجٌ بِأَمْرٍ
[ لَهِجٌ بِأَمْرٍ ذ Devoted, addicted, or attached, to an affair, and keeping, attending, or applying himself, constantly, perseveringly, persistently, or assiduously, to it; intent upon it; and accustoming himself to it: part. n. of 1.] You say, رَجُلٌ لَهِجٌ بِشَىْءٍ [A man devoted, &c., to a thing]. (M in art. بل.)

لَهْجَةٌ
لَهْجَةٌ ذ and ↓ لَهَجَةٌ The tongue: (S, K:) or the tip, or extremity, of the tongue. (L.) ― -b2- The tongue, or dialect, or language, which a person speaks by nature and custom and education. (L.) ― -b3- فُلَانٌ فَصِيحُ اللَّهْجَةِ, and ↓ اللَّهَجَةِ, Such a one is of chaste tongue: (S:) or, chaste in the dialect, or language, which he speaks by nature and custom and education. (L.) ― -b4- Also, (assumed tropical:) both words, but the former is the more approved, The sound of speech. (L.)

لُهْجَةٌ
لُهْجَةٌ ذ That with which one allays the craving of his stomach before the morning-meal called الغَدَآء. (K.)

لَهَجَةٌ
لَهَجَةٌ ذ : see لَهْجَةٌ.

مُلْهِجٌ
مُلْهِجٌ ذ : see 4.

مُلَهْوَجٌ
مُلَهْوَجٌ ذ Roast meat insufficiently cooked. (S.) ― -b2- رَأْيٌ مُلَهْوَجٌ (tropical:) An unsound opinion. (A.) ― -b3- حَدِيثٌ مُلَهْوَجٌ (tropical:) An unsound story, narration, or tradition. (A.)

مُلْهَاجٌّ
مُلْهَاجٌّ ذ Mixed; confused. (TA.) ― -b2- Milk thickened so that parts thereof are mixed together, but not completely thick. (TA.) ― -b3- رَأَيْتُ أَمْرَ بَنِى فُلَانٍ مُلْهَاجًّا I saw the affair, or case, of the sons of such a one to be confused. (S.)

مُلَهَّجٌ
مُلَهَّجٌ ذ One who sleeps, and lacks power, or ability, to work. (K.)

##### Türkçe

**لَهِجَ بِهِ**
1 **لَهِجَ بِهِ** ذ, muzâri‘i **لَهَجَ**, (S, K,) mastar ismi **لَهَجٌ**; (S;) ve aşağıdaki **أَلْهَجَ**, ve aşağıdaki **لَهْوَجَ**; (TA;) O, ona (yani bir işe, TA) kendini adadı, ona müptelâ oldu yahut ona bağlandı; ve ona sürekli, sebatla, ısrarla yahut gayretle devam etti, onunla meşgul oldu, yahut kendini ona verdi; ona yöneldi; (S, K;) ve kendini ona alıştırdı, yahut ona alıştı. (TA.)

**لَهَّجَهُمْ**
2 **لَهَّجَهُمْ** ذ, mastar ismi **تَلْهِيجٌ**, Onları, sabah yemeği denilen **الغَدَآء**’dan önce midelerinin isteğini yatıştıracak bir şeyle besledi. (El-Umawee, S, K.) [Bkz. **لُهْجَةٌ**.]

**الهجهُ بِهِ**
4 **الهجهُ بِهِ** ذ Onu, ona (bir işe) kendini adamış, ona müptelâ olmuş yahut ona bağlanmış kıldı; ve ona sürekli, sebatla yahut gayretle devam etmeye; onunla meşgul olmaya yahut kendini ona vermeye; ona yönelmeye; ve kendini ona alıştırmaya (sevk etti). (TA.) Bkz. 1. ― -b2- **الهج** O (bir adam), annelerini emmeye yönelmiş ve bunda sebat eden sütten kesilmiş genç develere sahip oldu, (S, K,) ve bu sebeple tahta çiviler yaptı ve onları memelere bağladı ki yavrular ememesin: (S:) fiilin bu bâbı, mef‘ûlü, artırımsız fiilin delâlet ettiği vasıftan yoksun kılmayı ifade eder: (L:) yahut o (bir çoban), annelerini emmeye yönelmiş ve bunda sebat eden sütten kesilmiş genç develere sahip oldu ve onun için her birinin dilini delmesi ve içine bir **فَلْكَة** yerleştirmesi gerekli oldu; ki o, kaba kıldan (**هُلْب**) yapılmış, iğin **فَلْكَة**’si gibi yuvarlak bir şeydir; ve [muhtemelen şu mânada yahut] dili yarmak; bu işlemlerin her biri, emmesini engellemek için yapılır; aynı maksatla, ayrıca, genç devenin burnunun üzerine bir tahta çivi de batırılır: bu durumda çobana aşağıdaki **مُلْهِجٌ** denir: ve **أَلْهَجْتُ الفَصِيلَ** denmez; fakat sadece **أَلْهَجَ الرَّاعِى** denir. (T.)

**الهاجّ**
11 **الهاجّ** ذ, mastar ismi **اِلْهِيجَاجٌ**, O (herhangi bir şey, S) karıştı yahut birbirine girdi. (S, K.) ― -b2- O (süt), parçaları birbirine karışacak şekilde koyulaştı; fakat tamamen koyulaşmadı. (S, K.) ― -b3- **الهاجّت عَيْنُهُ** Gözü, uyuklama ile doldu (lafzen: karıştı). (S, K,) ― -b4- [Ayrıca bkz. **مُلْهَاجٌّ**.]

**لَهْوَجَ أَمْرَهُ**
Q. Q. 1 **لَهْوَجَ أَمْرَهُ** ذ (mastar ismi **لَهْوَجَةٌ**, S) (mecaz:) İşlerini sağlam olmayan bir tarzda yaptı, yerine getirdi yahut yürüttü. (AZ, S, K.) ― -b2- **لَهْوَجَ** Kızartma eti yetersiz pişirdi, yahut iyice pişirmedi: (K:) yahut kızartma eti, (K,) yahut et yemeğini, (S,) iyi pişirmedi; (S, K;) bunun gibi aşağıdaki **تَلَهْوَجَ** da. (S.) Bkz. 1.

Q. Q. 2  bkz. Q. Q. 1.

**لَهِجٌ بِأَمْرٍ**
[ **لَهِجٌ بِأَمْرٍ** ذ Bir işe kendini adamış, ona müptelâ olmuş yahut ona bağlanmış; ve ona sürekli, sebatla, ısrarla yahut gayretle devam eden, onunla meşgul olan yahut kendini ona veren; ona yönelen; ve kendini ona alıştıran: 1’in ism-i fâili.] Sen, **رَجُلٌ لَهِجٌ بِشَىْءٍ** [Bir şeye kendini adamış, vb., bir adam] dersin. (M, madde **بل**’de.)

**لَهْجَةٌ**
**لَهْجَةٌ** ذ ve aşağıdaki **لَهَجَةٌ** Dil: (S, K:) yahut dilin ucu, yahut dilin ucu/nihayeti. (L.) ― -b2- Bir kimsenin tabiat, âdet ve eğitim ile konuştuğu dil, yahut lehçe, yahut lisan. (L.) ― -b3- **فُلَانٌ فَصِيحُ اللَّهْجَةِ**, ve aşağıdaki **اللَّهَجَةِ**, Falanca, fasih dillidir: (S:) yahut, tabiat, âdet ve eğitim ile konuştuğu lehçede yahut lisanda fasihdir. (L.) ― -b4- Ayrıca, (mecaz olduğu varsayılarak:) iki kelime de; fakat birincisi daha makbuldür; sözün sesi. (L.)

**لُهْجَةٌ**
**لُهْجَةٌ** ذ Kişinin, sabah yemeği denilen **الغَدَآء**’dan önce midesinin isteğini yatıştırdığı şey. (K.)

**لَهَجَةٌ**
**لَهَجَةٌ** ذ: bkz. **لَهْجَةٌ**.

**مُلْهِجٌ**
**مُلْهِجٌ** ذ: bkz. 4.

**مُلَهْوَجٌ**
**مُلَهْوَجٌ** ذ Yetersiz pişirilmiş kızartma et. (S.) ― -b2- **رَأْيٌ مُلَهْوَجٌ** (mecaz:) Sağlam olmayan bir görüş. (A.) ― -b3- **حَدِيثٌ مُلَهْوَجٌ** (mecaz:) Sağlam olmayan bir hikâye, rivayet yahut hadis. (A.)

**مُلْهَاجٌّ**
**مُلْهَاجٌّ** ذ Karışık; birbirine girmiş. (TA.) ― -b2- Parçaları birbirine karışacak şekilde koyulaşmış, fakat tamamen koyulaşmamış süt. (TA.) ― -b3- **رَأَيْتُ أَمْرَ بَنِى فُلَانٍ مُلْهَاجًّا** Falancanın oğullarının işini, yahut hâlini, karışık gördüm. (S.)

**مُلَهَّجٌ**
**مُلَهَّجٌ** ذ Uyuyan ve çalışmaya güç yahut kudret bulamayan kimse. (K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%AC/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

لَهِجَ
لَهِجَ A ( n. ac. لَهَج 4 )
a.  [ Bi ], Was devoted, addicted to.

لَهَّجَ
لَهَّجَ II ,
a.  Gave lunch to.

أَلْهَجَ
أَلْهَجَ IV
a.  [ acc. &  Bi ], Made to devote himself to.

b.  [ Bi ] [ pass. ],  see I .

لَهْجَة
لَهْجَة 1t ,
a.  Tongue.

b.  Language; dialect.

c.  Accent, tone; sound.

لُهْجَة
لُهْجَة 3t ,
a.  Lunch, luncheon.

لَهَجَة
لَهَجَة 4t ,
a.  see 1t .

لَهِج
لَهِج 5
a.  [ Bi ], Fond of; devoted, attached to; infatuated, in love with; intent on.

لَاْهِج
لَاْهِج 21 ,
a.  see 5 .

لَهَّجَ
N. P. لَهَّجَ II ,
a.  Slothful; unenergetic.

الْهَاجّ
الْهَاجّ [ اِلْهَاْجَّ XI ],
a.  Was mixed, confused.

b.  Was thick ( milk ).

c.  Was heavy, drowsy ( eye ).

مُلْهَاجّ
مُلْهَاجّ
a.  Mixed, confused.

b.  Thick ( milk ).

مُلَهْوَج
مُلَهْوَج
a.  see under لَهْوَجَ

لَهْجَم
لَهْجَم
a.  Broad road.

##### Türkçe

لَهِجَ
لَهِجَ A ( n. ac. **لَهَج** 4 )
a. [ Bi ], Kendini adadı, müptelâ oldu.

لَهَّجَ
لَهَّجَ II ,
a. Öğle yemeği yedirdi.

أَلْهَجَ
أَلْهَجَ IV
a. [ acc. & Bi ], Kendini adamaya onu sevk etti.

b. [ Bi ] [ pass. ], I’e bak.

لَهْجَة
لَهْجَة 1t ,
a. Dil.

b. Dil; lehçe.

c. Aksan, ton; ses.

لُهْجَة
لُهْجَة 3t ,
a. Öğle yemeği, öğle yemeği ziyafeti.

لَهَجَة
لَهَجَة 4t ,
a. 1t’ye bak.

لَهِج
لَهِج 5
a. [ Bi ], Düşkün; kendini adamış, bağlı; vurulmuş, âşık; üzerine düşen.

لَاْهِج
لَاْهِج 21 ,
a. 5’e bak.

لَهَّجَ
N. P. **لَهَّجَ** II ,
a. Tembel; enerjisiz.

الْهَاجّ
الْهَاجّ [ **اِلْهَاْجَّ** XI ],
a. Karıştı, birbirine girdi.

b. Koyu oldu (süt).

c. Ağır oldu, mahmur oldu (göz).

مُلْهَاجّ
مُلْهَاجّ
a. Karışık, birbirine girmiş.

b. Koyu (süt).

مُلَهْوَج
مُلَهْوَج
a. **لَهْوَجَ** altında bak.

لَهْجَم
لَهْجَم
a. Geniş yol.
