# لهج — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%AC/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%87%D8%AC/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لهج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%AC.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: لهج

لَهِجَ بالأَمرِ لَهَجاً، ولَهْوَجَ، وأَلْهَجَ كلاهما: أُولِعَ به واعْتادَه، وأَلْهَجْتُه به. ويقال: فلان مُلْهَجٌ بهذا الأَمْر أَي مُولَعٌ به؛ وأَنشد:
رَأْساً بِتَهْضاضِ الرُّؤوسِ مُلْهَجا
واللَّهَجُ بالشيء: الوُلوعُ به.
واللَّهْجَةُ واللَّهَجَةُ: طَرَفُ اللِّسان. واللَّهْجةُ واللَّهَجةُ: جَرْسُ الكلامِ، والفتحُ أَعلى. ويقال: فلان فصيحُ اللَّهْجَةِ واللَّهَجةِ، وهي لغته التي جُبِلَ عليها فاعتادَها ونشأَ عليها. الجوهري: لَهِجَ، بالكسر، به يَلْهيَجُ لَهَجاً إِذا أُغْريَ به فَثابرَ عليه.
واللَّهْجةُ: اللسان، وقد يُحَرَّكُ. وفي الحديث: ما من ذي لَهْجةٍ أَصدَقَ من أَبي ذَرٍّ. وفي حديث آخر: أَصْدَق لَهْجةً من أَبي ذَرٍّ؛ قال: اللَّهْجةُ اللسان. ولَهَّجْتُ القومَ تَلْهِيجاً إِذا لَهَّنْتَهم وسَلَّفْتَهم. والْهاجَّ اللبنُ الْهِيجاجاً: خَثَرَ حتى يَخْتَلِطَ بعضُه ببعض ولم تَتِمَّ خُثورَتُه. وكذلك كل مختلط. والْهاجَّتْ عينُه: اختلط بها النُّعاسُ.
والفَصِيلُ يَلْهَجُ أُمَّه إِذا تَناوَل ضَرْعها يَمْتَصُّه. ولَهِجَتِ الفِصالُ: أَخَذَتْ في شُرب اللبن. ولَهِجَ الفَصيلُ بأُمّه يَلْهَجُ إِذا اعتادَ رَضاعَها، فهو فصيل لاهِجٌ، وفصيل راغِلٌ لاهِجٌ بأُمّه. وأَلْهَجَ الرجُلُ: لَهِجَتْ فِصالُه برَضاعِ أُمّهاتِها فيَعْمَلُ عند ذلك أَخِلَّةً يَشُدُّها في الأَخْلافِ لئلا يَرْتَضِعَ الفَصيلُ. وأَلْهَج الفَصيلَ: جعلَ في فيه خِلالاً فشدَّه لئلاَّ يَصِلَ إِلى الرَّضاع؛ قال الشمَّاخ:
رَعَى بارِضَ الوَسْمِيِّ، حتى كأَنما
يَرى بِسَفَى البُهْمَى أَخِلَّةَ مُلْهِجِ
وهذه أَفْعَل التي لإِعْدام الشيء وسَلْبه. أَبو منصور: المُلْهِجُ الراعي الذي لَهِجَتْ فِصالُ إِبله بأُمهاتها، فاحتاج إِلى تَفْلِيكِها وإِجْرارِها. يقال: أَلْهَجَ الراعي صاحبُ الإِبل، فهو مُلْهِجٌ، وهو التفليكُ أَن يَجْعَل الراعي من الهُلْبِ مِثْلَ فَلْكَةِ المِغزَلِ، ثم يُثْقَبَ لسانُ الفَصيلِ فيُجْعَل فيه لئلا يَرْضَعَ. واللإِجْرارُ: أَن يُشَقَّ لسانُ الفصيل لئلا يرضع وهو البَدْحُ أَيضاً، وأَما الخَلُّ فهو أَن يأْخذ خِلالاً فيجعله فوق أَنف الفصيل يُلْزِقُه به، فإِذا ذَهب يرضع خِلْفَ أُمّه أَوجعَها طَرَفُ الخِلالِ فزَبَنَتْه عن نفسها؛ ولا يقال: أَلْهَجْتُ الفَصيلَ، إِنما يقال: أَلْهَجَ الراعي إِذا لَهِجَتْ فِصالُه، وبيت الشماخ حجة لما وصفته؛ قال يصف حمار وحش رَعى بارِضَ الوسمِيِّ، وهو أَوَّل النبْتِ حتى بَسَقَ وطالَ، فرَعَى البُهْمَى فصار سَفاها كأَخِلَّةِ المُلْهِج، فترك رعْيَها؛ قال الأَزهري: هكذا أَنشده المنذري وذكر أَنه عرضه على أَبي الهيثم، قال: والمُلْهِجُ الذي لَهِجَتْ فِصالُه بالرَّضاعِ؛ يقول رَعَى العَيْرُ بارِضَ الوَسْمِيّ أَوّل ما نَبَتَ إِلى أَن يَبِسَ سَفى بارِض البُهْمَى، كَرَهَه ليُبْسِه، وشَبَّه شَوْكَ السَّفى لمَّا يَبِسَ بالأَخِلَّةِ التي تجعل فوقَ أُنوفِ الفِصالِ، ويُغْرى بها، قال: وفسَّر الباهليُّ البيتَ كما وصفته.
الأُمَوِيُّ: لَهَّجْتُ القومَ إِذا عَلَّلْتَهم قبل الغِذاءِ بِلُهْنة يتعللون بها، وهي اللُّهْجةُ والسُّلْفةُ واللُّمْجَةُ. وتقول العرب: سَلِّفُوا ضَيْفَكم ولَمِّجُوه ولَهِّجوه ولَمِّكُوه وعَسِّلوه وشَمِّجوه وعَيِّروه وسَفِّكُوه ونَشِّلوه وسَوِّدوه
(* قوله «وعسلوه وعيروه وسودوه»
كذا بالأصل، ومثله شرح القاموس.)، بمعنى واحد. ولَهَّجَ القومَ: أَطْعَمَهُم شيئاً يتعللون به قبل الغذاء.
والمُلْهاجُّ من اللبن: الذي خَثُرَ حتى اختَلط بعضُه ببعض ولم تَتِمَّ خُثورَتُه، وكذلك كل مختلِطٍ. وأَمْرُ بني فلانٍ مُلْهاجٌّ، على المثل. وأَيقظني حين الْهاجَّتْ عَيْني أَي حين اخْتَلطَ النُّعاسُ بها. ولَهْوَحَ الشيءَ: خَلَطه. ولَهْوَجَ الأَمْرَ: لم يُحْكِمْه ولم يُبْرِمْه. ابن السكيت: طعامٌ مُلَهْوَجٌ ومُلَغْوَسٌ وهو الذي لم يُنْضَجْ؛ وأَنشد الكلابي:
خَيْرُ الشِّواءِ الطَّيِّبُ المُلَهْوَجْ،
قد هَمَّ بالنُّضْجِ، ولمَّا يَنْضَجْ
وشواء مُلَهْوَجٌ إِذا لم يُنْضَجْ. ولَهْوَجَ اللحمَ: لم يُنْعِمْ شَيَّه؛ قال الشماخ:
وكُنْتُ إِذا لاقَيْتُها، كان سِرُّنا
وما بيننا، مثلَ الشّواءِ المُلَهْوَجِ
وقال العجاج:
والأَمْرُ، ما رامَقْتَه مُلَهْوَجا،
يُضْوِيكَ، ما لم تَجْنِ منه مُنْضَجا
ولَهْوَجْتُ اللحمَ وتَلَهْوَجْتُه إِذا لم تُنْعِمْ طَبْخَه. وثَرْمَلَ الطعامَ إِذا لم يُنْضِجْه صانِعُه، ولم يَنْفُضْه من الرَّمادِ إِذ مَلَّه، ويُعتَذَرُ إِلى الضيفِ، فيقال: قد رَمَّلْنا لكَ العملَ، ولم نَتَنَوَّقْ فيه للعجلةِ. وتَلَهْوَجَ الشيءَ: تَعَجَّلَه؛ أَنشد ابن الأَعرابي:
لولا الإِلهُ، ولولا سَعْيُ صاحِبنا،
تَلَهْوَجُوها، كما نالوا من العِيَرِ
(* قوله «العير» كذا بالأصل مضبوطاً ومثله شرح القاموس.)

### Türkçe

**لَهِجَ** bir işle **لَهَجاً**; ve **لَهْوَجَ**; ve **أَلْهَجَ** ikisi de: ona düşkün oldu
ve ona alıştı; ve ben onu onunla düşkün kıldım. Ve denilir: falan kimse bu iş ile **مُلْهَجٌ**’dur, yani
ona düşkün; ve okudu:
رَأْساً بِتَهْضاضِ الرُّؤوسِ مُلْهَجا
Ve bir şey ile **اللَّهَجُ**: ona düşkünlüktür.
Ve **اللَّهْجَةُ** ve **اللَّهَجَةُ**: dilin ucu. Ve **اللَّهْجةُ** ve **اللَّهَجةُ**:
sözün tınısı/sesi; ve fetha (üstün) daha üstündür. Ve denilir: falan **اللَّهْجَةِ**
ve **اللَّهَجةِ** bakımından fasîhtir; o, üzerine yaratıldığı dili olup ona alıştı ve onun üzerinde yetişti.
Cevherî: **لَهِجَ**, kesre ile, onunla **يَلْهيَجُ** **لَهَجاً**; eğer ona alıştırılıp kışkırtıldı da sebat ettiyse.
Ve **اللَّهْجةُ**: dil; ve harekelenebilir. Ve hadiste: **لَهْجةٍ** sahibi hiçbir kimse
Ebû Zerr’den daha doğru değildir. Ve başka bir hadiste: Ebû Zerr’den daha doğru **لَهْجةً**; dedi ki:
**اللَّهْجةُ** dildir. Ve ben kavmi **تَلْهِيجاً** **لَهَّجْتُ**; eğer onları **لَهَّنْتَ** ettiysen
ve onları **سَلَّفْتَ** ettiysen. Ve süt **الْهاجَّ** olur **الْهِيجاجاً**: pıhtılaştı, öyle ki bir kısmı bir kısmına karışır
ve pıhtılaşması tamamlanmadı. Ve bunun gibi her karışık. Ve gözü **الْهاجَّتْ**: onda
uyku hâli karıştı.
Ve sütten kesilmemiş yavru, annesini **يَلْهَجُ** eder; eğer memesini alır da onu emer. Ve **لَهِجَتِ**
yavrular: süt içmeye başladı. Ve yavru annesiyle **لَهِجَ** eder, **يَلْهَجُ**; eğer onun emmesini alışkanlık edindiyse;
o hâlde o, **لاهِجٌ** bir yavrudur; ve annesiyle **لاهِجٌ** **راغِلٌ** bir yavrudur.
Ve adam **أَلْهَجَ** etti: onun yavruları annelerinin emmesine **لَهِجَتْ** etti; bunun üzerine
yavru emmesin diye memelere bağladığı **أَخِلَّةً** yapar.
Ve yavruyu **أَلْهَجَ** etti: onun ağzına **خِلالاً** koydu da onu bağladı, emmeye ulaşmasın diye;
Şemmâh dedi:
رَعَى بارِضَ الوَسْمِيِّ، حتى كأَنما
يَرى بِسَفَى البُهْمَى أَخِلَّةَ مُلْهِجِ
Ve bu, şeyin yokluğu ve ondan soyulması için olan **أَفْعَل**’dır. Ebû Mansûr: **المُلْهِجُ**
çobandır; develerinin yavruları anneleriyle emmeye **لَهِجَتْ** etti de onları **تَفْلِيكِها**
ve **إِجْرارِها** etmeye ihtiyaç duydu. Denilir: deve sahibi çoban **أَلْهَجَ** etti; o hâlde o **مُلْهِجٌ**’dir; ve o, **التفليكُ**tur:
çobanın **الهُلْبِ**den iğ milinin **فَلْكَةِ**si gibi bir şey yapması, sonra
yavrunun dili delinip içine konmasıdır ki emmesin. Ve **اللإِجْرارُ**: yavrunun
dilinin yarılmasıdır ki emmesin; o, **البَدْحُ** da denir. **الخَلُّ** ise: bir
**خِلالاً** alıp onu yavrunun burnunun üstüne koymasıdır, onu onunla yapıştırır; sonra annesinin memesini emmeye gittiğinde
**الخِلالِ**ın ucu onu acıtır da o, onu kendinden iter; ve denilmez:
ben yavruyu **أَلْهَجْتُ**; ancak denilir: çoban **أَلْهَجَ** etti, eğer yavruları **لَهِجَتْ** ettiyse; ve Şemmâh’ın beyti
benim vasfettiğime delildir; dedi: yaban eşeğini vasfeder: **بارِضَ الوَسْمِيِّ**’yi otladı, o
bitkinin ilki iken, ta ki yükselip uzadı; sonra **البُهْمَى**’yı otladı da onun **سَفا**sı **المُلْهِج**in **أَخِلَّةِ**si gibi oldu, böylece onun otlamasını bıraktı;
Ezherî dedi: Münzirî onu bana böyle okuttu ve onu Ebû’l-Heysem’e arz ettiğini zikretti; dedi ki: ve **المُلْهِجُ** o kimsedir ki
yavruları emmeye **لَهِجَتْ** etti; der ki: yaban eşeği **بارِضَ الوَسْمِيّ**’yi ilk bittiği vakitten, ta ki kuruyuncaya kadar otladı;
**بارِض البُهْمَى**’nın **سَفى**sı kurudu; kuruluğunu sevmedi; ve **السَّفى**nın dikeni kuruduğunda onu,
yavruların burunlarının üstüne konulan ve onunla alıştırılan **الأَخِلَّةِ**ye benzetti; dedi ki:
ve Bâhilî beyti benim vasfettiğim gibi tefsir etti.
Ümeyyî: ben kavmi **لَهَّجْتُ** ettim; eğer onları gıdadan önce, onunla oyalanacakları bir **لُهْنة** ile oyaladıysan; o, **اللُّهْجةُ** ve **السُّلْفةُ** ve **اللُّمْجَةُ**dır. Ve Araplar der:
misafirinize **سَلِّفُوا** edin ve onu **لَمِّجُوه** edin ve onu **لَهِّجوه** edin ve onu **لَمِّكُوه** edin ve onu **عَسِّلوه** edin ve onu **شَمِّجوه**
edin ve onu **عَيِّروه** edin ve onu **سَفِّكُوه** edin ve onu **نَشِّلوه** edin ve onu **سَوِّدوه** edin
(* «وعسلوه وعيروه وسودوه» sözü: asılda böyle, ve benzeri Kāmûs şerhinde.) tek bir mânâ ile. Ve kavmi **لَهَّجَ** etti:
onlara gıdadan önce onunla oyalanacakları bir şey yedirdi.
Ve sütten **المُلْهاجُّ**: pıhtılaştı, öyle ki bir kısmı bir kısmına karıştı ve pıhtılaşması tamamlanmadı; ve bunun gibi her karışık.
Ve falan oğullarının işi **مُلْهاجٌّ**dur; darb-ı mesel olarak. Ve beni, gözüm **الْهاجَّتْ** olduğu vakit uyandırdı; yani uyku hâli ona karıştığı vakit.
Ve bir şeyi **لَهْوَحَ** etti: onu karıştırdı. Ve işi **لَهْوَجَ** etti: onu sağlam yapmadı ve onu
pekiştirmedi. İbnü’s-Sikkît: **مُلَهْوَجٌ** ve **مُلَغْوَسٌ** bir yemek: o, pişirilmemiş olandır; ve Kelâbî okudu:
خَيْرُ الشِّواءِ الطَّيِّبُ المُلَهْوَجْ،
قد هَمَّ بالنُّضْجِ، ولمَّا يَنْضَجْ
Ve **مُلَهْوَجٌ** bir kızartma: eğer pişirilmediyse. Ve eti **لَهْوَجَ** etti: onun kızartmasını iyice yapmadı;
Şemmâh dedi:
وكُنْتُ إِذا لاقَيْتُها، كان سِرُّنا
وما بيننا، مثلَ الشّواءِ المُلَهْوَجِ
Ve Accâc dedi:
والأَمْرُ، ما رامَقْتَه مُلَهْوَجا،
يُضْوِيكَ، ما لم تَجْنِ منه مُنْضَجا
Ve eti **لَهْوَجْتُ** ettim ve onu **تَلَهْوَجْتُ** ettim: eğer onun pişirmesini iyice yapmadıysan. Ve yemeği **ثَرْمَلَ**
etti: eğer onu yapan pişirmediyse ve onu, külün içinden, onu usandırdığı vakit silkeleyip ayırmadıysa; ve misafire özür beyan edilir, denilir:
senin için işi **رَمَّلْنا** ettik, ve aceleden onda özen göstermedik. Ve bir şeyi **تَلَهْوَجَ** etti: ona acele etti;
İbnü’l-A‘râbî okudu:
لولا الإِلهُ، ولولا سَعْيُ صاحِبنا،
تَلَهْوَجُوها، كما نالوا من العِيَرِ
(* «العير» sözü: asılda böyle, ضبط edilmiş, ve benzeri Kāmûs şerhinde.)
