# لهج — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%AC/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%87%D8%AC/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لهج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%AC.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: لهج

لهج به  ، أي بالأمر،  كفرح  ، لهجا -محركة- ولهوج وألهج:  أغري به  وأولع  فثابر عليه  واعتاده. وألهجته به. ويقال: فلان ملهج بهذا الأمر: أي مولع به. وأنشد:
  رأسا بتهضاض الأمور ملهجا واللهج بالشيء: الولوع به.  وألهج زيد: إذا لهجت فصاله برضاع أمهاتها  فيعمل عند ذلك أخلة يشدها في الأخلاف لئلا يرتضع الفصيل. قال الشماخ يصف حمار وحش:
  رعى بارض الوسمي حتى كأنما                      يرى بسفى البهمى أخلة ملهـج في اللسان: وهذه  أفعل  التي لإعدام الشيء وسلبه. قال أبو منصور: الملهج: الراعي الذي لهجت فصال إبله بأمهاتها فاحتاج إلى تفليكها وإجرارها يقال: ألهج الراعي صاحب الإبل فهو ملهج. والتفليك: أن يجعل الراعي من الهلب مثل فلكة المغزل، ثم يثقب لسان الفصيل فيجعل فيه لئلا يرضع. والإجرار: أن يشق لسان الفصيل لئلا يرضع، وهو البدح أيضا. وأما الخل: فهو أن يأخذ خلالا فيجعله فوق أنف الفصيل يلزقه به، فإذا ذهب يرضع خلف أمه أوجعها طرف الخلال، فزبنته عن نفسها. ولا يقال: ألهجت الفصيل، إنما يقال: ألهج الراعي، إذا لهجت فصاله. وبيت الشماخ حجة لما وصفته... والبارض: أول النبت حتى بسق وطال، ورعى البهمى فصار سفاها كأخلة الملهج فترك رعيها. قال الأزهري: هكذا أنشده المنذري، وذكر أنه عرضه على أبي الهيثم... قال: وشبه شوك السفى لما يبس بالأخلة التي تجعل فوق أنوف الفصال ويغرى بها. قال: وفسر الباهلي البيت كما وصفته.  واللهجة  ، بالتسكين،  ويحرك: اللسان  . وقيل: طرفه، كما في المصباح واللسان. وهو لهج. وقوم ملاهيج بالخنا.

  وفي الحديث:  ما من ذي لهجة أصدق من أبي ذر  وفي حديث آخر:  أصدق لهجة من أبي ذر  . واللهجة واللهجة: جرس الكلام، والفتح أعلى. وفي الأساس: وهو فصيح  اللهجة  ويقال فلان فصيح اللهجة واللهجة: وهي لغته التي جبل عليها واعتادها ونشأ عليها. وبهذا ظهر أن إنكار شيخنا على من فسرها باللغة لا الجارحة وجعله من الغرائب قصور ظاهر، كما لا يخفى.  والهاج  الشيء كاحمار  الهيجاجا: اختلط  ، عام في كل مختلط. يقال على المثل: رأيت أمر بني فلان ملهاجا، أيقظه حين الهاجت  عينه  : وذلك إذا  اختلط بها النعاس. و  الهاج  اللبن خثر حتى يختلط بعضه ببعض ولم تتم خثورته  ، أي جموده، كما في بعض نسخ الصحاح، وهو ملهاج. عن أبي زيد:  لهوج  الرجل  أمره  ؛ إذا  لم يبرمه  ولم يحكمه. ورأي ملهوج، وحديث ملهوج، وهو مجاز. لهوج  الشواء: لم ينضجه، أو  لهوج اللحم: إذا  لم ينعم طبخه  وشيه. قال ابن السكيت طعام ملهوج وملغوس، وهو الذي لم ينضج. وأنشد الكلابي:
  خير الشواء الطيب الملهوج
  قد هم بالنضج ولما ينضج وقال الشماخ:
  وكنت إذا لاقيتها كان سرنـا                      وما بيننا مثل الشواء الملهوج وقال العجاج:
  والأمر ما رامقته ملهوجا
  يضويك ما لم تجن منه منضجا ولهوجت اللحم وتلهوجته: إذا لم تنعم طبخه. وثرمل الطعام: إذا لم ينضجه صانعه ولم ينفضه من الرماد إذ مله، ويعتذر إلى الضيف فيقال: قد رملنا لك العمل، ولم نتنوق فيه للعجلة. وقوله:  تلهوجته  مستدرك على المصنف، وهو في الصحاح وغيره.  واللهجة  والسلفة و  اللمجة  : بمعنى واحد.  ولهجم تلهيجا: أطعمهم إياها  ، قال الأموي: لهجت القوم، إذا عللتهم قيل الغداء بلهنة يتعللون بها. وتقول العرب: سلفوا ضيفكم ولمجوه ولهجوه ولمكوه وعسلوه وشمجوه  وعيروه  وسفكوه ونشلوه وسودوه، بمعنى واحد.  والملهج، كمحمد: من ينام ويعجز عن العمل  ، وهذا من زياداته. ومما يستدرك عليه: الفصيل يلهج أمه: إذا تناول ضرعها يمتصه. ولهجت الفصال: أخذت في شرب اللبن. ولهج الفصيل بأمه يلهج: إذا اعتادش رضاعها. فهو فصيل لاهج، وفصيل راغل: لاهج بأمه. وزاد في الأساس: وهو لهوج. وفصال لهج. وتلهوج الشيء: تعجله أنشد ابن الأعرابي:
  لولا الإله ولولا سعي صاحبنا                      تلهوجوها كما نالوا من العير ومما يستدرك على المصنف:

### Türkçe

**لهج** onunla, yani işle, **فرح** gibi; **لهجا** -harekeli- ve **لهوج** ve **ألهج**: onu ona alıştırdı ve ona düşkün kıldı; böylece onun üzerinde sebat etti ve onu âdet edindi. Ve onu onunla **ألهج** etti. Ve denilir: falan bu işle **ملهج**: yani ona düşkün. Ve inşad etti:
  Baş, işlerin sarsıntısıyla **ملهجا**; ve **اللهج** bir şeyle: ona düşkünlüktür. Ve **ألهج** Zeyd: eğer onun sütten kesilmiş yavruları annelerinin emmesiyle **لهجت** ederse; o vakit bir **أخلة** yapar, onu memelere bağlar ki yavru emmesin. **الشماخ** bir yaban eşeğini vasfederek dedi:
  **الوسمي** toprağında otladı, ta ki sanki                      **البهمى**’nın **سفى**’sinde bir **أخلة** **ملهـج** görür. Dil hakkında: ve bu, şeyin yokluğu ve ondan soyma için olan **أفعل**’dir. **أبو منصور** dedi: **الملهج**: develerinin yavruları annelerine **لهجت** eden çobandır; böylece onları **تفليك** etmeye ve **إجرار** etmeye ihtiyaç duyar; denilir: çoban, deve sahibini **ألهج** etti; o da **ملهج**’dir. Ve **التفليك**: çobanın **الهلب**’den iğ fırdöndüsü gibi bir **فلكة** yapmasıdır; sonra yavrunun dilini deler, onu içine koyar ki emmesin. Ve **الإجرار**: yavrunun dilini yarmaktır ki emmesin; o, **البدح** dadır. Ama **الخل**: o, **خلالا** alıp onu yavrunun burnunun üstüne koymasıdır; onu ona yapıştırır; emmek için annesinin arkasına gittiğinde **الخلال**’ın ucu onu acıtır; böylece onu kendinden teper. Ve denilmez: yavruyu **ألهجت** ettim; ancak denilir: çobanı **ألهج** etti; yavruları **لهجت** edince. Ve **الشماخ**’ın beyti, vasfettiğime delildir... ve **البارض**: bitkinin ilkidir; ta ki yükselip uzayıncaya kadar; ve **البهمى**’yı otladı, böylece onun **سفى**’si **الملهج**’in **أخلة**’si gibi oldu; böylece onun otlamasını bıraktı. **الأزهري** dedi: **المنذري** onu bana böyle inşad etti; ve onu **أبو الهيثم**’e arz ettiğini zikretti... dedi: ve **السفى**’nın dikeni kuruduğunda, yavruların burunlarının üstüne konulan ve onunla alıştırılan **أخلة**’ye benzetti. Dedi: ve **الباهلي** beyti, vasfettiğim gibi tefsir etti. Ve **اللهجة**, sükûn ile, ve harekelenir: dil. Ve denildi: onun ucu; **المصباح** ve **اللسان**’da olduğu gibi. Ve o, **لهج**’dir. Ve bir kavim, çirkin sözle **ملاهيج**’dir.

  Ve hadiste: **ما من ذي لهجة أصدق من أبي ذر**; ve başka bir hadiste: **أصدق لهجة من أبي ذر**. Ve **اللهجة** ve **اللهجة**: sözün çınlamasıdır; ve fetha daha üstündür. Ve **الأساس**’ta: ve o, **اللهجة** fasihidir; ve denilir: falan **اللهجة** fasihidir. Ve **اللهجة**: o, onun üzerine yaratıldığı, alıştığı ve üzerinde yetiştiği dilidir. Ve bununla, şeyhimizin onu dil ile, organ değil diye tefsir edene karşı inkârının ve onu gariplerden kılmasının, açık bir kusur olduğu ortaya çıktı; gizli olmadığı gibi. **والهاج** şey, **احمار** gibi, **الهيجاجا**: karıştı; her karışık için geneldir. Mesel olarak denilir: falanın oğullarının işini **ملهاجا** gördüm; onu, onun **عينه**’i **الهاجت** ettiği vakit uyandırdı: ve bu, ona uyku karıştığı zamandır. Ve **الهاج** süt: pıhtılaştı, ta ki bir kısmı bir kısmına karışıncaya kadar; ve pıhtılaşması tamamlanmadı; yani donması; **الصحاح**’ın bazı nüshalarında olduğu gibi; ve o, **ملهاج**’dır. **أبو زيد**’den: adam, işini **لهوج** etti; eğer onu sağlamlaştırmadı ve onu muhkem kılmadıysa. Ve görüş **ملهوج**, ve söz **ملهوج**; ve o mecazdır. **لهوج** kızartma: onu pişirmedi; yahut **لهوج** et, eğer onun pişirmesini ve kızartmasını yumuşatmadıysa. **ابن السكيت** dedi: **ملهوج** ve **ملغوس** yemek; ve o, pişmemiş olandır. **الكلابي** inşad etti:
  En hayırlı kızartma, hoş **ملهوج** olandır
  Pişmeye niyet etti, fakat pişmedi. Ve **الشماخ** dedi:
  Ve ben onu karşılasam, yürüyüşümüz olurdu                      ve aramızda **الشواء الملهوج** gibi bir şey yoktu. Ve **العجاج** dedi:
  Ve iş, onu gözetlediğimde **ملهوجا**dır
  Seni parlatır; ondan pişmiş olarak elde etmediğin şey. Ve eti **لهوجت** ettim ve onu **تلهوجته** ettim: eğer onun pişirmesini yumuşatmadıysam. Ve yemek **ثرمل** etti: eğer yapanı onu pişirmediyse ve onu külden silkeleyip ayırmadıysa; zira onu **مله** etti; ve misafire özür beyan edilir; denilir: sana işi **رملنا** ettik; ve aceleden dolayı onda itinayla davranmadık. Ve onun sözü: **تلهوجته**, musannif üzerine müstedrektir; ve o, **الصحاح** ve başkasındadır. Ve **اللهجة** ve **السلفة** ve **اللمجة**: tek bir mânâdadır. Ve onları **تلهيجا** **لهجم** etti: onu onlara yedirdi; **الأموي** dedi: kavmi **لهجت** ettim; eğer onları, onunla oyalanacakları bir lokmayla, öğle yemeğinden önce oyaladıysam. Ve Araplar der: misafirinize **سلفوا** edin ve onu **لمجوه** edin ve onu **لهجوه** edin ve onu **لمكوه** edin ve onu **عسلوه** edin ve onu **شمجوه** edin ve onu **عيروه** edin ve onu **سفكوه** edin ve onu **نشلوه** edin ve onu **سودوه** edin; tek bir mânâ ile. Ve **الملهج**, **محمد** gibi: uyuyan ve işten âciz kalan kimse; ve bu, onun ziyadelerindendir. Ve ona müstedrek olanlardandır: yavru, annesini **يلهج** eder: eğer onun memesini alıp emerse. Ve yavrular **لهجت** etti: süt içmeye başladı. Ve yavru, annesine **يلهج** olarak **لهج** etti: eğer onun emmesini âdet edindiyse. O hâlde o, **فصيل لاهج**’dir; ve **فصيل راغل**: annesine **لاهج**. Ve **الأساس**’ta ziyade etti: ve o, **لهوج**’dur. Ve yavrular **لهج**’dir. Ve şeyi **تلهوج** etti: onu acele etti. **ابن الأعرابي** inşad etti:
  Eğer ilâh olmasaydı ve sahibimizin sa‘yi olmasaydı                      onu, deve kervanından elde ettikleri gibi **تلهوجوها** ederlerdi. Ve musannif üzerine müstedrek olanlardandır:
