# لهد — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%AF/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%87%D8%AF/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%AF.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: لهد

باب الهاء والدال واللام معهما
ه د ل، ل ه د، د ل ه مستعملات ه ل د، ل ده مهملان هدل: هَدَلَتِ الحَمامةُ تَهْدِلُ هديلاً. ويقالُ : هديلُها فرخُها والهَدَل: استرخاءٌ في المِشْفَر الأسفل. مِشْفَرٌ هادلٌ، وأَهْدَلُ، وشَفةٌ هَدْلاء: مُنقلبةٌ على الذَّقَنِ.
والتَهَدُّل: استرخاءُ جِلْدةِ الخُصْية ونحوها. قال
كأنّ خُصْيَيْهِ من التّهدُّلِ
ظرفُ عَجوزٍ فيه ثِنْتا حَنْظلِ
والهَدَالُ: ضربُ من الشّجر، ويُقال: كلُّ غُصْنٍ ينبت في أراكة أو طلحةٍ مستقيماً فهو هَدالة. كأنّه مُخالفٌ لغيره من الأغصان، وربما يُداوَى به من السِّحْر والجنون.
دهل: "لا دَهْلَ" بالنَّبطَية: لا تَخَفْ، قال بشّار يَهْجو الطِّرِمَاحَ: فقلتُ له:
لا دَهْلَ مِا لكَمْلِ بعـدمـا		مَلاَ نَيْفَقَ التُّبّانِ منه بعاذِرِ
لهد: اللَّهْدُ: الصّدْمُ الشَّديدُ في الصَّدْر.
والبَعيرُ اللَّهيدُ: الذي أصاب جنَبْهَ ُضَغْطَةٌ من حِمْلٍ ثَقيلٍ، فأَورثه داءً أفسد عليه رِئَتَهُ، فهو مَلْهودٌ. قال الكميت:
نُطْعِمُ الجَيْأَلَ اللَّهيدَ من الكُـو		مِ ولم نَدْعُ من يُشِيطُ الجَزُورا
ورجلٌ مُلَهَّدٌ، أي: مُدَفَّعٌ من الذُّلِّ.
ولَهَدْتُ الرَّجلَ أَلْهَدُهُ لَهْداً، إذا دفعتُه فهو مَلْهُوٌد.
دله: الدَّلَهُ: ذَهابُ الفُؤاد من هَمٍّ، كما تُدَلَّهُ المرأةُ على وَلَدها إذا فَقَدَتْهُ، وما يُدَلَّهُ العَقْلُ من عِشقٍ أو غيره، يُقال: دُلِّهَ الرّجلُ تدليهاً.

### Türkçe

باب **الهاء** و**الدال** و**اللام** معهما
ه د ل، ل ه د، د ل ه kullanımdadır; ه ل د، ل ده ihmâl edilmiştir. **هدل**: Güvercin **هَدَلَتِ**; **تَهْدِلُ** **هديلاً**. Ve denilir ki: onun **هديلُها**’sı yavrusudur; ve **الهَدَل**: alt dudakta gevşekliktir. **مِشْفَرٌ هادلٌ** ve **أَهْدَلُ**; ve **شَفةٌ هَدْلاء**: çeneye doğru dönmüş (katlanmış)tır.
Ve **التَهَدُّل**: husyenin derisinin ve benzerinin gevşemesidir. Dedi ki:
kânne خُصْيَيْهِ mine **التّهدُّلِ**
zarfُ عجوزٍ fîhi ثِنْتا حَنْظلِ
Ve **الهَدَالُ**: ağaçtan bir türdür; ve denilir: her dal ki bir **أراكة**’de veya **طلحةٍ**’da dosdoğru biterse o **هَدالة**’dır. Sanki o, diğer dallara aykırıdır; ve belki onunla sihirden ve delilikten tedavi olunur.

**دهل**: Nabatîce **"لا دَهْلَ"**: “korkma.” Beşşâr, **الطِّرِمَاحَ**’ı hicvederek dedi: Ben ona dedim ki:
**لا دَهْلَ** مِا لكَمْلِ بعـدمـا		مَلاَ نَيْفَقَ التُّبّانِ منه بعاذِرِ

**لهد**: **اللَّهْدُ**: göğüste şiddetli çarpma (vurma).
Ve **البَعيرُ اللَّهيدُ**: yanına ağır bir yükten bir baskı isabet eden, ona bir hastalık miras bırakan, onun akciğerini bozup ona zarar veren; o hâlde o **مَلْهودٌ**’dur. Kümeyt dedi:
نُطْعِمُ الجَيْأَلَ اللَّهيدَ من الكُـو		مِ ولم نَدْعُ من يُشِيطُ الجَزُورا
Ve **رجلٌ مُلَهَّدٌ**: yani zillet yüzünden itilmiş (kakılmış).
Ve **لَهَدْتُ** adamı, onu **أَلْهَدُهُ** **لَهْداً**, eğer onu ittiysem; o hâlde o **مَلْهُوٌد**’dur.

**دله**: **الدَّلَهُ**: bir kederden dolayı gönlün gitmesidir; nitekim kadın, çocuğunu kaybettiğinde onun üzerine **تُدَلَّهُ** olur; ve aklın bir aşktan veya başkasından dolayı **يُدَلَّهُ** olması (da böyledir). Denilir: adam **دُلِّهَ**; **تدليهاً**.
