# لهد — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%AF/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%87%D8%AF/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%AF.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: لهد

أَلهَدَ الرجلُ: ظَلَمَ وجارَ. وأَلْهَدَ به: أَزْرَى. وأَلْهَدْتُ به إِلهاداً وأَحْضَنْتُ به إِحْضاناً إِذا أَزْرَيتَ به؛ قال: تَعَلَّمْ، هَداكَ اللَّهُ، أَن ابنَ نَوْفَلٍ
بِنا مُلْهِدٌ، لو يَمْلِكُ الضَّلْعَ، ضالِعُ
والبعيرُ اللَّهِيدُ: الذي أَصابَ جَنْبَه ضَغْطَةٌ من حِمْل ثقيل فأَورثه داءً أَفسد عليه رِئَتَهُ، فهو مَلْهُود؛ قال الكميت: نُطْعِمُ الجَيْأَلَ اللَّهِيدَ مِن الكُو
مِ، ولم نَدْعُ مَن يُشِيطُ الجَزُورا
واللَّهِيدُ من الإِبل: الذي لَهَدَ ظهرَه أَو جنبه حِمْل ثقيل أَي ضَغَطَه أَو شَدَخَه فَوَرِمَ حتى صارَ دَبِراً؛ وإِذا لُهِدَ البعيرُ أُخْلِيَ ذلك الموضعُ من بِدادَيِ القَتَبِ كي لا يَضْغَطَه الحِمل فيزداد فساداً، وإِذا لم يُخْلَ عنه تفتحت اللَّهْدَة فصارت دَبَرَة. ولَهَدَه الحِمْلُ يَلْهَدُه لَهْداً، فهو مَلْهُود ولَهِيدٌ: أَثقله وضَغَطه. واللَّهْدُ: انفراج يُصيبُ الإِبل في صدورها من صَدْمة أَو ضَغْطِ حِمْل؛ وقيل: اللَّهْدُ ورَمٌ في الفريصة من وعاء يُلِحُّ على ظهر البعير فَيَرِمُ. التهذيب: واللهد داء يأْخذ الإِبل في صدورها؛ وأَنشد: تَظْلَعُ من لَهْدٍ بها ولَهْد
ولَهَدَ القومُ دوابَّهم: جَهَدُوها وأَحْرَثوها؛ قال جرير: ولقد تَرَكتُكَ يا فَرَزدقُ خاسِئاً،
لمَّا كَبَوْتَ لدى الرِّهانِ لَهِيدا
أَي حَسِيراً. واللَّهْدُ: داء يصيبُ الناس في أَرجلهم وأَفخاذهم وهو كالانفراج. واللهد: الضرب في الثديين وأُصول الكَتِفَينِ. ولَهَدَه يَلْهَدُه لَهْداً ولَهَّده: غَمَزه؛ قال طرفة:
بَطِيءٍ عن الجُلَّى سَرِيعٍ إِلى الخَنَى
ذَلولٍ بإِجْماعِ الرجالِ مُلَهَّدِ
الليث: اللَّهْدُ الصدمة الشديدة في الصدر. ولَهَدَه لَهْداً أَي دفعه لذُلِّه، فهو ملهود؛ وكذلك لَهَّده؛ قال طرفة، وأَنشد البيت: ذَلُولٍ بإِجماعِ الرجالِ مُلَهَّدِ
أَي مُدَفَّع، وإِنما شدد للتكثير. الهوازني: رجل مُلَهَّد أَي مُسْتَضْعَفٌ ذليل. ويقال: لَهَدْتُ الرجل أَلهَدُه لهْداً أَي دفعته، فهو ملهود. ورجل مُلَهَّد إِذا كان يُدَفَّع تدفيعاً من ذُلِّه. وفي حديث ابن عمر: لو لقيتُ قاتِلَ أَبي في الحرم ما لَهَدْته أَي ما دفَعْتُه؛ واللَّهْد: الدَّفْعُ الشديد في الصدر، ويروى: ما هِدْته أَي حَرَّكْته. وناقة لَهِيدٌ: غَمَزَها حِمْلُها فَوَثَأَها؛ عن اللحياني. ولَهَدَ ما في الإِناءِ يَلْهَدُه لَهْداً: لَحِسَه وأَكله؛ قال عدي: ويَلْهَدْنَ ما أَغْنى الوَليُّ فلم يُلِثْ،
كأَنَّ بِحافاتِ النِّهاءِ المَزارِعا
لم يُلِثْ: لم يبطئ أَن ينبت. والنِّهاءُ: الغُدُر، فشبه الرياض (*
قوله «فشبه الرياض إلخ» كذا بالأصل.) بحافاتها المزارع. وأَلْهَدْتُ به إِلهاداً إِذا أَمْسَكْتَ أَحد الرجُلين وخَلَّيْتَ الآخرَ عليه وهو يقاتله. قال: فإِن فَطَّنْتَ رجلاً بِمُخاصَمة صاحبِه أَو بما صاحِبُه يُكَلِّمُه ولَحَنْت له ولقَّنْت حجته، فقد أَلهدت به؛ وإِذا فَطَّنْته بما صاحبه يكلمه قال: والله ما قلتها إِلا أَن تُلْهِدَ عليّ أَي تُعِين عليّ. واللَّهِيدةُ: من أَطعمة العرب. واللَّهِيدةُ: الرِّخْوة من العصائد ليست بحساء فَتُحْسى ولا غليظة فَتُلْتَقَم، وهي التي تجاوز حَدَّ الحَرِيقةِ والسَّخينةِ وتقْصُر عن العَصِيدة؛ والسخينة: التي ارتفعت عن الحساءِ وثَقُلت أَن تُحْسَى.

### Türkçe

**أَلهَدَ** adam: zulmetti ve haksızlık etti. Ve **أَلْهَدَ به**: ayıpladı. Ve “**أَلْهَدْتُ به إِلهاداً** ve **أَحْضَنْتُ به إِحْضاناً**” (onunla) eğer onu ayıpladıysan; dedi ki:
تَعَلَّمْ، هَداكَ اللَّهُ، أَن ابنَ نَوْفَلٍ
بِنا مُلْهِدٌ، لو يَمْلِكُ الضَّلْعَ، ضالِعُ

Ve **والبعيرُ اللَّهِيدُ**: yanına ağır bir yükten bir basınç isabet eden, böylece ona bir hastalık miras bırakan, onun üzerine akciğerini bozup fesada uğratan; o da **مَلْهُود** olur; el-Kumeyt dedi ki:
نُطْعِمُ الجَيْأَلَ اللَّهِيدَ مِن الكُو
مِ، ولم نَدْعُ مَن يُشِيطُ الجَزُورا

Ve develerden **واللَّهِيدُ**: sırtını yahut yanını ağır bir yükün **لَهَدَ** ettiği, yani onu bastırdığı yahut ezip yaraladığı; böylece şişti, nihayet **دَبِراً** oldu; ve deve **لُهِدَ** edildiği zaman, o yer **بِدادَيِ القَتَبِ**’den boşaltılır ki yük onu bastırmasın da fesadı artsın; ve eğer ondan boşaltılmazsa **اللَّهْدَة** yarılır da **دَبَرَة** olur. Ve yük onu **لَهَدَه** eder, onu **يَلْهَدُه لَهْداً**; o da **مَلْهُود** ve **لَهِيدٌ** olur: onu ağırlaştırdı ve bastırdı.

Ve **اللَّهْدُ**: bir çarpma yahut bir yük basıncından, develerin göğüslerinde isabet eden bir yarılma/açılma; ve denildi ki: **اللَّهْدُ** fırîsada (kürek/omuz yanı etinde) bir şişliktir; devenin sırtına ısrarla yapışan bir kap/örtüden olur da şişer. **التهذيب**: ve **واللهد** develerin göğüslerinde alan bir hastalıktır; ve okudu:
تَظْلَعُ من لَهْدٍ بها ولَهْد

Ve kavim, bineklerini **لَهَدَ** etti: onları yordu ve onları aşırı çalıştırdı; Cerîr dedi ki:
ولقد تَرَكتُكَ يا فَرَزدقُ خاسِئاً،
لمَّا كَبَوْتَ لدى الرِّهانِ لَهِيدا
Yani: bitkin.

Ve **اللَّهْدُ**: insanların ayaklarında ve uyluklarında isabet eden bir hastalıktır; o, yarılma/açılma gibidir. Ve **واللهد**: memelerde ve iki kürek kemiğinin köklerinde vurmadır. Ve onu **لَهَدَه يَلْهَدُه لَهْداً** ve **لَهَّده**: onu sıktı/yoğurdu; Tarafa dedi ki:
بَطِيءٍ عن الجُلَّى سَرِيعٍ إِلى الخَنَى
ذَلولٍ بإِجْماعِ الرجالِ مُلَهَّدِ

El-Leys: **اللَّهْدُ** göğüste şiddetli çarpmadır. Ve onu **لَهَدَه لَهْداً** yani zilletinden dolayı onu itti; o da **ملهود** olur; aynı şekilde **لَهَّده**; Tarafa dedi ki, ve beyti okudu:
ذَلُولٍ بإِجْماعِ الرجالِ مُلَهَّدِ
Yani: itilmiş; ancak şeddeli kıldı, çokluk için.

El-Hevâzinî: **رجل مُلَهَّد** yani zayıf düşürülmüş, zelil. Ve denilir: “**لَهَدْتُ الرجل أَلهَدُه لهْداً**” yani onu ittim; o da **ملهود** olur. Ve **رجل مُلَهَّد**: zilletinden dolayı itile itile itilen olduğu zaman. İbn Ömer hadîsinde:
لو لقيتُ قاتِلَ أَبي في الحرم ما لَهَدْته
Yani: onu itmezdim; ve **اللَّهْد**: göğüste şiddetli itmedir; ve rivayet olunur: “ما هِدْته” yani onu hareket ettirmedim.

Ve **وناقة لَهِيدٌ**: yükü onu sıktı da onu ezdi/çökertti; el-Lihyânî’den. Ve kaptaki şeyi **لَهَدَ ما في الإِناءِ يَلْهَدُه لَهْداً**: onu yaladı ve yedi; ‘Adî dedi ki:
ويَلْهَدْنَ ما أَغْنى الوَليُّ فلم يُلِثْ،
كأَنَّ بِحافاتِ النِّهاءِ المَزارِعا
“**لم يُلِثْ**”: bitirmeye gecikmedi. Ve **النِّهاءُ**: su birikintileri; böylece bahçeleri
(*
قوله «فشبه الرياض إلخ» كذا بالأصل.)
kenarlarında ekinler varmış gibi benzetti.

Ve “**أَلْهَدْتُ به إِلهاداً**” (onunla) eğer iki adamdan birini tuttun da ötekini onun üzerine bıraktın, o da onunla dövüşüyorsa. Dedi ki: Şayet bir adamı, arkadaşının onunla çekişmesiyle yahut arkadaşının ona söylediği şeyle uyarır/ayıklar, ve ona üstü kapalı işaret eder ve delilini telkin edersen, muhakkak onunla **أَلهدت** etmiş olursun; ve eğer onu, arkadaşının ona söylediği şeyle uyarırsan, dedi ki: “Vallahi onu ancak bana karşı **تُلْهِدَ** etmen (bana karşı yardım etmen) sebebiyle söyledin.”

Ve **اللَّهِيدةُ**: Arapların yiyeceklerindendir. Ve **اللَّهِيدةُ**: **العصائد**’den yumuşak olanıdır; ne çorbadır ki içilsin, ne de kalındır ki lokma lokma yutulsun; o, **الحَرِيقةِ** ve **السَّخينةِ** haddini aşan ve **العَصِيدة**’den aşağı kalan şeydir; ve **السخينة**: çorbadan yükselen ve içilmesi ağırlaşan şeydir.
