# لهد — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%AF/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%87%D8%AF/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%AF.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: لهد

لهده الحمل، كمنعه يلهد لهدا فهو ملهود ولهيد: أثقله وضغطه. والبعير اللهيد: الذي أصاب جنبه ضغطة من حمل ثقيل فأورثه داء أفسد عليه رئته، فهو ملهود، قال الكميت:
  نطعم الجيال اللهيد من الكـو                      م ولم ندع من يشيط الجزورا وإذا لهد البعير أخلي ذلك الموضع من بدادي القتب كيلا يضغطه الحمل فيزداد فسادا، وإذا لم يخل عنه تفتحت اللهدة فصارت دبرة. لهد دابته: جهدها وأحرثها فهي لهيد، قال جرير:
  ولقد تركتك يا فرزدق خاسئا                      لما كبوت لدى الرهان لهيدا أي حسيرا. لهد الشيء: أكله أو لحسه، وعبارة اللحياني في النوادر: ولهد ما في الإناء يلهد لهدا: لحسه وأكله، قال عدي:
  ويلهدن ما أعنى الولي فلم يلتكأن بحافاتش النهاء المزارعا لهد فلانا لهدا ولهده، الأخير عن ابن القطاع، أي دفعه دفعة، لذله فهو ملهود، وقال الليث: اللهد الصدمة الشديدة في الصدر. وفي حديث ابن عمر رضي الله عنه لو لقيت قاتل أبي في الحرمما لهدته أي ما دفعته، ويروى ما هدته أي حركته. أو لهده: ضربه في أصول ثدييه أو أصول كتفيه، أو لهده لهدا: غمزه، كلهده تلهيدا فيهما، أي في الغمز والدفع قال طرفة:
  بطيء عن الجلى سريع إلى الخنى                      ذليل بإجماع الرجـال مـلـهـد واللهد: انفراجق يصيب الإبل في صدورها من صدمة ونحوها، كضغط حمل، قال:
  تظلع من لهد بها ولهد قيل: اللهد: ورم في الفريصة من وعاء يلح على ظهر البعير فيرم، وأنشد الأزهري:
  تظلع من لهد بها ولهد الأول الداء والثاني الإجهاد في الحرث. اللهد أيضا داء يصيب في أرجل الناس وأفخاذهم وهو كالانفراج. من المجاز: اللهد: الرجل الثقيل الجبس الذليل. وألهد الرجل: ظلم وجار. ألهد به إلهادا إذا أمسك أحد الرجلين وخلى الآخر عليه وهو يقاتله، قال: فإن فطنت رجلا بمخاصمة صاحبه أو بما صاحبه يكلمه ولحنت له ولقنت حجته فقد ألهدت به، وإذا فطنته بما صاحبه يكلمه قال والله ما قلتها إلا أن تلهد علي، أي تعين علي. كذا في اللسان. قال ابن القطاع: ألهد اللهيدة: صنعها من أطعمة العرب، وهي العصيدة الرخوة ليست بحساء فتحسى ولا غليظة فتلتقم، وهي التي تجاوز حد الحريقة والسخينة، وتقصر عن العصيدة، كذا في الصحاح. اللهاد، كغراب: الفواق، عن الصاغانيز ومما يستدرك عليه: قال الهوازني: رجل ملهد، أي كمعظم: مستضعف ذليل مدفع عن الأبواب. وناقة لهيد: غمزها حملها فوثأها. وألهدت به: قصرت به، قاله ابن القطاع. والألهاد: الأورام، عن الصاغاني.

### Türkçe

**لهده** yükü; **كمنعه**: **يلهَد** **لهدا**; o hâlde o **ملهود** ve **لهيد**dir: onu ağırlaştırdı ve onu bastırdı. Ve **البعير اللهيد**: yanına ağır bir yükten bir basınç isabet eden, ona akciğerini bozup ona hastalık miras bırakan (deve)dir; o hâlde o **ملهود**dur. **الكميت** dedi ki:
  “Biz **الجيال اللهيد**i yığın(lar)dan yediririz ve **الجزورا**yı yakanı bırakmayız.”

Ve deve **لهد** edilince, o yer **بدادي القتب**den boşaltılır; ta ki yük onu bastırmasın da bozulması artsın. Ve eğer ondan boşaltılmazsa **اللهدة** yarılır da **دبرة** olur. **لهد** binitini: onu yordu ve onu aşırı çalıştırdı; o hâlde o **لهيد**dir. **جرير** dedi ki:
  “Ve andolsun seni, ey **فرزدق**, aşağılanmış bıraktım; yarış yanında sendeleyince **لهيدا** (olarak).”

Yani: bitkin. **لهد** şeyi: onu yedi yahut onu yaladı. Ve **اللحياني**’nin **النوادر**’deki ibaresi: “Ve kaptakini **لهد** etti; **يلهَد** **لهدا**: onu yaladı ve onu yedi.” **عدي** dedi ki:
  “Ve **الولي**’nin beni ilgilendirmediğini **يلهدن**; böylece **حافاتش النهاء المزارعا** ile dayanmazlar.”

**لهد** falanı **لهدا** ve **لهده**; sonuncusu **ابن القطاع**’tan: yani onu bir itişle itti; onu alçalttı; o hâlde o **ملهود**dur. Ve **الليث** dedi: **اللهد** göğüste şiddetli çarpma(dır). Ve **ابن عمر** hadîsinde (Allah ondan razı olsun): “Eğer babamın katiline Harem’de rastlasaydım, mutlaka onu **لهدته** ederdim”; yani mutlaka onu iterdim. Ve “**هدته**” diye de rivayet edilir: yani onu hareket ettirdim. Yahut **لهده**: onu iki memesinin köklerine yahut iki omzunun köklerine vurdu. Yahut **لهده** **لهدا**: onu sıktı; **كلهده تلهيدا** onlarda: yani sıkmada ve itmede. **طرفة** dedi ki:
  “Açık işten yavaş, çirkinliğe hızlı; erkeklerin ittifakıyla zelil, **ملهد**.”

Ve **اللهد**: develerin göğüslerinde bir çarpma ve benzeri şeyden—yük basıncı gibi—onlara isabet eden bir yarılma(dır). Dedi ki:
  “Onda **لهد** ve **لهد** sebebiyle topallar.”

Denildi: **اللهد**: devenin sırtına ısrarla (binen) bir kap/bağdan **الفريصة**de bir şişliktir; böylece şişer. **الأزهري** rivayet etti:
  “Onda **لهد** ve **لهد** sebebiyle topallar.”

Birincisi hastalık, ikincisi sürmede aşırı yorma(dır). **اللهد** ayrıca insanların ayaklarında ve uyluklarında isabet eden bir hastalıktır; o, yarılma gibidir. Mecazdan: **اللهد**: ağır, katı, zelil adam. Ve adam **ألهد** etti: zulmetti ve haksızlık etti. Onunla **ألهد** etti, **إلهادا**: iki bacaktan birini tutup ötekini onun üzerine salıverdiği zaman; o, onunla savaşırken. Dedi ki: “Eğer bir adamı, arkadaşının onunla konuştuğu şeyle yahut arkadaşının onunla konuştuğu şeyle, arkadaşının hasmıyla çekişmesinde sezdirir de ona ima eder ve onun delilini telkin edersen, muhakkak onunla **ألهدت** etmiş olursun. Ve onu, arkadaşının onunla konuştuğu şeyle sezdirince (o) dedi ki: ‘Vallahi onu ancak bana karşı **تلهد** edesin diye söyledim’; yani bana karşı yardım edesin diye.” **اللسان**’da böyledir. **ابن القطاع** dedi: **اللهيدة**yi **ألهد** etti: onu Arapların yiyeceklerinden yaptı; o, ne çorba olup içilir ne de kalın olup lokma alınır olan yumuşak **العصيدة**dir; o, **الحريقة** ve **السخينة** haddini aşan ve **العصيدة**den geri kalan (şey)dir; **الصحاح**’ta böyledir.

**اللهاد**; **كغراب**: **الفواق** (hıçkırık); **الصاغاني**’den. Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **الهوازني** dedi: **رجل ملهد**; yani **كمعظم**: zayıf düşürülmüş, zelil, kapılardan itilmiş. Ve **ناقة لهيد**: yükü onu sıktı da onu incitti. Ve onunla **ألهدت** ettim: onunla kısa kaldım; **ابن القطاع** söyledi. Ve **الألهاد**: şişlikler; **الصاغاني**’den.
