# لهف (ل-ه-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%87%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ل - ه - ف
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء واللام والفاء معهما
ه ل ف، ل ه ف مستعملان هلف: الهِلَّوْف: الرّجل الذكوب، ويقال: الشَّيْخُ القديم. والهِلَّوْفُ: اللِّحيةُ الضَّخْمة. قال:
هِلَّوْفةٌ كأنّهـا جُـوالِـقُ
نكداءُ لا بارك فيها الخالِقُ
لهف: التَّلَهُّفُ على الشّيء: التَّحَسُّر عليه يَفوتُك وقد كنتَ أشْرَفْتَ عليه.
ولَهَّفَ نَفْسَه وأُمَّهُ إذا قال: وانفساه واأُمِّياه، ويُقال: والَهْفتاه ووالَهْفَتِياه.
ورجلٌ لهفان: شديدُ اللَّهَف. وامرأة لَهْفَي والجميع: لِهافٌ ولَهافَي.
والمَلْهوفُ: المَظْلوم يُنادي ويَسْتَغيث. وفي الحديث: "أجِبِ المَلْهوفَ".
واللّهوف: الطَّويل.

##### Türkçe

باب **الهاء** ve**اللام** ve**الفاء**’ın onlarla birlikte (bulunduğu bölüm)

**ه ل ف**، **ل ه ف**: ikisi de kullanımdadır. **هلف**: **الهِلَّوْف**: çok yiyen adam; ve denilir ki: eski ihtiyar. Ve **الهِلَّوْف**: iri sakal. Dedi ki:
**هِلَّوْفةٌ** sanki o çuvallardır,
bereketsiz; onda Yaratıcı bereket kılmamıştır.

**لهف**: bir şey üzerine **التَّلَهُّفُ**: onun üzerine hayıflanmadır; senden kaçırır (geçip gider) ve sen ona yaklaşmış (neredeyse erişmiş) iken.

Ve “**ولَهَّفَ**” (kendi) nefsini ve annesini, “**وانفساه** و**اأُمِّياه**” dediği zaman; ve denilir ki: “**والَهْفتاه**” ve “**ووالَهْفَتِياه**”.

Ve **لهفان** bir adam: **اللَّهَف**’i şiddetli (olan). Ve **لَهْفَي** bir kadın; ve hepsi: **لِهافٌ** ve **لَهافَي**.

Ve **المَلْهوفُ**: zulme uğramış olan; seslenir ve yardım ister. Ve hadiste: “**أجِبِ المَلْهوفَ**”.

Ve **اللّهوف**: uzun boylu.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

لَهِفَ بالكسر يَلْهَفُ لَهَفاً، أي حَزِنَ وتحسَّر. وكذلك التَلَهُّفُ على الشيء. وقولهم: يا لَهَفَ فلانٍ: كلمة يُتَحَسَّرُ بها على ما فات. وقول الشاعر:
فلستُ بمُدْرِكٍ ما فاتَ منِّيبلَهْفَ ولا بَلَيْتَ ولا لَوانِّي
أراد لَهْفاهُ فحذف. والمَلْهوفُ: المظلومُ يستغيث. واللَهيفُ: المضطر. واللَهْفانُ: المتحسِّر.

##### Türkçe

**لَهِفَ** (kesre ile) **يَلْهَفُ** **لَهَفاً**: yani üzüldü ve hayıflandı. Aynı şekilde bir şey üzerine **التَلَهُّفُ**. Onların sözü: **يا لَهَفَ فلانٍ**: kaçırılana dair onunla hayıflanılan bir kelimedir. Şairin sözü:
فلستُ بمُدْرِكٍ ما فاتَ منِّيبلَهْفَ ولا بَلَيْتَ ولا لَوانِّي
**لَهْفاهُ**’yu kastetti; sonra hazfetti. **المَلْهوفُ**: zulme uğramış, imdat ister. **اللَهيفُ**: muztar. **اللَهْفانُ**: hayıflanan.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D9%81/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ه ل ف
هلف ، لهف ، فهل
استعمل من وجوهه : هلف ، لهف ، فهل .
هلف : قال الليث : الهِلَّوْف : اللِّحْية الضَّخمة والهِلَّوْف : الرَّجُل الكذوب .
أبو عبيد ، عن الأمويّ قال : إذا كبر الرجلُ وهَرِمَ فهو الهِلَّوْف .
وقال ابن الأعرابيّ : الهِلَّوْف : الثّقيل البطيء الذي لا غَنَاء عنده ، وأنشد :
ولا تكونَنَّ كَهِلَّوْفٍ وَكَلْ
وأنشدني أبو بكر الإيادي قال : أنشَدَني أبو محمد السَّرْخَسِيّ :
هِلَّوْفَةٌ كأنها جُوالقُ
لها فُضُولٌ ولها بنائق
قال : أراد بها اللِّحية .
لهف : أبو زيد : رجُل لَهْفانُ ، وامرأةٌ لَهْفَى ، من قومٍ ونساءٍ لَهافَى ولُهُف ، وهو المغتاظ على ما فاته .
وقال الليث : التَّلهُّف على الشيء يفوت بعد مُشارفَتَك عليه .
قال : ويقال : فلان يُلَهِّف نفسَه وأمَّه : إذا قال : وانَفساه وأُمِّياه .
ويقال : والهفاه و والَهْفَتاه ، ووالْهفْتِياه .
شَمرٌ ، عن ابن الأعرابيّ قال : اللَّهْفان ، واللاَّهفُ : المكروبُ . ومن أمثالهم ( إلى أُمّه يَلهَفُ اللَّهفان ) .
قال شَمِر : يَلهَف من لَهِفَ ، وبأمِّه يستغيث اللَّهِفَ ؛ يقال ذلك لمن اضطُرَّ فاستغاث بأهل ثقته .
قال : ويقال : لهَّفَ فلانٌ أُمَّه وأَمَّيْه : يريدون أبَوَيْه . وقال الجعْدِيُّ :
أَشْلَى ولَهَّفَ أُمَّيْه وقد لَهِفَتْ
أُمَّاه والأُمّ مما تُنْحَلُ الخَبَلاَ
يريد أباه وأمّه .
ويقال : لَهِفَ لَهَفاً فهو لَهفانُ ، وقد لُهِف فهو مَلْهُوف : أي حزين قد ذَهَب له مالٌ أو فُجِع بحميم . وقال الزَّفيَانُ :
يا بن أبي العَاصي إليك لَهِفَتْ
تشكو إليك سَنةً قد جَلَفَتْ
لَهِفتْ : أي استغاثت ، ويقال : نادَى لَهْفَه ، إذا قال : يا لَهْفَى .
وقال الليث . المَلهوف . المَظْلوم ينادي ويستغيث . وفي الحديث ( أَجِب المَلْهوف ) .
وقال النحويون في قولهم . يا لَهْفَى عليه : أَصْلُه يا لَهْفِى ، ثم قُلِبَت ياءُ الإضافة ألِفَاً ، ومثله يا وَيلِي عليه ويا وَيلَى عليه ويا بِأَبِي ويا بِأَبَا .
وفي ( النوادر ) : أنا لَهِيفُ القَلْب ، ولاهِف القلب ، ومَلْهوفٌ ، أي مُحْتَرِق القَلْب .
فهل : أبو عبيد ، عن الأحمر : هو الضَّلاَل بن فَهْلَلَ وابنُ ثَهْلَلَ ، غير منصرفين .

##### Türkçe

ه ل ف
**هلف** , **لهف** , **فهل**

Şu vecihlerinden kullanıldı: **هلف** , **لهف** , **فهل** .

**هلف** : Leys dedi: **الهِلَّوْف** : iri sakal; ve **الهِلَّوْف** : yalancı adam.
Ebû Ubeyd, Ümeyyî’den: dedi ki: Adam büyüyüp ihtiyarladığında o **الهِلَّوْف**tur.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **الهِلَّوْف** : yanında bir yarar bulunmayan ağır, yavaş kimse; ve inşad etti:
ولا تكونَنَّ كَهِلَّوْفٍ وَكَلْ
Ebû Bekir el-İyâdî bana inşad etti, dedi ki: Ebû Muhammed es-Serahsî bana inşad etti:
هِلَّوْفَةٌ كأنها جُوالقُ
لها فُضُولٌ ولها بنائق
Dedi ki: Bununla sakalı kastetti.

**لهف** : Ebû Zeyd: **رجل لَهْفانُ** ve **امرأةٌ لَهْفَى**; **قومٍ** ve **نساءٍ لَهافَى ولُهُف**tandır; ve o, elinden kaçana karşı öfkelenip hiddetlenen kimsedir.
Leys dedi: **التَّلهُّف** bir şey üzerine, ona yaklaşmandan sonra onun kaçıp gitmesidir.
Dedi ki: Ve denir: Falan **يُلَهِّف نفسَه وأمَّه**: “**وانَفساه** ve **أُمِّياه**” dediği zaman.
Ve denir: **والهفاه** ve **والَهْفَتاه** , ve **ووالْهفْتِياه** .

Şemr, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi ki: **اللَّهْفان** ve **اللاَّهفُ** : kederlenmiş, sıkıntıya düşmüş kimsedir. Ve onların mesellerindendir: ( **إلى أُمّه يَلهَفُ اللَّهفان** ).
Şemr dedi: **يَلهَف** , **لَهِفَ**dan gelir; ve **اللَّهِفَ** annesiyle yardım ister; bu, güven duyduğu ehle sığınıp yardım isteyen, zarurete düşmüş kimse için söylenir.
Dedi ki: Ve denir: Falan **لهَّفَ** annesini ve **أَمَّيْه**: ebeveynini kastederler. C‘adî dedi:
أَشْلَى ولَهَّفَ أُمَّيْه وقد لَهِفَتْ
أُمَّاه والأُمّ مما تُنْحَلُ الخَبَلاَ
Babasını ve annesini kasteder.
Ve denir: **لَهِفَ** , **لَهَفاً**; o hâlde o **لَهفانُ**dur; ve **لُهِف** olmuştur, o hâlde o **مَلْهُوف**tur: yani, malı gitmiş yahut bir yakınıyla musibete uğramış hüzünlü. Zefyân dedi:
يا بن أبي العَاصي إليك لَهِفَتْ
تشكو إليك سَنةً قد جَلَفَتْ
**لَهِفتْ** : yani yardım istedi; ve denir: **نادَى لَهْفَه** , “**يا لَهْفَى**” dediği zaman.
Leys dedi: **المَلهوف** : zulme uğramış, nida eden ve yardım isteyen kimsedir. Ve hadiste: ( **أَجِب المَلْهوف** ).
Nahivciler onların “**يا لَهْفَى عليه**” sözünde dediler: aslı **يا لَهْفِى**’dir; sonra izafet **ياء**’ı **ألف**a çevrildi; bunun benzeri: **يا وَيلِي عليه** ve **يا وَيلَى عليه** ve **يا بِأَبِي** ve **يا بِأَبَا** .
( **النوادر** )’de: **أنا لَهِيفُ القَلْب** , ve **لاهِف القلب** , ve **مَلْهوفٌ**: yani kalbi yanık.

**فهل** : Ebû Ubeyd, Ahmer’den: o, **الضَّلاَل** b. **فَهْلَلَ** ve b. **ثَهْلَلَ**’dır; ikisi de gayr-i munsariftir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D9%81/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب اللام والهاء وما يثلثهما)
(لهو)  اللام والهاء والحرف المعتلّ أصلانِ صحيحان: أحدهما يدلُّ على شُغْل عن شَيءٍ بشيء، والآخر على نَبْذِ شيءٍ من اليد.
فالأوَّل اللَّهْو، وهو كلُّ شيءٍ شَغَلك عن شيء، فقد ألهاك.  ولَهَوتُ من اللَّهْو. ولَهِيتُ عن الشَّيء، إذا تركتَه لِغيره. والقياسُ واحدٌ وإنْ تَغيَّر اللفظُ أدنَى تغيُّر. ويقولون: إذا استأثَرَ الله تعالى بشيءٍ فالْهَ عنهُ، أي اتركْهُ ولا تشتغل به. وفي الحديث في البَلَل بعد الوُضوء: "الْهَ عنه". وكان ابنُ الزُّبَيرِ إذا سمِعَ صوتَ الرّعد لَهَىَ عن الحديث الذي يقول: تَرَكه وأعرَض عنه. وقد يُكنَى باللَّهو عن غيره. قال الله تعالى: ﴿لَوْ أرَدْنا أن نَتَّخِذَ لَهْواً﴾ [الأنبياء 17]. وقال الحسن وقَتادةُ: أراد باللَّهو المرأة. وقال قومٌ: أراد به الولد.
وأمَّا الأصل الآخر فاللُّهْوة، وهو ما يَطرحه الطّاحِن في ثُقْبَة الرَّحَى بيده، والجمع لُهىً، وبذلك سمِّي العَطاء لُهْوَة فقيل: هو كثير اللُّهَى. فأمَّا اللّهاة فهي أقصى الفمِ، كأنَّها شُبِّهَتْ بثُقْبةِ الرَّحَى، وسمِّيت لَهاةً لما يُلقَى فيها من الطَّعام.
(لهب)  اللام والهاء والباء أصلٌ صحيح، وهو ارتفاعُ لسان النَّار، ثم يقاسُ عليه ما يقاربه. من ذلك اللَّهب: لَهَب النَّار. تقول: التهبت التهاباً. وكلُّ شيءٍ ارتفع ضوؤُه ولمَعَ لمعاناً شديداً فإنَّه يقال فيه ذلك. قال:
رأيتَ مَهابةً وليوثَ غابٍ *** وتاجَ الملك يلتهبُ التهابا
ويقولون للعَطشان: لَهْبَان، وهذا على جهة الاستعارة، كأنَّ حرارةَ جوفه تَلتهب. ويقولون: اللَّهَب: الغُبار السَّاطع. فإن صحَّ فاستعارةٌ أيضاً. ويقال: فَرَسٌ مُلْهِبٌ، إذا أثارَ الغبار. وللفرس أُلْهُوب، اشتقَّ كلُّ هذا من الأوّل. قال امرؤ القيس:
فللزَّجْرِ ألهوبٌ وللسّاقِ دِرَّةٌ *** وللسَّوط منه وَقْعُ أخْرَجَ مُهْذِبِ([1])واللَّهَب واللُّهاب: اشتعال النّار، ويستعمل اللُّهاب في العَطَش، فأمَّا اللِّهب، وهو المَضيق بين الجبلين فليس من هذا، وأصله الصَّاد، وإنَّما هو لِصْب، فأُبدلت الصاد هاءً. وبنو لِهْبٍ: بطنٌ من العرب.
(لهث)  اللام والهاء والثاء كلمةٌ واحدة، وهي أنْ يَدْلَعَ الكلبُ لسانَه من العطش. قال الله تعالى: ﴿إنْ تَحْمِلْ عَلَيْهِ يَلْهَثْ أوْ تَتْرُكْهُ يَلْهَثْ﴾ [الأعراف 176]، واللُّهَاث: حَرُّ العطَش. وهذا إنَّما هو مقيسٌ على ما ذكرناه من شأن الكلب.
(لهج)  اللام والهاء والجيم أصلٌ صحيح يدلُّ على المثابرَة على الشَّيء وملازمتِه، وأصلٌ آخر يدلُّ على اختلاطٍ في أمرٍ.
يقال: لَهِجَ بالشَّيء، إذا أُغرِيَ به وثابَرَ عليه، وهو لَهِجٌ. والمُلْهِج: الذي لَهِجتْ فِصالُه برَضاعِ أمَّهاتِها فيَصْنَعُ لذلك أخِلّةً يشدُّها في خِلْفِ أمِّ الفصيل، لئلاَّ يَرتضِعَ الفصيل، لأنّ ذلك يؤلِمُ أنفه. وإيّاهُ أراد القائل([2]):
رَعَى بارِضَ الوَسميِّ حتَّى كأنَّما *** يَرَى بسَفَى البُهْمى أخِّلةَ مُلْهِجِ
وقولهم: هو فصيح اللَّهجة([3]) واللَّهَجَة: اللِّسانِ، بما ينطق به من الكلام. وسمِّيت لهجةً لأنّ كلاًّ يلهَجُ بلُغتِه وكلامه.
والأصل الآخَر قولُهم: لَهْوَجْتُ عليه أمرَه، إذا خلطتَه. وأصلهُ من اللَّبَن المُلْهَاجِّ، وهو الخاثر الذي يكاد يَرُوب. ويقولون: أمْرُهُم مُلْهاجٌّ. ومن الباب: لَهْوَجْتُ اللّحمَ، إذا لم تنضِجْه شيئاً، فكأنَّه مختلِطٌ بين النِّيِّ والنَّضيج. فأمَّا قولهم: لَهَّجْتُ القومَ، مثل لَهَّنْتُهم، فممكنٌ أن يكون من الإبدال، كأنَّ الجيمَ بدلٌ من النُّون.
(لهد)  اللام والهاء والدال أصلٌ صحيح، يدلُّ على إذلال ومُطامَنَة، من  ذلك لَهَّدْتُ الرّجُل، إذا دفَّعْتَه، فهو مُلَهَّدٌ ذَليل. واللَّهِيدُ: البعير يُصِيب جنبه الحِمْلُ الثَّقيل. وألهَدْت الرّجُلَ، إذا أمسكتَه وخلَّيتَ عليه آخَرَ يقاتلُه. وألْهَدْتُ بالرّجُل: أزْرَيتُ به.
(لهز([4]))  اللام والهاء والزاء أصلٌ صحيح يدلُّ على دَفْعٍ بيَدٍ أو غيرها أو رمي بوَتَر. قالوا: لهَزْتُ فلاناً: دفعتُه. ويقولون: اللّهْز: الضّرْب بجُمْع اليدِ([5]) في الصَّدر. ويقولون: لهَزَهُ القَتِير: فَشَا فِيه. ولَهزْتُه بالرُّمح في صَدرِه: طعنتُه. ولهَزَ الفَصِيلُ ضَرْعَ أمِّه، إذا ضَرَبه برأسِه عند الرَّضاع. ويقال: بعيرٌ ملهوزٌ، إذا كان قد وُسِم في لِهزِمَتِه. قال:
مَرَّتْ بِراكبِ مَلهوزٍ فقال لها ***	ضُرِّي الجميحَ ومَسِّيهِ بتعذيبِ([6])فأمّا قولُهم: فرسٌ ملهوزٌ، أي مُضَبَّر الخَلْق، فهو صحيحٌ على هذا القياس، كأنَّ لحمَه رُفِع مِن جوانبه حتَّى تداخَلَ. ودائرة اللاهِزِ: دائرةٌ في اللِّهزِمَة.
(لهس)  اللام والهاء والسين كلمةٌ تدلُّ على جِنْس من الإطعام. يقولون: لَهَسَ على الطَّعام: زاحَم حِرصاً. وما لَكَ عندي لَهْسَةٌ([7]) من طعام، أي لا كثير ولا قليل. قال ابن دريد: لَهَس الصبيُّ ثديَ أُمِّه: لطَعَه ولم يَمْصَصْه([8]).
(لهط)  اللام والهاء والطاء كلمةٌ. يقولون: لَهَطه بسهمٍ: رماه. ولَهَطَتِ المرأةَ فرجَها بالماء: ضَرَبَتْه.
(لهع)  اللام والهاء والعين كلماتٌ إن صحت تدلُّ على استرخاء وفَترة. من ذلك اللهِع من الرِّجال: المسترسل إلى كُلٍّ. يقال: لَهِعَ لهَاعَةً. وبه سُمِّي لَهِيعة. ويقال: هو الفاتر المُسترخِي. وقال بعضهم: تَلَهْيَعَ في كلامه: أفرَط.
(لهف)  اللام والهاء والفاء كلمةٌ تدلُّ على تحسُّر. يقال: تلهَّفَ على الشَّيء، ولهِفَ، إذا حزِن وتحسَّر. والملهوف: المظلومُ يستغيث.
(لهق)  اللام والهاء والقاف كلمتانِ متباينتان.
فالأولى اللَّهق([9]): الأبيض؛ والثَّور الأبيضِ لِهَاق. قال الهذليّ:
* لَِهاقٌ تَلأْلُؤهُ كالهِلالِ([10]) *
والكلمة الأخرى قولهم: تَلَهْوَقَ الرّجُل: أظْهَرَ سخاءً وليس بسخِيّ.
(لهم)  اللام والهاء والميم أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على ابتلاعِ شيء، ثم يقاس عليه. تقول العرب: التَهَم الشَّيء: التَقَمه. ومن هذا الباب الإلهام، كأنَّه شيءٌ أُلقِيَ في الرُّوع فالتَهَمَه. قال الله تعالى: ﴿فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَتَقْوَاهَا﴾ [الشمس 8]. والتَهَم الفصيلُ ما في ضَرع أمِّه: استوفاه. وفرسٌ لهِمٌّ: سَبَّاق، كأنَّه يلتهم الأرض. واللُّهَيْم: الدَّاهية، وكذلك أمُّ اللُّهيْم، وسمِّيت لعِظمها كأنَّها تَلْهَمُ ما تلقى. ويقولون للعظِيم الكافي: اللِّهَمّ ومن الباب اللُّهمُوم: الرّجُل الجَواد. وهذا على العِظَم والسَّعة.
(لهن)  اللام والهاء والنون كلمةٌ واحدة، اللُّهْنَةُ: ما يتعجَّله الرّجُل قبل غَدَائه. وقد تَلهَّن. ويقال بل اللُّهْنة: ما يُهديه الرّجلُ إذا قَدِم من سَفَره.
--------------ـــ
([1]) ديوان امرئ القيس 85 واللسان (لهب).
([2]) البيت للشماخ في ديوانه 14 واللسان (لهج) والمخصص (7: 41). ورواية الديوان: "خلا فارتعى الوسمى".
([3]) في الأصل: "اللهج"، صوابه من  اللسان والقاموس، وفي القاموس: "اللهجة ويحرك: اللسان". واقتصر في المجمل على "اللهجة" بسكون الهاء.
([4]) وردت هذه المادة في الأصل بعد مادة ( لهق) ، ورددتها إلى مكانها هنا طبقاً للترتيب وموافقة لما جاء في المجمل.
([5]) جمع اليد: قبضتها. وفي الأصل: "بجميع"، صوابه في المجمل واللسان.
([6]) للجميح بن الطماح الأسدي. المفضليات (1: 32) واللسان (لهز).
([7]) كذا ضبط في الأصل والمجمل بفتح اللام. وفي اللسان: "لهسة بالضم مثل لحسة، أي شيء"، ونحوه في القاموس.
([8]) في الأصل: "أطعمه ولم يمصعه"، صوابه من الجمهرة (3: 52) وفيها: "إذا لطعه بلسانه ولم يمصصه".
([9]) يقال بفتح الهاء وكسرها. كما أن اللهاق بفتح اللام وكسرها.
([10]) لأمية بن أبي عائذ الهذلي في ديوان الهذليين (2: 176) واللسان (لهق). وصدره: * حديد القناتين عبل الشوى *

ـ

##### Türkçe

(لام ve **الهاء** ve ikisini üçleyen(ler) babı)

(**لهو**)  **اللام** ve **الهاء** ve illetli harf iki sahih asıldır: bunlardan biri, bir şeyi bir şeyle meşgul olup (ondan) alıkonmaya delâlet eder; diğeri, bir şeyi elden atmaya delâlet eder.
Birincisi **اللَّهْو**’dur; o, seni bir şeyden bir şeyle meşgul eden her şeydir; artık o seni oyalamıştır. Ve **لَهَوتُ**: **اللَّهْو**’dandır. Ve **لَهِيتُ** عن **الشَّيء**: onu başkası için terk ettiğin zaman (denir). Kıyas birdir; lafız en yakın bir değişiklikle değişse bile. Ve derler ki: Allah Teâlâ bir şeyle tek başına tasarruf ederse, ondan **فالْهَ عنهُ**; yani onu bırak ve onunla meşgul olma. Ve abdestten sonra ıslaklık hakkında hadiste: “**الْهَ عنه**”. Ve İbnü’z-Zübeyr gök gürültüsünün sesini işittiğinde, söylediği hadisten **لَهَىَ**: onu terk etti ve ondan yüz çevirdi. Ve **اللَّهو** ile başkası kinayelenebilir. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿**لَوْ أرَدْنا أن نَتَّخِذَ لَهْواً**﴾ [el-Enbiyâ 17]. Hasan ve Katâde dedi ki: **اللَّهو** ile kadını murad etti. Bir kavim dedi ki: onunla çocuğu murad etti.
Diğer asla gelince: **اللُّهْوة**; o, öğütücünün el ile değirmen taşının deliğine attığı şeydir; çoğulu **لُهىً**’dır. Bununla **العَطاء**’a **لُهْوَة** adı verildi; “o, **اللُّهَى**’sı çoktur” denildi. **اللّهاة** ise ağzın en sonudur; sanki değirmen taşının deliğine benzetilmiştir; içine yiyecek atıldığı için **لَهاةً** diye adlandırılmıştır.

(**لهب**)  **اللام** ve **الهاء** ve **الباء** sahih bir asıldır; o, ateşin dilinin yükselmesidir; sonra ona yakın olan şeye kıyas edilir. Bundan **اللَّهب**: ateşin **لَهَب**’i. Dersin ki: **التهبت** **التهاباً**. Işığı yükselen ve şiddetli bir parlayışla parlayan her şey hakkında bu söylenir. Dedi ki:
رأيتَ مَهابةً وليوثَ غابٍ *** وتاجَ الملك يلتهبُ التهابا
Ve susuza **لَهْبَان** derler; bu, istiâre yoluyla(dır); sanki içinin harareti alevlenir. Ve derler ki: **اللَّهَب**: parlayan toz. Eğer sahihse, o da istiâredir. Ve “**فَرَسٌ مُلْهِبٌ**” denir: tozu kaldırdığı zaman. Ve at için **أُلْهُوب** vardır; bütün bunlar birinciden türetilmiştir. İmruü’l-Kays dedi ki:
فللزَّجْرِ ألهوبٌ وللسّاقِ دِرَّةٌ *** وللسَّوط منه وَقْعُ أخْرَجَ مُهْذِبِ([1])Ve **اللَّهَب** ve **اللُّهاب**: ateşin tutuşmasıdır; **اللُّهاب** susuzlukta kullanılır. **اللِّهب** ise—iki dağ arasındaki dar geçit—bundan değildir; aslı **الصَّاد**’dır; ancak o **لِصْب**’dır; **الصاد** **هاء**’ya çevrilmiştir. Ve **بنو لِهْبٍ**: Araplardan bir batındır.

(**لهث**)  **اللام** ve **الهاء** ve **الثاء** tek bir kelimedir; o, köpeğin susuzluktan dilini sarkıtmasıdır. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿**إنْ تَحْمِلْ عَلَيْهِ يَلْهَثْ أوْ تَتْرُكْهُ يَلْهَثْ**﴾ [el-A‘râf 176]. Ve **اللُّهَاث**: susuzluğun harareti. Bu, ancak köpeğin hâli hakkında zikrettiğimize kıyas edilmiştir.

(**لهج**)  **اللام** ve **الهاء** ve **الجيم** sahih bir asıldır; bir şeye sebat etmeye ve ona devamlı yapışmaya delâlet eder; ve başka bir asıl, bir işte karışıklığa delâlet eder.
“**لَهِجَ** بالشَّيء” denir: ona alıştırıldığı ve ona sebat ettiği zaman; o, **لَهِجٌ**’dir. Ve **المُلْهِج**: sütten kesilmemiş yavruları annelerinin emmesine düşkün olan kimse; bunun için, yavru emmesin diye, yavrunun annesinin **خِلْف**’ine bağladığı bağlar yapar; çünkü bu, onun burnunu acıtır. Şair([2]) bununla onu kastetti:
رَعَى بارِضَ الوَسميِّ حتَّى كأنَّما *** يَرَى بسَفَى البُهْمى أخِّلةَ مُلْهِجِ
Ve onların “o, **فصيح اللَّهجة**” sözü; **اللَّهَجَة**: dil; konuşmadan telaffuz ettiği şey bakımından. Her birinin kendi lügatine ve konuşmasına **يلهَجُ** etmesinden dolayı **لهجةً** diye adlandırılmıştır.
Diğer asıl, onların “**لَهْوَجْتُ** عليه أمرَه” sözüdür: onu karıştırdığın zaman. Aslı, **اللَّبَن المُلْهَاجِّ**’dandır; o, neredeyse kesilecek olan koyu (süt)dür. Ve derler ki: “onların işi **مُلْهاجٌّ**.” Babdan: “**لَهْوَجْتُ** eti” (denir): onu hiç pişirmediğin zaman; sanki çiğ ile pişmiş arasında karışık gibidir. “**لَهَّجْتُ** kavmi” sözü ise, “**لَهَّنْتُهم**” gibi; bunun, ibdâlden olması mümkündür; sanki **الجيم**, **النُّون**’un bedelidir.

(**لهد**)  **اللام** ve **الهاء** ve **الدال** sahih bir asıldır; alçaltmaya ve bastırmaya delâlet eder. Bundan: “**لَهَّدْتُ** adamı” (denir): onu itip kakaladığın zaman; o, **مُلَهَّدٌ** zelildir. Ve **اللَّهِيدُ**: ağır yükün yanına isabet ettiği devedir. Ve “**ألهَدْت** adamı” (denir): onu tuttuğun ve üzerine onunla savaşacak bir başkasını saldığın zaman. Ve “**ألْهَدْتُ** adamla” (denir): onu ayıpladığın zaman.

(**لهز**([4]))  **اللام** ve **الهاء** ve **الزاء** sahih bir asıldır; el ile veya başkasıyla itmeye yahut yay kirişiyle atmaya delâlet eder. Dediler ki: “**لهَزْتُ** falancayı”: onu ittim. Ve derler ki: **اللّهْز**: göğse elin yumruğuyla vurmadır([5]). Ve derler ki: **القَتِير** onu **لهَزَهُ**: onda yayıldı. Ve “**لَهزْتُه** mızrakla göğsünde” (denir): onu mızrakladım. Ve “yavru, annesinin memesini **لهَزَ** etti” (denir): emme sırasında başıyla ona vurduğu zaman. Ve “**بعيرٌ ملهوزٌ**” denir: **لِهزِمَتِه**’sinde dağlanmış olduğu zaman. Dedi ki:
مَرَّتْ بِراكبِ مَلهوزٍ فقال لها ***	ضُرِّي الجميحَ ومَسِّيهِ بتعذيبِ([6])“**فرسٌ ملهوزٌ**” sözleri ise—yani yaratılışı sıkı dokulu—bu kıyasa göre sahihdir; sanki eti yanlarından kaldırılmış da iç içe girmiş gibidir. Ve **دائرة اللاهِزِ**: **اللِّهزِمَة**’de bir dairedir.

(**لهس**)  **اللام** ve **الهاء** ve **السين** bir kelimedir; bir tür yedirmeye delâlet eder. Derler ki: “yemeğe **لَهَسَ** etti”: hırsla itişip kakıştı. Ve “bende senin için yemekten bir **لَهْسَةٌ**([7]) yoktur”: yani ne çok ne az. İbn Düreyd dedi ki: “çocuk annesinin memesini **لَهَس** etti”: onu yaladı ve onu emmedi([8]).

(**لهط**)  **اللام** ve **الهاء** ve **الطاء** bir kelimedir. Derler ki: “onu okla **لَهَطه**”: onu attı. Ve “kadın, ferçini su ile **لَهَطَتِ**”: onu vurdu.

(**لهع**)  **اللام** ve **الهاء** ve **العين** kelimelerdir; sahih olursa gevşekliğe ve durgunluğa delâlet eder. Bundan **اللهِع** erkeklerden: her şeye salıverilen. “**لَهِعَ** **لهَاعَةً**” denir. Bununla **لَهِيعة** adlandırılmıştır. Ve denir ki: o, gevşek, salıverilmiş olandır. Bazıları dedi ki: “konuşmasında **تَلَهْيَعَ** etti”: aşırıya gitti.

(**لهف**)  **اللام** ve **الهاء** ve **الفاء** bir kelimedir; pişmanlık duymaya delâlet eder. “Bir şeye **تلهَّفَ** etti” ve “**لهِفَ**” (denir): üzüldüğü ve pişmanlık duyduğu zaman. Ve **الملهوف**: mazlumdur; imdat ister.

(**لهق**)  **اللام** ve **الهاء** ve **القاف** birbirinden ayrı iki kelimedir.
Birincisi **اللَّهق**([9]): beyaz; ve beyaz öküz **لِهَاق**’tır. Hüzeli dedi ki:
* لَِهاقٌ تَلأْلُؤهُ كالهِلالِ([10]) *
Diğer kelime, onların “adam **تَلَهْوَقَ** etti” sözüdür: cömertlik gösterdi, hâlbuki cömert değildir.

(**لهم**)  **اللام** ve **الهاء** ve **الميم** sahih bir asıldır; bir şeyi yutmaya delâlet eder; sonra ona kıyas edilir. Araplar der ki: “şeyi **التَهَم** etti”: onu lokma olarak yuttu. Bu babdandır **الإلهام**; sanki kalbe atılmış bir şeydir de onu yutmuştur. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿**فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَتَقْوَاهَا**﴾ [eş-Şems 8]. Ve “yavru, annesinin memesindeki şeyi **التَهَم** etti”: onu tamamen aldı. Ve “**فرسٌ لهِمٌّ**”: çok koşan; sanki yeri yutuyor gibidir. Ve **اللُّهَيْم**: musibet; aynı şekilde **أمُّ اللُّهيْم**; büyüklüğünden dolayı adlandırılmıştır; sanki karşılaştığı şeyi yutar. Ve büyük, yeterli olana **اللِّهَمّ** derler. Babdandır **اللُّهمُوم**: cömert adam. Bu, büyüklük ve genişlik üzerinedir.

(**لهن**)  **اللام** ve **الهاء** ve **النون** tek bir kelimedir: **اللُّهْنَةُ**: adamın öğle yemeğinden önce aceleyle aldığı şey. Ve **تَلهَّن** etmiştir. Ve denir ki: bilakis **اللُّهْنة**: adamın seferinden geldiğinde hediye ettiği şeydir.

--------------ـــ
([1]) İmruü’l-Kays divanı 85 ve Lisân (**لهب**).
([2]) Beyit, Şemmâh’ındır; divanında 14 ve Lisân (**لهج**) ve el-Muḫaṣṣaṣ (7: 41). Divan rivayeti: “خلا فارتعى الوسمى”.
([3]) Asılda: “**اللهج**”; doğrusu Lisân ve Kâmûs’tandır; Kâmûs’ta: “**اللهجة** ve harekelenir: dil”. el-Mücmel’de yalnız “**اللهجة**” ile, **الهاء**’nın sükûnuyla yetinmiştir.
([4]) Bu madde asılda (**لهق**) maddesinden sonra gelmiştir; onu burada, tertibe göre ve el-Mücmel’de gelene uygun olarak yerine döndürdüm.
([5]) Elin **جمع**’ı: yumruğudur. Asılda: “بجميع”; doğrusu el-Mücmel ve Lisân’dadır.
([6]) Cümeyh b. et-Tammâh el-Esedî’nindir. el-Mufaḍḍaliyyât (1: 32) ve Lisân (**لهز**).
([7]) Asılda ve el-Mücmel’de **اللام**’ın fethiyle böyle ضبط edilmiştir. Lisân’da: “**لهسة** zamme ile, **لحسة** gibi; yani bir şey”, ve benzeri Kâmûs’ta.
([8]) Asılda: “أطعمه ولم يمصعه”; doğrusu el-Cemhere (3: 52)’dendir; onda: “diliyle yaladığı ve onu emmediği zaman”.
([9]) **الهاء**’nın fethi ve kesriyle söylenir. Ayrıca **اللهاق** **اللام**’ın fethi ve kesriyle(dir).
([10]) Ümeyye b. Ebî Âiz el-Hüzelî’nindir; Dîvânü’l-Hüzeliyyîn (2: 176) ve Lisân (**لهق**). Ve صدر’ı: * حديد القناتين عبل الشوى *

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D9%81/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ل ه ف
تلهف على الفائت‏:‏ تحسّر ولهف لهفاً فهو لهفٌ ولهيفٌ ولاهف ولهفان وامرأة لهفى ولاهف‏.‏
قال‏:‏ فعض بإبهام اليمين ندامة ولهف سراً أمّه وهي لاهف ويقال‏:‏ إلى أمه يلهف من لهف وبأمه ‏"‏ يستغيث اللهف وإلى أمّه يلهف اللهفان ‏"‏ ولهف فهو ملهوف‏:‏ كرب ولهّف نفسه وأمّه إذا قال يا لهفاه ويا لهف أمّياه‏.‏

##### Türkçe

ل ه ف
**تلهف على الفائت**: yitip gidene karşı pişmanlık duydu; ve **لهف** (pişmanlık duydu), **لهفاً** (pişmanlık duyma olarak); o hâlde o **لهفٌ** ve **لهيفٌ** ve **لاهـف** ve **لهفان**dır; ve (kadın) **لهفى** ve **لاهـف**tır.
Dedi ki: Sağ elin başparmağını pişmanlıkla ısırdı; ve annesini gizlice **لهف** etti (andı); hâlbuki o **لاهـف**tır. Ve denilir ki: **لهف** eden kimse, **لهف**inden dolayı annesine doğru **يلهف** eder; ve “annesiyle” **اللهف** istiğase eder; ve **لهفان** annesine doğru **يلهف** eder.
Ve **لهف** etti, o hâlde o **ملهوف**tur: kederlendi. Ve “**يا لهفاه**” ve “**يا لهف أمّياه**” dediği zaman, kendisini ve annesini **لهّف** etti.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

اللَّهْف واللَّهَف: الأَسى والحزن والغَيْظ، وقيل: الأَسى على شيء يفُوتُك بعدما تُشرف عليه؛ وأَما قوله أَنشده الأَخفش وابن الأَعرابي وغيرهما:
فلَسْتُ بمُدْرِكٍ ما فات مِني
بِلَهْفَ، ولا بلَيْتَ، ولا لوَأني
فإنما أَراد بأَن أَقول والهَفا فحذف الأَلف. الجوهري: لَهِف، بالكسر، يَلْهَفُ لَهَفاً أَي حَزِن وتحسَّر، وكذلك التَّلهُّف على الشيء. وقولهم: يا لَهْف فلان كلمة يُتحسَّر بها على ما فات؛ ورجل لَهِف ولَهِيف؛ قال ساعدة بن جُؤية:
صَبَّ اللَّهِيفُ لها السُّبُوبَ بطَغْيةٍ
تُنْبي العُقابَ، كما يُلَطُّ المِجْنَبُ
قال ابن سيده: يجوز أَن يكون اللَّهِيف فاعلاً بصَبَّ، وأَن يكون خبر مبتدإٍ مضمر كأَنه قال: صُبَّ السُّبُوبُ بطَغية، فقيل: مَن هو؟ قال: هو اللهيف، ولو قال اللهيفَ فنصب على الترحم لكان حَسناً، قال: وهذا كما حكاه سيبويه من قولهم إنه المسكينَ أَحقُّ؛ وكذلك رجل لَهْفانُ وامرأَة لَهْفَى من قوم ونساء لَهافى ولُهُفٍ. ويقال: فلان يُلَهِّف نفْسَه وأُمّه إذا قال: وانَفْساه وا أُمِّياه وا لَهْفَتاه وا لَهْفَتِياهْ، واللَّهْفانُ: المتَحسِّر. واللهْفانُ واللاهِفُ: المَكْروب. وفي الحديث: اتقوا دعْوة اللَّهْفان؛ هو المكروب. وفي الحديث: كان يحب إغاثة اللَّهْفان. ومن أَمثالهم: إلى أُمّه يَلْهَف اللهْفان؛ قال شمر: يَلْهَفُ من لَهِفَ. وبأُمه يَستَغيث اللَّهِفُ، يقال ذلك لمن اضْطُرْ فاستغاث بأَهل ثِقَته. قال: ويقال لهَّف فلان أُمَّه وأُمَّيْه، يريدون أَبويه؛ قال الجَعْدي: أَشْكى ولَهَّفَ أُمّيْه، وقد لَهِفَتْ
أُمّاه، والأُم فيما تنحل الخبلا
يريد أَباه وأُمه. ويقال: لَهِف لَهفاً، فهو لَهْفان، ولُهِف، فهو مَلْهوف أَي حَزين قد ذهب له مال أَو فُجع بحَميم؛ وقال الزَّفَيان: يا ابْن أَبي العاصِي إليكَ لَهَّفَت،
تَشْكُو إليك سَنةً قد جَلَّفَتْ
لهَّفت أَي استغاثتْ. ويقال: نادَى لَهَفه إذا قال يا لَهَفي، وقيل في قولهم يا لهْفا عليه: أَصله يا لهْفي، ثم جعلت ياء الإضافة أَلفاً كقولهم: يا ويْلي عليه ويا ويْلا عليه. وفي نوادر الأَعراب: أَنا لَهِيفُ القلب ولاهِفٌ ومَلهوف أَي مُحْتَرِق القلب. واللَّهِيف: المضطر. والملْهوف: المظلوم ينادي ويستغيث. وفي الحديث: أَجِب المَلْهوفَ. وفي الحديث الآخر: تُعِين ذا الحاجة المَلْهُوفَ؛ واستعاره بعضهم للرُّبَعِ من الإبل فقال: إذا دعاها الرُّبَعُ المَلْهُوفُ،
نَوَّه منها الزَّجِلاتُ الحُوفُ
كأَنَّ هذا الرُّبَعَ ظُلِم بأَنه فُطِم قبل أَوانه، أَو حِيل بينه وبين أُمه بأَمر آخر غير الفِطام. واللَّهوف: الطويل.

##### Türkçe

**اللَّهْف** ve **اللَّهَف**: keder, hüzün ve öfke; ve denildi ki: bir şey üzerine keder; onu, ona yaklaşmışken senden kaçırması (elden çıkması) sonrasında. Ve onun sözüne gelince; onu **الأَخفش** ve **ابن الأَعرابي** ve başkaları inşad etti:

فلَسْتُ بمُدْرِكٍ ما فات مِني
بِلَهْفَ، ولا بلَيْتَ، ولا لوَأني

O ancak, “ve **الهَفا** diye söylemem”i kastetti; sonra **الألف**’i hazfetti. **الجوهري**: **لَهِف** (kesre ile), **يَلْهَفُ** **لَهَفاً**; yani hüzünlendi ve iç çekti; ve aynı şekilde bir şey üzerine **التَّلهُّف**. Ve onların sözü: **يا لَهْف فلان**; geçmiş olana (elden çıkana) üzerine iç çekilen bir kelimedir. Ve (bir) adam **لَهِف** ve **لَهِيف**; **ساعدة بن جُؤية** dedi:

صَبَّ اللَّهِيفُ لها السُّبُوبَ بطَغْيةٍ
تُنْبي العُقابَ، كما يُلَطُّ المِجْنَبُ

**ابن سيده** dedi: **اللَّهِيف**’in, **صَبَّ** ile (birlikte) fâil olması caizdir; ve gizli bir mübtedânın haberi olması da caizdir; sanki o şöyle dedi: **صُبَّ السُّبُوبُ بطَغية**; sonra denildi: kimdir o? dedi: o **اللهيف**’tir. Ve eğer **اللهيفَ** deseydi, merhamet dileme üzere nasb etseydi, güzel olurdu. Dedi: bu, **سيبويه**’nin onların sözünden hikâye ettiği gibidir: **إنه المسكينَ أَحقُّ**. Ve aynı şekilde (bir) adam **لَهْفانُ** ve (bir) kadın **لَهْفَى**; bir kavimden ve kadınlardan **لَهافى** ve **لُهُفٍ**. Ve denilir: falan, “**وانَفْساه** ve **وا أُمِّياه** ve **وا لَهْفَتاه** ve **وا لَهْفَتِياهْ**” dediği zaman, nefsini ve annesini **يُلَهِّف** eder. Ve **اللَّهْفانُ**: iç çeken (hasretlenen). Ve **اللهْفانُ** ile **اللاهِفُ**: kederli (sıkıntıya düşmüş). Hadiste: **اللَّهْفان**’ın duasından sakının; o, kederlidir. Ve hadiste: **اللَّهْفان**’a imdada yetişmeyi severdi. Ve onların darbımesellerinden: **إلى أُمّه يَلْهَف اللهْفان**. **شمر** dedi: **يَلْهَفُ**; **لَهِفَ** olan (kimse)dir. Ve **اللَّهِفُ** annesiyle yardım ister; bu, sıkışıp kalıp güvendiği kimselerden yardım isteyen kimse için söylenir. Dedi: ve denilir: falan, annesini ve **أُمَّيْه**’ini **لهَّف** etti; ebeveynini kastederler. **الجَعْدي** dedi:

أَشْكى ولَهَّفَ أُمّيْه، وقد لَهِفَتْ
أُمّاه، والأُم فيما تنحل الخبلا

Babasını ve annesini kasteder. Ve denilir: **لَهِف** **لَهفاً**; o hâlde o **لَهْفان**’dır. Ve **لُهِف**; o hâlde o **مَلْهوف**’tur; yani malı gitmiş yahut bir yakınıyla musibete uğramış hüzünlü. **الزَّفَيان** dedi:

يا ابْن أَبي العاصِي إليكَ لَهَّفَت،
تَشْكُو إليك سَنةً قد جَلَّفَتْ

**لهَّفت**: yani yardım istedi. Ve denilir: “**يا لَهَفي**” dediği zaman, **نادَى لَهَفه**. Ve “**يا لهْفا عليه**” sözlerinde denildi ki: aslı “**يا لهْفي**”dir; sonra izâfet yâ’sı, onların “**يا ويْلي عليه**” ve “**يا ويْلا عليه**” demeleri gibi, **ألف** kılındı. **نوادر الأَعراب**’da: “Ben **لَهِيفُ القلب** ve **لاهِفٌ** ve **مَلهوف**’um”; yani kalbi yanık. Ve **اللَّهِيف**: muztar (çaresiz). Ve **الملْهوف**: zulme uğramış; seslenir ve yardım ister. Hadiste: **المَلْهوفَ**’a icabet et. Diğer hadiste: **ذا الحاجة المَلْهُوفَ**’a yardım edersin. Ve bazıları onu develerden **الرُّبَعِ** için ödünç aldı da dedi:

إذا دعاها الرُّبَعُ المَلْهُوفُ،
نَوَّه منها الزَّجِلاتُ الحُوفُ

Sanki bu **الرُّبَع** zulme uğratılmıştır; çünkü vaktinden önce sütten kesilmiştir; yahut sütten kesme dışında başka bir iş ile onunla annesi arasına girilmiştir. Ve **اللَّهوف**: uzun boylu.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D9%81/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ل ه ف * * لَهِفَ * من باب فهِم أي حزِن وتحسر وكذا * التَّلَهُّفُ * على الشيء و * المَلْهُوفُ * المظلوم يستغيث و * اللَّهِيفُ * المُضطر و * اللَّهْفَانُ * المُتحير

##### Türkçe

* ل ه ف * **لَهِفَ**: **فهِم** babındandır; yani hüzünlendi ve hasret çekti; bunun gibi, bir şey üzerine **التَّلَهُّفُ**; ve **المَلْهُوفُ**: mazlumdur, imdat ister; ve **اللَّهِيفُ**: muzdardır; ve **اللَّهْفَانُ**: şaşkın olandır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D9%81/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

لهف، كفرح يلهف لهفا: حزن وتحسر، كتلهف عليه كما في الصحاح، وقال غيره: اللهف: الأسى والحزن والغيظ، وقيل: الأسى على شيء يفوتك بعدما تشرف عليه، قال الزفيان:
  يا ابن أبي العاصي إليك لهفت
  تشكو إليك سنة قد جلفت
  أموالنا من أصلها وجرفت وقولهم: يا لهفة: كلمة يتحسر بها على فائت نقله الجوهري. وأما ما أنشده ابن الأعرابي والأخفش من قول الشاعر:
  فلست بمدرك ما فات مني                      بلهف، ولا بليت ولا لواني

  فإنما أراد بأن أقول: والهفا ?، فحذف الألف. وقال الفراء: يقال: يا لهفي عليك ويالهف عليك ويالهفا عليك، وأصله يا لهفي عليك، ثم جعلت ياء الإضافة ألفا، كقولهم: يا ويلا عليه، وياويلي عليه، كل ذلك مثل يا حسرتي عليه ويا لهف أرضي وسمائي عليك، ويقال: يا لهفاه، ويا لهفتاه، ويالهفتياه. والملهوف، واللهيف، واللهفان، واللاهف: المظلوم المضطر، يستغيث ويتحسر وفيه لف ونشر مرتب، ففي الصحاح: الملهوف: المظلوم يستغيث، واللهيف: المضطر، واللهفان: المتحسر، وفي الحديث:  اتقوا دعوة اللهفان  هو المكروب، وفي الحديث:  كان يحب إغاثة اللهفان  . ويقال: لهف لهفا، فهو لهفان، ولهف، فهو ملهوف، وفي الحديث:  أجب الملهوف  وفي آخر:  تعين ذا الحاجة الملهوف  وشاهد اللهيف قول ساعدة بن جؤية:
  صب اللهيف لها السبوب بطغية                      تنبي العقاب، كما يلط المجنب وامرأة لاهف بلا هاء، وزاد ابن عباد، ولاهفة، ولهفى كسكرى ونسوة لهافي كسكارى ولهاف بالكسر. ويقال: هو لهيف القلب، ولا هفه وملهوفه: أي هو محترقه كذا في نوادر الأعراب. واللهيف، كأمير هكذا في سائر النسخ، والصواب كصبور، كما هو نص العين واللسان والمحيط: الطويل. قال ابن عباد: والغليظ أيضا. قال: والإلهاف: الحرص والشره. وقال الليث: لهف فلان نفسه، وأمه تلهيفا: إذا قال: وا نفساه، وا أمياه، وا لهفاه وا لهفتاه وا لهفتياه. وقال شمر: لهف فلان أمه، وأميه: أي أبويه قال النابغة الجعدي رضي الله عنه:
  أشلى ولهف أميه وقد لهفت                      أماه والأم مما تنحل الخيلا يريد أباه وأمه، قال شيخنا: الأمان: تثنيه أم، والقاعدة هي تغليب المذكر على المؤنث، والمفرد على المركب، وهنا جاء خلاف ذلك، فغلب الأنثى على الذكر، وثنى أما وأبا على أمين، ولم يقل أبويه، ووجهه أن المقصود هنا من يكثر لهفه وحزنه، وهذا الوصف في النساء أكثر منه في الرجال، فلما كانت الأم أشد شفقة، وأكثر حزنا على ولدها، كانت هنا أولى من الأب بالحزن والتلهف، وهو ظاهر، والله أعلم. وقال ابن عباد: التهف: التهب.
 ومما يستدرك عليه: اللهف، بالفتح: لغة في اللهف محركة، بمعانيه. ورجل لهف، ككتف: أي لهيف. ونسوة لهف، بضمتين، كلهافى. ومن أمثالهم: إلى أمه يلهف اللهفان، قال شمر: يقال ذلك لمن اضطر فاستغاث بأهل ثقته. واستعار بعضهم الملهوف للربع من الإبل، فقال:
  إذا دعاها الربع الملهوف
  نوه منها الزجلات الحوف كأن هذا الربع ظلم بأنه فطم قبل أوانه، أو حيل بينه وبين أمه بأمر آخر غير الفطام، كما في اللسان.

##### Türkçe

لهف, **كفرح** **يلهف** **لهفا**: hüzün ve hasret; **كتلهف عليه** gibi, **الصحاح**’ta olduğu üzere. Başkası dedi ki: **اللهف**: keder, hüzün ve öfke; ve denildi ki: bir şeye, ona yaklaşmışken senden kaçıp gitmesinden dolayı duyulan keder. **الزفيان** dedi ki:
  Ey **ابن أبي العاصي** sana **لهفت**
  Sana şikâyet eder bir yıl ki **جلفت**
  Mallarımızı kökünden **وجرفت** ve onların sözü: **يا لهفة**: kaçıp gidene karşı onunla hasret çekilen bir kelime; **الجوهري** onu nakletti. İbnü’l-A‘râbî ve el-Ahfeş’in şairin sözünden inşâd ettikleri şeye gelince:
  Artık benden kaçıp giden şeyi idrâk edici değilim                      **بلهف**، ne **بليت** ile ne de **لواني** ile

  Ancak onun muradı “**والهفا**?” dememdir; sonra **الألف**’i hazf etti. **الفراء** dedi ki: denilir: **يا لهفي عليك** ve **يالهف عليك** ve **يالهفا عليك**; aslı **يا لهفي عليك**’tır; sonra izâfet **ياء**’ı **ألف** kılındı; onların sözü gibi: **يا ويلا عليه** ve **ياويلي عليه**; bunların hepsi **يا حسرتي عليه** gibidir ve **يا لهف أرضي وسمائي عليك**. Ve denilir: **يا لهفاه** ve **يا لهفتاه** ve **يالهفتياه**. Ve **الملهوف** ve **اللهيف** ve **اللهفان** ve **اللاهف**: mazlum, sıkışmış kimsedir; yardım ister ve hasret çeker; onda tertipli “laf ve neşr” vardır. Nitekim **الصحاح**’ta: **الملهوف**: mazlumdur, yardım ister; **واللهيف**: sıkışmış; **واللهفان**: hasret çeken. Hadiste:  **اتقوا دعوة اللهفان**  o, kederli olandır. Ve hadiste:  **كان يحب إغاثة اللهفان**  . Ve denilir: **لهف** **لهفا**; o hâlde o **لهفان**’dır. Ve **لهف**; o hâlde o **ملهوف**’tur. Hadiste:  **أجب الملهوف**  ve diğerinde:  **تعين ذا الحاجة الملهوف**  . **اللهيف**’in şahidi, Sâ‘ide b. Cüeyye’nin sözü:
  **صب** **اللهيف** ona **السبوب**’u bir azgınlıkla döktü                      **تنبي العقاب**، tıpkı **المجنب**’in **يلط** etmesi gibi ve **امرأة لاهف** (هاء’sız). İbn ‘Abbâd artırdı: ve **لاهفة**; ve **لهفى** **كسكرى**; ve kadınlar **لهافي** **كسكارى**; ve **لهاف** (kesre ile). Ve denilir: o, **لهيف القلب**’tir; ve **لا هفه** ve **ملهوفه**: yani o, yanığıdır; **نوادر الأعراب**’da böyle. Ve **اللهيف**، **كأمير**; diğer nüshaların tamamında böyledir; doğrusu **كصبور**’dur; **العين** ve **اللسان** ve **المحيط**’in nassı üzere: uzun. İbn ‘Abbâd dedi ki: ve kalın da. Dedi ki: ve **الإلهاف**: hırs ve oburluktur. **الليث** dedi ki: falan kimse **لهف** etti kendi nefsini ve annesini **تلهيفا**: “**وا نفساه**، **وا أمياه**، **وا لهفاه** **وا لهفتاه** **وا لهفتياه**” dediği zaman. **شمر** dedi ki: falan kimse **لهف** etti annesini ve **أميه**’yi: yani ebeveynini. en-Nâbiğa el-Ca‘dî (Allah ondan razı olsun) dedi ki:
  **أشلى** ve **لهف** etti **أميه**’yi, hâlbuki **لهفت** etti                      **أماه**، ve anne, atların çözülmesinden dolayıdır babasını ve annesini kastediyor. Şeyhimiz dedi ki: **الأمان**: **أم**’in tesniyesidir; kaide, müzekkerin müennese ve müfredin mürekkebe galip kılınmasıdır; burada bunun hilâfı geldi: böylece dişiyi erkeğe galip kıldı; **أما** ve **أبا**’yı **أمين** üzerine tesniyeledi; **أبويه** demedi. Onun vechi: burada maksat, **لهفه**si ve hüznü çok olan kimsedir; bu vasıf kadınlarda erkeklerden daha çoktur; anne daha şiddetli şefkatli ve evladına daha çok hüzünlü olunca, burada hüzün ve **التلهف** ile babadan daha evlâ oldu; bu açıktır; Allah daha iyi bilir. İbn ‘Abbâd dedi ki: **التهف**: alevlendi.
 Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **اللهف** (fetha ile): **اللهف**’ta (harekeli) bir lügattir; mânalarıyla. Ve bir adam **لهف**، **ككتف**: yani **لهيف**. Ve kadınlar **لهف** (iki damme ile): **لهافى**’nın hepsi. Onların mesellerindendir: **إلى أمه يلهف اللهفان**. **شمر** dedi ki: bu, sıkışıp da güvendiği ehle imdat isteyen kimse için söylenir. Bazıları **الملهوف**’u develerden bir **الربع** için istiâre etti; şöyle dedi:
  **إذا دعاها الربع الملهوف**
  Ondan **الزجلات الحوف**’u yükseltti sanki bu **الربع** zulme uğramış gibi; çünkü vaktinden önce sütten kesildi; yahut sütten kesme dışında başka bir iş ile onunla annesi arasına girildi; **اللسان**’da olduğu gibi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D9%81/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

لَهِفَ عَلَيْهِ
1 لَهِفَ عَلَيْهِ ذ , (inf. n. لَهْفٌ, S,) and ↓ تَلَهَّفَ, He grieved for it, or at it; regretted it; syn. جَزِنَ and تَحَسَّرَ; (S, K;) meaning a thing that had escaped him after he been at the point of attaining it: (JK, TA:) or he grieved for it, or at it; or regretted it; and was angry, or enraged, on account of it. (TA.) But see تَحَسَّرَ; and see S, voce أَسِفَ. ― -b2- تلهّف signifies He felt, or expressed, grief, sorrow, or regret.

5 تَلَهَّفَ see 1.

يَا لَهْفَ
يَا لَهْفَ ذ O the grief! see an ex. in art. خطأ, conj. 4.

لَهْفَةٌ
لَهْفَةٌ ذ Greediness; voracity; eagerness.

مَلْهُوفٌ
مَلْهُوفٌ ذ Greedy; ravenous; eager; عَلَى or اِلَى for a thing.

##### Türkçe

لَهِفَ عَلَيْهِ
1 **لَهِفَ عَلَيْهِ** ذ, (mastarı **لَهْفٌ**, S,) ve ↓ **تَلَهَّفَ**, O, ona/ondan dolayı kederlendi; ona/ondan dolayı pişman oldu; eş anlamlısı **جَزِنَ** ve **تَحَسَّرَ**; (S, K;) (bu), onu elde etmenin eşiğinde iken kendisinden kaçıp giden bir şey hakkında demektir: (JK, TA:) yahut o, ona/ondan dolayı kederlendi; yahut ona/ondan dolayı pişman oldu; ve onun sebebiyle öfkelendi yahut hiddetlendi. (TA.) Fakat **تَحَسَّرَ**’a bak; ve S’ye, **أَسِفَ** maddesi altında bak. ― -b2- **تلهّف** “O, keder, üzüntü yahut pişmanlık hissetti yahut (bunu) ifade etti” anlamına gelir.

5 **تَلَهَّفَ**: 1’e bak.

يَا لَهْفَ
**يَا لَهْفَ** ذ “Ah, keder!”; خطأ maddesinde, 4. babda bir örneğe bak.

لَهْفَةٌ
**لَهْفَةٌ** ذ Açgözlülük; oburluk; iştiyak.

مَلْهُوفٌ
**مَلْهُوفٌ** ذ Açgözlü; obur; iştiyaklı; bir şey için **عَلَى** yahut **اِلَى** ile.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

لَهِفَ
لَهِفَ A ( n. ac. لَهَف 4 )
a.  [ 'Ala ], Groaned over, bemoaned.

b.  [ pass. ], Was tyrannized over.

لَهَّفَ
لَهَّفَ II ,
a.  Bemoaned, condoled with.

أَلْهَفَ
أَلْهَفَ IV
a.  [ Ila ], Was greedy after.

تَلَهَّفَ
تَلَهَّفَ V ,
a.  see I (a) .

اِلْتَهَفَ
اِلْتَهَفَ VIII ,
a.  Was saddened; grieved.

b.  Burned, blazed up.

لَهْف
لَهْف 1 ,
a.  Regret, grief; lamentation.

لَهْفَة
لَهْفَة 1t ,
a.  Moan, sigh; pant.

لَهْفَى
لَهْفَى 1ya ,
a.  fem. of لَهْفَاْنُ 33 .

لَاْهِف
لَاْهِف 21 ,
a.  see 25 .

لَاْهِفَة
لَاْهِفَة 21t , ( pl. reg. &  لَوَاْهِفُ 41 ),
a.  see 25 .

لَهِيْف
لَهِيْف 25 , ( pl. لِهَاْف 23 ),
a.  Sad, sorrowful, unhappy.

لَهُوْف
لَهُوْف 26 ,
a.  see 25 .

لَهْفَاْنُ
لَهْفَاْنُ 33 , ( pl. لَهْفَى 1ya ,  لَهَاْفَى 22ya ),
a.  see 25 .

لَهڤفَ
N. P. لَهڤفَ I ,
a.  see 25 .

يَا لَهْفَا
يَا لَهْفَا ,
a.  يَا لَهفَاهْ Woe is me!

يَا لَهْف فُلَان
يَا لَهْف فُلَان
a.  How unhappy is so & so!

يَا لَهْفِي عَلَيْكَ
يَا لَهْفِي عَلَيْكَ
a.  How unhappy art thou!

لَاهِف القَلْب
لَاهِف القَلْب ,
a.  لَهِيْف القَلْب Sad, heavy-hearted.

##### Türkçe

**لَهِفَ**
**لَهِفَ** A ( i. ac. **لَهَف** 4 )
a.  [ 'Ala ], Üzerine inledi, üzerine ağıt yaktı.

b.  [ edilgen ], Üzerinde zorbalık yapıldı.

**لَهَّفَ**
**لَهَّفَ** II ,
a.  Ağıt yaktı, taziye sundu.

**أَلْهَفَ**
**أَلْهَفَ** IV
a.  [ Ila ], -e karşı açgözlü oldu.

**تَلَهَّفَ**
**تَلَهَّفَ** V ,
a.  I (a)’ya bak.

**اِلْتَهَفَ**
**اِلْتَهَفَ** VIII ,
a.  Kederlendi; üzüldü.

b.  Yandı, alevlendi.

**لَهْف**
**لَهْف** 1 ,
a.  Pişmanlık, keder; ağıt.

**لَهْفَة**
**لَهْفَة** 1t ,
a.  İnleme, iç çekiş; soluma.

**لَهْفَى**
**لَهْفَى** 1ya ,
a.  **لَهْفَاْنُ** 33’ün müennesi.

**لَاْهِف**
**لَاْهِف** 21 ,
a.  25’e bak.

**لَاْهِفَة**
**لَاْهِفَة** 21t , ( düzenli çoğulu & **لَوَاْهِفُ** 41 ),
a.  25’e bak.

**لَهِيْف**
**لَهِيْف** 25 , ( çoğulu **لِهَاْف** 23 ),
a.  Kederli, hüzünlü, mutsuz.

**لَهُوْف**
**لَهُوْف** 26 ,
a.  25’e bak.

**لَهْفَاْنُ**
**لَهْفَاْنُ** 33 , ( çoğulu **لَهْفَى** 1ya ,  **لَهَاْفَى** 22ya ),
a.  25’e bak.

**لَهڤفَ**
N. P. **لَهڤفَ** I ,
a.  25’e bak.

**يَا لَهْفَا**
**يَا لَهْفَا** ,
a.  **يَا لَهفَاهْ** Vay hâlime!

**يَا لَهْف فُلَان**
**يَا لَهْف فُلَان**
a.  Falan ne kadar mutsuz!

**يَا لَهْفِي عَلَيْكَ**
**يَا لَهْفِي عَلَيْكَ**
a.  Sen ne kadar mutsuzsun!

**لَاهِف القَلْب**
**لَاهِف القَلْب** ,
a.  **لَهِيْف القَلْب** Kederli kalpli, gönlü ağır.
