# لهف — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D9%81/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%87%D9%81/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لهف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D9%81.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: لهف

لهف، كفرح يلهف لهفا: حزن وتحسر، كتلهف عليه كما في الصحاح، وقال غيره: اللهف: الأسى والحزن والغيظ، وقيل: الأسى على شيء يفوتك بعدما تشرف عليه، قال الزفيان:
  يا ابن أبي العاصي إليك لهفت
  تشكو إليك سنة قد جلفت
  أموالنا من أصلها وجرفت وقولهم: يا لهفة: كلمة يتحسر بها على فائت نقله الجوهري. وأما ما أنشده ابن الأعرابي والأخفش من قول الشاعر:
  فلست بمدرك ما فات مني                      بلهف، ولا بليت ولا لواني

  فإنما أراد بأن أقول: والهفا ?، فحذف الألف. وقال الفراء: يقال: يا لهفي عليك ويالهف عليك ويالهفا عليك، وأصله يا لهفي عليك، ثم جعلت ياء الإضافة ألفا، كقولهم: يا ويلا عليه، وياويلي عليه، كل ذلك مثل يا حسرتي عليه ويا لهف أرضي وسمائي عليك، ويقال: يا لهفاه، ويا لهفتاه، ويالهفتياه. والملهوف، واللهيف، واللهفان، واللاهف: المظلوم المضطر، يستغيث ويتحسر وفيه لف ونشر مرتب، ففي الصحاح: الملهوف: المظلوم يستغيث، واللهيف: المضطر، واللهفان: المتحسر، وفي الحديث:  اتقوا دعوة اللهفان  هو المكروب، وفي الحديث:  كان يحب إغاثة اللهفان  . ويقال: لهف لهفا، فهو لهفان، ولهف، فهو ملهوف، وفي الحديث:  أجب الملهوف  وفي آخر:  تعين ذا الحاجة الملهوف  وشاهد اللهيف قول ساعدة بن جؤية:
  صب اللهيف لها السبوب بطغية                      تنبي العقاب، كما يلط المجنب وامرأة لاهف بلا هاء، وزاد ابن عباد، ولاهفة، ولهفى كسكرى ونسوة لهافي كسكارى ولهاف بالكسر. ويقال: هو لهيف القلب، ولا هفه وملهوفه: أي هو محترقه كذا في نوادر الأعراب. واللهيف، كأمير هكذا في سائر النسخ، والصواب كصبور، كما هو نص العين واللسان والمحيط: الطويل. قال ابن عباد: والغليظ أيضا. قال: والإلهاف: الحرص والشره. وقال الليث: لهف فلان نفسه، وأمه تلهيفا: إذا قال: وا نفساه، وا أمياه، وا لهفاه وا لهفتاه وا لهفتياه. وقال شمر: لهف فلان أمه، وأميه: أي أبويه قال النابغة الجعدي رضي الله عنه:
  أشلى ولهف أميه وقد لهفت                      أماه والأم مما تنحل الخيلا يريد أباه وأمه، قال شيخنا: الأمان: تثنيه أم، والقاعدة هي تغليب المذكر على المؤنث، والمفرد على المركب، وهنا جاء خلاف ذلك، فغلب الأنثى على الذكر، وثنى أما وأبا على أمين، ولم يقل أبويه، ووجهه أن المقصود هنا من يكثر لهفه وحزنه، وهذا الوصف في النساء أكثر منه في الرجال، فلما كانت الأم أشد شفقة، وأكثر حزنا على ولدها، كانت هنا أولى من الأب بالحزن والتلهف، وهو ظاهر، والله أعلم. وقال ابن عباد: التهف: التهب.
 ومما يستدرك عليه: اللهف، بالفتح: لغة في اللهف محركة، بمعانيه. ورجل لهف، ككتف: أي لهيف. ونسوة لهف، بضمتين، كلهافى. ومن أمثالهم: إلى أمه يلهف اللهفان، قال شمر: يقال ذلك لمن اضطر فاستغاث بأهل ثقته. واستعار بعضهم الملهوف للربع من الإبل، فقال:
  إذا دعاها الربع الملهوف
  نوه منها الزجلات الحوف كأن هذا الربع ظلم بأنه فطم قبل أوانه، أو حيل بينه وبين أمه بأمر آخر غير الفطام، كما في اللسان.

### Türkçe

لهف, **كفرح** **يلهف** **لهفا**: hüzün ve hasret; **كتلهف عليه** gibi, **الصحاح**’ta olduğu üzere. Başkası dedi ki: **اللهف**: keder, hüzün ve öfke; ve denildi ki: bir şeye, ona yaklaşmışken senden kaçıp gitmesinden dolayı duyulan keder. **الزفيان** dedi ki:
  Ey **ابن أبي العاصي** sana **لهفت**
  Sana şikâyet eder bir yıl ki **جلفت**
  Mallarımızı kökünden **وجرفت** ve onların sözü: **يا لهفة**: kaçıp gidene karşı onunla hasret çekilen bir kelime; **الجوهري** onu nakletti. İbnü’l-A‘râbî ve el-Ahfeş’in şairin sözünden inşâd ettikleri şeye gelince:
  Artık benden kaçıp giden şeyi idrâk edici değilim                      **بلهف**، ne **بليت** ile ne de **لواني** ile

  Ancak onun muradı “**والهفا**?” dememdir; sonra **الألف**’i hazf etti. **الفراء** dedi ki: denilir: **يا لهفي عليك** ve **يالهف عليك** ve **يالهفا عليك**; aslı **يا لهفي عليك**’tır; sonra izâfet **ياء**’ı **ألف** kılındı; onların sözü gibi: **يا ويلا عليه** ve **ياويلي عليه**; bunların hepsi **يا حسرتي عليه** gibidir ve **يا لهف أرضي وسمائي عليك**. Ve denilir: **يا لهفاه** ve **يا لهفتاه** ve **يالهفتياه**. Ve **الملهوف** ve **اللهيف** ve **اللهفان** ve **اللاهف**: mazlum, sıkışmış kimsedir; yardım ister ve hasret çeker; onda tertipli “laf ve neşr” vardır. Nitekim **الصحاح**’ta: **الملهوف**: mazlumdur, yardım ister; **واللهيف**: sıkışmış; **واللهفان**: hasret çeken. Hadiste:  **اتقوا دعوة اللهفان**  o, kederli olandır. Ve hadiste:  **كان يحب إغاثة اللهفان**  . Ve denilir: **لهف** **لهفا**; o hâlde o **لهفان**’dır. Ve **لهف**; o hâlde o **ملهوف**’tur. Hadiste:  **أجب الملهوف**  ve diğerinde:  **تعين ذا الحاجة الملهوف**  . **اللهيف**’in şahidi, Sâ‘ide b. Cüeyye’nin sözü:
  **صب** **اللهيف** ona **السبوب**’u bir azgınlıkla döktü                      **تنبي العقاب**، tıpkı **المجنب**’in **يلط** etmesi gibi ve **امرأة لاهف** (هاء’sız). İbn ‘Abbâd artırdı: ve **لاهفة**; ve **لهفى** **كسكرى**; ve kadınlar **لهافي** **كسكارى**; ve **لهاف** (kesre ile). Ve denilir: o, **لهيف القلب**’tir; ve **لا هفه** ve **ملهوفه**: yani o, yanığıdır; **نوادر الأعراب**’da böyle. Ve **اللهيف**، **كأمير**; diğer nüshaların tamamında böyledir; doğrusu **كصبور**’dur; **العين** ve **اللسان** ve **المحيط**’in nassı üzere: uzun. İbn ‘Abbâd dedi ki: ve kalın da. Dedi ki: ve **الإلهاف**: hırs ve oburluktur. **الليث** dedi ki: falan kimse **لهف** etti kendi nefsini ve annesini **تلهيفا**: “**وا نفساه**، **وا أمياه**، **وا لهفاه** **وا لهفتاه** **وا لهفتياه**” dediği zaman. **شمر** dedi ki: falan kimse **لهف** etti annesini ve **أميه**’yi: yani ebeveynini. en-Nâbiğa el-Ca‘dî (Allah ondan razı olsun) dedi ki:
  **أشلى** ve **لهف** etti **أميه**’yi, hâlbuki **لهفت** etti                      **أماه**، ve anne, atların çözülmesinden dolayıdır babasını ve annesini kastediyor. Şeyhimiz dedi ki: **الأمان**: **أم**’in tesniyesidir; kaide, müzekkerin müennese ve müfredin mürekkebe galip kılınmasıdır; burada bunun hilâfı geldi: böylece dişiyi erkeğe galip kıldı; **أما** ve **أبا**’yı **أمين** üzerine tesniyeledi; **أبويه** demedi. Onun vechi: burada maksat, **لهفه**si ve hüznü çok olan kimsedir; bu vasıf kadınlarda erkeklerden daha çoktur; anne daha şiddetli şefkatli ve evladına daha çok hüzünlü olunca, burada hüzün ve **التلهف** ile babadan daha evlâ oldu; bu açıktır; Allah daha iyi bilir. İbn ‘Abbâd dedi ki: **التهف**: alevlendi.
 Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **اللهف** (fetha ile): **اللهف**’ta (harekeli) bir lügattir; mânalarıyla. Ve bir adam **لهف**، **ككتف**: yani **لهيف**. Ve kadınlar **لهف** (iki damme ile): **لهافى**’nın hepsi. Onların mesellerindendir: **إلى أمه يلهف اللهفان**. **شمر** dedi ki: bu, sıkışıp da güvendiği ehle imdat isteyen kimse için söylenir. Bazıları **الملهوف**’u develerden bir **الربع** için istiâre etti; şöyle dedi:
  **إذا دعاها الربع الملهوف**
  Ondan **الزجلات الحوف**’u yükseltti sanki bu **الربع** zulme uğramış gibi; çünkü vaktinden önce sütten kesildi; yahut sütten kesme dışında başka bir iş ile onunla annesi arasına girildi; **اللسان**’da olduğu gibi.
