# لهم — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D9%85/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%87%D9%85/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لهم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D9%85.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: لهم

اللَّهْمُ : الابْتِلاعُ . الليث : يقال لَهِمْتُ الشيءَ وقَلَّما يقال إِلاَّ الْتَهَمْت وهو ابتلاعُكه بمرّة قال جرير : ما يُلْقَ في أَشْداقِه تَلَهَّما و لَهِمَ الشيءَ لَهْماً و لَهَماً و تَلَهَّمَه و الْتَهَمَه : ابْتَلَعَه بمرّة . ورجل لَهِمٌ و لُهَمٌ و لَهُومٌ : أَكولٌ . و الـمِلْهَمُ : الكثيرُ الأَكْل . والْتَهَمَ الفصيلُ ما في الضرع : اسْتَوْفاه . و لَهِمَ الماءَ لَهْماً : جرعَه قال : جابَ لها لُقْمانُ في قِلاتِها ماءً نَقُوعاً لِصَدَى هاماتِها تَلْهَمُه لَهْماً بِجَحْفَلاتِها وجَيْشٌ لُهامٌ : كثير يَلْتَهِم كلَّ شيء ويَغْتَمِر مَنْ دخل فيه أَي يُغَيِّبهُ ويَسْتَغْرِقُه . و اللُّهامُ : الجيش الكثير كأَنه يَلْتَهِم كلَّ شيء . و اللُّهَيْمُ و أُمُّ اللُّهَيم : الحُمَّى كلاهما على التشبيه بالـمَنِيَّة . قال شمر : أُمُّ اللُّهَيْم كنية الموت لأَنه يَلْتَهِم كلَّ أَحد . و اللُّهَيْمُ : الداهية وكذلك أُمُّ اللُّهَيْم وأَنشد ابن بري : لَقُوا أُمَّ اللُّهَيْم فجَهَّزَتْهم غَشُوم الوِرْدِ نَكْنِيها الـمَنونا و اللِّهَمُّ من الرجال : الرَّغِيبُ الرأْي الكافي العظيمُ وقيل : هو الجوادُ والجمع لِهَمُّون ولا توصَف به النساء . وفرسٌ لِهَمٌّ على لفظ ما تقدم و لِهْمِيمٌ و لُهْمومٌ : جَوادٌ سابق يجري أَمام الخيل لالْتِهامِه الأَرض والجمع لَهامِيمُ . الجوهري : اللُّهْموم الجوادُ من الناس والخيل وقال : لا تَحْسَبَنَّ بَياضاً فِيَّ مَنْقَصةً إِنَّ اللَّهامِيمَ في أَقْرابِها بَلَقُ وفرس لِهَمٌّ مثل هِجَفَ : سَبّاق كأَنه يَلْتَهِم الأَرض . وفي حديث علي عليه السلام : وأَنتم لَهامِيمُ العرب جمع لُهْمومٍ الجواد من الناس والخيلِ وحكى سيبويه لِهْمِم وهو ملحق بزِهْلِقٍ ولذلك لم يُدْغَم وعليه وُجِّه قولُ غَيْلان : شَأْو مُدِلّ سابِق اللَّهامِمِ قال : ظهر في الجمع لأَنَّ مِثلَ واحد هذا لا يُدْغَم . و اللُّهْمومُ من الأَحْراحِ : الواسعُ . وناقة لُهْمومٌ : غَزيرة القَطْر . و اللُّهْمومُ من النوق : الغزيرةُ اللبن . وإِبلٌ لَهامِيمُ إِذا كانت . غزيرة واحدها لُهْمومٌ وكذلك إِذا كانت كثيرة المشي وأَنشد الراعي : لَهامِيمُ في الخَرْقِ البَعيدِ نِياطُه و اللِّهَمُّ : العظيم . ورجل لِهَمٌّ : كثير العطاء مثل خِضمّ . وعدَدٌ لُهْمومٌ : كثير وكذلك جيش لُهْمومٌ . وجمل لِهْمِيمٌ : عظيم الجوف . وبَحْرٌ لِهَمٌّ : كثير الماء . و أَلْهَمَه اللَّهُ خَيْراً : لَقَّنَه إِيّاه : و اسْتَلْهَمه إِيّاه : سأَله أَن يُلْهِمَه إِيّاه . و الإِلْهامُ : ما يُلْقى في الرُّوعِ . ويَسْتَلْهِمُ الله الرَّشادَ و أَلْهَمَ اللَّهُ فلاناً . وفي الحديث : أَسأَلك رحمةً من عندك تُلْهِمُني بها رُشْدي الإِلهامُ أَن يُلْقِيَ اللَّهُ في النفس أَمراً يَبْعَثُه على الفعل أَو الترك وهو نوع من الوَحْي يَخُصُّ الله به مَنْ يشاء مِنْ عباده . و اللِّهْمُ : الـمُسِنُّ من كل شيء وقيل : اللِّهْمُ الثور الـمُسِنّ والجمع من كل ذلك لُهومٌ قال صخرُ الغيّ يصف وَعِلاً : بها كان طِفلاً ثم أَسْدَسَ فاسْتَوى فأَصبَحَ لِهْماً في لُهومٍ قَراهِبِ وقول العجاج : لاهُمَّ لا أَدْرِي وأَنْتَ الداري كلُّ امْرىءٍ مِنْكَ على مِقْدارِ يريد اللَّهُمَّ والميم المشددة في آخره عوض من ياء النداء لأَنّ معناه يا الله . ابن الأَعرابي : الهُلُمُ ظِباء الجبال ويقال لها اللُّهُم واحدها لِهْمٌ ويقال في الجمع لُهومٌ أَيضاً قال : ويقال له الجُولان والثَّياتِل والأَبدانُ والعَنَبانُ والبَغابِغ . ابن الأَعرابي : إِذا كَبِرَ الوَعِلُ فهو لِهْمٌ وجمعُه لُهومٌ وقال غيره : يقال ذلك لبقر الوحش أَيضاً وأَنشد : فأَصبح لِهْماً في لُهومٍ قراهب و مَلْهَمٌ : أَرض قال طرفة : يَظَلُّ نِساءُ الحَيِّ يَعْكُفْنَ حَوْلَه يَقُلْنَ عَسِيبٌ مِنْ سَرارةِ مَلْهَما وقد ذكره التهذيب في الرباعي وسنذكره في فصل الميم

### Türkçe

**اللَّهْمُ**: yutma.

Leys: **لَهِمْتُ** “şeyi yuttum” denir; pek az denir, ancak **الْتَهَمْت** (denir); o, onu bir defada yutmaktır. Cerîr dedi ki:

“Onun çenelerine atılan, **تَلَهَّما** olarak (yani) yutulur.”

Ve **لَهِمَ** “şeyi” **لَهْماً** ve **لَهَماً** (olarak) ve **تَلَهَّمَه** ve **الْتَهَمَه**: onu bir defada yuttu.

Ve adam **لَهِمٌ** ve **لُهَمٌ** ve **لَهُومٌ**: obur.

Ve **الـمِلْهَمُ**: çok yiyen.

Ve **الْتَهَمَ** “sütten kesilmemiş yavru” memedeki şeyi: onu tam olarak aldı.

Ve **لَهِمَ** “suyu” **لَهْماً**: onu yudumladı. Dedi ki:

“Lukmân onun için, çukurlarında, başlarının susuzluğuna (karşı) durgun bir su getirdi; onu dudaklarıyla **تَلْهَمُه** (yani) **لَهْماً** (olarak) yutar.”

Ve ordu **لُهامٌ**: çoktur; her şeyi **يَلْتَهِم** (yani) yutar ve içine gireni **يَغْتَمِر**; yani onu gizler ve onu kaplar.

Ve **اللُّهامُ**: çok ordu; sanki her şeyi yutar.

Ve **اللُّهَيْمُ** ve **أُمُّ اللُّهَيم**: humma; ikisi de **الـمَنِيَّة**ye (ölüme) benzetme üzerinedir. Şemmer dedi: **أُمُّ اللُّهَيْم** ölümün künyesidir; çünkü o, her birini yutar.

Ve **اللُّهَيْمُ**: musibet; ve aynı şekilde **أُمُّ اللُّهَيْم**. İbn Berrî şu beyti okudu:

“**أُمَّ اللُّهَيْم** ile karşılaştılar da onları hazırladı; suyun başına üşüşen (gibi) zorba; ona **الـمَنونا** (ölümü) künye yaparız.”

Ve erkeklerden **اللِّهَمُّ**: rağbet edilen görüş sahibi, yeterli, büyük; ve denildi ki: o, cömerttir. Çoğulu **لِهَمُّون**dur; kadınlar onunla nitelenmez.

Ve at **لِهَمٌّ**, yukarıda geçen lafız üzerinedir; ve **لِهْمِيمٌ** ve **لُهْمومٌ**: cömert, öne geçen; atların önünde koşar; yeri yutması sebebiyle. Çoğulu **لَهامِيمُ**dur.

Cevherî: **اللُّهْموم** insanlardan ve atlardan cömert olandır. Ve dedi ki:

“Bende bir beyazlığı eksiklik sanma; şüphesiz **اللَّهامِيمَ**in ayaklarında alaca vardır.”

Ve at **لِهَمٌّ**, **هِجَفَ** gibi: çok koşan; sanki yeri yutar.

Ali (a.s.) hadîsinde: “Siz, Arapların **لَهامِيمُ**siniz”; **لُهْمومٍ**un çoğuludur; insanlardan ve atlardan cömert olan.

Sîbeveyh **لِهْمِم**i rivayet etti; o, **زِهْلِقٍ**e ilhak edilmiştir; bu yüzden idğam edilmedi. Buna göre Ghaylân’ın sözü yönlendirildi:

“Öne geçen **اللَّهامِمِ**in, övünen bir yarış mesafesi.”

Dedi ki: cem‘de ortaya çıktı; çünkü bunun gibi bir tekil idğam edilmez.

Ve yaralardan **اللُّهْمومُ**: geniş olan.

Ve deve **لُهْمومٌ**: bol damlalı.

Ve develerden **اللُّهْمومُ**: sütü bol olan.

Ve **إِبلٌ لَهامِيمُ**: (develer) bol (sütlü) olduklarında; tekili **لُهْمومٌ**dur. Ve aynı şekilde çok yürüyüşlü olduklarında. Râ‘î şu beyti okudu:

“Uzak yarıkta, bağları **لَهامِيمُ**dür.”

Ve **اللِّهَمُّ**: büyük.

Ve adam **لِهَمٌّ**: çok bağışlayan; **خِضمّ** gibi.

Ve sayı **لُهْمومٌ**: çok; ve aynı şekilde ordu **لُهْمومٌ**.

Ve deve **لِهْمِيمٌ**: büyük karınlı.

Ve deniz **لِهَمٌّ**: suyu çok.

Ve “Allah ona hayır **أَلْهَمَه**”: onu ona telkin etti. Ve “onu **اسْتَلْهَمه**”: onu ona ilham etmesini istedi.

Ve **الإِلْهامُ**: içe atılan şey.

Ve “Allah’tan doğru yolu **يَسْتَلْهِمُ**”; ve “Allah falanı **أَلْهَمَ**”.

Hadîste: “Senden, katından bir rahmet isterim; onunla bana doğru yolumu **تُلْهِمُني**.” **الإِلهامُ**: Allah’ın nefse bir işi atmasıdır; onu yapmaya veya terk etmeye sevk eder; o, vahyin bir türüdür; Allah onu kullarından dilediğine tahsis eder.

Ve **اللِّهْمُ**: her şeyden yaşlı olan; ve denildi ki: **اللِّهْمُ** yaşlı boğadır. Bunların hepsinin çoğulu **لُهومٌ**dur. Sakhrü’l-Gayy bir dağ keçisini vasfederek dedi ki:

“Orada çocuktu; sonra altı yaşına girdi de olgunlaştı; böylece, boynuzları sert **لُهومٍ** içinde bir **لِهْماً** oldu.”

Ve ‘Accâc’ın sözü:

“**لاهُمَّ**; bilmem; sen bilensin; her kişi senden bir ölçü üzerinedir.”

**اللَّهُمَّ**’yı kasteder; sonundaki şeddeli mîm, nida yâsından bedeldir; çünkü manası “ya Allah”tır.

İbnü’l-A‘râbî: **الهُلُمُ** dağ ceylanlarıdır; onlara **اللُّهُم** denir; tekili **لِهْمٌ**dur; cem‘de **لُهومٌ** da denir. Dedi ki: ona **الجُولان** ve **الثَّياتِل** ve **الأَبدانُ** ve **العَنَبانُ** ve **البَغابِغ** denir.

İbnü’l-A‘râbî: Dağ keçisi büyüdüğünde o **لِهْمٌ**dur; çoğulu **لُهومٌ**dur. Başkası dedi ki: bu, yaban sığırına da söylenir. Ve şu beyti okudu:

“Böylece, boynuzları sert **لُهومٍ** içinde bir **لِهْماً** oldu.”

Ve **مَلْهَمٌ**: bir yer. Tarafe dedi ki:

“Kabilenin kadınları onun etrafında eğleşip durur; derler ki: ‘**مَلْهَما**’nın iç kısmından bir hurma salkımıdır.’”

Tehzîb onu rubâ‘îde zikretti; biz onu mîm faslında zikredeceğiz.
