# لوب — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%A8/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%88%D8%A8/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%A8.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: لوب

اللوب بالفتح، واللوب بالضم، واللؤوب كقعود، واللواب كغراب: العطش، أو هو استدارة الحائم حول الماء، وهو عطشان، لا يصل إليه.
 وقد لاب، يلوب، لوبا، ولوبا، ولوابا، ولوبانا محركة. وفي نسخة الصحاح، لوبانا، ضبطه كعثمان، أي:عطش، فهو لائب، والجمع لؤوب، كشاهد وشهود ؛ قال أبو محمد الفقعسي:
  حتى إذا ما اشتد لوبان النجر                      ولاح للعين سهيل بسحـر

  والنجر: عطش يصيب الإبل من أكل بزور الصحراء، وعن ابن السكيت: لاب، يلوب: إذا حام حول الماء من العطش: وأنشد:
  بألذ منك مقبلا لـمـحـلاء                      عطشان داغش ثم عاد يلوب واللوبة، بالضم القوم يكونون مع القوم ولا يستشارون في شيء من خير ولا شر. اللوبة: الحرة، كاللابة. ج: لوب، ولاب، ولابات، وهي الحرار. وأما سيبويه فجعل اللوب جمع لابة كقارة وقور، وساحة وسوح. في الحديث:  حرم النبي، صلى الله عليه وسلم، ما بين لابتي المدينة  وهما حرتان تكتنفانها. قال الأصمعي وأبو عبيدة، وفي نسخة من الصحاح: أبو عبيد: اللوبة هي الأرض التي قد ألبستها حجارة سود، وجمعها لابات، ما بين الثلاث إلى العشر، فإذا كثرت، فهي اللاب واللوب ؛ قال بشر يذكر كتيبة.

  معالية لاهـم إلا مـحـجـر                      فحرة ليلى السهل منها فلوبها وقال ابن الأثير: المدينة ما بين حرتين عظيمتين. وعن ابن شميل: اللوبة تكون عقبة جوادا أطول ما يكون وقال الأزهري: اللوبة: ما اشتد سواده، وغلظ، وانقاد على وجه الأرض سوادا وليس في الصمان لوبة، لأن حجارة الصمان حمر، ولا تكون اللوبة إلا في أنف الجبل أو سقط أو عرض جبل وفي حدث عائشة، ووصفت أباها، رضي الله عنهما  بعيد ما بين اللابتين  أرادت: أنه واسع الصدر واسع العطن، فاستعارت له اللابة، كما يقال: رحب الفناء، واسع الجناب. ونقل شيخنا عن السهيلي في الروض ما نصه: اللابة واحدة اللاب، بإسقاط الهاء، هي الحرة، ولا يقال ذلك في كل بلد، إنما اللابتان للمدينة والكوفة. ونقل الجلال في المزهر عن عبد الله بن بكر السهمي، قال: دخل أبي على عيسى، وهو أمير البصرة، فعزاه في طفل مات له، ودخل بعده شبيب بن شبة فقال: أبشر، أيها الأمير، فإن الطفل لا يزال محبنظئا على باب الجنة، يقول: لا أدخل حتى أدخل والدي. فقال أبي: يا أبا معمر، دع الظاء، يعني المعجمة، والزم الطاء ، يعني المعجمة، والزم الطاء. فقال له شبيب: أتقول هذا وما بين لابتيها أفصح مني ? فقال له أبي: وهذا خطأ ثان، من أين للبصرة لابة? واللابة: الحجارة السود، والبصرة الحجارة البيض.

  أورد هذه الحكاية ياقوت الحموي في معجم الأدباء، وابن الجوزي في كتاب الحمقى والمغفلين، وأبو القاسم الزجاجي في أماليه بسنده إلى عبد الله بن بكر بن حبيب السهمي. انتهى. وسكت عليه شيخنا، وهو منه عجيب: فإن استعمال اللابتين في كل بلد وارد مجازا، ففي الأساس: اللابة الحرة، وما بين لابتيها كفلان: أصله في المدينة، وهي بين لابتين، ثم جرى على الألسنة في كل بلد. ثم إن قول شيخنا عند قول المصنف: وحرم النبي، صلى الله عليه وسلم، إلخ، هذا ليس اللغة في شيء، بل هو من مسائل الأحكام، ومع ذلك ففيه تقصير بالغ ، لأن حرم المدينة محدود شرقا وغربا وقبلة وشآما، خصة أقوام بالتصنيف، إلى آخر ما قال، يشير إلى أن المصنف في صدد بيان حدود الحرم الشريف، وليس كما ظن، بل الذي ذكره إنما هو الحديث المؤذن بتحريمه - صلى الله عليه وسلم - ما بين اللابتين كما لا يخفي عند متأمل تبعا للجوهري وغيره، فلا يلزم عليخ ما نسب إليه من القصور. واللوباء، بالضم ممدودا : قيل هو اللوبياء عند العامة يقال: هو اللوبياء، واللوبيا، واللوبياج، مذكر، يمد، ويقصر. وقال أبو زياد: هي اللوباء، هكذا تقوله العرب، وكذلك قال بعض الرواة، قال: العرب لا تصرفه. وزعم بعضهم أنه يقال لها الثامر، ولم أجد ذلك معروفا. وقال الفراء: هو اللوبياء، والجودياء، والبورياء: كلها على فوعلاء، قال وهذه كلها أعجمية وفي شفاء الغليل للخفاجي، والمعرب للجواليقي: إنه غير عربي. والملاب: طيب، أي: ضرب منه، فارسي. زاد الجوهري: كالخلوق. وقال غيره: الملاب: نوع من العطر. وعن ابن الأعرابي: يقال للزعفران: الشعر، والفيد والملاب، والعبير والمردقوش، والجساد. قال: الملابة الطاقة من شعر الزعقران، قال جرير يهجو نساء بني نمير:
  ولو وطئت نساء بني نمير                      على تبراك أخبثن الترابا
  تطللى وهي سيئة المعري                      بصن الوبر تحسبه ملابا ولوبه به خلطه به، أي: الملاب، أو لطخه به. وشيء ملوب: أي ملطخ به ؛ قال المتنخل الهذلي:
  أبيت على معاري واضحات                      بهن ملوب كدم العـبـاط

  والملوب، كمعظم الملطوخ بالملاب، أو المخلوط به من الحديد: الملوى، توصف به الدرع. واللاب: د بالنوبة مشهور، نقله الصاغاني. اللاب: اسم رجل سطر أسطرا، وبني عليها حسابا، فيل: أسطرلاب، ثم مزجا أي: ركبا تركيبا مزجيا، ونزعت الإضافة، فقيل: الأسطرلاب، بالسين معرفة بالعلمية: والأصطرلاب، لتقدم السين على الطاء، بناء على القاعدة، وهي: كل سين تقدمت طاء، فإنها تبدل صادا سواء كانت متصله بها كما هنا، أو غير متصلة كصراط ونحوه. هكذا نقله الصاغاني. قال شيخنا: ثم ظاهره أنه من الألفاظ العربية، وصرح في نهاية الأرب: بأن جميع الآلات التي يعرف بها الوقت سواء كانت حسابية، أو مائية، أو رملية، كلها ألفاظها غير عربية، إنما تكلم بها الناس، فولدها على كلام العرب، والعرب لا تعرفها برمتها، وإنما جرى على ما اختاره من أنها ركبت ، فصارت كلمة واحدة عندهم، فكان الأولى ذكرها في الهمزة أو في السين أو الصاد، ولا يكاد يهتدي أحد إلى ذكرها في هذا الفصل كما هو ظاهر. وأكثر من ذكرها ممن تعرض لها في لغات المولدين، أو جعلها من المعرب، ذكرها في الهمزة. انتهى. قلت: وهو الصواب، فإن أهل الهيئة صرحوا بأنها رومية، معناها الشمس، فتأمل. من المجاز: اللابة: الجماعة من الإبل المجتمعة السود، شبه سوادها باللابة: الحرة، وقد تقدم أن اللابة لا تكون إلا حجارة سودا. اللابة: ع. وكفرلاب: د بالشام، بناه هشام ابن عبد الملك بن مروان. واللوب، بالضم: البضعة، أي: القطعة من اللحم التي تدور في القدر، نقله الصاغاني. اللوب: النخل، كذا في نسختنا، بالخاء المعجمة، وهو سهو، صوابه: النحل، بالحاء المهملة، كالنوب، بالنون، وذا عن كراع. وفي الحديث:  لم يتقيأه لوب، ولا مجته نوب  . واللواب، بالضم: اللعاب، وهو لغة فصيحة لا لثغة كما توهم. يقال: إبل لوب، ونخل لوب ولوائب: عطاش، بعيدة عن الماء. قال الأصمعي: إذا طافت الإبل على الحوض، ولم تقدر على الماء، لكثرة الزحام، فذلك اللوب. تقول: تركتها لوائب على الحوض، كذا في الصحاح قالوا: أسود لوبي، ونوبي: منسوب إلى اللوبة والنوبة، وهما للحرة. قال شيخنا: وقيل هو نسبة إلى اللوب، لغة في النوب الذي هو جيل من السودان، كما صرح به السهيلي في الروض. وألاب الرجل، فهو مليب: إذا عطشت، أي حامت إبله حول الماء من العطش وأنشد الأصمعي:
  صلب مليب ورده مـحـره                      وإن يصررها انطوت لصره ومما يستدرك عليه: اللوب: موضع افي بلاد العرب. قال منقذ بن طريف:
  كأن راعينا يحدو بنـا حـمـرا                      بين الأبارق من مكران فاللوب كذا في المعجم، في: مكران

### Türkçe

**اللوب** fetha ile; **اللوب** damme ile; **اللؤوب** (vezin olarak) **قعود** gibi; **اللواب** (vezin olarak) **غراب** gibi: susuzluk; yahut o, susuz olduğu hâlde suya ulaşamayanın su etrafında dönüp durmasıdır.

Ve gerçekten **لاب** etti, **يلوب** eder, **لوبا** ve **لوبا** ve **لوابا** ve harekeli olarak **لوبانا**. Ve **الصحاح** nüshasında **لوبانا**; onu **عثمان** gibi ضبط etti; yani: susadı; o hâlde o **لائب**tir; cem‘i **لؤوب**tur; **شاهد** ve **شهود** gibi; Ebû Muhammed el-Fak‘asî dedi ki:
  Nihayet **النجر**’in **لوبان**’ı şiddetlendiği vakit                      ve seher vaktinde göze **سهيل** göründü

Ve **النجر**: çölde tohumlar yemekten develere isabet eden bir susuzluktur. Ve İbnü’s-Sikkît’ten: **لاب، يلوب**: susuzluktan su etrafında dönüp durduğu zaman; ve inşad etti:
  Senden daha lezzetli bir şeye yönelmiş olarak **لـمـحـلاء**’a                      susuz, karanlık basmış; sonra döndü, **يلوب** eder

Ve **اللوبة** damme ile: bir kavimle beraber olup da hayırdan da şerden de hiçbir şeyde kendilerine danışılmayan kimseler. **اللوبة**: **الحرة**; **اللابة** gibi. Çoğulu: **لوب** ve **لاب** ve **لابات**; ve onlar **الحرار**dır. Amma Sîbeveyh, **اللوب**’u **لابة**’nin cemi kıldı; **قارة** ve **قور**; **ساحة** ve **سوح** gibi. Hadiste: Nebî, sallallahu aleyhi ve sellem, Medine’nin iki **لابة**si arasını haram kıldı; ve onlar onu kuşatan iki **حرة**dir. Asma‘î ve Ebû Ubeyde dedi; ve **الصحاح**’tan bir nüshada: Ebû Ubeyd: **اللوبة** siyah taşların giydirdiği yer(=arazi)dir; cem‘i **لابات**tır; üç ile on arası; artık çoğalınca o **اللاب** ve **اللوب**dur; Bişr bir taburu zikrederek dedi:

  Yüksek (kimseler); onların himmeti ancak bir siper                      öyle ki Leylâ’nın **حرة**si; onun düzlüğü ondan, **فلوبها**

Ve İbnü’l-Esîr dedi: Medine iki büyük **حرة** arasındadır. Ve İbn Şümeyl’den: **اللوبة** en uzun olduğu hâliyle, iyi bir atın bulunduğu bir geçit olur. Ve Ezherî dedi: **اللوبة**: siyahlığı şiddetlenen, kalınlaşan ve yer yüzü üzerinde siyahlık olarak uzanıp giden şeydir; ve **الصمان**’da **لوبة** yoktur; çünkü **الصمان** taşları kırmızıdır; ve **اللوبة** ancak dağın burnunda yahut düşüğünde yahut dağın eninde olur. Ve Âişe’nin haberinde, babasını—Allah ikisinden de razı olsun—vasfetti: iki **لابة** arası uzak; muradı: onun göğsü geniş, barınağı geniş olduğudur; ona **اللابة**yi ödünç aldı; “avlu geniş”, “yanı geniş” denildiği gibi. Şeyhimiz, Süheylî’den **الروض**’da lafzı şu olanı nakletti: **اللابة** **اللاب**’ın bir tanesidir; **الهاء**’yı düşürmekle; o **الحرة**dir; bu her beldede söylenmez; ancak iki **لابة** Medine ve Kûfe’nindir. Celâl, **المزهر**’de Abdullah b. Bekr es-Sehmî’den nakletti; dedi ki: Babam Îsâ’nın yanına girdi; o Basra emîri idi; kendisine ölen bir çocuk hakkında taziyede bulundu; ondan sonra Şebîb b. Şebbe girdi de dedi ki: Müjdele ey emir; çünkü çocuk cennet kapısında sürekli **محبنظئا** olarak kalır; der ki: “Anne-babamı içeri sokmadıkça ben girmem.” Babam dedi ki: Ey Ebû Ma‘mer, **الظاء**’yı bırak—yani **المعجمة**—ve **الطاء**’a yapış—yani **المعجمة**—ve **الطاء**’a yapış. Şebîb ona dedi ki: Bunu söylüyorsun da, onun iki **لابة**si arası benden daha fasih midir? Babam ona dedi ki: Bu da ikinci bir hatadır; Basra’ya nereden **لابة**? **اللابة**: siyah taşlardır; Basra ise beyaz taşlardır.

Bu hikâyeyi Yâkūt el-Hamevî **معجم الأدباء**’da, İbnü’l-Cevzî **كتاب الحمقى والمغفلين**’de, Ebü’l-Kāsım ez-Zeccâcî de **أماليه**’sinde, senediyle Abdullah b. Bekr b. Habîb es-Sehmî’ye kadar, irad etti. Bitti. Şeyhimiz buna sükût etti; ve bu ondan acayiptir: çünkü iki **لابة**nin her beldede kullanımı mecaz olarak vârid olmuştur; **الأساس**’ta: **اللابة** **الحرة**dir; ve “falanca onun iki **لابة**si arası” (denir): aslı Medine’dedir; o iki **لابة** arasındadır; sonra her beldede diller üzerinde cereyan etti. Sonra şeyhimizin, musannifin “Ve Nebî, sallallahu aleyhi ve sellem, … haram kıldı” sözü yanında dediği: bu dilde hiçbir şey değildir; bilakis ahkâm meselelerindendir; bununla beraber onda aşırı bir kusur vardır; çünkü Medine haremi doğu ve batı ve kıble ve şimâlce sınırlıdır; birtakım kavimler tasnifle tahsis etti… dediğinin sonuna kadar; musannifin şerif harem sınırlarını beyan sadedinde olduğuna işaret eder; ve zannettiği gibi değildir; bilakis zikrettiği ancak iki **لابة** arası haram kılındığına delâlet eden hadistir—sallallahu aleyhi ve sellem—düşünen için gizli olmadığı üzere, Cevherî ve başkalarına tâbi olarak; böylece ona nispet ettiği kusur ona lâzım gelmez. Ve **اللوباء** damme ile, uzatılmış olarak: denildi ki o, avam yanında **اللوبياء**dır; denilir: o **اللوبياء** ve **اللوبيا** ve **اللوبياج**; müzekkerdir; uzatılır ve kısaltılır. Ebû Ziyâd dedi: o **اللوباء**dır; Araplar böyle söyler; bazı râviler de böyle dedi; dedi ki: Araplar onu sarf etmez. Bazıları onun için **الثامر** denildiğini zannetti; ben bunu bilinen bulmadım. Ferrâ dedi: o **اللوبياء** ve **الجودياء** ve **البورياء**dır: hepsi **فوعلاء** üzeredir; dedi ki: bunların hepsi a‘cemîdir. Ve Hafeçâcî’nin **شفاء الغليل**’inde ve Cevâlîkî’nin **المعرب**’inde: onun Arapça olmadığı (vardır). Ve **الملاب**: bir güzel koku; yani: ondan bir tür; Farsçadır. Cevherî artırdı: **كالخلوق**. Başkası dedi: **الملاب**: ıtırdan bir türdür. İbnü’l-A‘râbî’den: safrana **الشعر** ve **الفيد** ve **الملاب** ve **العبير** ve **المردقوش** ve **الجساد** denilir. Dedi ki: **الملابة** safran kılından bir demettir. Cerîr, Benî Numeyr kadınlarını hicvederek dedi ki:
  Eğer Benî Numeyr kadınları                      en pis toprağın üzerine bassaydı
  O, kötü kokulu olduğu hâlde süslenir                      **صن**’dan yün ile; onu **ملاب** sanırsın

Ve **لوبه به**: onu onunla karıştırdı; yani: **الملاب** ile; yahut onu onunla lekeledi. Ve **شيء ملوب**: yani onunla lekelenmiş; Mütenahhil el-Hüzelî dedi ki:
  Açık yerler üzerinde geceledim                      onlarda **ملوب** vardır; **دم العـبـاط** gibi

Ve **الملوب**; **معظم** gibi, **الملاب** ile **الملطوخ** olan, yahut demirden onunla karıştırılmış olan: **الملوى**’dır; onunla zırh vasfedilir. Ve **اللاب**: Nûbe’de meşhur bir köydür; onu **الصاغاني** nakletti. **اللاب**: Bir adamın adıdır; satırlar çizdi, ve onun üzerine bir hesap bina etti; denildi ki: **أسطرلاب**; sonra karıştırdılar, yani: karışımî bir terkip ile terkip ettiler; ve izafet kaldırıldı, böylece denildi: **الأسطرلاب**; **السين** ile, ilmîlik sebebiyle marife olarak: ve **الأصطرلاب**; **السين**’in **الطاء**’dan önce gelmesi sebebiyle, kaideye binaen; ve o (kaide) şudur: Her **سين** ki **طاء**’dan önce gelirse, o zaman o **صاد**’a çevrilir; ister burada olduğu gibi onunla bitişik olsun, ister **صراط** ve benzeri gibi bitişik olmasın. Bunu böylece **الصاغاني** nakletti. Şeyhimiz dedi: Sonra onun zahiri, onun Arapça lafızlardan olduğudur; ve **نهاية الأرب**’de açıkça söyledi ki: Vakit bilinen bütün âletler, ister hesapî olsun, ister suya ait olsun, ister kuma ait olsun, hepsinin lafızları Arapça değildir; ancak insanlar onunla konuştu, böylece onu Arapların sözü üzere doğurdu; ve Araplar onu bütünüyle tanımaz; ancak onun, “terkip edildiler de onların yanında tek bir kelime oldular” diye seçtiği şey üzere cereyan etti; böylece onu **الهمزة**’de yahut **السين**’de yahut **الصاد**’da zikretmek daha evlâ idi; ve bu fasıl içinde onu zikretmeye, zahir olduğu üzere, neredeyse hiç kimse yol bulamaz. Ve onu zikredenlerin çoğu, ona müvelledlerin lugatlarında temas eden kimselerdendir; yahut onu muarrebden kıldı; onu **الهمزة**’de zikretti. Bitti. Dedim: Ve o, doğrudur; zira hey’et ehli, onun Rumca olduğunu açıkça söylediler; manası “güneş”tir; öyleyse düşün.

Mecazdan: **اللابة**: bir araya gelmiş siyah develer topluluğu; onların siyahlığını **اللابة** ile, yani **الحرة** ile benzetti; ve geçmişti ki **اللابة** ancak siyah taşlar olur. **اللابة**: bir yer adı. Ve **كفرلاب**: Şam’da bir köydür; onu Mervân oğlu Abdülmelik oğlu Hişâm bina etti. Ve **اللوب**; zamme ile: **البضعة**; yani: tencerede dönen et parçası; onu **الصاغاني** nakletti. **اللوب**: hurma ağaçlarıdır; bizim nüshamızda böyle, **الخاء** mu‘ceme ile; ve o bir sehivdir; doğrusu: **النحل**’dir, **الحاء** muhmele ile; **النوب** gibi, **النون** ile; ve bu, **كراع**’dandır. Ve hadiste: “Onu **لوب** kusmadı, ve onu **نوب** çiğnemedi.” Ve **اللواب**; zamme ile: **اللعاب**; ve o, fasih bir lugattır; zannedildiği gibi bir pelteklik değildir. Denilir: **إبل لوب** ve **نخل لوب** ve **لوائب**: susuzlar; sudan uzak. **الأصمعي** dedi: Develer havuzun etrafında dolaştığı zaman ve suya güç yetiremediği zaman, kalabalığın çokluğundan; işte o **اللوب**’dur. Dersin: Onları havuz üzerinde **لوائب** bıraktım; **الصحاح**’ta böyle. Dediler: **أسود لوبي** ve **نوبي**: **اللوبة** ve **النوبة**’ye nispetlidir; ve ikisi de **الحرة** içindir. Şeyhimiz dedi: Ve denildi ki o, **اللوب**’a nispettir; **النوب** için bir lugattır ki o, Sudanlılardan bir cildir; **السهيلي**’nin **الروض**’da açıkça söylediği gibi. Ve adam **ألاب** etti; o halde o **مليب**’dir: susadığı zaman; yani susuzluktan develeri suyun etrafında dolaştı. Ve **الأصمعي** inşad etti:
  صلب مليب ورده مـحـره                      وإن يصررها انطوت لصره

Ve ona istidrâk olunan şeylerden: **اللوب**: Arap beldelerinde bir mevzidir. **منقذ بن طريف** dedi:
  كأن راعينا يحدو بنـا حـمـرا                      بين الأبارق من مكران فاللوب

**المعجم**’de böyle; “**مكران**”da.
