# لوذ (ل-و-ذ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B0
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%88%D8%B0

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

لِوَاذًا mufaale babından mastardır

- Harfler: ل - و - ذ
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [لِوَاذًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B0/siga/%D9%84%D9%90%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%B0%D9%8B%D8%A7.md) | فِعَالًا | Siper etmek | 1 | 1 | [24:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B0/ayet/24:63.md) |

## Mücavir kökler — 15 mücavir (22 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [سلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 16 · Ağ demektir
2. [حذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Hızr (ha, zal) : Savaşta kullanılan savunma aleti, zırh gibi
3. [صوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Sağanak yağmur demektir
4. [فتن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Fitne, Madeni curuftan temizlemek için eritmek demektir
5. [ألم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Ürrem, erm çakıl taşları, azı dişi demektir
6. [بعض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
7. [خلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Half : Ense demektir
8. [دعو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
9. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Murar acı bir ağacın adıdır
10. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
11. [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Su yosunudur
12. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Saçak demektir
13. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Beyn topraktaki yarık demektir
14. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Dağın sivri noktası demektir
15. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | لوذ |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef (ortası vâv) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [عوذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D8%B0.md), [لجا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AC%D8%A7.md), [ستر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AA%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [برز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%B2.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir dağın, nesnenin veya kimsenin arkasına dolanıp onu siper ederek gizlenme ve sığınma |
| Çekirdek Özet 2 | Toplumsal yükümlülük ve denetim ortamından birbirinin arkasına saklanarak gizlice sıyrılma |
| Çekirdek Özet 3 | Meşru otorite ve ortak sorumluluk karşısında oluşturulan karşılıklı örtü ve kaçış dayanışması |
| Kritik Hata Riski | Kelimenin yalnızca masum bir fiziksel sığınma sayılarak Nûr 63’teki organize ve hileli sıvışma cürmünün hafifletilmesi |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| لو | Dolanma, bükülme, çevrilme ve bir eksen etrafında yön değiştirme; nitekim [لوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D9%8A.md) kökünde bükme ve geri durma, [لوط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B7.md) kökünde yapışıp dolanma, [لوح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%AD.md) kökünde parıldayıp etraftan görünme, [لوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D9%85.md) kökünde kınamayı birinin etrafında çevirme anlamları görülür. | ذ | Dolanma ve yön değiştirme hareketinin bir nesneyi, dağ kıvrımını veya şahsı paravan edinip onun ardına geçerek korunma ve saklanma niteliği kazanması. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, bağlama | Hareketi bir tarafa sevk etme, hedefe doğru yönelme veya bir şeye tutunma eğilimi. |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, bitiştirme | Bir nesneye eklemlenme, aradaki bağı sürdürme ve ona tutunup yaslanma. |
| ذ | Kapı, geçit (ikizi د üzerinden türetilmiş imge; yoğunlaşmış örtü ve perde) | Bir engelin arkasındaki dar geçide süzülme, korunaklı aralığa geçerek gözden kaybolma. |
| لوذ | Bir odağa tutunup yönelerek onun sağladığı örtü ve geçidin arkasına gizlenme | Kişinin veya canlının bir engele dayanıp onun kıvrımından faydalanarak gözlerden saklanması ve korunması. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir dağın kıvrımlı ve korunaklı kenarına (levz/elvâz) sığınmak; sıcaktan veya düşmandan korunmak için bir tümseğin, ağacın yahut bir kimsenin arkasına dolanıp onu kendine siper etmek. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Çöl hayatında vahşi hayvanların yakıcı sıcaktan korunmak için ağaçların gölgesine veya kaya diplerine sokularak birbirini veya engeli siper edinmesi anlamında kullanılmıştır. |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi Tırımmâh, şiddetli çöl sıcağında kertenkelenin beyni erime noktasına geldiğinde hayvanların gölgeliklere ve kovuklara sığınmasını şu beyitle tasvir etmiştir: يلاوذن من حر يكاد أواراه / يذيب دماغ الضب وهو خدوع |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Arapça لوذ kökü, koruma arama, bir şeyin çevresine dolanarak gizlenme ve sığınak bulma semantik alanı içinde yer alır. Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede doğrudan l-w-z biçiminde aynı kökten gelen biçimler genellikle ayrılma, sapma veya badem ağacı gibi türevlerle anılsa da, Arapçadaki anlam matrisi dağ eteği, sığınak ve siper edinme ekseninde somut göçebe ve çöl tecrübesine dayalı olarak özgünleşmiştir. Kökün temelinde yer alan dolanma ve bir şeyin çevresini sarma motifi, Arapçada «koruyucu bir gövdenin arkasına geçme» ve «karşılıklı örtü oluşturma» eylemine dönüşmüştür.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lane’s Lexicon.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | لوذ ile dağ eteği (elvâz) ve melâz (sığınak) | Fiziksel bir engelin etrafına dolanarak tehlikeden ve bakışlardan korunma esasına dayanır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Arapça-İbranice fonetik denklikleri | İbranicede l-w-z kökü sapmak, dönmek ve uzaklaşmak çağrışımı taşırken Arapçada bir şeyin ardına gizlenip sığınma anlamında somutlaşmıştır. | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında güvenilir ve doğrudan kökteş bir form tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| لوذ | Anlamlı | Siper etmek, sığınmak, dolanmak | Bir engelin arkasına geçerek gizlenmek, korunmak. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| [لذو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B0%D9%88.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez. |
| [ولذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D8%B0.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez. |
| [وذل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D9%84.md) | Anlamlı | Hızlı koşmak, et parçası | Hızlı ve hafif adımlarla hareket etmek; et parçası. | Kitābü'l-Ayn'da müsta'meldir; Kur'an'da geçmez. |
| ذلو | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez. |
| [ذول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%84.md) | Anlamlı | Etek sarkıtmak, örtü yaymak | Giysinin veya örtünün kenarını yere doğru salmak; zeyl köküyle bağlantılıdır. | Örtünme ve örtü boyutuyla anlamsal temas taşır; Kur'an'da geçmez. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| لوذ | Merkez | Siper alma, arkasına saklanarak sığınma | Bir nesneyi veya kişiyi paravan yaparak hem korunmayı hem gizlenmeyi içerir. | Korunma ve kaçışta aracılı ve örtülü hareket esastır. |
| [عوذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D8%B0.md) | Komşu | Sığınma, iltica etme | Bir gücün manevi veya fiziki himayesine doğrudan teslim olup sığınmaktır; siper ardına kaçış şart değildir. | لوذ kökünde fiziksel örtünme ve dolanma baskındır. |
| [لجا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AC%D8%A7.md) | Komşu | Barınak bulma, iltica etme | Tehlike anında güvenli bir mekana veya sığınağa (melce) kesin giriş yapmaktır. | لوذ kökü hareket halindeyken bir engeli kalkan yapmayı öne çıkarır. |
| [ستر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AA%D8%B1.md) | Komşu | Örtme, gizleme | Bir şeyi bir örtüyle tamamen görünmez kılmaktır; sığınma maksadı her zaman bulunmaz. | لوذ ise korunmak veya kaçmak amacıyla engeli araç kılmaktır. |
| [برز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%B2.md) | Zıt | Açığa çıkma, meydana atılma | Gizlendiği yerden, engelin ardından tamamen sahneye ve meydana çıkmaktır. | لوذ kökünün içerdiği saklanma ve siper alma eyleminin tam karşıtıdır. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | لوذ | Siper etmek, sığınmak | Bir nesnenin veya şahsın arkasına saklanarak gizlenmek ve korunmak. | Kesin |
| Latince | refugere, latitare | Kaçıp sığınmak, gizlenmek | Tehlikeden çekilerek bir engelin ardına saklanmayı karşılar; karşılıklı siper olma nüansı eksiktir. | Güçlü |
| İngilizce | to take shelter, to skulk, to sneak away | Sığınmak, sıvışmak, gizlenmek | Nûr 63 bağlamındaki meclisten birbiri arkasına saklanarak sıvışma fiilini kısmen karşılar. | Güçlü |
| Almanca | sich ducken, sich verdrücken, Schutz suchen | Sinmek, sıvışmak, sığınmak | Hem korunak aramayı hem de dikkat çekmeden aradan sıyrılmayı içerir. | Güçlü |
| Fransızca | s’esquiver, s’abriter | Sıvışmak, sığınmak | Bir tehlikeden kaçınarak korunak edinme ve aradan sessizce kaybolma durumunu ifade eder. | Güçlü |

Kaynak: Oxford English Dictionary, Lewis & Short Latin Dictionary.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| لِوَاذًا (Mufâale mastarı) | Birbirini paravan yaparak meclisten gizlice sıvışma | Toplu karar veya bağlılık gerektiren peygamber meclisinden münafıkların birbirinin arkasına saklanarak kaçmaları bağlamında geçer; Nûr [24:63](https://lisan.digital/tr/ayet/24:63.md). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nifak psikolojisi ve amelî nifak alametleri | İmandaki samimiyet ile peygamberi otoriteden kaçınma arasındaki zıtlık; gizli muhalefetin ilahi ilim karşısındaki acziyeti. | Açık itaatsizlik yerine hileli kaçınma ve içsel inkar. |
| Fıkıh | İmamın meclisini terk etme ve cemaat disiplini | Kamu düzenini ilgilendiren toplantı ve seferberlik kararlarında meşru izinsiz ayrılmanın hükmü ve itaatsizlik suçu. | İzin alma yükümlülüğünün ihlali ve kamu disiplininden kaçış. |
| Tefsir | Nûr Suresi 63. ayetin lafız analizi | «Liwâzen» kelimesinin mufâale kalıbından gelmesi hasebiyle münafıkların birbirini siper etmesi veya teker teker birbirinin ardına gizlenerek sıvışması keyfiyeti. | Karşılıklı paravan oluşturarak cemaatten ayrılma. |
| Hadis | Dua metinleri ve istiaze lafızları | Duada Allah’a sığınma ve O’nun himayesine girme anlamında yer alan «Allahümme bike elûzü» (Allah’ım sana sığınır, seni melce edinirim) rivayetleri. | Mutlak koruyucu olarak yalnız Allah’ı siper ve sığınak bilme. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi ilim ve nifak | Samimiyet testi | Kaçışın imkansızlığını gösterme | Kulun zahirde cemaat içinde kalıp batında sorumluluktan sıvışma gayretinin beyhudeliğini açıklar. | Kesin |
| İlmi | İletişim ve gözlem dinamiği | Kör nokta oluşturma | Gözlem menzilinden çıkma | Bir cismin başka bir cismi maskelemesiyle algı alanından sıyrılma eylemini modeller. | Güçlü |
| Siyasi | Otorite, kanun ve kamu düzeni | Gizli muhalefet ve sabotaj | Ortak yükümlülüğü terk etme | Kamusal ve siyasi bağlılık ortamında doğrudan karşı çıkamayanların hileli çözülme yöntemidir. | Kesin |
| İktisadi | Vergi, denetim ve ortak ortaklık | Paravan arkasına saklanma | Yükümlülükten kaçınma | Ortak mali mükellefiyetlerden birbirini veya üçüncü şahısları kalkan yaparak sıyrılma mekanizmasıdır. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Gölgeleme, optik maskeleme ve örtülme (occultation) | Bir cismin, ışık kaynağı veya gözlemci ile diğer bir cisim arasına girerek onu görünmez kılması ve arkasındaki nesneye kalkan oluşturması. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Sosyal kaytarma ve sorumluluk difüzyonu (kalkanlanma) | Bireyin bir grup veya otorite karşısında doğrudan hedef olmamak için diğer grup üyelerini paravan olarak kullanıp sorumluluk alanından sıvışması. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece fiziksel bir köşeye çekilme veya sıradan bir sığınma talebi olarak okuyup, eylemin barındırdığı kasıtlı, hileli ve organize kaçış boyutunu görmezden gelmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur’an’da kök, kolektif sorumluluk anında meşru önderliği ve ortak iradeyi sabote etmek üzere birbirini siper ederek aradan sıvışan münafıkane bir tutumu tanımlar. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Nûr 63’te zikredilen uyarının ağırlığı kavranamaz; ayetteki durum basit bir yer değiştirme zannedilerek peygamberi emre muhalefetin getireceği fitne ve azap tehdidinin bağlamı koparılır. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da yalnızca bir defa ve çok özel bir sîga ile geçerek, münafıkların açıkça isyan etmeye cesaret edemedikleri toplumsal kriz anlarında nasıl örtülü bir kaçış ve çözülme taktiği izlediklerini tek bir kelimeyle resmeder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Münafıkların psikolojisini, toplumsal sorumluluklardan kaçış yöntemlerini ve peygamber meclisindeki edep ve cemaat disiplinini düzenleyen Nûr Suresi ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Münafıklığın sadece teorik ve inanç düzeyinde bir ikiyüzlülük olmadığını; kolektif eylem ortamında fiziksel bedenleri ve birbirlerini kalkan kılarak sorumluluktan kaçış biçiminde pratikleşen bir strateji olduğunu gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir engelin, dağ yamacının veya kimsenin arkasına dolanarak onu kendine siper etmek suretiyle korunmak ve gizlenmek.
- Soyut anlam: Ortak bir yükümlülük veya denetim altındayken, bir paravanın ardına saklanıp sorumluluktan hileli biçimde sıyrılmak.
- Sistematik karşılık: Gözlem ve denetim odağının görüş açısını kesen bir ara kalkan kullanarak otorite alanından ayrışma dinamiği.
- LaTeX modeli: $$A \xrightarrow{\quad} B \setminus \{x \mid \exists y \, (P(y, x) \land O(y, x))\}$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $A$ bireyin meclis veya topluluk içindeki ilk durumunu, $B$ ise sorumluluk alanının dışına çıkış durumunu temsil eder. $x$ kaçış eylemini gerçekleştiren faili, $y$ paravan veya kalkan olarak kullanılan diğer şahsı simgeler. $P(y, x)$ bağıntısı $y$'nin $x$'i siper etme durumunu, $O(y, x)$ ise $y$'nin gözlemciye karşı $x$ üzerinde oluşturduğu optik ve sosyal örtülemeyi ifade eder. Formül, failin meclisten ayrılışının doğrudan değil, ancak bir siper mekanizmasının varlığı altında gerçekleşen örtülü bir sıvışma olduğunu sembolize eder.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%88%D8%B0/occurrences?meal=IK

### [Nur 24:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B0/ayet/24:63.md) — لِوَاذًا

لَا تَجْعَلُوا دُعَاءَ الرَّسُولِ بَيْنَكُمْ كَدُعَاءِ بَعْضِكُمْ بَعْضًا قَدْ يَعْلَمُ اللَّهُ الَّذِينَ يَتَسَلَّلُونَ مِنْكُمْ لِوَاذًا فَلْيَحْذَرِ الَّذِينَ يُخَالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِ أَنْ تُصِيبَهُمْ فِتْنَةٌ أَوْ يُصِيبَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Peygamberin çağırmasını; kendi aranızda birbirinizi çağırmanız gibi saymayın. Allah; içinizden bir diğerini siper ederek sıvışıp gidenleri muhakkak bilir. Onun buyruğuna aykırı hareket edenler, başlarına bir bela gelmesinden veya elim bir azaba uğramaktan sakınsınlar.

## Sözlükler (12)

### ★ Akevler Sözlüğü

لِوَاذًا mufaale babından mastardır. Eğer sülasi olsaydı ortadaki vav harfinin ye harfine dönüşmesi gerekirdi. Birbirini siper etmek anlamındadır.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B0/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الذال واللام و و ي ء معهما
ذ ي ل، ذ أ ل، و ذ ل، ل و ذ، ذ و ل مستعملات
ذيل:
ما أُسبِلَ فأصابَ الأرضَ من الرِّداءِ والإِزار، وذَيْل المرأة لكلِّ ثوبٍ تلبَسُه إذا جَرَّتْه على الأرض من خَلْفها.
وذَيْل الريحِ: ما جَرَّتْهُ على الأرض من التُّرابِ والقَتام، وجمعُه ذُيُولٌ وربَّما قالوا: أذيال، لأنّ الياء إذا تَحَرَّكَتْ تحوَّلَتْ ألفاً نحو: القال من القول، والقَاب من القَوْب، وهما في الوزن سَواءٌ لخِفَّتهما، فأجْرَوا الواوَ الظاهرةَ مُجْرَى الألف لسُكُونها فحَمَلوا ذلك على مِيزان ما جاءَ من محو الجَدَث والجَمَل وغيرهما، وأجمال للعدد، ودَخَلَتْ ألف القَطْع فَرقاً بين العدد وبين الجِماع، ودَخَلَتِ الألفُ بعد الميم مَدَّةً ومُدَّتْ من فتح الميم، ليختلفَ لفظُ الجمع من لفظ الواحد، لأنه لو قال: أجْمَل لاشتَبَه بالنَّعْت نحو أحْمَر وأصفر.
وما كان ثانية من الحروفِ الصِّحاح ساكناً نحو: سَرْجٍ وبَعْلٍ، فإِنّهم زادوا الألف أيضاً في أوَّله للعَدد، ولو لم تكن العَيْن والرّاء للنُزِعَ منها مَدة، وقد سُكِّنَ الحرفُ الذي قبلها لمجيء ألفِ القطع، فلما سُكِّنَ الحرفانِ حَرَّكوا الآخِر منهما، فلم يكن له وجهٌ إلاّ الضمّةُ، لأنّه لو فُتِحَ لأشتبَه بالنَّعْت، ولو كُسِرَ لاشتبَه بالأمر.
ويقال لذَنَب الفَرَس إذا طال: ذَيْلٌ، وفَرَسٌ ذَيّال إذا تَذَيَّلَ في مَشْيه واستِنانه.
وقد أُذيلَ الفرسُ إذا أُسيءَ القيامُ عليه حتى يُهْزَل.
وأذَلْتُه: أهَنْتُه.
ويقال للحَلْقةِ اللَّطيفةِ من حَلَقِ الدُّروع وغيرها مُذالة، قال:
من الماذيِّ والحَلَقِ المُذالِ
ذأل:
ذُؤالةُ اسمُ معرفةٌ للذِّئبِ لا ينصَرف، وسَمَّتِ العَرَبُ عامَّةَ السِّباع بأسماءٍ معارف، يُجرونَها مَجرَى الرجال والنساء، ويُذكِّرون ذُؤالة ولا يجعلون فيه ألفً ولاماً.
والذَّأْلانُ: ابنُ أوَى. واختَلَفوا فقال بعضهم ذِئْلان، وقال بعضهم: ذُؤلان لجماعة ذُؤالة.
والذَّأَلان، مفتوحة الهمزة: مِشْيةٌ في سُرعةٍ ومَيْسٍ، فإذا كانت المِشْيةُ في انخِزالٍ وضَعْف قيل: تذأل، وقيل بالدال أيضاً، قال:
مَرَّتْ بأعلى سَحَرين تذألُ
وذل:
الوذيلةُ: قطعةٌ من شَحْم السَّنامِ والأَلْيَة.
ويقال للقِطعة من الفضة: وَذيلة وتُجمَع وَذائل.
لوذ:
اللَّوْذُ: مصدر لاذَ يَلُوذُ لَوْذاً، واللِّياذ مَصدرَ المُلاوَذة، وهو أن يستَتِرَ بشيءٍ مخافةَ أن تراه وتأخُذَه.
واللاّذةُ واللاّذُ: ثياب من حرير يُنْسَجُ بالصِّين تُسَمِّيه العربُ والعَجَم اللاّذ.
والمَلاذُ: المَلْجَأ، ويُجمَع المَلاوِذ.
وألواذُ المكان: نَواحيه، والواحِدُ لَوْذٌ.
ذول:
الذّالُ: تصغيرُها ذُوَيلة، وكل حرف من حروف الهجاء يتبعه ألف بعد حرف حَرْفِ صحيح فإنّها ترجِع إلى الواو وإنْ كانت بعد الألف مَدّةٌ مثل الحاء والباء فأنّها ترجع إلى الياء، تقول في طاء طُيَيَّة وفي حاء حُيَيَّة.

##### Türkçe

باب **الذال** و**اللام** و**و** **ي** **ء** معهما
**ذ ي ل**، **ذ أ ل**، **و ذ ل**، **ل و ذ**، **ذ و ل** مستعملات

**ذيل**:
**ما أُسبِلَ** فأصابَ الأرضَ من **الرِّداءِ** و**الإِزار**; و**ذَيْل المرأة** لكلِّ ثوبٍ تلبَسُه إذا جَرَّتْه على الأرض من خَلْفها.
و**ذَيْل الريحِ**: ما جَرَّتْهُ على الأرض من **التُّرابِ** و**القَتام**، وجمعُه **ذُيُول** وربَّما قالوا: **أذيال**، لأنّ **الياء** إذا تَحَرَّكَتْ تحوَّلَتْ ألفاً نحو: **القال** من **القول**، و**القَاب** من **القَوْب**، وهما في الوزن سَواءٌ لخِفَّتهما، فأجْرَوا **الواو** الظاهرةَ مُجْرَى الألف لسُكُونها فحَمَلوا ذلك على مِيزان ما جاءَ من محو **الجَدَث** و**الجَمَل** وغيرهما، و**أجمال** للعدد، ودَخَلَتْ ألف **القَطْع** فَرقاً بين العدد وبين **الجِماع**، ودَخَلَتِ الألفُ بعد **الميم** مَدَّةً ومُدَّتْ من فتح **الميم**، ليختلفَ لفظُ الجمع من لفظ الواحد، لأنه لو قال: **أجْمَل** لاشتَبَه ب**النَّعْت** نحو **أحْمَر** و**أصفر**.
وما كان ثانية من الحروفِ الصِّحاح ساكناً نحو: **سَرْج** و**بَعْل**، فإِنّهم زادوا الألف أيضاً في أوَّله للعَدد، ولو لم تكن **العَيْن** و**الرّاء** للنُزِعَ منها مَدة، وقد سُكِّنَ الحرفُ الذي قبلها لمجيء ألفِ **القطع**، فلما سُكِّنَ الحرفانِ حَرَّكوا الآخِر منهما، فلم يكن له وجهٌ إلاّ الضمّةُ، لأنّه لو فُتِحَ لأشتبَه ب**النَّعْت**، ولو كُسِرَ لاشتبَه ب**الأمر**.
ويقال لذَنَب **الفَرَس** إذا طال: **ذَيْل**، و**فَرَسٌ ذَيّال** إذا تَذَيَّلَ في مَشْيه واستِنانه.
وقد **أُذيلَ** **الفرس** إذا أُسيءَ القيامُ عليه حتى يُهْزَل.
و**أذَلْتُه**: أهَنْتُه.
ويقال للحَلْقةِ اللَّطيفةِ من حَلَقِ **الدُّروع** وغيرها **مُذالة**، قال:
من **الماذيِّ** و**الحَلَقِ المُذالِ**

**ذأل**:
**ذُؤالة** اسمُ معرفةٌ للذِّئبِ لا ينصَرف، وسَمَّتِ **العَرَب** عامَّةَ **السِّباع** بأسماءٍ معارف، يُجرونَها مَجرَى الرجال والنساء، ويُذكِّرون **ذُؤالة** ولا يجعلون فيه ألفً ولاماً.
و**الذَّأْلان**: **ابنُ أوَى**. واختَلَفوا فقال بعضهم **ذِئْلان**، وقال بعضهم: **ذُؤلان** لجماعة **ذُؤالة**.
و**الذَّأَلان**، مفتوحة الهمزة: مِشْيةٌ في سُرعةٍ ومَيْسٍ، فإذا كانت المِشْيةُ في انخِزالٍ وضَعْف قيل: **تذأل**، وقيل ب**الدال** أيضاً، قال:
مَرَّتْ بأعلى سَحَرين **تذألُ**

**وذل**:
**الوذيلة**: قطعةٌ من شَحْم **السَّنام** و**الأَلْيَة**.
ويقال للقِطعة من الفضة: **وَذيلة** وتُجمَع **وَذائل**.

**لوذ**:
**اللَّوْذ**: مصدر **لاذَ يَلُوذُ** **لَوْذاً**، و**اللِّياذ** مَصدرَ **المُلاوَذة**، وهو أن يستَتِرَ بشيءٍ مخافةَ أن تراه وتأخُذَه.
و**اللاّذة** و**اللاّذ**: ثياب من حرير يُنْسَجُ ب**الصِّين** تُسَمِّيه **العرب** و**العَجَم** **اللاّذ**.
و**المَلاذ**: **المَلْجَأ**، ويُجمَع **المَلاوِذ**.
و**ألواذُ المكان**: نَواحيه، والواحِدُ **لَوْذ**.

**ذول**:
**الذّال**: تصغيرُها **ذُوَيلة**، وكل حرف من حروف الهجاء يتبعه ألف بعد حرف حَرْفِ صحيح فإنّها ترجِع إلى **الواو** وإنْ كانت بعد الألف مَدّةٌ مثل **الحاء** و**الباء** فأنّها ترجع إلى **الياء**، تقول في **طاء** **طُيَيَّة** وفي **حاء** **حُيَيَّة**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B0/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

لاذَ به لِواذاً ولِياذاً، أي لجأ إليه وعاذَ به. واللَوْذُ أيضاً: جانب الجبل وما يُطيف به، والجمع ألواذٌ. ولاوَذَ القومُ مُلاوَذَةً، أي لاذَ بعضُهم ببعض. ومنه قوله تعالى: "يَتَسَلَّلونَ منكم لِواذاً". ولو كان من لاذَ لقال: لِياذاً. وقول الشاعر:
ولَمْ تَطْلُبِ الخَيْرَ المُلاوِذَ مِنْ عَمرِو
يعني القليل.

##### Türkçe

**لاذَ** onunla **لِواذاً** ve **لِياذاً** (olarak); yani ona sığındı ve onunla korunma diledi. Ve **اللَوْذُ** da: dağın yanı ve onu kuşatan şey; çoğulu **ألواذٌ**dur. Ve kavim **لاوَذَ** etti, **مُلاوَذَةً** (olarak); yani onların bir kısmı bir kısmına sığındı. Ve ondan Yüce Allah’ın sözü: “Sizden **لِواذاً** (olarak) sıvışırlar.” Ve eğer **لاذَ**’dan olsaydı, **لِياذاً** derdi. Şairin sözü:
ولَمْ تَطْلُبِ الخَيْرَ المُلاوِذَ مِنْ عَمرِو
yani az olan.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B0/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب اللام والواو وما يثلثهما)
(لوي)  اللام والواو والياء أصلٌ صحيح، يدلُّ على إمالةٍ للشيء. يقال: لوَى يدَه يَلويها. ولوَى برأسِه: أمَالَه. واللَّوِيُّ: ما ذَبَل من البَقْل، وسمِّي لَوِيَّاً لأنَّه إذا ذَبَل التوَى ومال. واللِّواء معروفٌ، وسمِّي لأنَّه يُلوَى على رُمْحه. واللَّوِيَّة: ما ذُخِرَ من طعامٍ لغيرِ الحاضِرين، كأنَّه أُميل عنهم إلى غيرهم. وأَلْوَى بالشَّيء، إذا أشار به كاليد ونحوه. وألْوَى بالشَّيء: ذهبَ به، وكأنه أماله إلى نَفْسه. والألْوَى: الرّجُل المجتنِب المنفرِد، لا يزال كذلك، كأنَّه مالَ عن الجلساء إلى الوُحْدة. واللَّيَّاءُ، الأرض البعيدة من الماء، وسمِّيت بذلك لأنَّها كأنها مالت عن نَهْج الماء. ولواه دَيْنَه يَلوِيه لَيَّاً ولَيَّاناً، وهو الباب. قال:
تُطِيلِينَ لَيَّانِي وأنت مَلِيَّةٌ *** وأُحْسِنُ يا ذاتَ الوشاح التّقاضيا([1])ولِوَى الرَّمْل: مُنْقَطَعُه. وألوَى القومُ، إذا بلغَوا لِوَى الرّمل. وسمِّي بذلك لأنَّ الريح تَلويه كيف شاءت. ويقولون: *أكثرتَ من الحيِّ واللّيّ([2]). قالوا: فالحيّ: الواضح من الكلام، و[الليّ]: الذي لا يُهتَدى له.
(لوب)  اللام والواو والباء كلمتانِ متباينتان، ويمكن أن يُحمل إحداهما على الأخرى.
فالكلمة الأولى: اللَّوْب واللُّوَاب: العطش، والفعل لابَ يلوب، وهو لائب.
والكلمة الأخرى اللاَّبَة، وهي الحَرَّة، والجمع لُوبٌ([3]). والذي يجمع بين الكلمتين أن الحَرَّة عطشَى، كأنَّها مُحترِقة.
(لوت)  اللام والواو والتاء لست أحُقُّ صحَّتَه، وليس هو من كلامهم عندي، لكنَّ ناساً زعموا أنَّه يقال: لاتَ يَلُوتُ، إذا أخبَرَ بغير ما سُئِل عنه. ويقولون: اللَّوْت: الكِتمان. وفيهما نظر.
(لوث)  اللام والواو والثاء أصلٌ صحيح، يدلُّ على التواءٍ واسترخاءٍ ولَيِّ الشّيءِ على الشيء. يقال: لاثَ العِمامةَ يَلُوثها لَوثاً، ويقولون: إنَّ اللُّوثة: الاسترخاء، ويقولون: مَسٌّ من الجنون. قال:
إذاً لقَامَ بنصري مَعشرٌ خُشُنٌ	 ***عند الحفيظة إنْ ذو لُوثةٍ لانا([4])والمَلاَثُ: الشَّيء الذي يُلاَث عليه الثَّوب. ويقولون: ناقةٌ ذاتُ لَوْثَة، أي كثيرة اللَّحمِ ضخمة الجِسم. وديمةٌ لَوثاءُ، تَلُوث النَّباتَ بعضَه على بعض. وقولهم: التاثَ في عمله: أبطأ، من هذا، كأنَّه التوَى واعوجَّ. والمَلاَثُ: الرّجُل الجليل تُلاثُ به الأمور، والجمع مَلاَوِث. قال:
هلاّ بكيت مَلاوِثاً *** من آلِ عبد مناف([5])ويقال: إنَّ اللَّويثة: الجماعةُ من الناس من قبائلَ شتَّى، والمعنى([6]) أنَّهم التاثَ بعضُهم إلى بعض، أي مال.
 (لوح)  اللام والواو والحاء أصلٌ صحيح، مُعظَمه مقاربةُ بابِ اللَّمعان. يقال: لاحَ الشَّيء يلوح، إذا لمَحَ وَلَمَع. والمصدر اللَّوْح. قال:
أراقِبُ لَوحاً من سُهيلٍ كَأنَّه *** إذا ما بدا من آخِرِ الليل يَطرِفُ([7])ويقال: ألاحَ بسَيفهِ: لمَعَ به. وألاحَ البرقُ: أومَضَ. واللَّيَاح: الأبيض. قال ابنُ دريد في قول القائل([8]):
تُمسِي كألواح السِّلاح وتُضحي *** كالمهاةِ صبيحةَ القَطْرِ
إنَّ الألواح: ما لاح من السلاح، وأكثر ذلك السُّيوفُ.
ومن الباب لَوّحَهُ الحرُّ، وذلك إذا حرَّقه وسوّدَه حتَّى لاح من بُعدٍ لمن أبصَرَه. ومن الباب اللَّوح: الكَتِف. واللَّوح: الواحد من ألواح السَّفينة؛ وهو أيضاً كلُّ عظمٍ عريض. وسمِّي لَوحاً لأنَّه يلُوح. ومن الباب اللُّوح بالضم([9])، وهو الهواء بينَ السّماء والأرض.
ومن الذي شذَّ عن هذا الباب اللَّوح([10]): العطش: ودابَّةٌ مِلْواح: سريع العَطَش. ومما شذَّ عنه أيضاً قولهم: ألاَحَ من الشَّيء: حاذَرَ.
(لوذ)  اللام والواو والذال أصلٌ صحيح يدلُّ على إطاقةِ الإنسان بالشيء مستعيذاً به ومتستِّراً. يقال: لاذ به يلوذ لَوْذاً ولاذَ لِياذاً، وذلك إذا عاذَ به من خَوْفٍ أو طَمَع ولاَوَذَ لِوَاذاً قال الله تعالى: {قَدْ يَعْلَمُ اللهُ الَّذِينَ يتَسَلَّلُونَ مِنْكُمْ
لِوَاذاً} [النور 63]. وكان المنافقون إذا أراد الواحدُ منهم مفارَقَةَ مجلسِ رسول الله، صلى الله عليه وآله وسلم، لاذ بغيرِه متستِّراً ثم نهض. وإنما قال لواذاً لأنه من لاوَذَ وجعل مصدره صحيحاً، ولو كان من لاذ لقال لِياذاً، واللَّوْذ: ما يُطِيف بالجبل، والجمع ألواذ.
(لوز)  اللام والواو الزاء كلمةٌ، وهو اللَّوْز.
(لوس)  اللام والواو والسين كلمةٌ تدلُّ على شيءٍ من التطَعُّم. قالوا: اللَّوْس أن يَتتبَّع([11])الإنسانُ المآكِل. يقال: لاسَ يَلُوسُ لَوْساً. ويقولون: اللُّوَاسة: اللُّقْمَة. قال ابن دريد: لُسْتُ الشَّيءَ في فمي، إذا أدَرْتَه بلسانك([12]).
(لوص)  اللام والواو والصاد. يقولون: اللَّوْص: أن تُطالِع الشَّيءَ من خَلل سترٍ أو باب. يقال: لُصْتُه ألُوصُه لَوْصاً.
(لوط)  اللام والواو والطاء كلمةٌ تدل على اللُّصوق. يقال: لاط الشّيءُ بقلبي، إذا لَصِق. وفي بعض الحديث: "الولد أَلْوَطُ بالقَلْب([13])"، أي ألْصَق. ويقولون: هذا أمرٌ لا يَلْتَاطُ بصَفَرِي، أي لا يَلصَق بقلبي. ولُطتُ الحَوْضَ لَوطاً، إذا مَدَرْتَه بالطِّين.(لوع)* اللام والواو والعين: اللَّوعة: الحُبّ. [و] يقال: رجلٌ لاعٌ هاعٌ، إذا كان جباناً.
(لوغ)  اللام والواو والغين. ذكر ابن دريد([14]) أن اللوْغ: أن تُدِير الشيءَ في فمك. يقال: لاغَه لَوْغاً.
(لوق)  اللام والواو والقاف كلمةٌ تدلُّ على تطييب شيءٍ. يقال: لَوَّقَ الطّعامَ، إذا طيَّبَه بإِدامه. ويقولون: اللُّوقة: الزُّبْدَة([15])، ويقال للمرأة، إذا لم تَحْظَ عند زوجِها: ما لاقَتْ، أي كَأنَّه لم يَستطِبْ صُحبتَها. ومن الباب: لاَقَتِ الدّواةُ وأَلقْتُها([16]).
(لوك)  اللام والواو والكاف كلمةٌ واحدة. يقال: لُكْتُ اللُّقْمةَ ألُوكُها لَوْكاً. وفلانٌ يَلُوكُ أعراضَ النّاس، إذا كان يغتابُهم.
(لوم)  اللام والواو والميم كلمتانِ تدلُّ إحداهما على العَتْب والعَذْل، والأخرى على الإبطاء.
فالأوَّل اللَّوْم، وهو العَذْل. تقول: لُمْتُه لَوْماً، والرّجلُ مَلوم. والمُلِيم: الذي يستحقُّ اللَّوْم. واللَّوْماء([17]): الملامة، ورجل لُوَمة: يلُوم الناس. ولُومة يُلام.
والكلمة الأخرى التلوُّم، وهو التمكُّث. ويقال: إنَّ اللاَّمَةَ: الأمرُ يُلاَم([18]) عليه الإنسان.
 (لون)  اللام والواو والنون كلمةٌ واحدة، وهي سَحْنَة الشَّيء: من ذلك اللَّون: لونُ الشَّيء، كالحمرة والسواد، ويقال: تلوَّن فلانٌ: اختلفت أخلاقُه. واللَّوْن: جنسٌ من التَّمْر. واللِّينَة: النَّخلة، منه، وأصل الياء فيها واو. قال الله تعالى: ﴿ما قَطَعْتُمْ مِنْ لِينَةٍ﴾ [الحشر 5]. والله أعلم بالصَّواب.
--------------ـــ
([1]) البيت لذي الرمة في ديوانه 651 واللسان (لوى) والاشتقاق 16.
([2]) ومثله الحو واللو.
([3]) مثله قارة وقور، وساحة وسوح.
([4]) البيت لقريط بن أنيف العنبري، ومقطوعته في أول حماسة أبي تمام.
([5]) أنشده في اللسان (لوث).
([6]) في الأصل:  "ومعنى".
([7]) البيت لجران العود في ديوانه 14.
([8]) هو ابن أحمر، اللسان (لوح) والجمهرة (2: 194).
([9]) وحكى اللحياني فيه الفتح.
([10]) هذا بالفتح والضم، والضم أعلى.
([11]) في الأصل: "يبيع". وفي اللسان: "لاس يلوس وهو ألوس: تتبع الحلاوات فأكلها".
([12]) الجمهرة (3: 51).
([13]) في المجمل: "وفي الحديث: الولد ألوط، أي ألصق بالكبد". وفي اللسان: "وفي حديث أبي بكر رضي الله عنه أنه قال: إن عمر لأحب الناس إلي. ثم قال: اللهم أعز، والولد ألوط قال أبو عبيد: قوله والولد ألوط، أي ألصق بالقلب".
([14]) في الجمهرة (3: 150).
([15]) ويقال ألوفة أيضاً بفتح الهمزة. واقتصر عليها في المجمل.
([16]) في الأصل: "وألقيتها"، تحريف. وفي المجمل: "ومنه لاقت الدواة، إذا لصقت"، وهو تفسير مريب. وفي القاموس: "لاق الدواة يليقها ليقة وليقاً وألاقها: جعل لها ليقة وأصلح مدادها، فلاقت الدواة: لصق المداد بصوفها".
([17]) وكذلك اللومى، بالقصر، واللائمة.
([18]) في الأصل: "يدوم"، صوابه في المجمل واللسان.

ـ

##### Türkçe

(باب **اللام** ve **الواو** ve onları üçleyen şeyler)

(**لوي**)  **اللام** ve **الواو** ve **الياء** sahih bir asıldır; bir şeye eğme/yan yatırma delâlet eder. Denir: **لوَى** elini **يَلويها**. Ve **لوَى** başıyla: onu eğdi. Ve **اللَّوِيُّ**: sebzeden solmuş olan şeydir; **لَوِيَّاً** diye adlandırıldı, çünkü solduğunda kıvrılır ve eğilir. Ve **اللِّواء** bilinir; ve ona bu ad verildi, çünkü mızrağı üzerine sarılır. Ve **اللَّوِيَّة**: hazır bulunanlardan başkası için yiyecekten saklanan şeydir; sanki onlardan başkalarına doğru eğdirilmiş gibidir. Ve **أَلْوَى** şey ile, el ve benzeri gibi onunla işaret ettiğinde. Ve **ألْوَى** şey ile: onu götürdü; sanki onu kendisine doğru eğmiş gibidir. Ve **الألْوَى**: çekinen, yalnız kalan adamdır; sürekli böyledir; sanki oturanlardan yalnızlığa doğru meyletmiş gibidir. Ve **اللَّيَّاءُ**: sudan uzak arazi; buna bu ad verildi, çünkü sanki su yolundan meyletmiş gibidir. Ve onun borcunu **لواه**; onu **يَلوِيه**; **لَيَّاً** ve **لَيَّاناً** (ile); ve bu babdır. Dedi ki:
تُطِيلِينَ لَيَّانِي وأنت مَلِيَّةٌ *** وأُحْسِنُ يا ذاتَ الوشاح التّقاضيا([1])
Ve **لِوَى الرَّمْل**: onun kesildiği yerdir. Ve kavim **ألوَى**, **لِوَى الرّمل**’e vardıklarında. Ve buna bu ad verildi, çünkü rüzgâr onu dilediği gibi **تَلويه**. Ve derler: ***أكثرتَ من الحيِّ واللّيّ**([2]). Dediler: **فالحيّ**: sözün açık olanıdır; ve **[الليّ]**: kendisine yol bulunamayan şeydir.

(**لوب**)  **اللام** ve **الواو** ve **الباء** iki kelimedir, birbirinden ayrı; ve ikisinden biri ötekine hamledilebilir.
Birinci kelime: **اللَّوْب** ve **اللُّوَاب**: susuzluk; fiil **لابَ يلوب**; ve o **لائب**’dir.
Öteki kelime **اللاَّبَة**’dir; o da **الحَرَّة**’dir; çoğulu **لُوبٌ**([3]). İki kelimeyi birleştiren şey: **الحَرَّة** susuzdur; sanki yanmış gibidir.

(**لوت**)  **اللام** ve **الواو** ve **التاء**: onun sahihliğini haklı görmüyorum; ve benim yanımda onların sözünden değildir; fakat birtakım kimseler, denildiğini iddia ettiler: **لاتَ يَلُوتُ**, kendisine sorulandan başka bir şey haber verdiğinde. Ve derler: **اللَّوْت**: gizleme. İkisinde de bakış/tereddüt vardır.

(**لوث**)  **اللام** ve **الواو** ve **الثاء** sahih bir asıldır; kıvrılmaya, gevşemeye ve bir şeyi bir şey üzerine bükmeye delâlet eder. Denir: **لاثَ** sarığı **يَلُوثها** **لَوثاً**. Ve derler: **اللُّوثة**: gevşekliktir; ve derler: delilikten bir dokunuştur. Dedi ki:
إذاً لقَامَ بنصري مَعشرٌ خُشُنٌ	 ***عند الحفيظة إنْ ذو لُوثةٍ لانا([4])
Ve **المَلاَثُ**: elbisenin üzerine bağlandığı şeydir. Ve derler: **ناقةٌ ذاتُ لَوْثَة**; yani eti çok, cismi iri. Ve **ديمةٌ لَوثاءُ**: bitkiyi bir kısmını bir kısmı üzerine dolaştırır. Ve onların sözü: **التاثَ** işinde: yavaşladı; bu(ndan)dır; sanki kıvrıldı ve eğrildi. Ve **المَلاَثُ**: işlerin kendisiyle bağlandığı ulu adamdır; çoğulu **مَلاَوِث**. Dedi ki:
هلاّ بكيت مَلاوِثاً *** من آلِ عبد مناف([5])
Ve denir: **اللَّويثة**: çeşitli kabilelerden insan topluluğudur; anlam([6]) şudur: birbirlerine **التاثَ** ettiler; yani meyletti.

(**لوح**)  **اللام** ve **الواو** ve **الحاء** sahih bir asıldır; çoğu, parıltı babına yakındır. Denir: **لاحَ** şey **يلوح**, görünüp parladığında. Masdar **اللَّوْح**’tur. Dedi ki:
أراقِبُ لَوحاً من سُهيلٍ كَأنَّه *** إذا ما بدا من آخِرِ الليل يَطرِفُ([7])
Ve denir: **ألاحَ** kılıcıyla: onunla parladı. Ve **ألاحَ** şimşek: ışıldadı. Ve **اللَّيَاح**: beyazdır. İbn Düreyd, söyleyenin sözü hakkında([8]) dedi:
تُمسِي كألواح السِّلاح وتُضحي *** كالمهاةِ صبيحةَ القَطْرِ
**الألواح**: silahtan parlayan şeydir; bunun çoğu kılıçlardır.
Ve bu babdandır: sıcağın onu **لَوّحَهُ** etmesi; bu, onu yakıp karartmasıdır; ta ki uzaktan, onu görene görünsün. Ve bu babdandır **اللَّوح**: kürektir. Ve **اللَّوح**: gemi tahtalarından bir tanesi; o ayrıca her geniş kemiktir. **لَوحاً** diye adlandırıldı, çünkü **يلُوح**. Ve bu babdandır **اللُّوح** (ضم ile)([9]); o, gök ile yer arasındaki havadır.
Bu babdan şâz olan şeylerden: **اللَّوح**([10]): susuzluk; ve **دابَّةٌ مِلْواح**: susuzluğu çabuk olan. Ve ondan şâz olanlardan da onların sözü: **ألاَحَ** şeyden: sakındı.

(**لوذ**)  **اللام** ve **الواو** ve **الذال** sahih bir asıldır; insanın bir şeye sığınıp onunla örtünerek ona tutunmasına delâlet eder. Denir: **لاذ** onunla **يلوذ** **لَوْذاً**; ve **لاذَ** **لِياذاً**; bu, korkudan veya tamahtan onunla sığındığında olur. Ve **لاَوَذَ** **لِوَاذاً**. Allah Teâlâ dedi: {قَدْ يَعْلَمُ اللهُ الَّذِينَ يتَسَلَّلُونَ مِنْكُمْ
لِوَاذاً} [النور 63]. Münafıklar, onlardan biri Resûlullah’ın (Allah’ın salâtı ve âli üzerine olsun) meclisinden ayrılmak istediğinde, başkasıyla örtünerek ona **لاذ** eder, sonra kalkardı. Ancak **لواذاً** dedi; çünkü o **لاوَذَ**’dandır ve masdarını sahih kıldı; eğer **لاذ**’dan olsaydı **لِياذاً** derdi. Ve **اللَّوْذ**: dağın çevresini kuşatan şeydir; çoğulu **ألواذ**.

(**لوز**)  **اللام** ve **الواو** **الزاي** bir kelimedir; o da **اللَّوْز**’dur.

(**لوس**)  **اللام** ve **الواو** ve **السين** bir kelimedir; tatmaya dair bir şeye delâlet eder. Dediler: **اللَّوْس** insanın yiyecekleri takip etmesidir. Denir: **لاسَ يَلُوسُ لَوْساً**. Ve derler: **اللُّوَاسة**: lokmadır. İbn Düreyd dedi: **لُسْتُ** şeyi ağzımda, dilinle onu çevirdiğinde([12]).

(**لوص**)  **اللام** ve **الواو** ve **الصاد**. Derler: **اللَّوْص** bir şeyi bir örtünün veya kapının aralığından gözetlemendir. Denir: **لُصْتُه** **ألُوصُه** **لَوْصاً**.

(**لوط**)  **اللام** ve **الواو** ve **الطاء** yapışmaya delâlet eden bir kelimedir. Denir: **لاط** şey kalbime, yapıştığında. Bazı hadiste: "الولد **أَلْوَطُ** بالقَلْب([13])"; yani daha yapışık. Ve derler: bu, benim kalbime yapışmayan bir iştir: **لا يَلْتَاطُ بصَفَرِي**; yani kalbime yapışmaz. Ve havuzu **لُطتُ** **لَوطاً**, onu çamurla sıvadığında. (**لوع**)* **اللام** ve **الواو** ve **العين**: **اللَّوعة**: sevgidir. Ve denir: **رجلٌ لاعٌ هاعٌ**, korkak olduğunda.

(**لوغ**)  **اللام** ve **الواو** ve **الغين**. İbn Düreyd([14]) zikretti ki **اللوْغ**: bir şeyi ağzında çevirmendir. Denir: onu **لاغَه** **لَوْغاً**.

(**لوق**)  **اللام** ve **الواو** ve **القاف** bir kelimedir; bir şeyi hoş kılmaya delâlet eder. Denir: **لَوَّقَ** yemeği, katığıyla onu lezzetlendirdiğinde. Ve derler: **اللُّوقة**: tereyağıdır([15]). Ve kadına, kocasının yanında gözde olmadığında denir: **ما لاقَتْ**; yani sanki onun arkadaşlığını hoş bulmamış gibidir. Ve bu babdandır: **لاَقَتِ الدّواةُ** ve onu **أَلقْتُها**([16]).

(**لوك**)  **اللام** ve **الواو** ve **الكاف** tek bir kelimedir. Denir: lokmayı **لُكْتُ**; onu **ألُوكُها** **لَوْكاً**. Ve falan, insanların ırzlarını **يَلُوكُ**, onları çekiştirdiğinde.

(**لوم**)  **اللام** ve **الواو** ve **الميم** iki kelimedir; birisi siteme ve kınamaya, öteki ağır davranmaya delâlet eder.
Birincisi **اللَّوْم**’dur; o kınamadır. Dersin: onu **لُمْتُه** **لَوْماً**; adam **مَلوم**’dur. Ve **المُلِيم**: kınamayı hak eden kimsedir. Ve **اللَّوْماء**([17]): kınama; ve **رجل لُوَمة**: insanları kınar. Ve **لُومة**: kınanır.
Öteki kelime **التلوُّم**’dur; o, bekleyip durmadır. Ve denir: **اللاَّمَة**: insanın kendisi sebebiyle kınandığı iştir([18]).

(**لون**)  **اللام** ve **الواو** ve **النون** tek bir kelimedir; o, şeyin görünüşüdür: bundan **اللَّون**: şeyin rengi; kızıllık ve siyahlık gibi. Ve denir: falan **تلوَّن** etti: ahlâkı değişti. Ve **اللَّوْن**: hurmanın bir cinsidir. Ve **اللِّينَة**: hurma ağacıdır; ondandır; ve içindeki **الياء**’ın aslı **واو**’dur. Allah Teâlâ dedi: ﴿ما قَطَعْتُمْ مِنْ لِينَةٍ﴾ [الحشر 5]. Ve Allah doğruyu daha iyi bilir.

--------------ـــ
([1]) Beyit, Zü’r-Rumme’nindir; divanında 651; ve Lisân (**لوى**) ve el-İştiḳāḳ 16.
([2]) Benzeri: **الحو** ve **اللو**.
([3]) Benzeri: **قارة** ve **قور**; **ساحة** ve **سوح**.
([4]) Beyit, Kurayt b. Enîf el-Anberî’nindir; parçası Ebû Temmâm’ın Hamâse’sinin başındadır.
([5]) Lisân’da (**لوث**) onu rivayet etti.
([6]) Asılda: "ومعنى".
([7]) Beyit, Cerân el-ʿÛd’undur; divanında 14.
([8]) O, İbn Aḥmer’dir; Lisân (**لوح**) ve el-Cumhara (2: 194).
([9]) el-Lihyânî onda fetha’yı da nakletti.
([10]) Bu, fetha ve damma iledir; damma daha üstündür.
([11]) Asılda: "يبيع". Lisân’da: "لاس يلوس وهو ألوس: تتبع الحلاوات فأكلها".
([12]) el-Cumhara (3: 51).
([13]) el-Mucmel’de: "وفي الحديث: الولد ألوط، أي ألصق بالكبد". Lisân’da: "وفي حديث أبي بكر رضي الله عنه أنه قال: إن عمر لأحب الناس إلي. ثم قال: اللهم أعز، والولد ألوط قال أبو عبيد: قوله والولد ألوط، أي ألصق بالقلب".
([14]) el-Cumhara (3: 150).
([15]) **ألوفة** da denir, hemzenin fethasıyla. el-Mucmel’de onunla yetindi.
([16]) Asılda: "وألقيتها"; tahrif. el-Mucmel’de: "ومنه لاقت الدواة، إذا لصقت"; ve bu, şüpheli bir tefsirdir. el-Kâmûs’ta: "لاق الدواة يليقها ليقة وليقاً وألاقها: جعل لها ليقة وأصلح مدادها، فلاقت الدواة: لصق المداد بصوفها".
([17]) Keza **اللومى**, kısaltma ile; ve **اللائمة**.
([18]) Asılda: "يدوم"; doğrusu el-Mucmel ve Lisân’dadır.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B0/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- قال تعالى: ﴿قد يعلم الله الذين يتسللون منكم لواذا﴾ [النور/63] هو من قولهم: لاوذ بكذا يلاوذ لواذا وملاوذة: إذا استتر به. أي: يستترون فيلتجئون بغيرهم فيمضون واحدا بعد واحد، ولو كان من: لاذ يلوذ لقيل: لياذا إلا أن اللواذ هو فعال من: لاوذ. واللياذ من فعل، واللوذ: ما يطيف بالجبل منه.

##### Türkçe

- Yüce Allah dedi: ﴿Allah sizden **لواذا** (sıvışarak) gizlice çekilip gidenleri elbette bilir﴾ [النور/63]. Bu, onların şu sözündendir: **لاوذ** بكذا **يلاوذ** **لواذا** ve **ملاوذة**: onunla gizlendiği zaman. Yani: gizlenirler de başkalarına sığınırlar; böylece birer birer giderler. Eğer **لاذ يلوذ**’dan olsaydı, **لياذا** denilirdi; ancak **اللواذ**, **لاوذ**’dan (türetilmiş) bir **فعال**’dır. **اللياذ** ise bir **فعل**’dendir. **اللوذ**: dağın ondan (yani dağdan) çevresini kuşatan şeydir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B0/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ل و ذ
لاذ به لياذاً ولاوذ به لواذاً‏.‏
قال الطرّماح‏:‏ يلاوذن من حرّ يكاد أواراه يذيب دماغ الضب وهو خدوع وألاذ به غيره‏.‏
واعتصم بلوذ الجبل‏:‏ بجانبه وبألواذه‏.‏
وهو يطوف في ألواذ البلاد‏:‏ في نواحيها‏.‏
ونزلوا بلوذ الوادي وبألواذه‏.‏
قال الهذلي‏:‏ وقطّع ألواذ داويّة صحارى غلان طلح وضال وقال ابن القمقام‏:‏ تسري الصّبا فتبيت في ألواذه ويظلّ فيه من الجنوب نسيم ومن المجاز‏:‏ خير فلان ملاوذ‏:‏ مراوغ لا يأتي إلا بعد كدّ‏.‏
قال القطاميّ‏:‏ وما ضرّها إن لم تكن رعت الحمى ولم تطلب الخير الملاوذ من بشر وألاذت الناقة الظلّ بخفّها إذا قامت الظهيرة‏.‏

##### Türkçe

ل و ذ
**لاذ** ona **لياذاً** sığındı; ve ona **لواذاً** sığındı.
طرّماح dedi ki:
“Yakıcı bir sıcaktan, onun harareti neredeyse kertenkele beynini eriten (bir sıcaktan) **يلاوذن**; o ise aldatıcıdır.”
Ve başkası ona **ألاذ** etti (onu ona sığındırdı).
**لوذ** dağa tutundu: onun yanına ve onun **ألواذ**larına (yanlarına).
Ve o, beldelerin **ألواذ**larında dolaşır: onların taraflarında.
Ve **لوذ** vadiye indiler ve onun **ألواذ**larına.
Hüzeli dedi ki:
“Ve ıssız bir çölün **ألواذ**larını parçaladı; طلح ve ضال (ağaçları) olan çorak düzlükler.”
Ve İbnü’l-Kumkām dedi ki:
“**الصّبا** eser de onun **ألواذ**larında geceleyip kalır; ve onda güneyden bir esinti gündüzleyin sürer.”
Ve mecazdandır: Falanın hayrı **ملاوذ**dur: kaçamakçı; ancak güçlükten sonra gelir.
Kutamaî dedi ki:
“Onu ne zararlar ki, eğer koruluğu otlatmadıysa ve insanlardan **الملاوذ** hayrı aramadıysa.”
Ve deve, öğle vakti dikildiğinde, gölgeyi tırnağıyla **ألاذت** etti (gölgeye sığındı).

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B0/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

لاذَ به يَلوذ لَوْذاً و لواذاً و لُواذاً و لِياذاً : لَجَأَ إِليه وعاذَ به . ولاوَذَ مُلاوَذَةً و لِواذاً و لِياذاً : استتر . وقال ثعلب : لُذْت به لِواذاً احتَضَنْتُ . و لاوَذَ القومُ مُلاوَذةً و لِواذاً أَي لاذَ بَعْضُهُم ببعض ومنه قوله تعالى : ﴿يتسللون منكم لواذاً﴾ وفي حديث الدعاء : اللهم بك أَعوذ وبك أَلوذُ لاذ به التجأَ إِليه وانضم واستغاث . و المَلاذُ و المَلْوَذَةُ : الحِصن . و لاذَ به و لاوَذَ و أَلاذَ : امتنع . و لاوَذَه لِواذاً : راوَغَهُ . وقوله عز وجل : ﴿قد يعلم الله الذين يتسللون منكم لواذاً﴾ قال الزجاج : معنى لواذاً ههنا خلافاً أي يخالفون خلافاً ودليل ذلك قوله تعالى : ﴿فليحذر الذين يخالفون عن أَمره﴾ وقيل : معنى يتسللون منكم لواذاً يلوذ هذا بذا ويستتر ذا بذا ومنه الحديث : يَلُوذُ به الهُلاَّكُ أَي يستتر به الهالكون ويحتمون وإِنما قال تعالى : لواذاً لأَنه مصدر لاوذت ولو كان مصدراً للُذت لقلت لُذْتُ به لِياذاً كما تقول قمت إِليه قياماً وقاومتك قِواماً طويلاً وفي خطبة الحجاج : وأَنا أَرميكم بطَرْفي وأَنتم تَتَسلَّلُون لواذاً أَي مستخْفين ومستترين بعضكم ببعض وهو مصدر لاوَذَ يُلاوِذُ مُلاوذَةً و لِواذاً . وقال ابن السكيت : خيرُ بني فلان مُلاوِذُ لا يجيء إِلا بعد كدّ وأَنشد القطامي : وما ضَرَّها أَنْ لم تكن رَعَتِ الحِمَى ولم تَطْلُبِ الخَير المُلاوِذَ من بِشْرِ الجوهري : المُلاوذ يعني القليل وقال الطرماح : يُلاوِذُ من حَرَ كَأَنَّ أُوَارَهُ يُذيبُ دِماغَ الضَّبّ وهو جَدوعُ يلاوذ يعني بقر الوحش أَي تلجأْ إِلى كُنُسِها . و لاذَ الطريقُ بالدار و أَلاذَ إِلاذَةً والطريق مُلِيذ بالدار إِذا أَحاط بها . و أَلاذت الدار بالطريق إِذا أَحاطت به . و لُذْتُ بالقوم و أَلَذْتُ بهم وهي المداورة من حيثما كان . و لاوَذَهُمْ : داراهم . و اللَّوْذُ : حِصْنُ الجبل وجانبه وما يطيف به والجمع أَلْواذٌ . و لَوْذُ الوادي : مُنْعَطَفُه والجمع كالجمع ويقال : هو بِلَوْذِ كذا أَي بناحية كذا و بِلَوْذانِ كذا قال ابن أَحمر : كأَنّ وَقْعَتَهُ لَوْانَ مِرْفَقِها صَلْقُ الصَّفَا بأَديمٍ وَقْعُه تَيَرُ تِيَرٌ أَي تاراتٌ . ويقال : هو لَوْذُه أَي قريب منه . ولي من الإِبل والدراهم وغيرها مائة أَو لِواذُها يريد أَو قرابتها وكذلك غير المائة من العدد أي أَنقص منها بواحد أَو اثنين أَو أَكثر منها بذلك العدد . و اللاَّذُ : ثيابُ حرير تنسج بالصين واحدته لاذَة وهو بالعجمية سواء تسميه العرب والعجم اللاذة . و المَلاوِذُ : المآزر عن ثعلب . و لَوْذانُ بالفتح : اسم رجل و لَوْذانُ : اسم أَرض قال الراعي : فَلَبَّثَها الراعي قليلاً كَلا ولا بِلَوْذانَ أَو ما حَلَّلَتْ بالكراكِرِ

##### Türkçe

**لاذَ** ona **يَلوذ**; **لَوْذاً** ve **لواذاً** ve **لُواذاً** ve **لِياذاً**: ona sığındı ve onunla korunma diledi. Ve **لاوَذَ** **مُلاوَذَةً** ve **لِواذاً** ve **لِياذاً**: gizlendi. Ve ثعلب dedi: **لُذْت به لِواذاً**: kucakladım. Ve kavim **لاوَذَ** **مُلاوَذةً** ve **لِواذاً**; yani onların bazısı bazısına **لاذَ**; ve ondan Yüce’nin sözü: ﴿يتسللون منكم لواذاً﴾. Ve dua hadîsinde: “اللهم بك أَعوذ وبك أَلوذُ”; **لاذ به**: ona sığındı, ona katıldı ve yardım istedi. Ve **المَلاذُ** ve **المَلْوَذَةُ**: kale. Ve **لاذَ به** ve **لاوَذَ** ve **أَلاذَ**: çekindi (kendini men etti). Ve **لاوَذَه لِواذاً**: onu oyaladı/yan çizdi. Ve Aziz ve Celil olanın sözü: ﴿قد يعلم الله الذين يتسللون منكم لواذاً﴾؛ الزجاج dedi: burada **لواذاً**’ın manası “خلافاً”dır; yani muhalefet ederler, muhalefet ederek; bunun delili Yüce’nin sözü: ﴿فليحذر الذين يخالفون عن أَمره﴾. Ve denildi: ﴿يتسللون منكم لواذاً﴾’ın manası: bu, şuna **يلوذ** ve şunu şununla gizler; ve ondan hadîs: “يَلُوذُ به الهُلاَّكُ” yani helâk olanlar onunla gizlenir ve korunurlar. Yüce ancak **لواذاً** dedi; çünkü o, **لاوذت**’in mastarıdır; eğer **لُذت**’in mastarı olsaydı “**لُذْتُ به لِياذاً**” derdin; “قمت إِليه قياماً” ve “قاومتك قِواماً طويلاً” dediğin gibi. Ve الحجاج’ın hutbesinde: “وأَنا أَرميكم بطَرْفي وأَنتم تَتَسلَّلُون لواذاً” yani gizlenerek ve birbirinizle gizlenerek; ve o, **لاوَذَ يُلاوِذُ مُلاوذَةً و لِواذاً**’ın mastarıdır. Ve ابن السكيت dedi: falan oğullarının hayırlısı **مُلاوِذُ**’dur; ancak zorluktan sonra gelir. Ve القطامي’yi inşad etti:
وما ضَرَّها أَنْ لم تكن رَعَتِ الحِمَى
ولم تَطْلُبِ الخَير المُلاوِذَ من بِشْرِ

الجوهري: **المُلاوذ** az olan demektir. Ve الطرماح dedi:
يُلاوِذُ من حَرَ كَأَنَّ أُوَارَهُ
يُذيبُ دِماغَ الضَّبّ وهو جَدوعُ

**يلاوذ**: yaban sığırları demektir; yani inlerine sığınırlar. Ve **لاذَ** yol eve; ve **أَلاذَ إِلاذَةً**; ve yol, eve **مُلِيذ**’dir; onu kuşattığı zaman. Ve ev yola **أَلاذت**; onu kuşattığı zaman. Ve **لُذْتُ بالقوم** ve **أَلَذْتُ بهم**: nerede olursa olsun dolaşmadır. Ve **لاوَذَهُمْ**: onlarla idareli davrandı. Ve **اللَّوْذُ**: dağın kalesi ve yanı ve onu kuşatan şey; çoğulu **أَلْواذٌ**. Ve **لَوْذُ الوادي**: onun kıvrımı; çoğulu, çoğul gibidir. Ve denilir: o, **بِلَوْذِ** şudur; yani şunun tarafındadır; ve **بِلَوْذانِ** şudur. ابن أَحمر dedi:
كأَنّ وَقْعَتَهُ لَوْانَ مِرْفَقِها
صَلْقُ الصَّفَا بأَديمٍ وَقْعُه تَيَرُ

**تِيَرٌ** yani **تاراتٌ**. Ve denilir: o, onun **لَوْذُه**’dur; yani ona yakındır. Ve benim develerden, dirhemlerden ve başkalarından yüz yahut onun **لِواذُها** vardır; yani yahut onun yakınları (yakın miktarı) demek ister; ve sayıdan yüzün dışındaki de böyledir; yani ondan bir veya iki eksik, yahut o sayıyla ondan daha fazla. Ve **اللاَّذُ**: Çin’de dokunan ipek elbiseler; tekili **لاذَة**’dir; ve o, Acemce’de de aynıdır; Arapların ve Acemlerin **اللاذة** diye adlandırdığı. Ve **المَلاوِذُ**: peştamallar; ثعلب’den. Ve **لَوْذانُ** (fetha ile): bir adam adıdır; ve **لَوْذانُ**: bir yer adıdır. الراعي dedi:
فَلَبَّثَها الراعي قليلاً كَلا
ولا بِلَوْذانَ أَو ما حَلَّلَتْ بالكراكِرِ

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B0/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ل و ذ * * لاَذَ * به لجأ إليه وعاذ به وبابه قال و * لِيَاذاً * أيضا بالكسر و * لاَوَذَ * القوم * مُلاَوَذَةً * و * لِوَاذاً * أي لاذ بعضهم ببعض ومنه قوله تعالى ﴿يتسللون منكم لِوَاذا﴾ ولو كان من لاذ لقال لِياذا

##### Türkçe

* ل و ذ * * **لاَذَ** * onunla sığındı; ona iltica etti ve onunla korunma diledi; babı **قال**’dır. Ve * **لِيَاذاً** * da (vardır), ayrıca kesre ile. Ve * **لاَوَذَ** * kavim * **مُلاَوَذَةً** * ve * **لِوَاذاً** *; yani onların bazısı bazısına sığındı. Ve ondan Yüce Allah’ın sözü: { sizden **لِوَاذا** olarak sıvışırlar }. Eğer **لاذ**’dan olsaydı, **لِياذا** derdi.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B0/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

اللوذ بالشيء: الاستتار والاحتصان به، كاللواذ مثلثة، واللياذ والملاوذة، لاذ به يلوذ لوذا ولواذا: ولياذا: لجأ إليه وعاذ به. ولاوذ ملاوذة ولواذا ولياذا: استتر. وقال ثعلب: لذت به لواذا: احتصنت. ولاوذ القوم ملاوذة ولواذا، أي لاذ بعضهم ببعض، ومنه قوله تعالى:  يتسللون منكم لواذا  .
 وفي حديث الدعاء  اللهم بك أعوذ، وبك ألوذ  ، لاذ به، إذا التجأ إليه وانضم واستغاث. في الحديث  يلوذ به الهلاك  . أي يستتر به ويحتمى، وإنما قال تعالى  لواذا  لأنه مصدر لاوذت، ولو كان مصدرا للذت لقلت لذت به لياذا، كما تقول قمت إليه قياما وقاومتك قواما طويلا. وفي خطبة الحجاج: وأنا أرميكم بطرفي وأنتم تتسللون لواذا. أي مستخفين مستترين بعضكم ببعض. وقال الطرماح في بقر الوحش:
  يلاوذن من حـر كـأن أواره                      يذيب دماغ الضب وهو جدوع أي تلجأ إلى كنسها. اللوذ: الإحاطة، كالإلاذة، يقال: لاذ الطريق بالدار وألاذ إلاذة، والطريق مليذ بالدار، إذا أحاط بها. وألاذت الدار بالطريق، إذا أحاطت به، اللوذ: جانب الجبل وحضنه وما يطيف به. اللوذ: منعطف الوادي، ج ألواذ ويقال: هو بلوذ كذا، أي بناحية كذا. والملاذ: الملجأ والحصن، كالملوذة، بالكسر، ولاذ به، ولاوذ، وألاذ: امتنع. والملاوذة واللواذ: المراوغة، كاللواذانية محركة، وبه فسر بعض قوله تعالى  يتسللون منكم لواذا  ومثله في كتاب ابن السيد في الفرق، فإنه قال: لاوذ فلان: راغ عنك وحاد. الملاوذة واللواذ: الخلاف، وبه فسر الزجاج الآية، أي يخالفون خلافا، قال: ودليل ذلك قوله عز وجل  فليحذر الذين يخالفون عن أمره  الملاوذة واللواذ: أن يلوذ، أي يستتربعضهم ببعض، كالتلواذ، بالفتح، قال عمرو بن حميل:
  يريغ شذاذا إلى شذاذ
  من الرباب دائم التلواذ وبه فسر بعضهم الآية، كما تقدم ذلك قريبا. ولوذان: اسم أرض، وقال الراعي:
  فلبثها الراعي قليلا كلا ولابلوذان أو ما حللت بالكراكر وقال ثعلب: لوذان: ع وأنشد:
  أمن أجل دار بين لوذان فالنقاغداة النوى عيناك تبتدران اللوذان من الشيء: ناحيته، كاللوذ، يقال: هو بلوذ كذا، أي بناحية كذا، وبلوذان كذا، قال ابن أحمر:
  كأن وقعته لوذان مرفقهـا                      صلق الصفا بأديم وقعه تير

  تير، أي تارات. واللاذة: ثوب حرير أحمر صيني، أي ينسج بالصين، ج لاذ، وهو بالعجمية سواء، تسميه العرب والعجم اللاذة. والملاوذ: المآزر عن ثعلب. ولوذ: جبل باليمن، نقله الصاغاني. لوذ الحصى: ع، عن الصاغاني. ولاوذ بن سام بن نوح عليه السلام، أخو أرفخشد وأشوذ وإرم وعيلم وماش والموصل، ولد. ولاوذ أبو عمليق وطسم وأميم، وقد انقرض أكثرهم. وخزر بن لوذان شاعر معروف. ومما يستدرك عليه: قال ابن السكيت: خير بني فلان ملاوذ، أي لا يجيء إلا بعد كد، وأنشد للقطامي:
  وما ضرها أن لم تكن رعت الحميولم تطلب الخير الملاوذ من بشر وقال الجوهري: يعني القليل. وفي الأساس: ومن المجاز: خير فلان ملاوذ: مراوغ لا يأتي إلا بعد كد. والملاوذة: المداورة من حيثما كان. ولاوذهم: داراهم. ويقال: هو لوذه، أي قريب منه. ولي من الإبل والدارهم وغيرها مائة أو لواذها، يريد أو قرابتها، وكذلك غير المائة من العدد، أي أنقص منها بواحد أو اثنين أو أكثر منها بذلك العدد. ولوذان بن عمرو بن عوف بن مالك بن الأوس، في الأنصار، وعقبه من ولده مالك بن لوذان، وفخذهم يقال لهم بنو السميعة، وفي الجاهلية بنو الصماء، وف همدان لوذان بن عبد ود بن الحارث بي مالك بن زيد بن جشم بن حاشد، قاله ابن الكلبي. ومن المجاز: ألاذت الناقة الظل بخفها، إذا قامت الظهيرة، كذا في الأساس.

##### Türkçe

**اللوذ** bir şey ile: onunla gizlenmek ve onunla korunmak; **اللواذ** gibi (üç vecihli), ve **اللياذ** ve **الملاوذة**. **لاذ به يلوذ لوذا ولواذا: ولياذا**: ona sığındı ve onunla sığındı. **ولاوذ ملاوذة ولواذا ولياذا**: gizlendi. Sa‘leb dedi: **لذت به لواذا**: korundum. **ولاوذ القوم ملاوذة ولواذا**: yani onların bazısı bazısına sığındı; bundan da Yüce Allah’ın sözü: **يتسللون منكم لواذا**.

Dua hadîsinde: **اللهم بك أعوذ، وبك ألوذ**; **لاذ به**: ona iltica ettiğinde, ona katılıp sığındığında ve yardım istediğinde (denir). Hadîste: **يلوذ به الهلاك**. Yani onunla gizlenir ve onunla korunur; Yüce Allah ancak **لواذا** dedi, çünkü o **لاوذت**’in masdarıdır; eğer **لذت**’in masdarı olsaydı “**لذت به لياذا**” derdin; nitekim “**قمت إليه قياما**” ve “**قاومتك قواما طويلا**” dersin. Haccâc’ın hutbesinde: “Ben sizi gözümün ucuyla atıyorum, siz ise **لواذا** sıvışıyorsunuz.” Yani gizlice, birbirinizle birbirinize gizlenerek. Tırmâh vahşi sığırlar hakkında dedi:

يلاوذن من حـر كـأن أواره
يذيب دماغ الضب وهو جدوع

Yani inlerine sığınırlar. **اللوذ**: kuşatma; **الإلاذة** gibi. Denir: **لاذ الطريق بالدار** ve **ألاذ إلاذة**; ve “yol ev ile **مليذ**” (dir), onu kuşattığında. Ve **ألاذت الدار بالطريق**: onu kuşattığında. **اللوذ**: dağın yanı ve koynu ve onu çevreleyen şey. **اللوذ**: vadinin kıvrımı; çoğulu **ألواذ**. Ve denir: “O, şöyle şöyle **بلوذ** (dur)”; yani şöyle şöyle bir tarafta. Ve **الملاذ**: sığınılacak yer ve kale; **الملوذة** gibi, kesre ile. Ve **لاذ به** ve **لاوذ** ve **ألاذ**: çekindi/kaçındı. Ve **الملاوذة** ve **اللواذ**: oyalama/yan çizme; harekeli **اللواذانية** gibi. Bununla, Yüce Allah’ın sözü **يتسللون منكم لواذا**’nın bir kısmı tefsir edilmiştir. Bunun benzeri, İbnü’s-Seyyid’in “el-Fark” kitabındadır; çünkü o dedi: “**لاوذ** falan: senden yan çizdi ve saptı.” **الملاوذة** ve **اللواذ**: muhalefet; bununla Zeccâc âyeti tefsir etti; yani “muhalefet ederek muhalefet ederler”; dedi: bunun delili Aziz ve Celîl’in sözü: **فليحذر الذين يخالفون عن أمره**. **الملاوذة** ve **اللواذ**: **أن يلوذ**; yani onların bazısı bazısına gizlenir; fetha ile **التلواذ** gibi. Amr b. Humeyl dedi:

يريغ شذاذا إلى شذاذ
من الرباب دائم التلواذ

Bununla da bazıları âyeti tefsir etti; az önce yakınca geçtiği üzere. **ولوذان**: bir yer adıdır. Râ‘î dedi:

فلبثها الراعي قليلا كلا ولابلوذان أو ما حللت بالكراكر

Sa‘leb dedi: **لوذان**: (bir) su; ve şu beyti okudu:

أمن أجل دار بين لوذان فالنقاغداة النوى عيناك تبتدران

**اللوذان** bir şeyden: onun tarafı; **اللوذ** gibi. Denir: “O, şöyle şöyle **بلوذ** (dur)”; yani şöyle şöyle bir tarafta; ve “şöyle şöyle **بلوذان**”. İbn Ahmer dedi:

كأن وقعته لوذان مرفقهـا
صلق الصفا بأديم وقعه تير

**تير**: yani defalar. Ve **اللاذة**: Çin ipeğinden kırmızı bir elbise; yani Çin’de dokunur; çoğulu **لاذ**. O, Acemce’de de aynıdır; Araplar ve Acemler ona **اللاذة** adını verir. Ve **الملاوذ**: peştamallar; Sa‘leb’den. Ve **لوذ**: Yemen’de bir dağ; Sâgânî nakletti. **لوذ الحصى**: bir su; Sâgânî’den. Ve **ولاوذ بن سام بن نوح عليه السلام**: **أرفخشد** ve **أشوذ** ve **إرم** ve **عيلم** ve **ماش** ve **الموصل**’un kardeşi; (bir) oğul. Ve **ولاوذ**: **عمليق** ve **طسم** ve **أميم**’in babasıdır; onların çoğu yok olmuştur. Ve **خزر بن لوذان**: bilinen bir şairdir. Ve ona ek olarak istidrâk edilenlerdendir: İbnü’s-Sikkît dedi: “Falan oğullarının hayırlısı **ملاوذ** (dur)”; yani ancak zorluktan sonra gelir. Kutâmî’den şu beyti okudu:

وما ضرها أن لم تكن رعت الحميولم تطلب الخير الملاوذ من بشر

Cevherî dedi: yani az olan. “el-Esâs”ta: Mecazdandır: “Falanın hayrı **ملاوذ** (dur)”: oyalayıcıdır; ancak zorluktan sonra gelir. Ve **الملاوذة**: nereden olursa olsun dolaştırma/oyalama. Ve **ولاوذهم**: onlarla idare etti/oyaladı. Ve denir: “O, onun **لوذه** (sidir)”; yani ona yakındır. Ve benim develerden, dirhemlerden ve başkalarından yüz (tane) veya onun **لواذها**’sı vardır; yani veya onun yakınlığı; yüz dışındaki sayıdan da böyledir; yani ondan bir veya iki eksik yahut o sayıyla ondan daha fazla. Ve **لوذان بن عمرو بن عوف بن مالك بن الأوس**: Ensâr içinde; soyu onun evladı **مالك بن لوذان**’dandır; onların koluna **بنو السميعة** denir; câhiliyede **بنو الصماء**. Ve Hemdân’da **لوذان بن عبد ود بن الحارث بي مالك بن زيد بن جشم بن حاشد** (vardır); bunu İbnü’l-Kelbî söyledi. Ve mecazdandır: **ألاذت الناقة الظل بخفها**: öğle vakti olduğunda; “el-Esâs”ta böyle.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B0/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

لَاذَ بِهِ
1 لَاذَ بِهِ ذ , aor. يَلُوذُ, (S, A, L, Msb,) inf. n. لَوْذٌ (S, L, K) and لِيَاذٌ (S, A, L, K) and لِوَاذٌ (L, Msb, K) and لَوَاذٌ and لُوَاذٌ, (Msb, K,) He had recourse to it, (a mountain [&c.], Msb,) or him, for refuge or protection or preservation; (S, A, L, Msb;) as also به ↓ لاوذ, inf. n. لِوَاذٌ; (A;) and به ↓ الاذ; (Msb;) sought, or took, refuge in it, or him; (S, L;) and joined himself to him; and sought, desired, implored, or called for, aid, or succour, of him: (L:) he protected, concealed, defended, or fortified himself by it, (L, K,) or him; (L;) as also به ↓ لاوذ, (L,) inf. n. مُلَاوَذَةٌ (L, K) and لِوَاذٌ; (L;) and ↓ الاذ. (L.) ― -b2- لَاذَ بِهِ, (L,) inf. n. as above, in the commencement of the art., (K,) It encompassed, or surrounded, it; (L, K; *) as also ↓ الاذ, (L,) inf. n. اِلَاذَةٌ. (L, K.) You say, لَاذَ الطَّرِيقُ بِالدَّارِ, and ↓ الاذ, The road encompassed, or surrounded, the house: (L:) or, reached, or extended, to the house: (Msb:) and لَاذَتِ الدَّارُ بِالطَّرِيقِ The house encompassed, or surrounded, the road. (L.) See also 3. ― -b3- لَاذَ بِالقَوْمِ and بِهِم ↓ الاذ, He laboured, or strove, to overcome the people in any way; expl. by the words هى المداورة من حيث ماكان. (T, L.) [Perhaps المداورة is a mistake for المُدَارَاة; see 3: the same phrases being explained in the M by دَاَراهُمْ: but there is a near resemblance between the significations of المداورة and المداراة.]

لاوذ القَوْمُ
3 لاوذ القَوْمُ ذ , (S, L,) inf. n. مُلَاوَذَةٌ and لِوَاذٌ, (S, L, K,) with which تَلْوَاذٌ is syn., (K,) The people had recourse, one to another, for refuge or protection or preservation; sought, or took, refuge, one in another; protected, concealed, defended, or fortified, themselves, one by another. (S, L, K. *) Agreeably with this explanation, (as some say, L,) لِوَاذًا is used in the Kur, xxiv. 63: were it from لَاذَ, it would be لِيَاذًا. (S, L.) ― -b2- See 1. ― -b3- لاوذ بِهِمْ, inf. n. مُلَاوَذَةٌ, He went round about them, or encompassed them. (Msb.) See also 1. ― -b4- لاوذهُ, (M, L,) inf. n. مُلَاوَذَةٌ (K) and لِوَاذٌ, (M, L, K,) He circumvented, or deluded, him; (M, L, K; *) syn. رَاوَغَهُ (M, L) inf. n. مُرَاوَغَةٌ. (K.) ― -b5- لاوذهُمْ (M, L) and بِهِمْ ↓ لَاذَ, and ↓ الاذ, (M,) He wheedled, beguiled, or deluded, them; syn. دَارَاهُمْ. (M, L.) لاوذ He eluded, and shunned, or avoided, thee: syn. رَاغَ عَنْكَ, and حَادَ Agreeably with this explanation, or as signifying مراوغة, some render لِوَاذًا in the Kur, xxiv. 63. (Ibn-Is-Seed, TA.) ― -b6- لاوذهُ, (TK,) inf. n. مُلَاوَذَةٌ (K) and لِوَاذٌ, (L, K,) He acted contrarily to, or differently from, or adversely to, him; was, or became contrary to, or different from, or adverse to, him; (L, * K, * TK;) syn. خَالَفَهُ, (TK,) inf. n. خِلَافٌ. (L, K.) Agreeably with this explanation, Zj renders لِوَاذًا in the Kur, xxiv. 63; saying that the meaning which he thus assigns to it is shown to be the true one by the words immediately following. (L.)

4 أَلْوَذَ see 1: ― -b2- and 3. ― -b3- الاذ بِهِ غَيْرَهُ [He caused another to have recourse to him or it for refuge or protection or preservation; to seek, or take, refuge in him or it; to protect, conceal, defend, or fortify, himself by him or it: or he protected, concealed, defended, or fortified, another by means of him or it]. (A.) ― -b4- الاذت النَّاقَةُ الظِّلَّ بِخُفِّهَا (tropical:) [The she-camel covered, or concealed, the shade with her foot]; meaning that the time of noonday-heat was come. (A.)

لَوْذٌ
لَوْذٌ ذ The side of a mountain; and its circuit: pl. ألْوَاذٌ. (S, A, L, K.) ― -b2- A side, or lateral part or tract, of a country or region: (A:) and of a thing; (TA;) as also ↓ لَوْذَانٌ: (K:) pl. as above. (A.) ― -b3- A place of bending of a valley: pl. as above. (L, K.) ― -b4- هُوَ بِلَوْذِ كَذَا, and كَذَا ↓ بِلَوْذَانِ, He, or it, is in the side of, or part adjacent to, such a place or thing. (L.) ― -b5- هُوَ لَوْذَهُ He is near to him or it. (L.)

لَوْذَانٌ
لَوْذَانٌ ذ : see لَوْذٌ.

لَوْذَانِيَّةٌ
لَوْذَانِيَّةٌ ذ , (as in some copies of the K,) or لَوَذَانِيَّةٌ, (as in others and in the TA,) Circumvention; delusion; syn. مُرَاوَغَةٌ. (K.) See 3.

مَلَاذٌ
مَلَاذٌ ذ and ↓ مِلْوَذَةٌ [the latter thus in the K and accord. to the TA; but in the TT, مَلْوَذَة; and in the L, without the first vowel-sign;] A place to which one has recourse for refuge, protection, preservation, or concealment; a place of refuge; a refuge; (TA;) a fortress; a fortified place; a castle. (L, K.)

مَِلْوَذَةٌ
مَِلْوَذَةٌ ذ : see مَلَاذٌ.

خَيْرٌ مُلَاوِذٌ
خَيْرٌ مُلَاوِذٌ ذ (tropical:) Little good: (S:) or good that comes not save after severe toil or labour: occurring in a verse of El-Katلmee: you say, خَيْرُ بَنِى فُلَانٍ مُلَاوِذٌ The good of the sons of such a one comes not save after severe toil or trouble to procure it. (ISk, T, L.)

تَلْوَاذٌ
تَلْوَاذٌ ذ : see 3.

##### Türkçe

**لَاذَ بِهِ**
1 **لَاذَ بِهِ** ذ , muzâri‘ **يَلُوذُ**, (S, A, L, Msb,) mastar ismi **لَوْذٌ** (S, L, K) ve **لِيَاذٌ** (S, A, L, K) ve **لِوَاذٌ** (L, Msb, K) ve **لَوَاذٌ** ve **لُوَاذٌ**, (Msb, K,) O, ona (bir dağa [vb.], Msb,) yahut ona, sığınma yahut korunma yahut muhafaza için başvurdu; (S, A, L, Msb;) yine **لاوذ** ↓ **بِهِ** ile de, mastar ismi **لِوَاذٌ**; (A;) ve **الاذ** ↓ **بِهِ** ile de; (Msb;) onda yahut onda sığınak aradı yahut sığındı; (S, L;) ve kendisini ona kattı; ve ondan yardım yahut imdat istedi, arzuladı, yalvardı yahut talep etti: (L:) onunla (L, K,) yahut onunla; (L;) kendisini korudu, gizledi, savundu yahut tahkim etti; yine **لاوذ** ↓ **بِهِ** ile de, (L,) mastar ismi **مُلَاوَذَةٌ** (L, K) ve **لِوَاذٌ**; (L;) ve **الاذ** ↓ ile. (L.) ― -b2- **لَاذَ بِهِ**, (L,) mastar ismi, maddenin başında geçtiği üzere, (K,) Onu kuşattı yahut çevreledi; (L, K; *) yine **الاذ** ↓ ile de, (L,) mastar ismi **اِلَاذَةٌ**. (L, K.) Sen dersin: **لَاذَ الطَّرِيقُ بِالدَّارِ**, ve **الاذ** ↓, Yol evi kuşattı yahut çevreledi: (L:) yahut, eve ulaştı yahut eve uzandı: (Msb:) ve **لَاذَتِ الدَّارُ بِالطَّرِيقِ** Ev yolu kuşattı yahut çevreledi. (L.) 3’e de bak. ― -b3- **لَاذَ بِالقَوْمِ** ve **الاذ** ↓ **بِهِم**, O, halkı herhangi bir yolla yenmeye çalıştı yahut çabaladı; “**هى المداورة من حيث ماكان**” sözleriyle açıklanmıştır. (T, L.) [Belki **المداورة**, **المُدَارَاة** yerine bir hatadır; 3’e bak: aynı ibareler M’de **دَاَراهُمْ** ile açıklanmış olmakla; fakat **المداورة** ile **المداراة**’nin anlamları arasında yakın bir benzerlik vardır.]

**لاوذ القَوْمُ**
3 **لاوذ القَوْمُ** ذ , (S, L,) mastar ismi **مُلَاوَذَةٌ** ve **لِوَاذٌ**, (S, L, K,) bununla **تَلْوَاذٌ** eşanlamlıdır, (K,) Halk, sığınma yahut korunma yahut muhafaza için birbirine başvurdu; birbirinde sığınak aradı yahut birbirine sığındı; birbirleriyle kendilerini korudular, gizlediler, savundular yahut tahkim ettiler. (S, L, K. *) Bu açıklamaya göre, (bazılarının dediği üzere, L,) Kur’ân’da, xxiv. 63’te **لِوَاذًا** kullanılır: eğer **لَاذَ**’dan olsaydı **لِيَاذًا** olurdu. (S, L.) ― -b2- 1’e bak. ― -b3- **لاوذ بِهِمْ**, mastar ismi **مُلَاوَذَةٌ**, O, onların etrafında dolaştı yahut onları kuşattı. (Msb.) 1’e de bak. ― -b4- **لاوذهُ**, (M, L,) mastar ismi **مُلَاوَذَةٌ** (K) ve **لِوَاذٌ**, (M, L, K,) O, onu dolandırdı yahut aldattı; (M, L, K; *) eşanlamlısı **رَاوَغَهُ** (M, L) mastar ismi **مُرَاوَغَةٌ**. (K.) ― -b5- **لاوذهُمْ** (M, L) ve **لَاذَ** ↓ **بِهِمْ**, ve **الاذ** ↓, (M,) O, onları gönlünü alarak kandırdı, ayarttı yahut aldattı; eşanlamlısı **دَارَاهُمْ**. (M, L.) **لاوذ** O, senden sıyrıldı ve senden kaçındı yahut sakındı: eşanlamlısı **رَاغَ عَنْكَ**, ve **حَادَ**. Bu açıklamaya göre, yahut **مراوغة** anlamında olmak üzere, bazıları Kur’ân’da, xxiv. 63’te **لِوَاذًا**’yı böyle tefsir eder. (Ibn-Is-Seed, TA.) ― -b6- **لاوذهُ**, (TK,) mastar ismi **مُلَاوَذَةٌ** (K) ve **لِوَاذٌ**, (L, K,) O, ona aykırı davrandı yahut ondan farklı davrandı yahut ona karşı davrandı; ona aykırı oldu yahut ondan farklı oldu yahut ona karşı oldu; (L, * K, * TK;) eşanlamlısı **خَالَفَهُ**, (TK,) mastar ismi **خِلَافٌ**. (L, K.) Bu açıklamaya göre, Zj Kur’ân’da, xxiv. 63’te **لِوَاذًا**’yı böyle tefsir eder; ve hemen ardından gelen sözlerle, ona göre verdiği bu anlamın doğru olan anlam olduğunun gösterildiğini söyler. (L.)

4 **أَلْوَذَ** 1’e bak: ― -b2- ve 3’e. ― -b3- **الاذ بِهِ غَيْرَهُ** [O, başkasını, sığınma yahut korunma yahut muhafaza için ona yahut ona başvurtmuş; onda yahut onda sığınak aratmış yahut sığındırmış; onunla yahut onunla kendisini korutmuş, gizletmiş, savundurmuş yahut tahkim ettirmiş: yahut o, onunla yahut onunla başkasını korumuş, gizlemiş, savunmuş yahut tahkim etmiştir]. (A.) ― -b4- **الاذت النَّاقَةُ الظِّلَّ بِخُفِّهَا** (mecaz:) [Dişi deve, gölgeyi ayağıyla örttü yahut gizledi]; öğle sıcağı vaktinin geldiği anlamındadır. (A.)

**لَوْذٌ**
**لَوْذٌ** ذ Dağın yanı; ve onun çevresi: çoğulu **ألْوَاذٌ**. (S, A, L, K.) ― -b2- Bir ülkenin yahut bölgenin bir yanı, yahut yanal kısmı yahut sahası: (A:) ve bir şeyin; (TA;) yine **لَوْذَانٌ** ↓ da böyledir: (K:) çoğulu yukarıdaki gibidir. (A.) ― -b3- Bir vadinin kıvrım yeri: çoğulu yukarıdaki gibidir. (L, K.) ― -b4- **هُوَ بِلَوْذِ كَذَا**, ve **بِلَوْذَانِ** ↓ **كَذَا**, O, şu yerin yahut şeyin yanında, yahut ona bitişik kısımda bulunur. (L.) ― -b5- **هُوَ لَوْذَهُ** O, ona yahut ona yakındır. (L.)

**لَوْذَانٌ**
**لَوْذَانٌ** ذ : **لَوْذٌ**’a bak.

**لَوْذَانِيَّةٌ**
**لَوْذَانِيَّةٌ** ذ , (K’nın bazı nüshalarında olduğu üzere,) yahut **لَوَذَانِيَّةٌ**, (diğerlerinde ve TA’da olduğu üzere,) Dolandırma; aldatma; eşanlamlısı **مُرَاوَغَةٌ**. (K.) 3’e bak.

**مَلَاذٌ**
**مَلَاذٌ** ذ ve **مِلْوَذَةٌ** ↓ [ikincisi K’da ve TA’ya göre böyle; fakat TT’de **مَلْوَذَة**; L’de ise ilk hareke işareti olmaksızın;] Sığınma, korunma, muhafaza yahut gizlenme için kendisine başvurulan yer; sığınak yeri; sığınak; (TA;) bir hisar; tahkimli yer; bir kale. (L, K.)

**مَِلْوَذَةٌ**
**مَِلْوَذَةٌ** ذ : **مَلَاذٌ**’a bak.

**خَيْرٌ مُلَاوِذٌ**
**خَيْرٌ مُلَاوِذٌ** ذ (mecaz:) Az hayır: (S:) yahut ancak şiddetli zahmet yahut emekten sonra gelen hayır: El-Katلmee’nin bir beytinde vârid olur: sen dersin, **خَيْرُ بَنِى فُلَانٍ مُلَاوِذٌ** Şu kimsenin oğullarının hayrı, onu elde etmek için şiddetli zahmet yahut sıkıntı olmaksızın gelmez. (ISk, T, L.)

**تَلْوَاذٌ**
**تَلْوَاذٌ** ذ : 3’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B0/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

لَاذَ
لَاذَ ( w )  U ( n. ac. لَوْذ 1 ,  لَوَاْذ 22 ,  لِوَاْذ 23 ,  لِيَاذ [ 23I ] ,  لُوَاْذ 24 )
a.  [ Bi ], Took refuge at; fled to; relied, depended on; had recourse to.

b.  [ Bi ], Encompassed, surrounded.

c.  [ Bi ], Strove to overcome.

d.  see III (c) , ( d ).

لَاْوَذَ
لَاْوَذَ III
a.  see I (a) , ( b ).

c.  [ 'An ], Escaped from, eluded.

d.  [ acc. or Bi ], Circumvented, wheedled, beguiled.

d.  Opposed, was hostile to.

أَلْوَذَ
أَلْوَذَ IV ,
a.  see I (a) , ( b ), ( c ) & III ( c ), ( d ).

f.  [ acc. &  Bi ], Hid with.

لَوْذ
لَوْذ [ 1 ] , ( pl. أَلْوَاْذ 38 ),
a.  Bend, turn.

b.  Side, slope.

c.  Circuit.

d.  District; neighbourhood.

مَلَاذ
مَلَاذ [ 17A ] ,  مِلْوَذَة [ 20t ] , ( pl. مَلَاْوِذُ 44 ),
a.  Refuge, shelter; asylum.

b.  Citadel; castle: fortress.

لَوْذَان
لَوْذَان [ 33 ],
a.  see 1 (d) .

لَوْذَانِيَّة
لَوْذَانِيَّة [ 33yit ],
a.  Circumvention.

تَلْوَاذ
تَلْوَاذ [ 62 ],
a.  Recourse; the taking refuge.

خَيْر مُلَاوِذ
خَيْر مُلَاوِذ
a.  Little good.

هُوَ لَوْذَهُ
هُوَ لَوْذَهُ
a.  He is near him.

لَوْذَع
لَوْذَع
a.  see under لَذَع

لَوْر
لَوْر
a.  Cream-cheese.

##### Türkçe

لَاذَ
لَاذَ ( w )  U ( n. ac. **لَوْذ** 1 ,  **لَوَاْذ** 22 ,  **لِوَاْذ** 23 ,  **لِيَاذ** [ 23I ] ,  **لُوَاْذ** 24 )
a.  [ Bi ], -de sığındı; -e kaçtı; dayandı, güvendi; başvurdu.

b.  [ Bi ], Kuşattı, çevreledi.

c.  [ Bi ], Üstün gelmeye çalıştı.

d.  III (c) , ( d )’ye bak.

لَاْوَذَ
لَاْوَذَ III
a.  I (a) , ( b )’ye bak.

c.  [ 'An ], -den kaçtı, sıyrıldı.

d.  [ acc. or Bi ], Dolandı, kandırarak elde etmeye çalıştı, aldattı.

d.  Karşı koydu, düşmanlık etti.

أَلْوَذَ
أَلْوَذَ IV ,
a.  I (a) , ( b ), ( c ) ve III ( c ), ( d )’ye bak.

f.  [ acc. &  Bi ], -ile gizlendi.

لَوْذ
**لَوْذ** [ 1 ] , ( pl. **أَلْوَاْذ** 38 ),
a.  Kıvrım, dönüş.

b.  Yan, yamaç.

c.  Dolambaç.

d.  Bölge; mahalle.

مَلَاذ
**مَلَاذ** [ 17A ] ,  **مِلْوَذَة** [ 20t ] , ( pl. **مَلَاْوِذُ** 44 ),
a.  Sığınak, barınak; iltica yeri.

b.  İç kale; kale: hisar.

لَوْذَان
**لَوْذَان** [ 33 ],
a.  1 (d)’ye bak.

لَوْذَانِيَّة
**لَوْذَانِيَّة** [ 33yit ],
a.  Dolanma.

تَلْوَاذ
**تَلْوَاذ** [ 62 ],
a.  Başvuru; sığınma.

خَيْر مُلَاوِذ
خَيْر مُلَاوِذ
a.  Az hayır.

هُوَ لَوْذَهُ
هُوَ لَوْذَهُ
a.  O, onun yanındadır.

لَوْذَع
لَوْذَع
a.  **لَذَع** maddesi altında bak.

لَوْر
لَوْر
a.  Kaymak peyniri.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B0/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

لوذ
لَاذَ - يَلُوذُ - لائِذ - لِواذ - لِواذاً
لاذَ - يَلُوذُ + كائن + إلى كائن أو شيء (أو بكائن أو شيء): يلجأ إليه متخفياً خوفاً من ضر: يكون في موقف فيه خوف من ضر أو أذى، فيبحث بخفية وحذر عن مخرج أو ملجأ، ثم يتسلل إليه بهدوء وتخفي
لائِذ: اسم فاعل صفة شبهة من " لاذَ - يَلُوذُ  "
لِواذ: جمع " لائِذ "
لِواذاً: حال من " لواذ "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الاتجاه واللجوء والحركة نحو مأمن أو ملجأ آمن"، وهي:
لَجَأَ - يَلْجَأُ، لاذَ - يَلُوذُ، أوَى - يَأْوِي، وَفَضَ - يَفِضُ، وَأَل - يَئِل، كَانَ - يَكِينُ
لواذا
 	﴿لا تجعلوا دعاء الرسول بينكم كدعاء بعضكم بعضا قَدْ يَعْلَمُ اللَّهُ الَّذِينَ يَتَسَلَّلُونَ مِنْكُمْ لِوَاذا فليحذر الذين يخالفون عن أمره أن تصيبهم فتنة أو يصيبهم عذاب أليم(63)﴾ النور
الفرائد
ل و ذ
"لِوَاذا" في قوله تعالى :" قَدْ يَعْلَمُ اللَّهُ الَّذِينَ يَتَسَلَّلُونَ مِنْكُمْ لِوَاذا " (63) النور .
لاوذ بكذا أي استتر به، وقيل: اللواذ الروغان من شيء إلى شيء في خفية .
مختار الصحاح
● [لوذ] ل و ذ: لاَذَ به لجأ إليه وعاذ به وبابه قال و لِيَاذاً أيضا بالكسر و لاَوَذَ القوم مُلاَوَذَةً و لِوَاذاً أي لاذ بعضهم ببعض ومنه قوله تعالى ﴿يتسللون منكم لِوَاذا﴾ ولو كان من لاذ لقال لِياذا
الراغب
لوذ
- قال تعالى: }قد يعلم الله الذين يتسللون منكم لواذا{ [النور/63] هو من قولهم: لاوذ بكذا يلاوذ لواذا وملاوذة: إذا استتر به. أي: يستترون فيلتجئون بغيرهم فيمضون واحدا بعد واحد، ولو كان من: لاذ يلوذ لقيل: لياذا إلا أن اللواذ هو فعال من: لاوذ. واللياذ من فعل، واللوذ: ما يطيف بالجبل منه.
مقاييس اللغة:
(لوذ) اللام والواو والذال أصلٌ صحيح يدلُّ على إطاقةِ الإنسان بالشيء مستعيذاً به ومتستِّراً. يقال: لاذ به يلوذ لَوْذاً ولاذَ لِياذاً، وذلك إذا عاذَ به من خَوْفٍ أو طَمَع ولاَوَذَ لِوَاذاً قال الله تعالى: {قَدْ يَعْلَمُ اللهُ الَّذِينَ يتَسَلَّلُونَ مِنْكُمْ
لِوَاذاً} [النور 63]. وكان المنافقون إذا أراد الواحدُ منهم مفارَقَةَ مجلسِ رسول الله، صلى الله عليه وآله وسلم، لاذ بغيرِه متستِّراً ثم نهض. وإنما قال لواذاً لأنه من لاوَذَ وجعل مصدره صحيحاً، ولو كان من لاذ لقال لِياذاً، واللَّوْذ: ما يُطِيف بالجبل، والجمع ألواذ.
القاموس المحيط:
اللَّوْذُ بالشيءِ الاسْتتارُ، والاحْتصانُ به، كاللُّواذِ، مُثَلَّثَةً، واللِّياذِ والمُلاوَذَةِ، والْإِحاطَةُ، كالإِلاذَةِ، وجانِبُ الجَبَلِ، وما يُطيفُ به، ومُنْعَطَفُ الوادِي، ج ألْواذٌ. والمَلاذُ الحِصْنُ، كالمِلْوَذَةِ. والمُلاوَذَةُ واللِّواذُ المُراوَغَةُ، كاللَّوَذَانِيَّة، والخِلافُ، وأنْ يَلُوذَ بعضُهم ببعضٍ، كالتَّلْواذِ. ولَوْذَانُ ع، ومن الشيءِ ناحِيتُهُ. واللاذَةُ ثَوْبٌ حَريرٌ أحْمَرُ صِينِيٌّ، ج لاذٌ
والمَلاوِذُ: المآزِرُ. ولَوْذٌ: جبلٌ باليمنِ. ولَوْذُ الحَصَى: ع. ولاوَذُ: ابنُ سامِ بنِ نوحٍ. وخُزَزُ بنُ لَوْذانَ: شاعرٌ.
تاج العروس:
ل و ذ
الَّلوْذُ بالشيءِ : الاسْتِتَارُ والاحْتِصَانُ به كالِلَّوَاذِ مُثَلثَةً واللِّياذِ والمُلاَوَذَةِ لاَذَ به يَلُوذُ لَوْذًا ولَواذًا : ولِيَاذًا : لجأَ إِليه وعاذَ به . ولاَوَذَ مُلاَوَذَةً ولِوَاذًا ولِيَاذًا : استَتَرَ . وقالَ ثَعْلَبٌ : لُذْت به لِوَاذا : احْتَصَنْتُ . ولاَوَذَ القَوْمُ مُلاَوَذَةً ولِوَاذًا أَي لاذَ بعْضُهُم ببعْضٍ ومنه قولُه تعالى : " يَتَسَلَّلُونَ مِنْكُمْ لِوَاذًا "
وفي حديث الدُّعاء " اللّهُمَّ بِكَ أَعُوذُ وبك أَلُوذُ " لاَذَ به إِذا الْتَجَأَ إِليه وانْضَمَّ واستغَاثَ . في الحديث " يَلُوذُ به الهُلاَّكُ " . أَي يُسْتَترُ به ويُحْتَمَى وإِنما قال تعالى " لِوَاذًا " لأَنه مَصدَرُ لاَوَذْتُ ولو كان مَصْدَرًا لِلُذْتُ لقلْتَ لُذْت به لِيَاذَا كما تقول قُمْت إِليه قِيَاماً وقَاوَمْتُك قِوَاماً طَوِيلاً . وفي خُطْبَة الحَجّاج : وأَنَا أَرْمِيكُمْ بِطَرْفِي وأَنتم تَتَسَلَّلُونَ لِوَاذًا . أَي مُسْتَخْفِينَ مُسْتَتِرِينَ بعضُكم ببعضٍ . وقال الطِّرِمِّاح في بَقرِ الوَحْشِ :
يُلاَوِذْن مِنْ حَرٍّ كَأَنَّ أُوَارَهُ ... يُذِيبُ دِمَاغَ الضَّبِّ وهْوَ جَدُوعُ أَي تَلْجَأُ إِلى كُنُسِها . اللَّوْذُ : الإِحاطَةُ كالإِلاَذَةِ يقال : لاذَ الطريقُ بالدارِ وأَلاذَ إِلاذَةً والطرِيق مُلِيذٌ بالدارِ إِذا أُحاط بِهَا . وأَلاَذَتِ الدارُ بالطرِيق إِذا أَحاطَتْ به اللَّوْذ : جانِبُ الجَبَلِ وحِضْنُه وما يُطِيفُ به . اللَّوْذُ : مُنْعَطَفُ الوَادِي ج أَلْوَاذٌ ويقال : هو بِلَوْذِ كَذا أَي بناحية كذا . والمَلاَذُ : المَلْجأُ والحِصْنُ كالمِلْوَذَةِ بِالكسر ولاذَ به ولاَوَذَ وأَلاَذَ : امْتَنَع . والمُلاَوَذَةُ واللِّوَاذُ : المُرَاوَغَةُ كاللَّوَاذَانِيَّةِ مُحَرّكةً وبه فسَّر بعضٌ قوله تعالى " يَتَسَلَّلُونَ مِنْكُمْ لِوَاذًا " ومثله في كتاب ابن السيد في الفرق فإِنه قال : لاَوَذَ فُلاَنٌ : رَاغَ عنك وحَادَ . المُلاَوَذَة واللِّواذُ : الخِلاَفُ وبه فَسَّر الزَّجَّاج الآيةَ أَي يُخَالِفون خَلاَفاً قال : ودليل ذلك قوله عزّ وجلّ " فَلْيَحْذَرِ الَّذِينَ يُخَالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِ " المُلاَوَذَةُ واللِّوَاذُ : أَن يَلُوذَ أَي يَسْتَتربَعْضُهم بِبَعْضٍ كالتَّلْوَاذِ بالفتح قال عُمرو بن حُمَيْل :
" يُرِيغُ شُذَّاذًا إِلَى شُذَّاذِ
" مِنَ الرَّبَابِ دَائِمِ التَّلْوَاذِ وبه فسَّر بعضُهم الآية كما تقدّم ذلك قريباً . ولَوْذَانُ : اسم أَرْضٍ وقال الراعي :
" فَلَبَّثَها الرَّاعِي قَلِيلاً كَلاَ وَلاَبِلَوْذَانَ أَوْ مَا حَلَّلَتْ بِالكَرَاكِرِ وقال ثَعلبٌ : لَوْذَانَ : ع وأَنشد :
" أَمِنْ أَجْلِ دَارٍ بَيْنَ لَوْذَانَ فَالنَّقَاغَدَاةَ النَّوَى عَيْنَاكَ تَبْتَدِرَانِ اللَّوْذَانُ من الشَّيْءِ : ناحِيَتُهُ كاللَّوْذِ يقال : هو بِلَوْذِ كذا أَي بِنَاحِيَةِ كَذَا وبِلَوْذَانِ كَذَا قال ابنُ أَحمر :
كَأَنَّ وَقْعَتَه لَوْذَانَ مِرْفَقِهَا ... صَلْقُ الصَّفَا بِأَدِيمٍ وَقْعُه تِيَرُ
تِيَرٌ أَي تَارَاتٌ . والَّلاذَةُ : ثَوْبٌ حَرِيرٌ أَحْمَرُ صِينِيٌّ أَي يُنْسَج بالصّين ج لاَذٌ وهو بالعَجَميّة سَواءٌ تُسمّيه العَرب والعَجَمُ اللاَّذَةَ . والمَلاَوِذُ : المآزِرُ عن ثعلب . ولَوْذٌ : جَبَلٌ باليَمَنِ نقله الصاغانيُّ . لَوْذُ الحَصَى : ع عن الصاغانيّ . ولاَوَذُ بنُ سَامِ بنِ نُوحٍ عليه السلامٌ أَخو أَرفَخْشِد وأَشْوَذ وإِرَم وعَيْلَم ومَاش والمَوْصِل ولدّ . ولاَوَذُ أَبو عِمْلِيقٍ وطَسْمٍ وأُمَيْمٍ وقد انْقَرَض أَكثرُهم . وخُزَرُ بنُ لَوْذَانَ شاعِرٌ معروف . ومما يستدرك عليه : قال ابنُ السكِّيت : خيرُ بني فُلانٍ مُلاَوِذ أَي لا يجيءُ إِلا بعد كَدٍّ وأَنشد للقطاميّ :
" وَمَا ضَرَّهَا أَنْ لَمْ تَكُنْ رَعَتِ الحِميَولَمْ تَطْلُبِ الخَيْرَ المُلاَوِذَ مِنْ بِشْرِ وقال الجوهريُّ : يَعْنِي القَلِيلَ . وفي الأَساس : ومن المَجاز : خَيْرُ فلانٍ مُلاَوِذٌ : مُرَاوِغٌ لا يَأْتِي إِلاَّ بعْدَ كَدٍّ . والمُلاَوَذَة : المُدَاوَرَة مِن حَيْثُما كان . ولاَوَذَهُم : دَارَاهُمْ . ويقال : هو لَوْذُه أَي قَرِيبٌ منه . ولي من الإِبل والدَّارهِم وغيرِهَا مِائَةٌ أَو لِوَاذُهَا يريد أَو قَرَابَتُها وكذلك غيرُ المائةِ من العَدَد أَي أَنقصَ منها بواحِدٍ أَو اثْنَيْنِ أَو أَكْثَرُ منها بذلك العَدد . ولَوْذَانُ بن عمرِو بن عَوْف بنِ مالكِ بنِ الأَوْسِ في الأَنصارِ وَعِقبُهُ من وَلدِه مالكِ بن لَوْذَان وفَخذُهم يقال لهم بنو السَّمِيعة وفي الجاهلية بنو الصَّمَّاءِ وف هَمْدَان لَوْذَان بن عَبْدِ وُدِّ بن الحارث بي مالك بن زَيد بن جُشَم بن حَاشِدٍ قاله ابنُ الكلبيّ . ومن المَجاز : أَلاذَتِ النَّاقَةُ الظِّلَّ بِخُفِّها إِذا قامَت الظَّهِيرَةُ كذا في الأَساس

##### Türkçe

لوذ
**لَاذَ** - **يَلُوذُ** - **لائِذ** - **لِواذ** - **لِواذاً**
**لاذَ - يَلُوذُ** + bir varlık + bir varlığa veya bir şeye (yahut bir varlıkla veya bir şeyle): bir zarardan korkarak gizlenmiş olarak ona sığınır: zarar veya eziyetten korku bulunan bir durumda olur; sonra gizlice ve ihtiyatla bir çıkış veya sığınak arar; sonra sakinlik ve gizlenmeyle ona süzülür.
**لائِذ**: “ **لاذَ - يَلُوذُ** ”dan ism-i fâil, sıfat-ı müşebbehe.
**لِواذ**: “ **لائِذ** ”in çoğulu.
**لِواذاً**: “ **لواذ** ”dan hâl.
Ve lafız, “yönelme ve sığınma ve güvenli bir emniyete veya güvenli bir sığınağa doğru hareket” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**لَجَأَ - يَلْجَأُ**، **لاذَ - يَلُوذُ**، **أوَى - يَأْوِي**، **وَفَضَ - يَفِضُ**، **وَأَل - يَئِل**، **كَانَ - يَكِينُ**

لواذا
	﴿Resûlün duasını aranızda, bazınızın bazınıza duası gibi kılmayın. Allah, sizden **لِوَاذا** olarak süzülüp gidenleri elbette bilir. O hâlde, onun emrine muhalefet edenler sakınsınlar: kendilerine bir fitne isabet etmesinden veya kendilerine elem verici bir azap isabet etmesinden (63)﴾ **النور**

**الفرائد**
ل و ذ
“ **لِوَاذا** ”, Yüce Allah’ın şu sözü içinde: “ **قَدْ يَعْلَمُ اللَّهُ الَّذِينَ يَتَسَلَّلُونَ مِنْكُمْ لِوَاذا** ” (63) **النور**.
**لاوذ** بكذا: yani onunla gizlendi; ve denildi ki: **اللواذ** bir şeyden bir şeye gizlilik içinde sıvışmadır.

**مختار الصحاح**
● [**لوذ**] ل و ذ: **لاَذَ** به: ona sığındı; ve onunla **عاذ** etti; ve babı **قال**’dır. Ve **لِيَاذاً** da (kesre ile) ayrıca. Ve kavim **لاَوَذَ**: **مُلاَوَذَةً** ve **لِوَاذاً**; yani bazısı bazısına **لاذ** etti. Ve ondan, Yüce Allah’ın sözü: ﴿**يتسللون منكم لِوَاذا**﴾. Ve eğer **لاذ**’dan olsaydı, **لِياذا** derdi.

**الراغب**
لوذ
- Yüce Allah dedi: }**قد يعلم الله الذين يتسللون منكم لواذا**{ [**النور**/63]. O, onların sözünden: **لاوذ** بكذا **يلاوذ** **لواذا** ve **ملاوذة**: onunla gizlendiği zaman. Yani: gizlenirler; böylece başkalarıyla sığınıp giderler, birer birer. Ve eğer: **لاذ يلوذ**’dan olsaydı, **لياذا** denilirdi; ancak **اللواذ**: **لاوذ**’dan **فعال**dır. Ve **اللياذ** **فعل**’dendir. Ve **اللوذ**: dağın etrafını kuşatan şeydir.

**مقاييس اللغة:**
(**لوذ**) **اللام** ve **الواو** ve **الذال**, sahih bir asıldır; insanın, onunla sığınarak ve onunla gizlenerek şeye yapışıp tutunmasına delâlet eder. Denilir: **لاذ** به **يلوذ** **لَوْذاً** ve **لاذَ** **لِياذاً**; bu, korkudan veya tamahtan onunla **عاذ** ettiği zaman olur. Ve **لاَوَذَ** **لِوَاذاً**. Allah Teâlâ dedi: ﴿**قَدْ يَعْلَمُ اللهُ الَّذِينَ يتَسَلَّلُونَ مِنْكُمْ لِوَاذاً**﴾ [**النور** 63]. Ve münafıklar, onlardan biri Resûlullah’ın, صلى الله عليه وآله وسلم, meclisini terk etmek istediğinde, başkasıyla gizlenerek **لاذ** ederdi; sonra kalkardı. Ve ancak **لواذاً** dedi; çünkü o, **لاَوَذَ**’dan olup masdarını sahih kıldı; eğer **لاذ**’dan olsaydı **لِياذاً** derdi. Ve **اللَّوْذ**: dağın etrafını kuşatan şeydir; çoğulu **ألواذ**.

**القاموس المحيط:**
**اللَّوْذُ** بالشيء: gizlenme ve onunla tahassun; **اللُّواذ** gibi, üç vecih üzere; ve **اللِّياذ** ve **المُلاوَذَة**; ve kuşatma, **الإِلاذَة** gibi; ve dağın yanı; ve onun etrafını kuşatan şey; ve vadinin kıvrımı; çoğulu **ألْواذٌ**. Ve **المَلاذُ**: hisar; **المِلْوَذَة** gibi. Ve **المُلاوَذَة** ve **اللِّواذ**: kaçamaklık; **اللَّوَذَانِيَّة** gibi; ve muhalefet; ve bazılarının bazısına **يَلُوذَ** etmesi; **التَّلْواذ** gibi. Ve **لَوْذَانُ**: özel isim. Ve şeyden: onun tarafı. Ve **اللاذَةُ**: kırmızı Çin ipeği bir elbise; çoğulu **لاذٌ**.
Ve **المَلاوِذُ**: peştamallar. Ve **لَوْذٌ**: Yemen’de bir dağ. Ve **لَوْذُ الحَصَى**: özel isim. Ve **لاوَذُ**: Nûh’un oğlu Sâm’ın oğludur. Ve **خُزَزُ بنُ لَوْذانَ**: bir şairdir.

**تاج العروس:**
ل و ذ
**الَّلوْذُ** بالشيءِ: gizlenme ve onunla tahassun; **الِلَّوَاذِ** gibi, üç vecih üzere; ve **اللِّياذِ** ve **المُلاَوَذَةِ**. **لاَذَ** به **يَلُوذُ** **لَوْذًا** ve **لَواذًا**: ve **لِيَاذًا**: ona sığındı ve onunla **عاذ** etti. Ve **لاَوَذَ** **مُلاَوَذَةً** ve **لِوَاذًا** ve **لِيَاذًا**: gizlendi. Ve **ثَعْلَبٌ** dedi: **لُذْت** به **لِوَاذا**: tahassun ettim. Ve kavim **لاَوَذَ**: **مُلاَوَذَةً** ve **لِوَاذًا**; yani bazısı bazısına **لاذ** etti. Ve ondan, Yüce Allah’ın sözü: “ **يَتَسَلَّلُونَ مِنْكُمْ لِوَاذًا** ”.
Ve dua hadîsinde: “Allah’ım, seninle **أَعُوذُ** ederim ve seninle **أَلُوذُ** ederim.” **لاَذَ** به: ona iltica ettiği, birleştiği ve yardım istediği zaman. Hadîste: “**يَلُوذُ** به **الهُلاَّكُ**.” Yani onunla gizlenilir ve korunulur. Ve ancak Yüce Allah “ **لِوَاذًا** ” dedi; çünkü o, **لاَوَذْتُ**’un masdarıdır; eğer **لُذْتُ**’un masdarı olsaydı, “**لُذْت** به **لِيَاذَا**” derdin; “**قُمْت** إليه **قِيَاماً** ve **قَاوَمْتُك** **قِوَاماً** طَوِيلاً” dediğin gibi. Ve **الحَجّاج**’ın hutbesinde: “Ve ben sizi gözümün ucuyla atıyorum; siz ise **لِوَاذًا** olarak süzülüyorsunuz.” Yani: gizlenenler, örtünenler; bazınız bazınızla. Ve **الطِّرِمِّاح** vahşi sığır hakkında dedi:
**يُلاَوِذْن مِنْ حَرٍّ كَأَنَّ أُوَارَهُ ... يُذِيبُ دِمَاغَ الضَّبِّ وهْوَ جَدُوعُ**
Yani: inlerine sığınır. **اللَّوْذُ**: kuşatmadır; **الإِلاَذَة** gibi. Denilir: **لاذَ** yol, evle; ve **أَلاذَ** **إِلاذَةً**; ve yol, evle **مُلِيذٌ**’dir: onu kuşattığı zaman. Ve ev, yolla **أَلاَذَتْ**: onu kuşattığı zaman. **اللَّوْذ**: dağın yanı ve koynu ve onun etrafını kuşatan şey. **اللَّوْذُ**: vadinin kıvrımı; çoğulu **أَلْوَاذٌ**. Ve denilir: o, **بِلَوْذِ** şöyle: yani şöyle bir nahiyede. Ve **المَلاَذُ**: sığınak ve hisar; kesre ile **المِلْوَذَة** gibi. Ve **لاذَ** onunla ve **لاَوَذَ** ve **أَلاَذَ**: imtina etti. Ve **المُلاَوَذَةُ** ve **اللِّوَاذُ**: kaçamaklık; harekeli **اللَّوَاذَانِيَّة** gibi. Ve bununla, Yüce Allah’ın sözü “ **يَتَسَلَّلُونَ مِنْكُمْ لِوَاذًا** ”ı bazıları tefsir etti. Ve bunun benzeri, İbn es-Seyyid’in “el-Fark” kitabındadır; çünkü o dedi: **لاَوَذَ** falan: senden sıvıştı ve saptı. **المُلاَوَذَة** ve **اللِّواذُ**: muhalefettir; ve bununla **الزَّجَّاج** âyeti tefsir etti; yani muhalefet ederler, muhalefet ederek. Dedi: bunun delili, Aziz ve Celîl olanın sözü: “**فَلْيَحْذَرِ الَّذِينَ يُخَالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِ**”. **المُلاَوَذَةُ** ve **اللِّوَاذُ**: bazılarının bazısına **يَلُوذَ** etmesi; yani gizlenmesi; fetha ile **التَّلْوَاذ** gibi. **عُمرو بن حُمَيْل** dedi:
**يُرِيغُ شُذَّاذًا إِلَى شُذَّاذِ**
**مِنَ الرَّبَابِ دَائِمِ التَّلْوَاذِ**
Ve bununla, bazıları âyeti, az önce yakınca geçtiği üzere, tefsir etti. Ve **لَوْذَانُ**: bir yer adıdır. Ve **الراعي** dedi:
**فَلَبَّثَها الرَّاعِي قَلِيلاً كَلاَ وَلاَبِلَوْذَانَ أَوْ مَا حَلَّلَتْ بِالكَرَاكِرِ**
Ve **ثَعلبٌ** dedi: **لَوْذَانَ**: özel isim. Ve şu beyti okudu:
**أَمِنْ أَجْلِ دَارٍ بَيْنَ لَوْذَانَ فَالنَّقَاغَدَاةَ النَّوَى عَيْنَاكَ تَبْتَدِرَانِ**
**اللَّوْذَانُ** şeyden: onun tarafıdır; **اللَّوْذ** gibi. Denilir: o, **بِلَوْذِ** şöyle: yani şöyle bir nahiyede; ve **بِلَوْذَانِ** şöyle. **ابنُ أَحمر** dedi:
**كَأَنَّ وَقْعَتَه لَوْذَانَ مِرْفَقِهَا ... صَلْقُ الصَّفَا بِأَدِيمٍ وَقْعُه تِيَرُ**
**تِيَرٌ**: yani defalar. Ve **الَّلاذَةُ**: kırmızı Çin ipeği bir elbise; yani Çin’de dokunur; çoğulu **لاَذٌ**. Ve o, Acemce’de de aynıdır; Araplar ve Acemler ona **اللاَّذَةَ** adını verir. Ve **المَلاَوِذُ**: peştamallar; **ثعلب**’dan. Ve **لَوْذٌ**: Yemen’de bir dağ; **الصاغانيُّ** onu nakletti. **لَوْذُ الحَصَى**: özel isim; **الصاغانيّ**’den. Ve **لاَوَذُ بنُ سَامِ بنِ نُوحٍ** عليه السلام: **أَرفَخْشِد** ve **أَشْوَذ** ve **إِرَم** ve **عَيْلَم** ve **مَاش** ve **المَوْصِل** ve **ولدّ**’ün kardeşidir. Ve **لاَوَذُ**: **عِمْلِيقٍ** ve **طَسْمٍ** ve **أُمَيْمٍ**’in babasıdır; ve onların çoğu yok olup gitmiştir. Ve **خُزَرُ بنُ لَوْذَانَ**: bilinen bir şairdir. Ve ona müstedrek olarak: **ابنُ السكِّيت** dedi: falanın oğullarının hayırlısı **مُلاَوِذ**’dur; yani ancak zorluktan sonra gelir. Ve **القطاميّ**’den şu beyti okudu:
**وَمَا ضَرَّهَا أَنْ لَمْ تَكُنْ رَعَتِ الحِميَولَمْ تَطْلُبِ الخَيْرَ المُلاَوِذَ مِنْ بِشْرِ**
Ve **الجوهريُّ** dedi: yani azı. Ve **الأَساس**’ta: ve mecazdan: falanın hayrı **مُلاَوِذٌ**: kaçamakçı; ancak zorluktan sonra gelmez. Ve **المُلاَوَذَة**: nereden olursa olsun dolaştırmadır. Ve **لاَوَذَهُم**: onlarla idareli davrandı. Ve denilir: o, onun **لَوْذُه**’dur; yani ona yakındır. Ve benim develerden ve dirhemlerden ve başkasından yüzüm vardır; yahut onun **لِوَاذُهَا**: yani yahut ona yakın olanı. Ve aynı şekilde, sayıdan yüzün dışındaki: yani ondan bir veya iki eksik; yahut o sayıyla ondan daha çok. Ve **لَوْذَانُ بن عمرِو بن عَوْف بنِ مالكِ بنِ الأَوْسِ** Ensar’dandır; ve onun nesli, oğlu **مالكِ بن لَوْذَان**’ın evladındandır; ve onların koluna **بنو السَّمِيعة** denir; cahiliyede **بنو الصَّمَّاءِ**. Ve **هَمْدَان**’da: **لَوْذَان بن عَبْدِ وُدِّ بن الحارث** … **مالك بن زَيد بن جُشَم بن حَاشِدٍ**; bunu **ابنُ الكلبيّ** söyledi. Ve mecazdan: **أَلاذَتِ النَّاقَةُ الظِّلَّ بِخُفِّها**: öğle vakti kalktığı zaman; **الأَساس**’ta böyle.
