# لوص (ل-و-ص) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B5
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%88%D8%B5

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ل - و - ص
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B5/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الصاد اللام و و ا ي ء معهما
و ص ل، ص ل و، ل ص و، ص ل ي، ل و ص، أ ص ل، ص و ل مستعملات
وصل:
كلُّ شيءٍ اتَّصَلَ بشيءٍ فما بينَهما وُصْلَةٌ.
ومَوْصِل البعير: ما بين عَجُزه وفَخِذه، قال: تَرَى يبيسَ البَوْلِ دونَ المَوْصِلِ وقال المُتَنَخِّل:
ليس لِمَيْتٍ بوَصيل وقـد		عُلِّقَ فيه طَرَفُ المَوْصِلِ
والوَصيلة من الغَنَم كانت العربُ اذا ولَدَتِ الشّاةُ ذَكَراً قالوا: هذا لآلهتنا فتَقَرَّبوا به، واذا وَلَدَت أنثَى قالوا: وَصَلَتْ أخاها فلا يذبَحون أخاها، قال تأبَّط شرّاً:
اجدَّك إما كنتَ في الناس ناعـقـاً		تراعي بأعلَى ذي المجاز الوَصائلا
واتَّصَلَ الرجلُ أي انتَسَبَ فقال: يا لفُلان، قال: اذا اتَّصَلَتْ قالَتْ لبَكرِ بنِ وائلٍ
صلو:
الصَّلاةُ ألفَها واوٌ لانّ جَماعتَها الصَّلَوات، ولأنّ التثنيةَ صَلَوان.
والصّلا: وَسَط الظَّهْر لكلِّ ذي أربعٍ وللناس.
وكلُّ أنثَى اذا وَلَدَت انفرَجَ صَلاها، قال:
كأنَّ صَلاَ جَهيزةَ حين قامت		حَبابُ الماء يتَّبِعُ الحَبـابـا
واذا أتى الفَرَسُ على أَثَر الفَرَسِ السابق قيلَ: قد صَلّى وجاء مُصَلِّياً لأنَّ رأسَه يتلو الصَّلاَ الذي بين يَدَيهِ.
وصَلَواتُ اليَهود: كنائِسهُم واحدُها صلاة.
وصَلَواتُ الرسول للمسلمين: دُعاؤه لهم وذكرهم.
وصَلَواتُ اللهِ على أنبيائه والصالحين من خَلْفه: حُسنُ ثَنائه عليهم وحُسن ذكره لهم.
وقيل: مَغفرتُه لهم.
وصَلاةُ الناسِ على المَيِّتِ: الدُّعاء.
وصلاة الملائكةِ: الاستِغفارُ.
وفي الحديث: ان للشيطان مَصاليَ وفُخُوخاً والمِصلاةُ أن تنصِبَ شَرَكاً ونحوه ليَقَعَ فيه شيءٌ فيُصطاد، وتقول: صَلَيْتُ أي نَصَبتُ المِصلاةَ وتجمع مَصالي.
والصَّلا: الحَطَبُ.
والصَّلا: النار، وصَلَى الكافرُ ناراً فهو يَصْلاها أي قاسَى حَرَّها وشِدَّتَها.
وصَلَيْتَ اللَّحمَ صَليْاً: شَوَيتَه، واذا ألقَيْتَه في النّار قلتَ: أصلَيتُه أُصليه إصلاءً وصَلَّيتُه تَصليةً.
والصَّلا اسمٌ للوَقود اذا اصطَلَى به القومُ، قال العجّاج: وصالياتٌ للصَّلا صليُّ.
والصّاليات: الأَثافيُّ لأنَّهنَّ قد صَلِينَ النّارَ وصَلِيَ فلانٌ بشَرِّ فلانٍ وبرَجُل سُوءٍ.
وفلانٌ لا يُصطَلَي بناره أي لا يُتَعَرَّض لحَدِّه.
وصَلَّى عَصاه اذا أدارَها على النار يُثَقِّفُها، قال:
فلا تعجَلْ بأَمرِكَ واستَدِمْهُ		فما صَلَّى عصاكَ كمُستَديم
وفي الحديث: لو شِئتُ لدَعَوتُ بصِلاءٍ فالصِّلاءُ الشِّواءُ لأنّه يُصْلَى بالنّار.
والصِّلِّيانُ: نَبْتٌ على فِعِّلاّن، ويقال: فِعْلِيان له سَنَمةٌ عظيمةٌ كأنّها رأسُ القَصَبة، اذا خَرَجَتْ أذنابُها تَجِدُ بها الاِبِل تُسمِّيها العربُ خُبْزَةَ الاِبِل، فمن قال فِعْلِيان قال أ أرضٌ مَصْلاةٌ.
لصو:
لَصَى فلانٌ فلاناً يَلْصُوه ويَلْصُوه اليه اذا انضمَّ إليه لرِيبةٍ، ويَلْصي أَعْربُهما.
ويقال: لَصَاه يَلْصَاه، قال العجاج: عَفٌّ فلا لاصٍ ولا مَلصِيُّ أي لا يُلْصَى إليه.
لوص:
اللَّوصُ من المُلاوَصة، وهو في النَّظَر كأنّه يَختِلُ ليرومَ أمراً.
وفلانٌ يُلاوِصُ الشَّجَرةَ اذا أراد قَلْعَها بالفأس، فتراه يلاوِص في نظره يَمْنَةً ويَسْرةً كيف يأتي لها وكيف يضربُها، قال خُفاف:
أمسَى يُلاوِصُ عَبّاسٌ بمِعْوَله		مُدَلِّصاً قد نَبَتْ عنه المَناقير
أصل:
واستَأْصَلَتْ هذه الشَّجَرةُ أي ثَبَتَ أصلُها.
واستَأْصَلَ اللهُ فلاناً أي لم يَدَعْ له أصلاً.
ويقال: إنَّ النَّخْلَ بأرضنا أصيلٌ أي هو بها لا يَفْنَى ولا يَزول.
وفلانٌ أصيلُ الرأيِ، وقد أَصُلَ رأيُه أَصالةً، وإنّه لأصيلُ الرأيِ والعَقْل.
والأصلُ أسفَلُ كُلِّ شيءٍ.
والأصيلُ: العَشِيُّ، وهو الأُصُل، وتَصغيره أُصَيلال.
ولَقِيتُه مُؤْصِلاً أي بأصيلٍ.
والأصَلَةُ: حَيَّةٌ قصيرةٌ تَثِبُ فتُساوِر الانسانَ وتكون برَمْلٍ عاقرٍ شبيهةً بالرِّئَة مُنْضَمَّةً، فاذا انتَفَخَتْ ظَنَنْتَها بها، ولها رِجْلٌ واحدة تقومُ عليها ثم تدور فتثب لا تُصيب نَفْخَتُها شيئاً اِلاّ أَهْلكَتْه لأنَّ السُمَّ فيها.
والاصيلُ: الهَلاكُ، وقال أوس:
خافُوا الأصيلَ وقد أَعيَتْ مُلُوكُهُم		وحُمِّلوا من ذوي غَومٍ بأثقـالِ
والأصيل: الأصيل، ورجلٌ أَصيلٌ: له أصْلٌ.
صول:
صالَ فلانٌ، وصالَ الأَسَدُ صَوْلاً يصف بأسَه قال:
فصالوا صَوْلَهم فيمن يَليهم		وصُلْنا صَوْلنا فيمن يَلينـا

##### Türkçe

باب **الصاد** **اللام** و **الواو** و **الألف** و **الياء** و **الهمزة** معهما
**و ص ل**، **ص ل و**، **ل ص و**، **ص ل ي**، **ل و ص**، **أ ص ل**، **ص و ل** kullanımdadır.

**وصل**:
Her şey bir şeye bağlanırsa, ikisi arasındaki şey **وُصْلَةٌ**’dir.
Ve devenin **مَوْصِل**’i: sağrısı ile uyluğu arasıdır; dedi ki:
“İdrarın kurusu **المَوْصِل**’in altında görülür.”
Ve **المُتَنَخِّل** dedi ki:
“Bir ölü için **وَصيل** yoktur; hâlbuki onda **المَوْصِل**’in ucu asılmıştır.”

Ve koyundan **الوَصيلة**: Araplar, koyun erkek doğurduğunda “Bu ilahlarımız içindir” derlerdi; onunla yakınlık ararlardı. Dişi doğurduğunda “Kardeşini **وَصَلَتْ**” derlerdi; böylece kardeşini kesmezlerdi. **تأبَّط شرّاً** dedi ki:
“Cidden, eğer insanlar içinde bağıran olduysan,
Zü’l-Mecâz’ın yukarısında **الوَصائلا**’yı güdersin.”

Ve adam **اتَّصَلَ** etti; yani nesep bildirdi. Şöyle dedi: “Ey falan!” Dedi ki: **اتَّصَلَتْ** ettiği zaman **بَكرِ بنِ وائلٍ**’e dedi.

**صلو**:
**الصَّلاةُ**’nın elif’i vavdır; çünkü onun çoğulu **الصَّلَوات**’tır ve çünkü ikiliği **صَلَوان**’dır.
Ve **الصّلا**: dört ayaklı her şey için ve insanlar için sırtın ortasıdır.
Ve her dişi, doğurduğu zaman **صَلاها**’sı ayrılır. Dedi ki:
“Sanki **جَهيزة**’nin **صَلا**’sı, kalktığı vakit,
Su kabarcıkları kabarcıkları izler.”

Ve at, öndeki atın izine geldiğinde “**صَلّى** etti” denir; ve “**مُصَلِّياً** olarak geldi” (denir); çünkü başı, önündeki **الصَّلا**’yı takip eder.
Ve Yahudilerin **صَلَوات**’ı: kiliseleridir; tekili **صلاة**’dır.
Ve Resul’ün Müslümanlar için **صَلَوات**’ı: onlar için duası ve onları anmasıdır.
Ve Allah’ın peygamberlerine ve onlardan sonra gelen salihlere **صَلَوات**’ı: onlara güzel övgüsü ve onlar için güzel zikridir.
Ve denildi: onlar için mağfiretidir.
Ve insanların ölü üzerine **صَلاة**’sı: duadır.
Ve meleklerin **صلاة**’sı: istiğfardır.

Ve hadiste: “Şeytanın **مَصاليَ**’si ve tuzakları vardır.” **المِصلاةُ**: bir şeyin içine düşüp avlanması için bir kapan ve benzerini kurmandır. Ve “**صَلَيْتُ**” dersin; yani **المِصلاةَ**’yı kurdum. Ve **مَصالي** olarak çoğul yapılır.

Ve **الصَّلا**: odun.
Ve **الصَّلا**: ateş; kâfir ateşe **صَلَى** eder; o da onu **يَصْلاها**; yani onun hararetini ve şiddetini tattı.
Ve eti **صَلَيْتَ**; **صَليْاً**: onu kızarttın. Ve onu ateşe attığında “**أصلَيتُه** **أُصليه** **إصلاءً**” dersin; ve “**صَلَّيتُه** **تَصليةً**” (dersin).

Ve **الصَّلا**: kavim onunla ısındığında yakıtın adıdır. **العجّاج** dedi ki: “Ve **صالياتٌ** **للصَّلا** **صليُّ**.”
Ve **الصّاليات**: üçayak taşlarıdır; çünkü onlar ateşe **صَلِينَ** etmişlerdir. Ve falan, falanın şerriyle ve kötü bir adamla **صَلِيَ** etti.
Ve falan “onun ateşiyle ısınılmaz”; yani onun sınırına maruz kalınmaz.

Ve değneğini **صَلَّى** etti: onu ateş üzerinde döndürdü, onu doğrultup düzeltiyordu. Dedi ki:
“İşinde acele etme ve onu sürdür;
Çünkü değneğini **صَلَّى** eden, sürdüren gibidir.”

Ve hadiste: “İsteseydim **بِصِلاءٍ** ile dua ederdim.” **الصِّلاءُ**: kızartmadır; çünkü ateşle **يُصْلَى** edilir.

Ve **الصِّلِّيانُ**: **فِعِّلاّن** vezninde bir bitkidir; ve “**فِعْلِيان**” da denir. Büyük bir hörgücü vardır; sanki kamışın başı gibidir. Kuyrukları çıktığında, onunla develer semirir; Araplar ona “develerin ekmeği” adını verir. Kim “**فِعْلِيان**” derse “**أرضٌ مَصْلاةٌ**” der.

**لصو**:
Falan, falanı **لَصَى** eder; onu **يَلْصُوه** ve onu kendisine **يَلْصُوه** eder; şüphe sebebiyle ona katılırsa. Ve **يَلْصي** ikisinin daha fasihidir.
Ve “**لَصَاه** **يَلْصَاه**” denir. **العجاج** dedi ki: “İffetli; ne **لاصٍ** ne de **مَلصِيُّ**”; yani ona katılınmaz.

**لوص**:
**اللَّوصُ** **المُلاوَصة**’dandır; bakışta, sanki bir işi arzulamak için gizlice aldatır gibidir.
Ve falan, baltayla söküp çıkarmak istediğinde ağacı **يُلاوِصُ** eder; onu bakışında sağa ve sola **يلاوِص** eder görürsün: ona nasıl varacak ve onu nasıl vuracak. **خُفاف** dedi ki:
“Akşamladı; **عَبّاسٌ** baltasıyla **يُلاوِصُ** eder,
Gizlice sokulan olarak; gagalar ondan uzak kalmışken.”

**أصل**:
Ve bu ağaç **استَأْصَلَتْ**; yani kökü sağlamlaştı.
Ve Allah falanı **استَأْصَلَ** etti; yani ona bir kök bırakmadı.
Ve “Bizim toprağımızda hurma **أصيلٌ**dür” denir; yani onda yok olmaz ve kaybolmaz.
Ve falan **أصيلُ الرأيِ**’dir; ve görüşü **أَصُلَ** etti; **أَصالةً**. Ve o, görüş ve akılda elbette **أصيلُ**dür.
Ve **الأصلُ**: her şeyin alt tarafıdır.
Ve **الأصيلُ**: akşam vaktidir; o **الأُصُل**’dür. Küçültmesi **أُصَيلال**’dır.
Ve ona **مُؤْصِلاً** olarak rastladım; yani bir **أصيل** vaktinde.

Ve **الأصَلَةُ**: kısa bir yılandır; sıçrar, insana saldırır. Kısır kumda olur; akciğere benzer, büzülmüş (halde). Şiştiğinde onu onunla (akciğerle) sanırsın. Onun üzerinde durduğu tek bir ayağı vardır; sonra döner, sıçrar. Onun üflemesi hiçbir şeye isabet etmez ki onu helak etmesin; çünkü zehir ondadır.

Ve **الاصيلُ**: helaktır. **أوس** dedi ki:
“**الأصيلَ**’den korktular; hâlbuki kralları aciz kaldı,
Ve ağır yüklerle, şiddet sahiplerinden yüklendiler.”

Ve **الأصيل**: **الأصيل**. Ve **رجلٌ أَصيلٌ**: kökü olan (kimsedir).

**صول**:
Falan **صالَ** etti; ve aslan **صالَ** eder; **صَوْلاً**; onun yiğitliğini vasfeder. Dedi ki:
“Onlara yakın olanlarda **صَوْلَهم**’lerini **فصالوا** ettiler,
Ve bize yakın olanlarda **صَوْلنا**’yı **وصُلْنا** ettik.”

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B5/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

فلانٌ يُلاوِصُ الشجر، أي ينظر كيف يأتيها لقَلْعها. ويقال: أَلاصَهُ على كذا، أي أداره على الشيء الذي يَرومُهُ.

##### Türkçe

Falan kimse ağacı **يُلاوِصُ**; yani onu söküp çıkarmak için ona nasıl geleceğine bakar. Ve denilir: onu şu şeye karşı **أَلاصَهُ**; yani onu, kastettiği şeyin üzerine döndürdü.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B5/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ص ل ( و ا ي ء )
صلى ، صول ، وصل ، لصا ، لوص ، ألاص ، يليص .
وصل : قال الليث : كلُّ شيءٍ اتّصل بشيء ، فما بينهما وُصْلَة . وموْصِل البعير : ما بين العَجُز وفخِذِه ، وقال أبو النّجم :
تَرَى يَبِيس الماءِ دُونَ المَوْصلِ
منه بعَجْزٍ كصفَاة الجَيْحل
وقال المتنخّل :
ليس لمَيْتٍ بوَصيلٍ وقد
عُلِّق فيه طَرَفُ المَوْصلِ
يقول : باتَ الميّت فلا يُواصلُه الحيّ ، وقد عُلّق في الحيّ السّبب الذي يُوصّله إلى ما وصل إليه الميّت ، وأنشد ابن الأعرابي :
إنْ وصلتَ الكتابَ صِرْتَ إلى الله
ومَن يُلْفَ واصلاً فهو مُودي
قال أبو العباس : يعني لَوْح المقَابر يُنقَر ويُترَك فيه موضعٌ بَياضاً فإذا مات إنسان وُصل ذلك الموضع باسمه . ويقال : هذا وَصيلُ هذا ، أي : مِثْله . والوَصائل : بُرودُ اليَمَن ، الواحدة وصيلة .
وفي الحديث : ( أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) لعن الواصلة والمستوصلة ) ، قال أبو عُبيد : هذا في الشَّعر ، وذلك أن تصل المرأة شَعْرَها بشعرٍ آخَر .
ورُوِي في حديثٍ آخَر : ( أيُّما امرأةٍ وصلت شعَرها بشعرٍ آخَر كان زُوراً ) . قال : وقد رَخصَت الفُقهاءُ في القَرَامِل ، وكلُّ شيء وُصِل به الشَّعر ما لم يكن الوَصل شعراً لا بأس به .
وقال الله جلّ وعزّ : ( مَا جَعَلَ اللَّهُ مِن بَحِيرَةٍ وَلاَ سَآئِبَةٍ وَلاَ وَصِيلَةٍ ) ( المائدة : 103 ) ، قال المفسّرون : الوصيلةُ : كانت في الشّاء خاصّة ، كانت الشاةُ إذا وَلَدتْ أنثى فهي لهم ، وإن ولَدَتْ ذكراً جعلوه لآلهتهم ، وإذا ولدتْ ذكراً وأنثى قالوا : وصلَتْ أخاها ، فلم يَذبحوا الذَّكَر لآلهتهم .
قالوا : والوصيلة : هي الأرض الوَاسِعة كأنها وُصلَت بأُخرى ، يقال : قطَعْنَا وصيلةً بعيدةً .
ورُوِي عن ابن مسعود أنه قال : إذا كنتَ في الوصيلة فأَعْطِ راحِلَتَك حَظَّها . لَم يُرد بالوصيلة هنا الأرضَ البعيدة ، ولكنه أراد
أرضاً مُكْلِئة تتّصل بأخرى ذات كلأ ، وفي الأولى يقول لَبيد :
ولقد قَطَعت وصيلةً مجرُودةً
يَبكِي الصَّدَى فيها لشَجْوِ البُومِ
وقال الله جلّ وعزّ : ( إِلاَّ الَّذِينَ يَصِلُونَ إِلَى قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ مِّيثَاقٌ ) ( النساء : 90 ) ، والمعنى : اقتلوهم ولا تتّخذوا منهم أولياءَ إلاّ من اتصل بقوم بينكم وبينهم ميثاق واعتَزوْا إليهم ، وهو من قول الأعشى :
إذا اتَّصلتْ قالت أَبَكْرَ بن وائلٍ
وَبَكْرٌ سَبَتها والأُنُوفُ رَوَاغِمُ
أي : إذا انتَسَبتْ .
أبو العباس عن ابن الأعرابي في قوله : ( إِلاَّ الَّذِينَ يَصِلُونَ إِلَى قَوْمٍ ( أي : يَنتسبون .
قلتُ : والاتّصالُ أيضاً : الاعتزاءُ المَنهي عنه إذا قال : يال فلان . والوِصلُ بكَسر الواو كلُّ عَظْمٍ على حدةٍ لا يُكسَر ولا يُوصل به غيره ، وهي الكِسْر والجَدْل ، وجمعُه أوْصال وجُدول ، ويقال : وصل فلانٌ رَحمه يصلُها صلةً . ووصل الشيءَ بالشيء يَصلُه وصلاً . ووصل كتابُه إليّ وَبرُّه يَصل وُصولاً ، وهذا غيرُ واقع . وواصَلْتُ الصيامَ بالصيام : إذا لم تُفْطر أياماً تباعاً . وقد نهى النبي ( صلى الله عليه وسلم ) عن الوصال .
وتوصّلتُ إلى فلان بوُصلَةٍ وسببٍ تَوصُّلاً : إذا تسبَّبْتَ إليه بحُرمة . ومَوصل كُورَةٌ معروفة .
صول : قال أبو زيد : صالَ الجملُ يصُول صيالاً وصُوالاً ، وهو جَمَلٌ صَوْلٌ وجمالٌ صَوْلٌ لا يُثنَى ولا يُجمع لأَنه نعتٌ بالمَصدر .
قال أبو زيد : يقال : صَؤُلَ البعيرُ يصؤُل صآلةً ، وهو جملٌ صَؤُلٌ ، وهو الّذي يأكل راعِيه ويواثِبُ الناس فيأكلهم قال : والصَّؤول من الرّجال : الذي يضرب الناسَ ويتطاول عليهم .
قلت : الأَصل فيه تركُ الهَمْز ، وكأنه هُمِز لانضمام الواو ، وقد همزَ بعضُ القرَّاء : ( وإن تَلْؤُوا أو تُعْرضوا ) ( النساء : 135 ) ، لانضمام الواو .
أبو العباس عن ابن الأَعرابي قال : المِصْولة : المِكْنَسة التي يُكنَس بها نواحي البَيْدَر .
صلى : روي عن النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( إذا دُعي أحدكم إلى طعامٍ فليُجب ، فإن كان مُفْطراً ، فلْيَطْعم ، وإن كان صائماً فليُصلّ ) .
قال أبو عبيد : قولُه : ( فليُصلّ ) يعني فليَدْعُ لهم بالبَرَكة والخير ، وكلُّ داعٍ فهو مصلَ ومنه قولُ الأعشى :
عليكِ مِثلَ الذي صلَّيْتِ فاغتمِضي
نَوماً فإنَّ لجَنْب المرء مُضْطجعا
وأما حديثُ ابن أبي أوْفَى أنه قال : أعطاني أبي صدقة ماله فأتيتُ بها رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) فقال : ( اللّهم صلّ على آل أبي أوْفَى ) فإنّ هذه الصلاةَ عندي الرحمةُ ، ومنه قولُه جلَّ وعزَّ : ( شَىْءٍ شَهِيداً إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِىِّ ياأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ صَلُّواْ عَلَيْهِ وَسَلِّمُواْ تَسْلِيماً ) ( الأحزاب : 56 ) ، فالصلاة من الملائكة دعاءٌ واستغفار ، ومن الله سبحانه رحمة . ومن الصلاة بمعنى الاستغفار حديثُ الزُّهْريِّ عن محمد بن عبد الرحمن بن نَوفَل عن سَوْدة أنها قالت : يا رَسول الله إذا مُتْنا صلَّى لنا عُثمان بنُ مَظْعون حتى تأتيَنا ، فقال لها : ( إن الموت أشدُّ مما تقدِّرين ) .
قال شمر : قولها : ( صَلى لنا ) ، أي : استغْفَرَ لنا عند رَبّه ، وكان عثمانُ ماتَ حينَ قالت سَوْدَةُ ذلك . وأمَّا قولُ الله جلَّ وعزَّ : ( أُولَائِكَ عَلَيْهِمْ صَلَوَاتٌ مِّن رَّبْهِمْ وَرَحْمَةٌ ) ( البقرة : 157 ) ، فمعنى الصلوات ههنا : الثناء عليهم من الله ، وقال الشاعر :
صلَّى على يَحيَى وأشياعِه
رَبٌّ كريمٌ وشفيعٌ مُطاعْ
معناه : ترحّم الله عليه على الدّعاء لا على الخبر .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الصلاة من الله رحمة ، ومن المخلوقين الملائِكة والإنس والجنِّ القِيامُ والركوعُ والسجودُ والدعاءُ والتسبيحُ . والصلاةُ من الطّير والهَوام التسبيح .
قال أبو العباس في قوله : ( بُكْرَةً وَأَصِيلاً هُوَ الَّذِى ) ( الأحزاب : 43 ) ، فيصلّي يَرحَم ، وملائكتُه تدعو للمسلمين والمسلمات .
قال : وقولُ الأعشى :
وصَلّى على دَنِّها وارتَسَمْ
قال : دعا لها ألا تَحمَض ولا تَفسُد .
وقال الزجاج : الأصلُ في الصلاة اللّزوم ، يقال : قد صلِيَ واصطَلَى : إذا لزم ، ومن هذا : من يُصْلَى في النَّار ، أي : يُلزَم النارَ .
وقال أهلُ اللغة في الصلاة : إنها من الصلَوَيْن ، وهما مُكتَنِفا الذَّنَب من الناقة وغيرِها ، وأوّلُ مَوْصِلِ الفَخِذين من الإنسان فكأنَّهما في الحقيقة مكتنفا العُصْعُص .
قال : والقولُ عندي هو الأول ، إنما الصلاة لُزوم ما فَرَض الله ، والصلاةُ من أعظَم الفَرْض الذي أُمِرَ بلزومه . وأما المُصلِّي الذي يَلي السابقَ فهو مأخوذٌ من الصلَوَيْن لا محَالَة ، وهما مكتَنِفا ذَنب الفرس ، فكأنه يأتي ورأسُه مع ذلك المكان .
وفي حديثٍ آخر : ( إنّ للشيطان مَصالِيَ وفُخُوخاً ) ، والمصالِي شبيهةٌ بالشَّرَك
تنصب للطير وغيرِها .
قال ذلك أبو عُبَيد : يعني ما يَصيدُ به الناسَ من الآفات التي يستفِزُّهم بها من زِينة الدّنيا وشَهواتها .
وفي حديثٍ آخَر : ( أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أُتِيَ بشاةٍ مَصْلِيَّةٍ ) .
قال أبو عُبَيد : قال الكسائيّ : المَصْلِيّة المشوِيّة ، يقال : صَلَيتُ اللحمَ وغيرَه : إذا شَوَيْتَه ، فأنا أَصْلِيه صَلْياً : إذا فعلتَ ذلك وأنت تريد أن تشويَه ، فإذا أردتَ أنّك تُلقِيه فيها إلقاءً كأنّك تريد الإحراقَ قلت : أصليتُه بالألف إصلاءً ، وكذلك صلَّيته أُصَلِّيه تَصْلِيَة .
قال الله جلّ وعزّ : ( وَمَن يَفْعَلْ ذالِكَ عُدْوَاناً وَظُلْماً فَسَوْفَ نُصْلِيهِ نَاراً ) ( النساء : 29 ) .
ويُروَى عن عليّ أنه قرأ : ( ويُصَلَّى سعيراً ) ( الانشقاق : 12 ) .
وكان الكسائيّ يقرأُ به ، فهذا ليس من الشيء ، إنما هو من إلقائك إياه فيها .
وقال أبو زُبيد :
فَقَدْ تصلّيت حَرّ حَرْبهمُ
كما تَصَلَّى المقرورُ مِنْ قَرَسِ
ويقال : قد صَلِيت بالأمر أَصلَى به : إذا قاسَيْت شدّتَه وتَعَبه . وَصلَيْتُ لِفُلان بالتخفيف ، وذلك إذا عمِلتَ له في أمرٍ تريد أن تَمْحَلَ به ، وتُوقِعَه في هَلَكة ، والأصل في هذا من المَصالِي وهي الشَّرَك تُنْصَب للطَّير .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : صَلَّيت العَصا تَصلِيةً : إذا أدرْتها على النَّار لتقوِّمها ، وأنشد :
وَمَا صَلّى عَصاكَ كمستَديم
ويقال : أَصْلَتِ الناقةُ فهي مُصْليَةٌ : إذا وقع ولَدُها في صَلاَها وقَرُبَ نتَاجُها .
وفي حديث عليّ أنه قال : ( سبقَ رسولُ الله ( صلى الله عليه وسلم ) وصلَّى أبو بكر ، وثَلَّث عُمَر ، وحَبَطَتْنا فِتنةٌ فما شاء الله ) .
قال أبو عُبَيد : وأصلُ هذا في الخيل ، فالسابقُ الأوَّلُ ، والمصلِّي الثاني ، قيل له : مُصَلَ لأنه يكون عند صَلاَ الأوّل ، وصَلاَه : جانِبا ذَنَبِه عن يمينه وشِماله ، ثم يتلوه الثالث .
قال أبو عُبَيد : ولم أسمعْ في سوابق الخيل ممن يُوثَقُ بِعِلمِه اسماً لشيء منها إلا الثاني ، والسُّكَيْت ، وما سِوَى ذَيْنِك إنما يقال الثالث والرابع ، وكذلك إلى التاسع .
قال أبو بكر : قال أبو العبَّاس : المصلِّي في كلام العرب : السابقُ : المتقدِّم .
قال : وهو مُشَبَّهٌ بالمصلِّي من الخيل ، وهو السابقُ الثاني ، ويقال للسابق الأوّل : المُجَلِّي ، وللثاني : المصلِّي ، وللثالث : المُسَلِّي ، وللرابع : التَّالي ، وللخامس :
المُرْتاح ، وللسادس : العاطِفِ ، وللسابع : الحَظِيّ ، وللثامن : المؤمَّل ، وللتاسع : اللَّطيم ، وللعاشر : السُكَيْت ، وهو آخر السُّبَّق .
وقال ابن السكِّيت : الصِّلاء اسمٌ للوَقود ، وهو الصَّلا : إذا كَسَرْتَ الصادَ مَدَدْتَ ، وإذا فَتحتَها قَصَرْتَ ، قاله الفرّاء .
وقال اللَّيث : الصِّلِّيَان : نَبْت ، قال بعضُهم : هو على تقدير فِعِّلاَن .
وقال بعضُهم : فِعْلِيان ؛ فمن قال فِعليان قال : هذه أرضٌ مَصْلاةٌ ، وهو نَبتٌ له سَبْطة عظيمة كأنّها رأس القَصَبة ، إذا خَرجَت أذنابُها تَجِدُ بهَا الإبلُ ، والعربُ تسمِّيه خُبزَة الإبل .
وقال غيرُه : من أمثال العرب في اليمين إذا أَقدَم عليها الرجلُ ليَقْتَطِع بها مالَ الرجلِ : جَذَّها جَذَّ العيْرِ الصِّلِّيَانَة ، وذلك أن لها جِعْثِنةً في الأرض ، فإذا كَدَمَها العَيْرُ اقتَلَعها بجِعْثِنَتها .
شَمر عن أبي عمرو : الصَّلاَيَةُ : كلُّ حَجَر عريضٍ يُدَقّ عليه عِطْرٌ أو هَبِيد ، يقال : صَلاءةٌ وصَلاية .
وقال ابن شُميل : الصَّلاَية : سَرِيحة خَشِنةٌ غليظةٌ من القُفّ .
وقال أبو العبَّاس في قول الله تعالى : ( وَبِيَعٌ وَصَلَوَاتٌ ) ( الحج : 40 ) ، قال : الصلوات : كنائسُ اليهود ، قال : وأصلُها بالعِبْرَانيّة صَلُوتا ، ونحو ذلك .
قال الزجَّاج : وقُرِئَت : ( وصُلُواتٌ ومَساجد ) ( الحج : 40 ) . قال : وقيل : إنها مواضعُ صلوات الصابِئِين .
لوص : قال أبو تُراب : يقال : لاصَ عن الأمر ونَاص : بمعنى حادَ .
وقال أبو سعيد اللِّحياني : أَلَصْتُ أنْ آخُذَ منه شيئاً أُلِيصُ إلاصَةً ، وأَنَصْتُ أُنِيصُ إِنَاصَةً ، أي : أَرَدْتُ .
أبُو عُبَيْد : الإلاصةُ مِثْلُ العِلاصة ، إدارَتك الإنسانَ على الشّيء تطلُبُه منه ، يقال : ما زلتُ أُلِيصُه على كذا وكذا .
وقال عُمر لعثمان : هي الكلمة التي أَلاَصَ النبِيُّ ( صلى الله عليه وسلم ) عليها عمَّه عند الموت : شهادة أن لا إله إلاّ الله .
اللَّيْثِ : اللَّوْص من الملاوَصة ، وهو في النَّظَر كأَنه يَخْتِل لِيَرُوم أَمْراً . والإنسانُ يُلاَوِصُ الشجرةَ إذا أراد قَلْعَهَا بالفأس ، فَتَراه يُلاَوِصُ في نظرِه يَمْنَةً ويَسْرَةً كيف يَضْرِبُهَا .
ثعلب عن ابن الأعْرَابيِّ : يقال للفالُوذ : المُلَوَّصُ وَالمُزَعْزَعُ وَالمُزَعْفَرُ ، وهو اللَّمْص . قال : ولوَّص الرجلُ : إذا أَكلَ اللَّواص ، وهو العَسَل الصافي .
أصل : قال اللّيث : الأصلُ : أسفلُ كلِّ شيء ، ويقال : اسْتَأصَلَتْ هذه الشجرةُ ، أي : ثَبَتَ أَصلُها ، واسْتَأصَلَ الله بني
فلان ، أي : لم يَدَعْ لهم أصْلاً . ويقال : إنَّ النَّخلَ بِأَرْضِنا لأَصِيل ، أي : هوَ به لا يزال ولا يَفْنَى . وفلانٌ أَصِيلُ الرَّأيِ ، وقد أَصُلَ رأيُه أصالةً ، وإنه لأَصيلُ الرَّأي والعَقْل . والأصيل : هو العَشِيّ . وهو الأُصُل .
ابن السِّكِّيت : يقال : لقيتُه أُصَيْلالاً وأُصَيْلاَناً : إذا لقيتَه بالعشيّ . ولقِيتُه مُؤْصِلاً . وجمعُ أَصيل العشيِّ : آصالٌ .
وقال اللَّيث : الأصيل : الهَلاك ، وقال أَوْس :
خافُوا الأَصيلَ وقد أَعْيَتْ مُلُوكَهُمُ
وحُمِّلُوا مِن ذَوِي غَوْمٍ بأَثْقَالِ
والأَصِيلُ : الأصْل . ورَجُلٌ أَصِيلٌ : له أَصْل .
ابن السّكِّيت : جاءُوا بِأَصِيلَتِهِمْ ، أي : بِأَجْمَعِهِمْ .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : أخذتُ الشيءَ بِأَصَلَتِه : إذا لم تَدَعْ منه شيئاً .
ويقال : أَصِلَ فُلانٌ يَفعَل كذا وكذا ، كقولك : عَلِقَ وطَفِقَ .
وقال شَمر : الأَصَلَة : حيَّةٌ مِثْلُ رِئة الشاة لها رِجْلٌ وَاحِدَةٌ ، وقيل : هي مِثْلُ الرَّحَى مستديرةٌ حَمْراءُ لا تَمَسّ شجرةً ولا عُوداً إلا سَمَّتْه ، ليست بالشديدةِ الْحُمْرَة ، لها قائمة تَخُطُّ بها في الأرض ، وتَطْحَن طَحْنَ الرَّحَى .
لصا : قال اللّيث : يقال : لَصَى فلانٌ فلاناً يَلْصُوه ويَلْصُو إليه : إذا انْضمّ إليه لِريبة ، ويَلْصِي أعربهُما ، وأَنشد :
عَفٌّ فلاَ لاصٍ ولا مَلْصِيُّ
أي : لا يُلْصَى إليه .
وقال غيرُه : اللَّصْوُ والقَفْوُ : القَذْفُ للإنسان برِيبة يَنسبُه إليها ؛ يقال : لَصاه يَلْصُوه ويَلْصِيه : إذا قَذَفه .
وقال أبو عُبَيد : يُروَى عن امرأة من العَرَب أنّه قيل لها : إنّ فلاناً قد هَجاكِ ، فقالت : ما قَفَا ولا لَصَا ؛ تقول : لم يَقْذِفْني . قال : وقولها لَصَا مثل قَفَا ؛ يقال منه : رجلٌ قافٍ لاصٍ ؛ وأَنشدَ :
إِنِّي امرؤٌ عن جارتي غنيُّ
عَفٌّ فلا لاصٍ ولا مَلْصِيُّ
يقول : لا قاذِف ولا مقْذوفُ .

##### Türkçe

ص ل ( **و ا ي ء** )
**صلى** ، **صول** ، **وصل** ، **لصا** ، **لوص** ، **ألاص** ، **يليص** .

**وصل** : **الليث** dedi: Her şey ki bir şeye bitişti; o ikisinin arasındaki şey **وُصْلَة**’dir. Ve devenin **موْصِل**’i: sağrı ile uyluğu arasındaki şeydir. **أبو النّجم** dedi:
تَرَى يَبِيس الماءِ دُونَ المَوْصلِ
منه بعَجْزٍ كصفَاة الجَيْحل
Ve **المتنخّل** dedi:
ليس لمَيْتٍ بوَصيلٍ وقد
عُلِّق فيه طَرَفُ المَوْصلِ
Der ki: ölü geceledi; diri ona **يُواصلُه** etmez. Ve diride, ölünün ulaştığı şeye onu ulaştıran sebep asılmıştır. **ابن الأعرابي** şu beyti okudu:
إنْ وصلتَ الكتابَ صِرْتَ إلى الله
ومَن يُلْفَ واصلاً فهو مُودي
**أبو العباس** dedi: Yani kabirlerin levhası oyulur ve onda bir beyazlık yeri bırakılır; bir insan ölünce o yer onun adıyla **وُصل** edilir. Ve denir: “Bu, bunun **وَصيل**’idir”, yani: onun benzeridir. Ve **الوَصائل**: Yemen bürdeleridir; teki **وصيلة**’dir.

Hadiste: “(Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) **الواصلة** ve **المستوصلة**’ye lanet etti)” vardır. **أبو عُبيد** dedi: Bu saç hakkındadır; o da kadının saçını başka bir saçla birleştirmesidir.

Başka bir hadiste rivayet edildi: “(Herhangi bir kadın saçını başka bir saçla birleştirirse bu **زُوراً** olur)”. Dedi: Fukahâ **القَرَامِل** hususunda ruhsat vermiştir; saçla birleştirilen her şey, birleştirme saç olmadıkça, onda bir beis yoktur.

Allah جلّ وعزّ dedi: “(مَا جَعَلَ اللَّهُ مِن بَحِيرَةٍ وَلاَ سَآئِبَةٍ وَلاَ وَصِيلَةٍ)” (المائدة: 103). Müfessirler dedi: **الوصيلة**: özellikle koyunda idi; koyun dişi doğurursa onlar içindi; erkek doğurursa onu ilahlarına yaparlardı; erkek ve dişi doğurursa: “kardeşini **وصلَتْ**” dediler; böylece erkeği ilahlarına kesmediler.

Dediler: **الوصيلة**: sanki bir başkasına bitiştirilmiş gibi geniş arazidir; denir: “Uzak bir **وصيلة** kestik.”

İbn Mesud’dan rivayet edildi ki dedi: “Eğer **الوصيلة**’de isen, binitine payını ver.” Burada **الوصيلة** ile uzak araziyi kastetmedi; fakat bir başkasına bitişen, otlu bir araziyi kastetti. Ve birincisi hakkında **لَبيد** şöyle der:
ولقد قَطَعت وصيلةً مجرُودةً
يَبكِي الصَّدَى فيها لشَجْوِ البُومِ
Allah جلّ وعزّ dedi: “(إِلاَّ الَّذِينَ يَصِلُونَ إِلَى قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ مِّيثَاقٌ)” (النساء: 90). Mana: onları öldürün ve onlardan veliler edinmeyin; ancak aranızda ve aralarında ahit bulunan bir kavme bitişen ve onlara nisbet eden kimse müstesna. Bu, **الأعشى**’nın sözündendir:
إذا اتَّصلتْ قالت أَبَكْرَ بن وائلٍ
وَبَكْرٌ سَبَتها والأُنُوفُ رَوَاغِمُ
Yani: nisbet ettiğinde.

**أبو العباس** İbnü’l-A‘râbî’den, şu söz hakkında: “(إِلاَّ الَّذِينَ يَصِلُونَ إِلَى قَوْمٍ)” yani: nisbet ederler.

Ben dedim: **الاتّصال** da: “يا لَ فلان” dediğinde menedilmiş olan nisbetlenmedir. Ve **الوِصل** (vav’ın kesresiyle): her bir kemik ki tek başınadır; kırılmaz ve onunla başkası birleştirilmez; o **الكِسْر** ve **الجَدْل**’dir; çoğulu **أوْصال** ve **جُدول**’dür. Ve denir: falan rahmini **يصلُها** bir **صلةً** ile. Ve bir şeyi bir şeye **يَصلُه** bir **وصلاً** ile birleştirdi. Ve “Onun mektubu bana ulaştı” ve “iyiliği **يَصل** bir **وُصولاً** ile”; bu vâki değildir. Ve “Oruçla orucu **واصَلْتُ**”: peş peşe günler iftar etmediğinde. Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) **الوصال**’dan nehyetmiştir.

Ve falana bir **وُصلَةٍ** ve sebep ile **توصّلتُ** bir **تَوصُّلاً** ile: ona bir hürmetle vesile edindiğinde. Ve **مَوصل** bilinen bir kûredir.

**صول** : **أبو زيد** dedi: Deve **صالَ** eder; **يصُول** bir **صيالاً** ve **صُوالاً** ile; o **جَمَلٌ صَوْلٌ** ve **جمالٌ صَوْلٌ**’dür; ikil yapılmaz ve çoğul yapılmaz; çünkü masdar ile sıfattır.

**أبو زيد** dedi: Denir: deve **صَؤُلَ** eder; **يصؤُل** bir **صآلةً** ile; o **جملٌ صَؤُلٌ**’dür; o, çobanını yiyen ve insanlara sıçrayıp onları yiyendir. Dedi: Erkeklerden **الصَّؤول**: insanları döven ve onlara karşı büyüklük taslayandır.

Ben dedim: Asıl olan onda hemzeyi terk etmektir; sanki vavın dammelenmesi sebebiyle hemzelendi. Bazı kurrâ hemzeledi: “(وإن تَلْؤُوا أو تُعْرضوا)” (النساء: 135), vavın dammelenmesi sebebiyle.

**أبو العباس** İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **المِصْولة**: harmanın kenarlarının süpürüldüğü süpürgedir.

**صلى** : Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet edildi ki dedi: “(Sizden biriniz yemeğe çağrılırsa icabet etsin; eğer iftarlı ise yesin; eğer oruçlu ise **فليُصلّ**)”.

**أبو عبيد** dedi: Onun sözü: “(**فليُصلّ**)” yani: onlar için bereket ve hayırla dua etsin; her dua eden **مصلَ**’dır. Ondandır **الأعشى**’nın sözü:
عليكِ مِثلَ الذي صلَّيْتِ فاغتمِضي
نَوماً فإنَّ لجَنْب المرء مُضْطجعا
İbn Ebî Evfâ hadisine gelince: dedi ki: Babam malının sadakasını bana verdi; onu Resûlullah’a ( صلى الله عليه وسلم ) getirdim; dedi: “(**اللّهم صلّ على آل أبي أوْفَى**)”. Şüphesiz bu **الصلاة** bende rahmettir. Ondandır O’nun جلّ وعزّ sözü: “(شَىْءٍ شَهِيداً إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِىِّ ياأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ صَلُّواْ عَلَيْهِ وَسَلِّمُواْ تَسْلِيماً)” (الأحزاب: 56). Meleklerden **الصلاة** dua ve istiğfardır; Allah سبحانه’dan rahmettir. Ve istiğfar manasında **الصلاة**’dandır: **الزُّهْريِّ**’nin, Muhammed b. Abdurrahman b. Naufel’den, **سَوْدة**’den hadisi: dedi ki: “Ya Resûlallah, öldüğümüzde bize Osman b. Maz‘ûn **صلَّى** eder mi, bize gelinceye dek?” Ona dedi: “(Ölüm, takdir ettiğinden daha şiddetlidir).”

**شمر** dedi: Onun sözü: “(**صَلى لنا**)” yani: Rabbine katında bizim için istiğfar etti. Osman, **سَوْدَة** bunu söylediği vakit ölmüştü. Allah جلّ وعزّ’ün sözüne gelince: “(أُولَائِكَ عَلَيْهِمْ صَلَوَاتٌ مِّن رَّبْهِمْ وَرَحْمَةٌ)” (البقرة: 157); burada **الصلوات**’ın manası: Allah’tan onlara sena. Şair dedi:
صلَّى على يَحيَى وأشياعِه
رَبٌّ كريمٌ وشفيعٌ مُطاعْ
Manası: haber üzere değil, dua üzere Allah ona rahmet etti.

**ثعلب** İbnü’l-A‘râbî’den dedi: Allah’tan **الصلاة** rahmettir; mahlûklardan, melekler ve insanlar ve cinlerden: kıyam, rükû, secde, dua ve tesbihtir. Kuşlardan ve haşereden **الصلاة** tesbihtir.

**أبو العباس** şu söz hakkında dedi: “(بُكْرَةً وَأَصِيلاً هُوَ الَّذِى)” (الأحزاب: 43); böylece **يصلّي**: rahmet eder; O’nun melekleri Müslüman erkekler ve Müslüman kadınlar için dua eder.

Dedi: **الأعشى**’nın sözü:
وصَلّى على دَنِّها وارتَسَمْ
Dedi: Ona, ekşimesin ve bozulmasın diye dua etti.

**الزجاج** dedi: **الصلاة**’da asıl, lüzumdur; denir: **صلِيَ** ve **اصطَلَى**: lüzum ettiğinde. Bundan: ateşte **يُصْلَى** edilen, yani: ateşe ilzam edilendir.

Dil ehli **الصلاة** hakkında dedi: o, **الصلَوَيْن**’dendir; ikisi, deve ve başkasında kuyruğun iki yanıdır; insanda uylukların ilk birleşme yeridir; sanki hakikatte ikisi **العُصْعُص**’un iki yanıdır.

Dedi: Bana göre söz birincisidir; **الصلاة** ancak Allah’ın farz kıldığını lüzum etmektir; **الصلاة** lüzumu emredilen farzın en büyüğündendir. Ama öndekini takip eden **المُصلِّي** ise, muhakkak **الصلَوَيْن**’den alınmıştır; ikisi atın kuyruğunun iki yanıdır; sanki o, başı o yerle beraber gelir.

Başka bir hadiste: “(Şeytanın **مَصالِيَ**’si ve **فُخُوخاً**’u vardır)” vardır. **المصالِي** kuş ve başkası için kurulan tuzağa benzer.

Bunu **أبو عُبَيد** söyledi: Yani, dünya ziyneti ve şehvetlerinden onları kışkırttığı âfetlerle insanları avladığı şeyler.

Başka bir hadiste: “(Peygambere ( صلى الله عليه وسلم ) **شاةٍ مَصْلِيَّةٍ** getirildi)” vardır.

**أبو عُبَيد** dedi: **الكسائيّ** dedi: **المَصْلِيّة**: kızartılmıştır; denir: eti ve başkasını **صَلَيتُ**: onu kızarttığında; ben onu **أَصْلِيه** bir **صَلْياً** ile: bunu yaptığında ve kızartmayı kastettiğinde. Eğer onu içine atmayı kasteder, sanki yakmayı istersen, elif ile **أصليتُه** bir **إصلاءً** ile dersin; aynı şekilde **صلَّيته**: onu **أُصَلِّيه** bir **تَصْلِيَة** ile.

Allah جلّ وعزّ dedi: “(وَمَن يَفْعَلْ ذالِكَ عُدْوَاناً وَظُلْماً فَسَوْفَ نُصْلِيهِ نَاراً)” (النساء: 29).

Ali’den rivayet edilir ki şöyle okudu: “(ويُصَلَّى سعيراً)” (الانشقاق: 12).

**الكسائيّ** onunla okurdu; bu, şeyden değildir; ancak onu içine atmandandır.

**أبو زُبيد** dedi:
فَقَدْ تصلّيت حَرّ حَرْبهمُ
كما تَصَلَّى المقرورُ مِنْ قَرَسِ
Ve denir: “İşle **صَلِيت**; onunla **أَصلَى** ederim”: onun şiddetini ve yorgunluğunu çektiğinde. Ve “Falana **وَصلَيْتُ**” (tahfifle): bu, ona bir işte çalıştığında; onunla onu yoksullaştırmayı ve onu helake düşürmeyi istediğinde. Bunun aslı **المَصالِي**’dendir; o, kuş için kurulan tuzaktır.

**ثعلب** İbnü’l-A‘râbî’den: “Sopayı **صَلَّيتُ** bir **تَصلِيةً** ile”: onu doğrultmak için ateş üzerinde çevirdiğinde. Şu beyti okudu:
وَمَا صَلّى عَصاكَ كمستَديم
Ve denir: Deve **أَصْلَتِ**; o **مُصْليَةٌ**’dir: yavrusu onun **صَلاَ**’sına düştüğünde ve doğumu yaklaştığında.

Ali’nin hadisinde: dedi: “(Resûlullah ( صلى الله عليه وسلم ) geçti; Ebû Bekir **صلَّى** etti; Ömer üçüncü oldu; bize bir fitne isabet etti; Allah ne dilerse).”

**أبو عُبَيد** dedi: Bunun aslı atlar hakkındadır; birinci geçen **السابق**’tır; **المصلِّي** ikincidir; ona **مُصَلَ** denildi; çünkü o, birincinin **صَلاَ**’sı yanında olur; onun **صَلاَه**’ı: kuyruğunun sağ ve sol yanlarıdır; sonra üçüncü onu takip eder.

**أبو عُبَيد** dedi: Güvenilir ilim sahibinden, atların öncüleri içinde, ikinciden başka ve **السُّكَيْت**’ten başka bir şeye isim işitmedim; bu ikisinin dışındakine ancak üçüncü ve dördüncü denir; dokuzuncuya kadar böyledir.

**أبو بكر** dedi: **أبو العبَّاس** dedi: Arapların كلامında **المصلِّي**: **السابق**tır; öne geçen.

Dedi: O, atlardan **المصلِّي**’ye benzetilmiştir; o, ikinci geçendir. Birinci geçene: **المُجَلِّي**; ikinciye: **المصلِّي**; üçüncüye: **المُسَلِّي**; dördüncüye: **التَّالي**; beşinciye: **المُرْتاح**; altıncıya: **العاطِفِ**; yedinciye: **الحَظِيّ**; sekizinciye: **المؤمَّل**; dokuzuncuya: **اللَّطيم**; onuncuya: **السُكَيْت**; o, yarışanların sonuncusudur.

**ابن السكِّيت** dedi: **الصِّلاء** yakacak adıdır; o, **الصَّلا**’dır: **الصاد**’ı kesrelediğinde uzatırsın; onu fetha yaptığında kısaltırsın; bunu **الفرّاء** söyledi.

**اللَّيث** dedi: **الصِّلِّيَان**: bir bitkidir. Bazıları dedi: o, **فِعِّلاَن** takdiri üzeredir.

Bazıları dedi: **فِعْلِيان**; **فِعليان** diyen dedi: “Bu, **أرضٌ مَصْلاةٌ**’dır.” O, büyük bir **سَبْطة**’sı olan bir bitkidir; sanki kamışın başı gibidir; kuyrukları çıktığında develer onunla beslenir; Araplar ona “develerin ekmeği” der.

Başkası dedi: Arapların yemin darb-ı mesellerindendir; adam, onunla adamın malını koparmak için yemine giriştiğinde: “Onu, eşeğin **الصِّلِّيَانَة**’yı koparması gibi kopardı.” Bu, onun yerde bir **جِعْثِنة**’si olması sebebiyledir; eşek onu dişlediğinde onu **جِعْثِنَتها** ile söker.

**شَمر** Ebû Amr’dan: **الصَّلاَيَةُ**: üzerinde koku veya **هَبِيد** dövülen her geniş taştır; denir: **صَلاءةٌ** ve **صَلاية**.

**ابن شُميل** dedi: **الصَّلاَية**: **القُفّ**’tan kaba, kalın, sert bir tahta parçasıdır.

**أبو العبَّاس** Allah تعالى’nın sözü hakkında: “(وَبِيَعٌ وَصَلَوَاتٌ)” (الحج: 40); dedi: **الصلوات**: Yahudilerin kiliseleridir. Dedi: Aslı İbranice ile **صَلُوتا**’dır ve buna benzer.

**الزجَّاج** dedi: Şöyle de okunmuştur: “(وصُلُواتٌ ومَساجد)” (الحج: 40). Dedi: Denildi ki: o, Sâbiîlerin salât yerleridir.

**لوص** : **أبو تُراب** dedi: Denir: işten **لاصَ** etti ve **نَاص** etti: sapmak manasındadır.

**أبو سعيد اللِّحياني** dedi: Ondan bir şey almak istedim: **أَلَصْتُ**; **أُلِيصُ** bir **إلاصةً** ile. Ve istedim: **أَنَصْتُ**; **أُنِيصُ** bir **إِنَاصَةً** ile; yani: istedim.

**أبُو عُبَيْد**: **الإلاصة** **العِلاصة** gibidir: insanı bir şey üzerinde döndürmendir; onu ondan istersin. Denir: “Onu şu ve şu üzerine **أُلِيصُه** etmeyi sürdürdüm.”

Ömer, Osman’a dedi: O, Peygamberin ( صلى الله عليه وسلم ) ölüm anında amcasına üzerinde **أَلاَصَ** ettiği kelimedir: “Şehadet: لا إله إلاّ الله”.

**اللَّيْثِ**: **اللَّوْص** **الملاوَصة**’dandır; bakışta sanki bir işi arzulamak için hile yapar gibidir. İnsan, baltayla onu sökmek istediğinde ağacı **يُلاَوِصُ** eder; onu bakışında sağa ve sola **يُلاَوِصُ** eder görürsün: onu nasıl vuracağını.

**ثعلب** İbnü’l-A‘râbî’den: **الفالُوذ**’a denir: **المُلَوَّصُ** ve **المُزَعْزَعُ** ve **المُزَعْفَرُ**; o, **اللَّمْص**’tur. Dedi: Adam **لوَّص** etti: **اللَّواص** yediğinde; o, saf baldır.

**أصل** : **اللّيث** dedi: **الأصل**: her şeyin altıdır. Ve denir: “Bu ağaç **اسْتَأصَلَتْ**”, yani: kökü sabit oldu. Ve “Allah falan oğullarını **اسْتَأصَلَ** etti”, yani: onlara bir kök bırakmadı. Ve denir: “Bizim toprağımızda hurma mutlaka **أَصِيل**’dir”, yani: ondadır; hâlâ gider ve yok olmaz. Ve falan **أَصِيلُ الرَّأيِ**’dir; görüşü **أَصُلَ** etti bir **أصالةً** ile. Ve o, mutlaka **أَصيلُ الرَّأي** ve akıldır. Ve **الأصيل**: akşam vaktidir. O, **الأُصُل**’dür.

**ابن السِّكِّيت**: Denir: Onu **أُصَيْلالاً** ve **أُصَيْلاَناً** gördüm: onu akşam vakti gördüğünde. Ve onu **مُؤْصِلاً** gördüm. Akşamın **أَصيل**’inin çoğulu: **آصالٌ**.

**اللَّيث** dedi: **الأصيل**: helaktır. **أَوْس** dedi:
خافُوا الأَصيلَ وقد أَعْيَتْ مُلُوكَهُمُ
وحُمِّلُوا مِن ذَوِي غَوْمٍ بأَثْقَالِ
Ve **الأَصِيلُ**: **الأصْل**’dür. Ve **رَجُلٌ أَصِيلٌ**: kökü olan.

**ابن السّكِّيت**: “Onlar **بِأَصِيلَتِهِمْ** geldiler”, yani: hepsiyle.

**ثعلب** İbnü’l-A‘râbî’den: “Şeyi **بِأَصَلَتِه** aldım”: ondan hiçbir şey bırakmadığında.

Ve denir: Falan, şöyle şöyle yapmaya **أَصِلَ** etti; senin “**عَلِقَ**” ve “**طَفِقَ**” demen gibi.

**شَمر** dedi: **الأَصَلَة**: koyunun ciğeri gibi bir yılandır; onun bir tek ayağı vardır. Denildi ki: o, değirmen taşı gibi yuvarlak, kırmızıdır; bir ağaca ve bir çubuğa dokunmaz ki onu zehirlemesin; şiddetli kırmızılıkta değildir; onun bir dikeni vardır; onunla yerde çizgi çizer; değirmen taşının öğütmesi gibi öğütür.

**لصا** : **اللّيث** dedi: Denir: falan, falana **لَصَى** etti; onu **يَلْصُوه** eder ve ona **يَلْصُو** eder: bir şüphe sebebiyle ona sokulduğunda. Ve **يَلْصِي** ikisinin daha fasihidir. Şu beyti okudu:
عَفٌّ فلاَ لاصٍ ولا مَلْصِيُّ
Yani: ona **يُلْصَى** edilmez.

Başkası dedi: **اللَّصْوُ** ve **القَفْوُ**: insana bir şüphe ile iftira etmektir; onu ona nisbet eder. Denir: onu **لَصاه** etti; onu **يَلْصُوه** eder ve onu **يَلْصِيه** eder: ona iftira ettiğinde.

**أبو عُبَيد** dedi: Araplardan bir kadından rivayet edilir ki ona denildi: “Falan seni hicvetti.” Dedi: “Ne **قَفَا** etti ne **لَصَا**”; yani: bana iftira etmedi. Dedi: Onun “**لَصَا**” sözü “**قَفَا**” gibidir. Denir: bundan: **رجلٌ قافٍ لاصٍ**. Ve şu beyti okudu:
إِنِّي امرؤٌ عن جارتي غنيُّ
عَفٌّ فلا لاصٍ ولا مَلْصِيُّ
Der ki: ne iftiracı ne de kendisine iftira edilendir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B5/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب اللام والواو وما يثلثهما)
(لوي)  اللام والواو والياء أصلٌ صحيح، يدلُّ على إمالةٍ للشيء. يقال: لوَى يدَه يَلويها. ولوَى برأسِه: أمَالَه. واللَّوِيُّ: ما ذَبَل من البَقْل، وسمِّي لَوِيَّاً لأنَّه إذا ذَبَل التوَى ومال. واللِّواء معروفٌ، وسمِّي لأنَّه يُلوَى على رُمْحه. واللَّوِيَّة: ما ذُخِرَ من طعامٍ لغيرِ الحاضِرين، كأنَّه أُميل عنهم إلى غيرهم. وأَلْوَى بالشَّيء، إذا أشار به كاليد ونحوه. وألْوَى بالشَّيء: ذهبَ به، وكأنه أماله إلى نَفْسه. والألْوَى: الرّجُل المجتنِب المنفرِد، لا يزال كذلك، كأنَّه مالَ عن الجلساء إلى الوُحْدة. واللَّيَّاءُ، الأرض البعيدة من الماء، وسمِّيت بذلك لأنَّها كأنها مالت عن نَهْج الماء. ولواه دَيْنَه يَلوِيه لَيَّاً ولَيَّاناً، وهو الباب. قال:
تُطِيلِينَ لَيَّانِي وأنت مَلِيَّةٌ *** وأُحْسِنُ يا ذاتَ الوشاح التّقاضيا([1])ولِوَى الرَّمْل: مُنْقَطَعُه. وألوَى القومُ، إذا بلغَوا لِوَى الرّمل. وسمِّي بذلك لأنَّ الريح تَلويه كيف شاءت. ويقولون: *أكثرتَ من الحيِّ واللّيّ([2]). قالوا: فالحيّ: الواضح من الكلام، و[الليّ]: الذي لا يُهتَدى له.
(لوب)  اللام والواو والباء كلمتانِ متباينتان، ويمكن أن يُحمل إحداهما على الأخرى.
فالكلمة الأولى: اللَّوْب واللُّوَاب: العطش، والفعل لابَ يلوب، وهو لائب.
والكلمة الأخرى اللاَّبَة، وهي الحَرَّة، والجمع لُوبٌ([3]). والذي يجمع بين الكلمتين أن الحَرَّة عطشَى، كأنَّها مُحترِقة.
(لوت)  اللام والواو والتاء لست أحُقُّ صحَّتَه، وليس هو من كلامهم عندي، لكنَّ ناساً زعموا أنَّه يقال: لاتَ يَلُوتُ، إذا أخبَرَ بغير ما سُئِل عنه. ويقولون: اللَّوْت: الكِتمان. وفيهما نظر.
(لوث)  اللام والواو والثاء أصلٌ صحيح، يدلُّ على التواءٍ واسترخاءٍ ولَيِّ الشّيءِ على الشيء. يقال: لاثَ العِمامةَ يَلُوثها لَوثاً، ويقولون: إنَّ اللُّوثة: الاسترخاء، ويقولون: مَسٌّ من الجنون. قال:
إذاً لقَامَ بنصري مَعشرٌ خُشُنٌ	 ***عند الحفيظة إنْ ذو لُوثةٍ لانا([4])والمَلاَثُ: الشَّيء الذي يُلاَث عليه الثَّوب. ويقولون: ناقةٌ ذاتُ لَوْثَة، أي كثيرة اللَّحمِ ضخمة الجِسم. وديمةٌ لَوثاءُ، تَلُوث النَّباتَ بعضَه على بعض. وقولهم: التاثَ في عمله: أبطأ، من هذا، كأنَّه التوَى واعوجَّ. والمَلاَثُ: الرّجُل الجليل تُلاثُ به الأمور، والجمع مَلاَوِث. قال:
هلاّ بكيت مَلاوِثاً *** من آلِ عبد مناف([5])ويقال: إنَّ اللَّويثة: الجماعةُ من الناس من قبائلَ شتَّى، والمعنى([6]) أنَّهم التاثَ بعضُهم إلى بعض، أي مال.
 (لوح)  اللام والواو والحاء أصلٌ صحيح، مُعظَمه مقاربةُ بابِ اللَّمعان. يقال: لاحَ الشَّيء يلوح، إذا لمَحَ وَلَمَع. والمصدر اللَّوْح. قال:
أراقِبُ لَوحاً من سُهيلٍ كَأنَّه *** إذا ما بدا من آخِرِ الليل يَطرِفُ([7])ويقال: ألاحَ بسَيفهِ: لمَعَ به. وألاحَ البرقُ: أومَضَ. واللَّيَاح: الأبيض. قال ابنُ دريد في قول القائل([8]):
تُمسِي كألواح السِّلاح وتُضحي *** كالمهاةِ صبيحةَ القَطْرِ
إنَّ الألواح: ما لاح من السلاح، وأكثر ذلك السُّيوفُ.
ومن الباب لَوّحَهُ الحرُّ، وذلك إذا حرَّقه وسوّدَه حتَّى لاح من بُعدٍ لمن أبصَرَه. ومن الباب اللَّوح: الكَتِف. واللَّوح: الواحد من ألواح السَّفينة؛ وهو أيضاً كلُّ عظمٍ عريض. وسمِّي لَوحاً لأنَّه يلُوح. ومن الباب اللُّوح بالضم([9])، وهو الهواء بينَ السّماء والأرض.
ومن الذي شذَّ عن هذا الباب اللَّوح([10]): العطش: ودابَّةٌ مِلْواح: سريع العَطَش. ومما شذَّ عنه أيضاً قولهم: ألاَحَ من الشَّيء: حاذَرَ.
(لوذ)  اللام والواو والذال أصلٌ صحيح يدلُّ على إطاقةِ الإنسان بالشيء مستعيذاً به ومتستِّراً. يقال: لاذ به يلوذ لَوْذاً ولاذَ لِياذاً، وذلك إذا عاذَ به من خَوْفٍ أو طَمَع ولاَوَذَ لِوَاذاً قال الله تعالى: {قَدْ يَعْلَمُ اللهُ الَّذِينَ يتَسَلَّلُونَ مِنْكُمْ
لِوَاذاً} [النور 63]. وكان المنافقون إذا أراد الواحدُ منهم مفارَقَةَ مجلسِ رسول الله، صلى الله عليه وآله وسلم، لاذ بغيرِه متستِّراً ثم نهض. وإنما قال لواذاً لأنه من لاوَذَ وجعل مصدره صحيحاً، ولو كان من لاذ لقال لِياذاً، واللَّوْذ: ما يُطِيف بالجبل، والجمع ألواذ.
(لوز)  اللام والواو الزاء كلمةٌ، وهو اللَّوْز.
(لوس)  اللام والواو والسين كلمةٌ تدلُّ على شيءٍ من التطَعُّم. قالوا: اللَّوْس أن يَتتبَّع([11])الإنسانُ المآكِل. يقال: لاسَ يَلُوسُ لَوْساً. ويقولون: اللُّوَاسة: اللُّقْمَة. قال ابن دريد: لُسْتُ الشَّيءَ في فمي، إذا أدَرْتَه بلسانك([12]).
(لوص)  اللام والواو والصاد. يقولون: اللَّوْص: أن تُطالِع الشَّيءَ من خَلل سترٍ أو باب. يقال: لُصْتُه ألُوصُه لَوْصاً.
(لوط)  اللام والواو والطاء كلمةٌ تدل على اللُّصوق. يقال: لاط الشّيءُ بقلبي، إذا لَصِق. وفي بعض الحديث: "الولد أَلْوَطُ بالقَلْب([13])"، أي ألْصَق. ويقولون: هذا أمرٌ لا يَلْتَاطُ بصَفَرِي، أي لا يَلصَق بقلبي. ولُطتُ الحَوْضَ لَوطاً، إذا مَدَرْتَه بالطِّين.(لوع)* اللام والواو والعين: اللَّوعة: الحُبّ. [و] يقال: رجلٌ لاعٌ هاعٌ، إذا كان جباناً.
(لوغ)  اللام والواو والغين. ذكر ابن دريد([14]) أن اللوْغ: أن تُدِير الشيءَ في فمك. يقال: لاغَه لَوْغاً.
(لوق)  اللام والواو والقاف كلمةٌ تدلُّ على تطييب شيءٍ. يقال: لَوَّقَ الطّعامَ، إذا طيَّبَه بإِدامه. ويقولون: اللُّوقة: الزُّبْدَة([15])، ويقال للمرأة، إذا لم تَحْظَ عند زوجِها: ما لاقَتْ، أي كَأنَّه لم يَستطِبْ صُحبتَها. ومن الباب: لاَقَتِ الدّواةُ وأَلقْتُها([16]).
(لوك)  اللام والواو والكاف كلمةٌ واحدة. يقال: لُكْتُ اللُّقْمةَ ألُوكُها لَوْكاً. وفلانٌ يَلُوكُ أعراضَ النّاس، إذا كان يغتابُهم.
(لوم)  اللام والواو والميم كلمتانِ تدلُّ إحداهما على العَتْب والعَذْل، والأخرى على الإبطاء.
فالأوَّل اللَّوْم، وهو العَذْل. تقول: لُمْتُه لَوْماً، والرّجلُ مَلوم. والمُلِيم: الذي يستحقُّ اللَّوْم. واللَّوْماء([17]): الملامة، ورجل لُوَمة: يلُوم الناس. ولُومة يُلام.
والكلمة الأخرى التلوُّم، وهو التمكُّث. ويقال: إنَّ اللاَّمَةَ: الأمرُ يُلاَم([18]) عليه الإنسان.
 (لون)  اللام والواو والنون كلمةٌ واحدة، وهي سَحْنَة الشَّيء: من ذلك اللَّون: لونُ الشَّيء، كالحمرة والسواد، ويقال: تلوَّن فلانٌ: اختلفت أخلاقُه. واللَّوْن: جنسٌ من التَّمْر. واللِّينَة: النَّخلة، منه، وأصل الياء فيها واو. قال الله تعالى: ﴿ما قَطَعْتُمْ مِنْ لِينَةٍ﴾ [الحشر 5]. والله أعلم بالصَّواب.
--------------ـــ
([1]) البيت لذي الرمة في ديوانه 651 واللسان (لوى) والاشتقاق 16.
([2]) ومثله الحو واللو.
([3]) مثله قارة وقور، وساحة وسوح.
([4]) البيت لقريط بن أنيف العنبري، ومقطوعته في أول حماسة أبي تمام.
([5]) أنشده في اللسان (لوث).
([6]) في الأصل:  "ومعنى".
([7]) البيت لجران العود في ديوانه 14.
([8]) هو ابن أحمر، اللسان (لوح) والجمهرة (2: 194).
([9]) وحكى اللحياني فيه الفتح.
([10]) هذا بالفتح والضم، والضم أعلى.
([11]) في الأصل: "يبيع". وفي اللسان: "لاس يلوس وهو ألوس: تتبع الحلاوات فأكلها".
([12]) الجمهرة (3: 51).
([13]) في المجمل: "وفي الحديث: الولد ألوط، أي ألصق بالكبد". وفي اللسان: "وفي حديث أبي بكر رضي الله عنه أنه قال: إن عمر لأحب الناس إلي. ثم قال: اللهم أعز، والولد ألوط قال أبو عبيد: قوله والولد ألوط، أي ألصق بالقلب".
([14]) في الجمهرة (3: 150).
([15]) ويقال ألوفة أيضاً بفتح الهمزة. واقتصر عليها في المجمل.
([16]) في الأصل: "وألقيتها"، تحريف. وفي المجمل: "ومنه لاقت الدواة، إذا لصقت"، وهو تفسير مريب. وفي القاموس: "لاق الدواة يليقها ليقة وليقاً وألاقها: جعل لها ليقة وأصلح مدادها، فلاقت الدواة: لصق المداد بصوفها".
([17]) وكذلك اللومى، بالقصر، واللائمة.
([18]) في الأصل: "يدوم"، صوابه في المجمل واللسان.

ـ

##### Türkçe

(باب **اللام** و**الواو** وما يثلثهما)
(**لوي**)  **اللام** ve**الواو** ve**الياء** sahih bir asıldır; bir şey için bir eğmeye delâlet eder. Denir: **لوَى** elini **يَلويها**. Ve **لوَى** başıyla: onu eğdi. Ve **اللَّوِيُّ**: sebzeden solmuş olan şeydir; **لَوِيَّاً** diye adlandırıldı; çünkü o solduğunda bükülür ve eğilir. Ve **اللِّواء** bilinir; ve **رُمْحه** üzerine büküldüğü için böyle adlandırıldı. Ve **اللَّوِيَّة**: hazır bulunanlar dışındakiler için yiyecekten saklanan şeydir; sanki onlardan başkalarına doğru eğilmiş gibidir. Ve **أَلْوَى** şey ile, el ve benzeri gibi onunla işaret ettiğinde. Ve **ألْوَى** şey ile: onu götürdü; sanki onu kendi nefsine doğru eğmiş gibidir. Ve **الألْوَى**: çekinen, tek başına kalan adamdır; daima böyledir; sanki oturanlardan yalnızlığa doğru meyletmiş gibidir. Ve **اللَّيَّاءُ**: sudan uzak olan yer; bununla adlandırıldı; çünkü o sanki su yolundan meyletmiş gibidir. Ve **لواه** borcunu **يَلوِيه** **لَيَّاً** ve **لَيَّاناً** (ile) (erteledi/oyaladı); ve o babdır. Dedi:
تُطِيلِينَ لَيَّانِي وأنت مَلِيَّةٌ *** وأُحْسِنُ يا ذاتَ الوشاح التّقاضيا([1])
Ve **لِوَى الرَّمْل**: onun kesildiği yerdir. Ve **ألوَى** kavim, **لِوَى الرّمل**’e vardıklarında. Ve bununla adlandırıldı; çünkü rüzgâr onu dilediği gibi büker. Ve derler: *أكثرتَ من الحيِّ واللّيّ([2]). Dediler: **الحيّ**: sözün açık olanıdır; ve **[الليّ]**: kendisine yol bulunamayan şeydir.

(**لوب**)  **اللام** ve**الواو** ve**الباء** iki kelimedir, birbirinden ayrıdır; ve ikisinden biri ötekine hamledilebilir.
Birinci kelime: **اللَّوْب** ve**اللُّوَاب**: susuzluktur; fiil **لابَ يلوب**’dur; ve o **لائب**’dir.
Öteki kelime **اللاَّبَة**’dir; o da **الحَرَّة**’dir; cem‘i **لُوبٌ**’dur([3]). İki kelimeyi birleştiren şey: **الحَرَّة** susuzdur; sanki yanmış gibidir.

(**لوت**)  **اللام** ve**الواو** ve**التاء**’nın sıhhatini haklı görmüyorum; ve o, bence onların كلام’ından değildir; lâkin birtakım insanlar, denildiğini iddia ettiler: **لاتَ يَلُوتُ**; kendisine sorulandan başka bir şeyle haber verdiğinde. Ve derler: **اللَّوْت**: gizlemedir. Ve ikisinde de bakış (şüphe) vardır.

(**لوث**)  **اللام** ve**الواو** ve**الثاء** sahih bir asıldır; bükülmeye, gevşemeye ve bir şeyi bir şey üzerine bükmeye delâlet eder. Denir: **لاثَ العِمامةَ يَلُوثها لَوثاً**. Ve derler: **اللُّوثة** gevşemedir; ve derler: delilikten bir dokunuştur. Dedi:
إذاً لقَامَ بنصري مَعشرٌ خُشُنٌ	 ***عند الحفيظة إنْ ذو لُوثةٍ لانا([4])
Ve **المَلاَثُ**: elbisenin üzerine bağlandığı şeydir. Ve derler: **ناقةٌ ذاتُ لَوْثَة**; yani eti çok, cismi iri. Ve **ديمةٌ لَوثاءُ**: bitkiyi bir kısmını bir kısmı üzerine dolaştırır. Ve onların sözü: **التاثَ** işinde: yavaşladı; bu (asıl)dan; sanki büküldü ve eğrildi. Ve **المَلاَثُ**: işlerin kendisiyle bağlandığı ulu adamdır; cem‘i **مَلاَوِث**. Dedi:
هلاّ بكيت مَلاوِثاً *** من آلِ عبد مناف([5])
Ve denir: **اللَّويثة**: çeşitli kabilelerden insanlardan bir topluluktur; ve معنى([6]) şudur: onların bir kısmı bir kısmına **التاثَ** etti; yani meyletti.

(**لوح**)  **اللام** ve**الواو** ve**الحاء** sahih bir asıldır; çoğu, parıltı باب’ına yakındır. Denir: **لاحَ الشَّيء يلوح**; görünüp parladığında. Masdar **اللَّوْح**’tur. Dedi:
أراقِبُ لَوحاً من سُهيلٍ كَأنَّه *** إذا ما بدا من آخِرِ الليل يَطرِفُ([7])
Ve denir: **ألاحَ** kılıcıyla: onunla parladı. Ve **ألاحَ** şimşek: çaktı. Ve **اللَّيَاح**: beyazdır. İbn Düreyd, söyleyenin sözü hakkında dedi([8]):
تُمسِي كألواح السِّلاح وتُضحي *** كالمهاةِ صبيحةَ القَطْرِ
**الألواح**: silahtan parlayan şeydir; bunun çoğu kılıçlardır.
Ve bu babdandır: sıcağın onu **لَوّحَهُ** etmesi; bu, onu yakıp karartmasıdır; ta ki onu gören için uzaktan parlasın. Ve bu babdandır **اللَّوح**: kürektir. Ve **اللَّوح**: gemi tahtalarından bir tanedir; o ayrıca her geniş kemiktir. **لَوحاً** diye adlandırıldı; çünkü o **يلُوح** eder. Ve bu babdandır **اللُّوح** (ضم ile)([9]); o, gök ile yer arasındaki havadır.
Bu babdan şâz olan şeylerden: **اللَّوح**([10]): susuzluk; ve **دابَّةٌ مِلْواح**: susuzluğu çabuk olan. Ve ondan şâz olanlardan da onların sözü: **ألاَحَ** şeyden: sakındı.

(**لوذ**)  **اللام** ve**الواو** ve**الذال** sahih bir asıldır; insanın bir şeye sığınarak ve örtünerek onunla kuşanmasına delâlet eder. Denir: **لاذ** onunla **يلوذ** **لَوْذاً**; ve **لاذَ لِياذاً**; bu, korkudan veya tamahtan onunla sığındığında. Ve **لاَوَذَ لِوَاذاً**. Allah تعالى dedi: ﴿قَدْ يَعْلَمُ اللهُ الَّذِينَ يتَسَلَّلُونَ مِنْكُمْ لِوَاذاً﴾ [النور 63]. Münafıklar, onlardan biri رسول الله’ın, صلى الله عليه وآله وسلم, meclisinden ayrılmak istediğinde, başkasıyla örtünerek ona **لاذ** eder, sonra kalkardı. Ancak **لواذاً** dedi; çünkü o **لاوَذَ**’dandır ve masdarını sahih kıldı; eğer **لاذ**’dan olsaydı **لِياذاً** derdi. Ve **اللَّوْذ**: dağın etrafını kuşatan şeydir; cem‘i **ألواذ**.

(**لوز**)  **اللام** ve**الواو** **الزاي** bir kelimedir; o **اللَّوْز**’dur.

(**لوس**)  **اللام** ve**الواو** ve**السين** bir kelimedir; tatmaya dair bir şeye delâlet eder. Dediler: **اللَّوْس** insanın yiyecekleri takip etmesidir. Denir: **لاسَ يَلُوسُ لَوْساً**. Ve derler: **اللُّوَاسة**: lokmadır. İbn Düreyd dedi: **لُسْتُ** şeyi ağzımda; dilinle onu çevirdiğinde([12]).

(**لوص**)  **اللام** ve**الواو** ve**الصاد**. Derler: **اللَّوْص**: bir şeyi bir örtünün veya kapının aralığından gözetlemendir. Denir: **لُصْتُه** **ألُوصُه** **لَوْصاً**.

(**لوط**)  **اللام** ve**الواو** ve**الطاء** bir kelimedir; yapışmaya delâlet eder. Denir: **لاط** şey kalbime; yapıştığında. Bazı hadiste: "الولد **أَلْوَطُ** بالقَلْب([13])"; yani daha yapışık. Ve derler: bu, **صَفَرِي**’me **يَلْتَاطُ** etmeyen bir iştir; yani kalbime yapışmaz. Ve **لُطتُ الحَوْضَ لَوطاً**; onu çamurla sıvadığında.

(**لوع**)*  **اللام** ve**الواو** ve**العين**: **اللَّوعة**: sevgidir. [Ve] denir: **رجلٌ لاعٌ هاعٌ**; korkak olduğunda.

(**لوغ**)  **اللام** ve**الواو** ve**الغين**. İbn Düreyd([14]) zikretti ki **اللوْغ**: bir şeyi ağzında çevirmendir. Denir: **لاغَه لَوْغاً**.

(**لوق**)  **اللام** ve**الواو** ve**القاف** bir kelimedir; bir şeyi hoş kılmaya delâlet eder. Denir: **لَوَّقَ الطّعامَ**; katığıyla onu lezzetli kıldığında. Ve derler: **اللُّوقة**: kaymaktır([15]). Ve kadına denir; kocası yanında nasip bulmadığında: **ما لاقَتْ**; yani sanki onun arkadaşlığını hoş bulmamış gibidir. Ve bu babdandır: **لاَقَتِ الدّواةُ** ve **أَلقْتُها**([16]).

(**لوك**)  **اللام** ve**الواو** ve**الكاف** tek bir kelimedir. Denir: **لُكْتُ اللُّقْمةَ ألُوكُها لَوْكاً**. Ve falan, insanların ırzlarını **يَلُوكُ** eder; onları gıybet ettiğinde.

(**لوم**)  **اللام** ve**الواو** ve**الميم** iki kelimedir; birisi siteme ve kınamaya, öteki yavaşlamaya delâlet eder.
Birincisi **اللَّوْم**’dur; o kınamadır. Dersin: **لُمْتُه لَوْماً**; ve adam **مَلوم**’dur. Ve **المُلِيم**: kınamayı hak eden kimsedir. Ve **اللَّوْماء**([17]): kınamadır; ve **رجل لُوَمة**: insanları kınar. Ve **لُومة**: kınanır.
Öteki kelime **التلوُّم**’dur; o, oyalanmadır. Ve denir: **اللاَّمَةَ**: insanın üzerine kınandığı iştir([18]).

(**لون**)  **اللام** ve**الواو** ve**النون** tek bir kelimedir; o, şeyin görünüşüdür: bundan **اللَّون**: şeyin rengi; kızıllık ve siyahlık gibi. Ve denir: falan **تلوَّن** etti: ahlâkı değişti. Ve **اللَّوْن**: hurmadan bir cinstir. Ve **اللِّينَة**: hurma ağacıdır; ondandır; ve onda **الياء**’ın aslı **واو**’dur. Allah تعالى dedi: ﴿ما قَطَعْتُمْ مِنْ لِينَةٍ﴾ [الحشر 5]. Ve Allah, doğruyu daha iyi bilendir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B5/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ل و ص
هو يلاوص الشجرة‏:‏ ينظر يمنة ويسرة كيف يقطعها ومنه‏:‏ لاوصني فلان عن كذا‏:‏ خادعني وفلان ملاوص‏:‏ متملق خدّاع وتلوّص‏:‏ تلوّى‏.‏
وأعوذ بالله من اللوصة والشوصة‏.‏

##### Türkçe

ل و ص
O, ağacı kesen **يلاوص الشجرة**’dir: onu nasıl keseceğine dair sağa ve sola bakar. Bundan: **لاوصني فلان عن كذا**: beni şu hususta aldattı. Ve falan **ملاوص**’tur: dalkavuk, aldatıcı. Ve **تلوّص**: kıvrandı.

Ve Allah’a **اللوصة** ve **الشوصة**’den sığınırım.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B5/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

لاصَه بعينه لَوْصاً ولاوَصَه: طالَعَه من خَلَلٍ أَو سِتْرٍ، وقيل: المُلاوَصةُ النظر يَمْنةً ويَسْرةً كأَنه يَرُومُ أَمراً. والإِلاصَةُ، مثل العِلاصة: إِدارَتُك الإِنسانَ على الشيء تَطلبُه منه، وما زلت أُلِيصُه وأُلاوِصُه على كذا وكذا أَي أُدِيرُه عليه. وقال عمر لعثمان في معنى كلمة الإِخلاص: هي الكلمة التي أَلاصَ عليها النبيُّ، صلّى اللّه عليه وسلّم، عَمَّه يعني أَبا طالب عند الموت شهادة أَن لا إله إِلا اللّه أَي أَدارَه عليها وراوَده فيها. الليث: اللَّوْصُ من المُلاوَصةِ وهو النظر كأَنه يَخْتِلُ ليَرُوم أَمراً. والإِنسان يُلاوِصُ الشجرة إِذا أَرادَ قَلْعَها بالفأْسِ، فتراه يُلاوِصُ في نظره يمنة ويسرة كيف يضرِبُها وكيف يأْتيها ليقلَعها. ويقال: أَلاصَه على كذا أَي أَدارَه على الشيء الذي يُرِيده. وفي الحديث أَنه قال لعثمان: إِن اللّه، تبارك وتعالى، سَيُقَمِّصُك قَمِيصاً وإِنك سَتُلاصُ على خَلْعِه أَي تُراوَد عليه ويُطْلَبُ منك أَن تخْلَعه، يعني الخلافة. يقال: أَلَصْته على الشيء أُلِيصُه مثل رَاودْته عليه وداورته. وفي حديث زيد بن حارثة: فأَدارُوه وأَلاصُوه فأَبى وحلف أَن لا يَلْحَقَهُم. وما أَلَصْت أَن آخُذَ منه شيئاً أَي ما أَرَدْت.
ويقال للفالُوذ: المُلَوَّصُ والمُزَعْزَع والمُزَعْفَر واللَّمْصُ واللَّواصُ.
أَبو تراب: يقال لاصَ عن الأَمر وناصَ بمعنى حادَ. وأَلَصْت أن آخُذَ منه شيئاً أُلِيصُ إِلاصَةً وأَنَصْت أُنِيصُ إِناصةً أَي أَرَدت. ولَوَّصَ الرجلُ إِذا أَكلَ اللَّواصَ، واللَّواصُ هو العسَلُ، وقيل: العسلُ الصافي. وفي الحديث: من سبق العاطسَ بالحمد أَمِنَ الشَّوْصَ واللَّوْصَ؛ هو وَجَعُ الأُذنِ، وقيل: وجَعُ النحر.

##### Türkçe

**لاصَه** gözüyle **لَوْصاً** ve **لاوَصَه**: onu bir gedikten yahut bir örtüden gözetledi,

ve denildi: **المُلاوَصةُ** sağa ve sola bakıştır; sanki bir şeyi murat eder.

Ve **الإِلاصَةُ**, **العِلاصة** gibi: senin insanı bir şey üzerinde döndürmendir; onu ondan talep edersin,

ve ben onu şu ve şu üzerine durmadan **أُلِيصُه** ve **أُلاوِصُه** ettim; yani onu onun üzerinde döndürürüm. Ömer dedi

Osman’a **الإِخلاص** kelimesinin manasında: o, Peygamber’in, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, amcası—yani Ebû Tâlib—üzerinde ölüm anında **أَلاصَ** ettiği kelimedir: “Allah’tan başka ilâh yoktur” şehadeti; yani onu onun üzerinde döndürdü ve onda onu yokladı. Leys: **اللَّوْصُ** **المُلاوَصةِ**dendir; o, bakıştır; sanki bir şeyi murat etmek için gizlice aldatır. Ve insan ağacı **يُلاوِصُ** eder

onu baltayla söküp çıkarmak istediğinde; onu görürsün ki bakışında sağa ve sola **يُلاوِصُ** eder: ona nasıl vuracağını ve ona nasıl geleceğini, onu söküp çıkarmak için. Ve denilir: onu şu üzerine **أَلاصَه**; yani onu, istediği şey olan şey üzerinde döndürdü. Ve hadiste: Osman’a dediği rivayet edilmiştir: Şüphesiz Allah, Tebâreke ve Teâlâ,

sana bir gömlek giydirecektir ve sen onu çıkarman üzerine **سَتُلاصُ** edileceksin; yani onun üzerinde sana müracaat edilecek

ve senden onu çıkarman istenecek; yani hilâfet. Denilir: onu şey üzerine **أَلَصْته**; onu **أُلِيصُه**; **رَاودْته** gibi ve onu onun üzerinde dolaştırdım. Zeyd b. Hârise hadîsinde: “Onu döndürdüler

ve onu **أَلاصُوه** ettiler; fakat o reddetti ve yemin etti ki onlara katılmayacaktır.” Ve ondan bir şey almaya **أَلَصْت** etmedim; yani istemedim.

Ve **الفالُوذ** için denilir: **المُلَوَّصُ** ve **المُزَعْزَع** ve **المُزَعْفَر** ve **اللَّمْصُ**
ve **اللَّواصُ**.

Ebû Turâb: denilir: işten **لاصَ** etti ve **ناصَ** etti; “saptı” manasındadır. Ve ondan bir şey almaya **أَلَصْت** ettim; **أُلِيصُ** **إِلاصَةً**; ve **أَنَصْت**; **أُنِيصُ** **إِناصةً**; yani istedim. Ve adam **لَوَّصَ**

**اللَّواصَ** yediğinde; ve **اللَّواصُ** baldır; ve denildi: saf baldır. Ve hadiste: “Kim aksıranı hamd ile geçerse **الشَّوْصَ** ve **اللَّوْصَ**dan emin olur”; o,

kulak ağrısıdır; ve denildi: boğaz ağrısıdır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B5/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ل و ص * * ألاَصَهُ * على كذا أي أداره على الشيء الذي يرومه منه وفي الحديث ﴿هي الكلمة التي * ألاَصَ * عليها النبي ]ص[ عَمَّه﴾ يعني أبا طالب

##### Türkçe

* ل و ص * **ألاَصَهُ** على كذا: yani onu, ondan murat ettiği şey üzerine döndürdü. Ve hadiste: { o, Peygamberin ]ص[ amcasına —yani Ebû Tâlib’e— üzerine **ألاَصَ** ettiği kelimedir. }

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B5/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

اللوص: اللمح من خلل باب ونحوه  ، عن ابن دريد،  كالملاوصة  . يقال: لاصه بعينه لوصا، ولاوصه ملاوصة، إذا طالعه من خلل، أو ستر ولمحه. في الحديث:  من سبق العاطس بالحمد أمن الشوص، واللوص والعلوص  اللوص:  وجع الأذن، أو  وجع  النحر  ، وهي اللوصة أيضا، وتقدم الشوص، والعلوص في موضعهما. قال أبو تراب: يقال:  لاص  عن الأمر، وناص، بمعنى  حاد  .  واللواص، كسحاب: الفالوذ، كالملوص: كمعظم  ، وكذلك اللمص، والمزعفر، والمزعزع، ما تقدم. قال ابن الأعرابي: اللواص: العسل  ، وقيل: هو  الصافي  منه.  ولوص  الرجل تلويصا:  أكله  . يقال: أعوذ بالله من الشوصة واللوصة، قيل:  اللوصة: وجع الظهر  من ريح يصيبه.  وألاصه على الشيء  الذي يرومه إلاصة:  أداره عليه، وأراده منه  . ومنه حديث عمر لعثمان، رضي الله تعالى عنهما، في كلمة الإخلاص  هي الكلمة التي ألاص عليها النبي صلى الله عليه وسلم عمه  يعني أبا طالب عند الموت، أي أداره عليها وراوده فيها، وكذا الحديث الآخر:  وأنك تلاص على خلعه  أي تراود عليه، ويطلب منك خلعه، وقد سبق في  ق م ص  ويقال: ألصت أن آحذ منه شيئا، أليص إلاصة وأنصت أنيص إناصة، أي أردت.  وأليص، بالضم  ، إلاصة، إذا  أرعش  ، أو أرعد من فزع، هكذا نقله الصاغاني، وأورده صاحب اللسان بالباء الموحدة مستدركا، وقد أشرنا إليه. قال الليث:  لاوص  الرجل ملاوصة، أي  نظر كأنه يختل ليروم أمرا  ، وكذلك اللوص. قال: لاوص  الشجرة  يلاوصها، إذا  أراد أن يقطعها بالفأس  ، أو يقلعها،  فلاوص في نظره يمنة ويسرة كيف يأتيها  ليقلعها  وكيف يضربها  .  وتلوص  الرجل، إذا  تلوى، وتقلب  ، نقله الزمخشري، والصاغاني عن ابن عباد. ومما يستدرك عليه: ما زلت أليصه عن كذا، أي أديره عنه. والملاوصة: المخادعة، ورجل ملاوص: متملق خداع، نقله الزمخشري. ولاص بالشيء لياصا: استدار به، نقله ابن القطاع.
  ل-ي-ص  لاص يليص  ليصا، أهمله الجوهري. وقال ابن عباد: أي  حاد  ، لغة في لاص عنه لوصا، كما سبق عن أبي تراب:  ولصت الشيء أليصه  ليصا،  وألصته  إلاصة، وكذا نصته وأنصته، نيصا وإناصة، على البدل،  إذا أرغته  عن شيء يريده منه،  أو حركته لتنتزعه  كالوتد ونحوه. وقال ابن دريد: إذا أخرجته من موضعه.  وألصته عن كذا وكذا: راودته عنه  ، وخادعته. ومما يستدرك عليه: ليصى، كسكرى، يقال إنه اسم ابنة نوح، عليه السلام.

##### Türkçe

**اللوص**: kapı ve benzeri bir şeyin aralığından olan bakış; İbn Düreyd’den; **كالملاوصة** gibi. Denir ki: **لاصه بعينه لوصا** ve **ولاوصه ملاوصة**; eğer onu bir aralıktan gözetlediyse, yahut gizlendi ve onu gördüyse. Hadiste: “Kim aksıranı hamd ile geçerse **الشوص**’tan, **اللوص**’tan ve **العلوص**’tan emin olur.” **اللوص**: kulak ağrısıdır; yahut boğaz ağrısıdır; o da **اللوصة**dır. **الشوص** ve **العلوص** kendi yerlerinde daha önce geçti. Ebû Turâb dedi: Denir ki: **لاص** işten, ve **ناص**; **حاد** mânâsında. Ve **اللواص** (bulut gibi): **الفالوذ**’dur; **كالملوص** gibi: **كمعظم**; ve yine **اللمص** ve **المزعفر** ve **المزعزع**; daha önce geçenlerdir. İbnü’l-A‘râbî dedi: **اللواص**: baldır; ve denildi ki: onun **الصافي** olanıdır. Ve **لوص** adamı **تلويصا**: onu **أكله**. Denir ki: Allah’a **الشوصة**’dan ve **اللوصة**’dan sığınırım. Denildi ki: **اللوصة**: ona isabet eden bir rüzgârdan dolayı sırt ağrısıdır. Ve **ألاصه على الشيء** ki onu ister; **إلاصة**: onu onun üzerine döndürdü ve onu ondan istedi. Ondandır: Ömer’in Osman’a, Allah Teâlâ ikisinden de razı olsun, ihlâs kelimesi hakkında hadisi: “O, Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem’in amcasını onun üzerine **ألاص** ettiği kelimedir”; yani ölürken Ebû Tâlib’i; yani onu onun üzerine döndürdü ve onda onu yokladı. Ve yine diğer hadis: “Ve sen onun çıkarılması üzerine **تلاص** ediyorsun”; yani onun üzerine yokluyorsun ve senden onun çıkarılması isteniyor. Ve daha önce **ق م ص**’ta geçti. Ve denir ki: **ألصت** ki ondan bir şey alayım; **أليص إلاصة** ve **أنصت أنيص إناصة**; yani istedim. Ve **أليص** (ضم ile), **إلاصة**: eğer **أرعش** ettiyse, yahut korkudan titreyip gürlediyse; böylece Sâgânî onu nakletti; ve Lisân sahibi onu tek noktalı **باء** ile, müstedrek olarak zikretti; ve biz ona işaret ettik. Leys dedi: **لاوص** adam **ملاوصة**; yani bir işi istemek için hile yapıyormuş gibi **نظر** etti; ve yine **اللوص**. Dedi: **لاوص الشجرة يلاوصها**; eğer onu baltayla kesmeyi, yahut söküp çıkarmayı istediyse; o zaman bakışında sağa sola **فلاوص** eder: onu nasıl söküp çıkaracağına ve onu nasıl vuracağına. Ve **تلوص** adam; eğer **تلوى، وتقلب** ettiyse; Zemahşerî ve Sâgânî, İbn Abbâd’dan nakletti. Ve onun üzerine istidrâk edilenden: “Şunu şundan dolayı ondan çevirmeye devam ettim” mânâsında: **ما زلت أليصه عن كذا**; yani onu ondan döndürürüm. Ve **الملاوصة**: aldatmadır; ve **رجل ملاوص**: dalkavuk, aldatıcıdır; Zemahşerî nakletti. Ve **لاص بالشيء لياصا**: onunla döndü; İbnü’l-Kattâ‘ nakletti.

**ل-ي-ص**  **لاص يليص ليصا**; Cevherî onu ihmal etti. İbn Abbâd dedi: yani **حاد**; Ebû Turâb’dan daha önce geçtiği üzere **لاص عنه لوصا**’da bir dildir. **ولصت الشيء أليصه ليصا** ve **ألصته إلاصة**; ve yine **نصته وأنصته**; **نيصا وإناصة**; bedel üzere; eğer onu, ondan istediği bir şeyden **أرغته** ettiysen, yahut onu, kazık ve benzeri gibi, söküp alasın diye hareket ettirdiysen. İbn Düreyd dedi: eğer onu yerinden çıkardıysan. Ve **ألصته عن كذا وكذا**: onu ondan yokladın ve onu aldattın. Ve onun üzerine istidrâk edilenden: **ليصى** (سكرى gibi); denir ki: o, Nûh’un (aleyhisselâm) kızının adıdır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B5/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

لَاصَ
1 لَاصَ ذ , intrans.: see 3. -A2- لَاصَهُ بِعَيْنِهِ: see 3. -A3- لَاصَ عَنِ الأَمْرِ He turned aside, or away, from the thing, or affair; he declined from it; he avoided it. (Aboo-Turلb, K. *)

لاوص
3 لاوص ذ , (K,) inf. n. مُلَاوَصَةٌ, (M,) He looked to the right and left as though he desired, or sought, a thing: (M:) or he looked as though he were deceiving, or beguiling, to seek to obtain, or attain, a thing; (Lth, K;) as also ↓ لَاصَ, inf. n. لَوْصٌ. (Lth.) -A2- لاوصهُ بِعَيْنِهِ, (M, TA,) inf. n. as above, (M, A, K,) He looked, (M,) or glanced, (A, K,) at him, or it, from the interstice of a door, (M, A, K,) and the like, (A, K,) or of a curtain; (M;) as also ↓ لَاصَهُ, (M,) inf. n. لَوْصٌ: (M, A, K:) or the former verb has the signification here first given. (M.) ― -b2- لاوص الشَّجَرَ He looked (S, A, K) to the right and left (A, K) to see how he might come to the trees, (S, K,) to pull them up, or out, (S,) or to cut them with the axe, and to see how he might strike them, (K,) or to see how he might cut them. (A.) ― -b3- And hence, لَاوَصَنِى فُلَانُ عَنْ كَذَا Such a one endeavoured to turn me by deceit, or guile, from such a thing. (A.) [Hence also,] مَا زِلْتُ أُلَاوِصُهُ عَنْ كَذَا, (M,) and عَنْهُ ↓ أُلِيصُهُ, (M, TA,) I ceased not to endeavour to turn him from such a thing; i. e. to endeavour to induce him to leave, or relinquish, such a thing; syn. أُديرُهُ عَنْهُ: (M, TA:) and عَلَى كَذَا ↓ أُلَاصَهُ, (S, K,) and لَاوَصَهُ عَلَيْهِ, (M, K, art. دور,) he endeavoured to turn him to, or induce him to do, such a thing, (أَدَارَهُ عَلَيْهِ,) desiring, or seeking, it of him. (S, K.) Hence the saying of 'Omar to 'Othmلn, respecting the sentence declaratory of belief in the unity of God, (TA,) ↓ هِىَ الكَلِمَةُ الَّتِى أَلَاصَ عَلَيْهَا النَّبِىُّ صَلَّى اللّٰهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَمَّهُ (S, TA) It is the sentence which the Prophet (God bless and save him) endeavoured to induce and entice his uncle to utter; (TA;) meaning Aboo-Tلlib, (S, TA,) when dying. (TA.) And hence the phrase in another trad., عَلَى خَلْعِهِ ↓ وَ اِنَّكَ لَتُلَاصُ And verily thou wilt be urged with enticement, and solicited, to divest thyself of it. (TA.) [Said by Mohammad to 'Othmلn. See the preceding words of the trad. voce قَمَّصَ.] You say also, أَنْ آخُذَ مِنْهُ شَيْئًا ↓ أَلَصْتُ, inf. n. اِلَاصَةٌ, I desired to take from him, or of it, something; (M, * K, TA; [but in a copy of the M, in the place of أَرَدْتُ, I find أَدَرْتُ, which I regard as a mistranscription;]) as also أَنَصْتُ, inf. n. اِنَاصَةٌ. (L, TA.)

4 أَلْوَصَ see 3, in five places.

رَجُلٌ مُلَاوِصٌ
رَجُلٌ مُلَاوِصٌ ذ A man who behaves in a loving, or affectionate, and blandishing, or coaxing, and deceitful, or beguiling, manner. (A, TA.)

مُلَوَّصٌ
مُلَوَّصٌ ذ The sweet food called فالوذ: see مُزَعْفَرٌ.

##### Türkçe

لَاصَ
1 **لَاصَ** ذ , geçişsiz: bk. 3. -A2- **لَاصَهُ بِعَيْنِهِ**: bk. 3. -A3- **لَاصَ عَنِ الأَمْرِ** O, şeyden yahut işten yüz çevirdi yahut uzaklaştı; ondan vazgeçti; ondan kaçındı. (Aboo-Turلb, K. *)

لاوص
3 **لاوص** ذ , (K,) mastar ismi **مُلَاوَصَةٌ**, (M,) O, sanki bir şeyi istiyor yahut arıyor gibi sağa ve sola baktı: (M:) yahut o, bir şeyi elde etmeyi yahut ona erişmeyi aramak için sanki aldatıyor yahut kandırıyor gibi baktı; (Lth, K;) bunun gibi ↓ **لَاصَ**, mastar ismi **لَوْصٌ**. (Lth.) -A2- **لاوصهُ بِعَيْنِهِ**, (M, TA,) mastar ismi yukarıdaki gibi, (M, A, K,) O, (M,) ona yahut ona, (A, K,) bir kapının aralığından, (M, A, K,) ve benzeri şeyden, (A, K,) yahut bir perdeden; (M;) baktı yahut göz attı; bunun gibi ↓ **لَاصَهُ**, (M,) mastar ismi **لَوْصٌ**: (M, A, K:) yahut burada önce verilen anlam, önceki fiilin anlamıdır. (M.) ― -b2- **لاوص الشَّجَرَ** O, (S, A, K) sağa ve sola (A, K) baktı; ağaçlara nasıl varabileceğini görmek için, (S, K,) onları söküp çıkarmak için, yahut (S,) baltayla onları kesmek için ve onlara nasıl vurabileceğini görmek için, (K,) yahut onları nasıl kesebileceğini görmek için. (A.) ― -b3- Ve bundan dolayı, **لَاوَصَنِى فُلَانُ عَنْ كَذَا** Filân kimse, beni hile yahut düzen ile şu şeyden çevirmeye çalıştı. (A.) [Bundan dolayı ayrıca,] **مَا زِلْتُ أُلَاوِصُهُ عَنْ كَذَا**, (M,) ve **عَنْهُ** ↓ **أُلِيصُهُ**, (M, TA,) Ben, onu şu şeyden çevirmeye çalışmayı bırakmadım; yani onu şu şeyi terk etmeye yahut bırakmaya sevk etmeye çalışmayı; eş anlamlısı **أُديرُهُ عَنْهُ**: (M, TA:) ve **عَلَى كَذَا** ↓ **أُلَاصَهُ**, (S, K,) ve **لَاوَصَهُ عَلَيْهِ**, (M, K, art. دور,) o, onu şu şeye çevirmeye yahut onu onu yapmaya sevk etmeye çalıştı, (**أَدَارَهُ عَلَيْهِ,**) onu ondan isteyerek yahut onu ondan arayarak. (S, K.) Bundan dolayı, ‘Ömer’in, Allah’ın birliğine iman bildiren cümle hakkında ‘Osman’a sözü, (TA,) ↓ **هِىَ الكَلِمَةُ الَّتِى أَلَاصَ عَلَيْهَا النَّبِىُّ صَلَّى اللّٰهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَمَّهُ** (S, TA) “O, Peygamber’in (Allah ona salât ve selâm etsin) amcasını onu söylemeye sevk etmeye ve ayartmaya çalıştığı cümledir;” (TA;) bununla, ölürken (TA,) Aboo-Tلlib’i kasteder. (S, TA.) Ve bundan dolayı, başka bir rivayetteki ibare, **عَلَى خَلْعِهِ** ↓ **وَ اِنَّكَ لَتُلَاصُ** “Ve şüphesiz sen, onu çıkarman için ayartma ile zorlanacak ve senden istenecek.” (TA.) [Muhammed tarafından ‘Osman’a söylenmiştir. Rivayetin önceki sözlerine bk. madde **قَمَّصَ**.] Sen ayrıca dersin, **أَنْ آخُذَ مِنْهُ شَيْئًا** ↓ **أَلَصْتُ**, mastar ismi **اِلَاصَةٌ**, Ben, ondan yahut ondan bir şey almayı istedim; (M, * K, TA; [fakat M’nin bir nüshasında, **أَرَدْتُ** yerinde **أَدَرْتُ** buluyorum; bunu bir yanlış yazım sayıyorum;]) bunun gibi **أَنَصْتُ**, mastar ismi **اِنَاصَةٌ**. (L, TA.)

4 **أَلْوَصَ** bk. 3, beş yerde.

رَجُلٌ مُلَاوِصٌ
**رَجُلٌ مُلَاوِصٌ** ذ Sevgi dolu yahut şefkatli, ve yaltaklanan yahut kandıran, ve aldatıcı yahut kandırıcı bir tarzda davranan bir adam. (A, TA.)

مُلَوَّصٌ
**مُلَوَّصٌ** ذ **فالوذ** denilen tatlı yiyecek: bk. **مُزَعْفَرٌ**.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B5/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

لَاصَ
لَاصَ ( w )  U ( n. ac. لَوْص 1 ),
a.  Peeped at.

b.  [ 'An ], Turned, swerved from.

c.  [ coll. ], Became wearied, boared; became impatient.

لَوَّصَ
لَوَّصَ II
a.  [ coll. ], Worried.

لَاْوَصَ
لَاْوَصَ III ,
a.  see I (a) .

b.  [ acc. or Ila ], Looked, gazed at.

c.  [ acc. &  'An ], Endeavoured to turn from.

d.  see IV (a) .

أَلْوَصَ
أَلْوَصَ IV
a.  [ acc. &  'Ala ], Enabled to; induced to.

b.  [ pass. ], Was terrified.

c.  see III (c) .

لَوْص
لَوْص 1 ,
a.  Pain: tooth-ache; sorethroat &c.

لَوْصَة
لَوْصَة 1t ,
a.  Back-ache.

b.  [ coll. ], Weariness, ennui; impatience.

لَاْوِص
لَاْوِص 21
a.  [ coll. ], Wearied, bored.

لَوَاْص
لَوَاْص 22 ,
a.  A dish made of starch & honey.

لَوَّصَ
N. P. لَوَّصَ II ,
a.  see 22 .

##### Türkçe

لَاصَ
لَاصَ ( w ) U ( n. ac. **لَوْص** 1 ),
a. Göz ucuyla baktı.

b. [ **عَنْ** ], -den döndü, -den saptı.

c. [ topl. ], yoruldu, usandı; sabırsız oldu.

لَوَّصَ
لَوَّصَ II
a. [ topl. ], kaygılandırdı.

لَاْوَصَ
لَاْوَصَ III ,
a. I (a)’ya bak.

b. [ acc. veya **إِلَى** ], baktı, gözledi.

c. [ acc. & **عَنْ** ], -den dönmeye çabaladı.

d. IV (a)’ya bak.

أَلْوَصَ
أَلْوَصَ IV
a. [ acc. & **عَلَى** ], -e muktedir kıldı; -e sevk etti.

b. [ edilgen ], korkutuldu.

c. III (c)’ye bak.

لَوْص
**لَوْص** 1 ,
a. Ağrı: diş ağrısı; boğaz ağrısı vb.

لَوْصَة
**لَوْصَة** 1t ,
a. Bel ağrısı.

b. [ topl. ], yorgunluk, bezginlik; sabırsızlık.

لَاْوِص
**لَاْوِص** 21
a. [ topl. ], yorulmuş, usanmış.

لَوَاْص
**لَوَاْص** 22 ,
a. Nişasta ve baldan yapılmış bir yemek.

لَوَّصَ
N. P. **لَوَّصَ** II ,
a. 22’ye bak.
