# لوص — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B5/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%88%D8%B5/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لوص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B5.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: لوص

باب الصاد اللام و و ا ي ء معهما
و ص ل، ص ل و، ل ص و، ص ل ي، ل و ص، أ ص ل، ص و ل مستعملات
وصل:
كلُّ شيءٍ اتَّصَلَ بشيءٍ فما بينَهما وُصْلَةٌ.
ومَوْصِل البعير: ما بين عَجُزه وفَخِذه، قال: تَرَى يبيسَ البَوْلِ دونَ المَوْصِلِ وقال المُتَنَخِّل:
ليس لِمَيْتٍ بوَصيل وقـد		عُلِّقَ فيه طَرَفُ المَوْصِلِ
والوَصيلة من الغَنَم كانت العربُ اذا ولَدَتِ الشّاةُ ذَكَراً قالوا: هذا لآلهتنا فتَقَرَّبوا به، واذا وَلَدَت أنثَى قالوا: وَصَلَتْ أخاها فلا يذبَحون أخاها، قال تأبَّط شرّاً:
اجدَّك إما كنتَ في الناس ناعـقـاً		تراعي بأعلَى ذي المجاز الوَصائلا
واتَّصَلَ الرجلُ أي انتَسَبَ فقال: يا لفُلان، قال: اذا اتَّصَلَتْ قالَتْ لبَكرِ بنِ وائلٍ
صلو:
الصَّلاةُ ألفَها واوٌ لانّ جَماعتَها الصَّلَوات، ولأنّ التثنيةَ صَلَوان.
والصّلا: وَسَط الظَّهْر لكلِّ ذي أربعٍ وللناس.
وكلُّ أنثَى اذا وَلَدَت انفرَجَ صَلاها، قال:
كأنَّ صَلاَ جَهيزةَ حين قامت		حَبابُ الماء يتَّبِعُ الحَبـابـا
واذا أتى الفَرَسُ على أَثَر الفَرَسِ السابق قيلَ: قد صَلّى وجاء مُصَلِّياً لأنَّ رأسَه يتلو الصَّلاَ الذي بين يَدَيهِ.
وصَلَواتُ اليَهود: كنائِسهُم واحدُها صلاة.
وصَلَواتُ الرسول للمسلمين: دُعاؤه لهم وذكرهم.
وصَلَواتُ اللهِ على أنبيائه والصالحين من خَلْفه: حُسنُ ثَنائه عليهم وحُسن ذكره لهم.
وقيل: مَغفرتُه لهم.
وصَلاةُ الناسِ على المَيِّتِ: الدُّعاء.
وصلاة الملائكةِ: الاستِغفارُ.
وفي الحديث: ان للشيطان مَصاليَ وفُخُوخاً والمِصلاةُ أن تنصِبَ شَرَكاً ونحوه ليَقَعَ فيه شيءٌ فيُصطاد، وتقول: صَلَيْتُ أي نَصَبتُ المِصلاةَ وتجمع مَصالي.
والصَّلا: الحَطَبُ.
والصَّلا: النار، وصَلَى الكافرُ ناراً فهو يَصْلاها أي قاسَى حَرَّها وشِدَّتَها.
وصَلَيْتَ اللَّحمَ صَليْاً: شَوَيتَه، واذا ألقَيْتَه في النّار قلتَ: أصلَيتُه أُصليه إصلاءً وصَلَّيتُه تَصليةً.
والصَّلا اسمٌ للوَقود اذا اصطَلَى به القومُ، قال العجّاج: وصالياتٌ للصَّلا صليُّ.
والصّاليات: الأَثافيُّ لأنَّهنَّ قد صَلِينَ النّارَ وصَلِيَ فلانٌ بشَرِّ فلانٍ وبرَجُل سُوءٍ.
وفلانٌ لا يُصطَلَي بناره أي لا يُتَعَرَّض لحَدِّه.
وصَلَّى عَصاه اذا أدارَها على النار يُثَقِّفُها، قال:
فلا تعجَلْ بأَمرِكَ واستَدِمْهُ		فما صَلَّى عصاكَ كمُستَديم
وفي الحديث: لو شِئتُ لدَعَوتُ بصِلاءٍ فالصِّلاءُ الشِّواءُ لأنّه يُصْلَى بالنّار.
والصِّلِّيانُ: نَبْتٌ على فِعِّلاّن، ويقال: فِعْلِيان له سَنَمةٌ عظيمةٌ كأنّها رأسُ القَصَبة، اذا خَرَجَتْ أذنابُها تَجِدُ بها الاِبِل تُسمِّيها العربُ خُبْزَةَ الاِبِل، فمن قال فِعْلِيان قال أ أرضٌ مَصْلاةٌ.
لصو:
لَصَى فلانٌ فلاناً يَلْصُوه ويَلْصُوه اليه اذا انضمَّ إليه لرِيبةٍ، ويَلْصي أَعْربُهما.
ويقال: لَصَاه يَلْصَاه، قال العجاج: عَفٌّ فلا لاصٍ ولا مَلصِيُّ أي لا يُلْصَى إليه.
لوص:
اللَّوصُ من المُلاوَصة، وهو في النَّظَر كأنّه يَختِلُ ليرومَ أمراً.
وفلانٌ يُلاوِصُ الشَّجَرةَ اذا أراد قَلْعَها بالفأس، فتراه يلاوِص في نظره يَمْنَةً ويَسْرةً كيف يأتي لها وكيف يضربُها، قال خُفاف:
أمسَى يُلاوِصُ عَبّاسٌ بمِعْوَله		مُدَلِّصاً قد نَبَتْ عنه المَناقير
أصل:
واستَأْصَلَتْ هذه الشَّجَرةُ أي ثَبَتَ أصلُها.
واستَأْصَلَ اللهُ فلاناً أي لم يَدَعْ له أصلاً.
ويقال: إنَّ النَّخْلَ بأرضنا أصيلٌ أي هو بها لا يَفْنَى ولا يَزول.
وفلانٌ أصيلُ الرأيِ، وقد أَصُلَ رأيُه أَصالةً، وإنّه لأصيلُ الرأيِ والعَقْل.
والأصلُ أسفَلُ كُلِّ شيءٍ.
والأصيلُ: العَشِيُّ، وهو الأُصُل، وتَصغيره أُصَيلال.
ولَقِيتُه مُؤْصِلاً أي بأصيلٍ.
والأصَلَةُ: حَيَّةٌ قصيرةٌ تَثِبُ فتُساوِر الانسانَ وتكون برَمْلٍ عاقرٍ شبيهةً بالرِّئَة مُنْضَمَّةً، فاذا انتَفَخَتْ ظَنَنْتَها بها، ولها رِجْلٌ واحدة تقومُ عليها ثم تدور فتثب لا تُصيب نَفْخَتُها شيئاً اِلاّ أَهْلكَتْه لأنَّ السُمَّ فيها.
والاصيلُ: الهَلاكُ، وقال أوس:
خافُوا الأصيلَ وقد أَعيَتْ مُلُوكُهُم		وحُمِّلوا من ذوي غَومٍ بأثقـالِ
والأصيل: الأصيل، ورجلٌ أَصيلٌ: له أصْلٌ.
صول:
صالَ فلانٌ، وصالَ الأَسَدُ صَوْلاً يصف بأسَه قال:
فصالوا صَوْلَهم فيمن يَليهم		وصُلْنا صَوْلنا فيمن يَلينـا

### Türkçe

باب **الصاد** **اللام** و **الواو** و **الألف** و **الياء** و **الهمزة** معهما
**و ص ل**، **ص ل و**، **ل ص و**، **ص ل ي**، **ل و ص**، **أ ص ل**، **ص و ل** kullanımdadır.

**وصل**:
Her şey bir şeye bağlanırsa, ikisi arasındaki şey **وُصْلَةٌ**’dir.
Ve devenin **مَوْصِل**’i: sağrısı ile uyluğu arasıdır; dedi ki:
“İdrarın kurusu **المَوْصِل**’in altında görülür.”
Ve **المُتَنَخِّل** dedi ki:
“Bir ölü için **وَصيل** yoktur; hâlbuki onda **المَوْصِل**’in ucu asılmıştır.”

Ve koyundan **الوَصيلة**: Araplar, koyun erkek doğurduğunda “Bu ilahlarımız içindir” derlerdi; onunla yakınlık ararlardı. Dişi doğurduğunda “Kardeşini **وَصَلَتْ**” derlerdi; böylece kardeşini kesmezlerdi. **تأبَّط شرّاً** dedi ki:
“Cidden, eğer insanlar içinde bağıran olduysan,
Zü’l-Mecâz’ın yukarısında **الوَصائلا**’yı güdersin.”

Ve adam **اتَّصَلَ** etti; yani nesep bildirdi. Şöyle dedi: “Ey falan!” Dedi ki: **اتَّصَلَتْ** ettiği zaman **بَكرِ بنِ وائلٍ**’e dedi.

**صلو**:
**الصَّلاةُ**’nın elif’i vavdır; çünkü onun çoğulu **الصَّلَوات**’tır ve çünkü ikiliği **صَلَوان**’dır.
Ve **الصّلا**: dört ayaklı her şey için ve insanlar için sırtın ortasıdır.
Ve her dişi, doğurduğu zaman **صَلاها**’sı ayrılır. Dedi ki:
“Sanki **جَهيزة**’nin **صَلا**’sı, kalktığı vakit,
Su kabarcıkları kabarcıkları izler.”

Ve at, öndeki atın izine geldiğinde “**صَلّى** etti” denir; ve “**مُصَلِّياً** olarak geldi” (denir); çünkü başı, önündeki **الصَّلا**’yı takip eder.
Ve Yahudilerin **صَلَوات**’ı: kiliseleridir; tekili **صلاة**’dır.
Ve Resul’ün Müslümanlar için **صَلَوات**’ı: onlar için duası ve onları anmasıdır.
Ve Allah’ın peygamberlerine ve onlardan sonra gelen salihlere **صَلَوات**’ı: onlara güzel övgüsü ve onlar için güzel zikridir.
Ve denildi: onlar için mağfiretidir.
Ve insanların ölü üzerine **صَلاة**’sı: duadır.
Ve meleklerin **صلاة**’sı: istiğfardır.

Ve hadiste: “Şeytanın **مَصاليَ**’si ve tuzakları vardır.” **المِصلاةُ**: bir şeyin içine düşüp avlanması için bir kapan ve benzerini kurmandır. Ve “**صَلَيْتُ**” dersin; yani **المِصلاةَ**’yı kurdum. Ve **مَصالي** olarak çoğul yapılır.

Ve **الصَّلا**: odun.
Ve **الصَّلا**: ateş; kâfir ateşe **صَلَى** eder; o da onu **يَصْلاها**; yani onun hararetini ve şiddetini tattı.
Ve eti **صَلَيْتَ**; **صَليْاً**: onu kızarttın. Ve onu ateşe attığında “**أصلَيتُه** **أُصليه** **إصلاءً**” dersin; ve “**صَلَّيتُه** **تَصليةً**” (dersin).

Ve **الصَّلا**: kavim onunla ısındığında yakıtın adıdır. **العجّاج** dedi ki: “Ve **صالياتٌ** **للصَّلا** **صليُّ**.”
Ve **الصّاليات**: üçayak taşlarıdır; çünkü onlar ateşe **صَلِينَ** etmişlerdir. Ve falan, falanın şerriyle ve kötü bir adamla **صَلِيَ** etti.
Ve falan “onun ateşiyle ısınılmaz”; yani onun sınırına maruz kalınmaz.

Ve değneğini **صَلَّى** etti: onu ateş üzerinde döndürdü, onu doğrultup düzeltiyordu. Dedi ki:
“İşinde acele etme ve onu sürdür;
Çünkü değneğini **صَلَّى** eden, sürdüren gibidir.”

Ve hadiste: “İsteseydim **بِصِلاءٍ** ile dua ederdim.” **الصِّلاءُ**: kızartmadır; çünkü ateşle **يُصْلَى** edilir.

Ve **الصِّلِّيانُ**: **فِعِّلاّن** vezninde bir bitkidir; ve “**فِعْلِيان**” da denir. Büyük bir hörgücü vardır; sanki kamışın başı gibidir. Kuyrukları çıktığında, onunla develer semirir; Araplar ona “develerin ekmeği” adını verir. Kim “**فِعْلِيان**” derse “**أرضٌ مَصْلاةٌ**” der.

**لصو**:
Falan, falanı **لَصَى** eder; onu **يَلْصُوه** ve onu kendisine **يَلْصُوه** eder; şüphe sebebiyle ona katılırsa. Ve **يَلْصي** ikisinin daha fasihidir.
Ve “**لَصَاه** **يَلْصَاه**” denir. **العجاج** dedi ki: “İffetli; ne **لاصٍ** ne de **مَلصِيُّ**”; yani ona katılınmaz.

**لوص**:
**اللَّوصُ** **المُلاوَصة**’dandır; bakışta, sanki bir işi arzulamak için gizlice aldatır gibidir.
Ve falan, baltayla söküp çıkarmak istediğinde ağacı **يُلاوِصُ** eder; onu bakışında sağa ve sola **يلاوِص** eder görürsün: ona nasıl varacak ve onu nasıl vuracak. **خُفاف** dedi ki:
“Akşamladı; **عَبّاسٌ** baltasıyla **يُلاوِصُ** eder,
Gizlice sokulan olarak; gagalar ondan uzak kalmışken.”

**أصل**:
Ve bu ağaç **استَأْصَلَتْ**; yani kökü sağlamlaştı.
Ve Allah falanı **استَأْصَلَ** etti; yani ona bir kök bırakmadı.
Ve “Bizim toprağımızda hurma **أصيلٌ**dür” denir; yani onda yok olmaz ve kaybolmaz.
Ve falan **أصيلُ الرأيِ**’dir; ve görüşü **أَصُلَ** etti; **أَصالةً**. Ve o, görüş ve akılda elbette **أصيلُ**dür.
Ve **الأصلُ**: her şeyin alt tarafıdır.
Ve **الأصيلُ**: akşam vaktidir; o **الأُصُل**’dür. Küçültmesi **أُصَيلال**’dır.
Ve ona **مُؤْصِلاً** olarak rastladım; yani bir **أصيل** vaktinde.

Ve **الأصَلَةُ**: kısa bir yılandır; sıçrar, insana saldırır. Kısır kumda olur; akciğere benzer, büzülmüş (halde). Şiştiğinde onu onunla (akciğerle) sanırsın. Onun üzerinde durduğu tek bir ayağı vardır; sonra döner, sıçrar. Onun üflemesi hiçbir şeye isabet etmez ki onu helak etmesin; çünkü zehir ondadır.

Ve **الاصيلُ**: helaktır. **أوس** dedi ki:
“**الأصيلَ**’den korktular; hâlbuki kralları aciz kaldı,
Ve ağır yüklerle, şiddet sahiplerinden yüklendiler.”

Ve **الأصيل**: **الأصيل**. Ve **رجلٌ أَصيلٌ**: kökü olan (kimsedir).

**صول**:
Falan **صالَ** etti; ve aslan **صالَ** eder; **صَوْلاً**; onun yiğitliğini vasfeder. Dedi ki:
“Onlara yakın olanlarda **صَوْلَهم**’lerini **فصالوا** ettiler,
Ve bize yakın olanlarda **صَوْلنا**’yı **وصُلْنا** ettik.”
