# لوط (ل-و-ط) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B7
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%88%D8%B7

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

“Liyat” sıva harcı demektir

- Harfler: ل - و - ط
- Kur'an'da: 27 geçiş · 27 ayet · 5 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (5)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [لُوطٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B7/siga/%D9%84%D9%8F%D9%88%D8%B7%D9%8D.md) | فُعْلٍ | Lut | 13 | 13 | [11:70](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B7/ayet/11:70.md) |
| [وَلُوطًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B7/siga/%D9%88%D9%8E%D9%84%D9%8F%D9%88%D8%B7%D9%8B%D8%A7.md) | وَفُعْلًا | Ve lut; Lut | 6 | 6 | [6:86](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B7/ayet/6:86.md) |
| [لُوطًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B7/siga/%D9%84%D9%8F%D9%88%D8%B7%D9%8B%D8%A7.md) | فُعْلًا | Lut | 4 | 4 | [11:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B7/ayet/11:77.md) |
| [لُوطٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B7/siga/%D9%84%D9%8F%D9%88%D8%B7%D9%8C.md) | فُعْلٌ | Lut | 2 | 2 | [26:161](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B7/ayet/26:161.md) |
| [يَالُوطُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B7/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%8F%D9%88%D8%B7%D9%8F.md) | يَالُوطُ | Ey Lut | 2 | 2 | [11:81](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B7/ayet/11:81.md) |

## Mücavir kökler — 30 mücavir (115 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [نجو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D9%88.md) — 6 ortak ayet · G² 25 · Özel konuşmak
2. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 12 ortak ayet · G² 22 · Hayvanların ön ayaklarına denir
3. [مرأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%A3.md) — 4 ortak ayet · G² 19 · Mer’, “merve”den dönüşmüştür
4. [ذرع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B1%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 16 · Zira’ (zal) : Kol demektir
5. [فحش](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4.md) — 3 ortak ayet · G² 15 · Fahşa (ha) “Üns” oku atan yayın insan tarafı; “vahş” ise…
6. [غبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 13 · Ğubar, Toz demektir
7. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 8 ortak ayet · G² 13 · Saçak demektir
8. [وصل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · Birleştirirler
9. [ضيق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%8A%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Dar geçit, boğaz demektir
10. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 13 ortak ayet · G² 9 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
11. [أول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 8 · Alet kaldıraç demektir
12. [سبق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Yarış meydanı demektir
13. [نوح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%AD.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · “Nevh” rüzgar estiğinde uğultu çıkaran dağdır
14. [أهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%87%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Hilal yeni ay demektir
15. [قري](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Kasaba
16. [صوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Sağanak yağmur demektir
17. [وحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
18. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
19. [سوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%A3.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir
20. [إبراهيم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A5%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%8A%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · İbrahim
21. [أخو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan…
22. [خوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…
23. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 6 ortak ayet · G² 2 · Dağın sivri noktası demektir
24. [مثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
25. [خرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
26. [صلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AD.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir
27. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 2 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
28. [حكم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Gem demektir
29. [كذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya…
30. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 6 ortak ayet · G² 0 · Kevn, tepe demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | لوط |
| Yapı | Özel ad (Kur'an içi kullanım) / Üçlü kök (Arap dili morfolojisi) |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi vâv) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [لصق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B5%D9%82.md), [طين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D9%86.md), [ملط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%B7.md) |
| Zıt Kök | [فصل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Sıvamak, yapıştırmak, bir yüzeyi balçık veya harçla kaplayıp sızdırmaz kılmak |
| Çekirdek Özet 2 | Kur'an'da yalnızca Hz. İbrahim dönemi peygamberlerinden Hz. Lût'un özel adı olarak geçiş |
| Çekirdek Özet 3 | Fıkıh ve ahlak literatüründe kavmin fiiline nispetle türetilen kavramlaşma |
| Kritik Hata Riski | Kur'an'da bir peygamberin tertemiz şahsiyetini ifade eden özel adı, kavminin işlediği cürmün asıl kökü zannetmek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| لو | Dolaşma, bükülme, yönelme ve kuşatarak sarma hareketini ifade eder; [لوح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%AD.md), [لوذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B0.md), [لوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D9%85.md), [لون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D9%86.md) ve [لوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D9%8A.md) köklerinde bu bükülme ve tutunma karakteri belirgindir. | ط | ط harfinin getirdiği kuşatma ve baskılama etkisiyle hareket, bir sıvının veya harcın yüzeye sıvanması, sımsıkı yapışması ve sızdırmazlık sağlaması yönünde özelleşmiştir. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Bir nesneyi veya maddeyi belirli bir doğrultuda hedefe sürme ve yöneltme kuvvetini simgeler. |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | İki ayrı yüzeyi veya nesneyi birbirine rabtedip bir arada tutma gücünü temsil eder. |
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Yüzeyi bütünüyle çevreleme, dış etkilerden yalıtma ve içine hapsetme etkisini katar. |
| لوط | Yönlendirme, bağlama ve kuşatma hareketlerinin birleşimi | Harcın veya balçığın bir yüzeye sürülerek oraya sımsıkı tutturulması ve yüzeyin dış sızıntılara karşı bütünüyle sıvanıp kapatılması eylemini resmeder. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Su sızmasını önlemek amacıyla havuzun veya sarnıcın taban ve kenarlarını killi balçıkla sıvamak, harçla kaplamak (maderetü'l-havz). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ubeyd b. Eyyûb el-Anberî, kılıcının böğrüne ayrılmaz bir parça gibi yapışmasını tasvir ederken kökün yapışma anlamını kullanmıştır: وطال احتضاني السيف حتى كأنما / يلاط بكشحي غمده وجمائله |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Ebû Bekir evlat sevgisinin kalbe sımsıkı yapışmasını ifade etmek üzere الولد ألوط بالقلب buyurmuş; İbn Abbas ise yetim malına bakan kimsenin hakkını tarif ederken devenin su havuzunu sıvayıp tamir etmesini تلُوط حَوْضَها ifadesiyle zikretmiştir. |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha, Lisān al-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Arapça لوط kökü, Sami dil ailesinde iki farklı koldan ele alınır. Birinci kol, kökün Arapçadaki özgün fiziksel anlamı olan sıva harcıyla yapıştırma, tutturma ve örtme tabakasıdır; bu anlam katmanı Batı Sami dillerinde örtmek, gizlemek, sarmak anlamlarına gelen köklerle semantik paralellik gösterir. İkinci kol ise Kur'an'da geçen peygamber adının etimolojisidir. Bu özel ad, İbranicede לֹוט biçiminde kayıtlı olup kelime anlamı itibarıyla "örtü, peçe, gizlenmiş olan" anlamına bağlanan arkaik bir Sami ismidir. İsmin Arapçadaki kökten türemiş öz Arapça bir isim mi yoksa İbrani/Aramice kökenden Arapçalaşmış bir özel ad mı olduğu klasik dilciler arasında tartışılmıştır; ancak her iki durumda da kökün taşıdığı temel semantik matris "bir şeyi diğerinin üzerine geçirip kaplama, sarma ve yapışma" ekseninde kalmaktadır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Hebrew and Aramaic Lexicon of the Old Testament (HALOT), Lisān al-ʿArab, el-Müfredât.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Balçıkla sıvama ve kalbe yapışma | Kökün lügat anlamı bir nesneyi diğerine sımsıkı yapıştırmak ve havuzu su sızdırmayacak şekilde çamurla kaplamaktır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice לֹוט (Lot) ve Aramice formlar | İbranicede örtmek, sarmak, peçe takmak kökünden türeyen ve Eski Ahit'te şahıs adı olarak geçen biçimle özdeştir. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik kaplama ve yapıştırma tabakası | Yüzeyleri harç veya reçineyle kaplama ve sızdırmaz kılma zanaatına dair ortak semantik köklerle benzeşir. | Muhtemel |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Arthur Jeffery, Maqāyīs al-Lugha.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| لوط | Anlamlı | Sıvamak, yapışmak | Bir yüzeyi balçıkla sıvayarak sağlamlaştırmak; kalbe sevgiyle yapışmak. | Hedef kök; Kur'an'da peygamber adı olarak geçer. |
| [لطو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D9%88.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik lügatlerde bağımsız kullanım alanı tespit edilmemiştir. | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez. |
| ولط | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu harf dizilimiyle işlek bir kök oluşturmaz. | Kitābü'l-ʿAyn'da mühmel grubundadır; Kur'an'da geçmez. |
| وطل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Fonetik yapı Arap dilinde kök türetimine elverişli bulunmamıştır. | Kullanım dışı (mühmel) diziliş; Kur'an'da geçmez. |
| [طلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%88.md) | Anlamlı | Sürmek, sıvamak, örtmek | Boya, katran veya merhem gibi maddeleri bir yüzeye sürmek; geyik yavrusu anlamı da taşır. | [طلي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%8A.md) ile geçişli olup hedef kökle sıvama/kaplama ekseninde ortak çekirdeği paylaşır; Kur'an'da geçmez. |
| [طول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%84.md) | Anlamlı | Uzunluk, boy, ihsan, lütuf | Mesafenin, sürenin veya cömertliğin genişlemesi ve uzaması. | Hedef kökün harf dönüşümüdür; Kur'an'da birçok formda geçer. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| لوط | Merkez | Sıvama, yapışma, kaplama | Bir nesneyi diğerine sıva veya harç aracılığıyla yapıştırıp sızdırmaz kılma. | Havuz tamiri ve kalbe sımsıkı bağlanma durumlarını karşılar. |
| [لصق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B5%D9%82.md) | Komşu | Bitişme, yapışma | İki yüzeyin arada harç olmaksızın doğrudan temasla birbirine tutunması. | لوط harçlı veya maddeli yapıştırmayı öne çıkarırken [لصق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B5%D9%82.md) genel yapışma halidir. |
| [طين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D9%86.md) | Komşu | Balçık, çamur | Yapıştırma ve sıvamada kullanılan asıl malzemenin kendisi. | [طين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D9%86.md) maddenin cevherini, لوط ise o maddenin sıvama eylemine dönüştürülmesini bildirir. |
| [ملط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%B7.md) | Komşu | Düzleştirme, perdahlama | Sıvanan harcın üzerini el veya aletle düzleyip pürüzsüz hale getirme. | لوط sızdırmazlığı sağlarken [ملط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%B7.md) yüzeyin estetik ve düzgün kapanışını ifade eder. |
| [فصل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84.md) | Zıt | Ayırma, koparma, bölme | Bitişik veya yapışık olan iki unsuru birbirinden bütünüyle ayırma. | Yapışma ve sıvanmanın zıddı olarak nesneleri birbirinden uzaklaştırıp temasını kesme. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | لوط | Sıvamak, yapıştırmak | Yüzeyi sızdırmaz harçla kaplamak ve kalbe kuvvetle bağlanmak. | Kesin |
| Latince | oblinere, adhaerere | Sıvamak, yapışmak | Oblinere harçla veya çamurla kaplamayı; adhaerere ise sımsıkı tutunup yapışmayı karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | to plaster, to cling, to adhere | Sıva yapmak, yapışmak | To plaster fiziksel kaplama zanaatını, to cling ise duygusal ve fiziksel yapışmayı verir. | Güçlü |
| Almanca | verputzen, anhaften | Sıvamak, yapışıp kalmak | Verputzen inşaat ve su yalıtımındaki sıvamayı, anhaften ise ayrılmaz biçimde tutunmayı karşılar. | Güçlü |
| Fransızca | plâtrer, adhérer | Harçla kaplamak, yapışmak | Plâtrer yüzeyin sıvayla örtülmesini, adhérer ise bir bütüne katılma ve yapışmayı ifade eder. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lewis & Short, Lane’s Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| لُوط / لُوطًا / لُوطٍ | Peygamber olarak risalet ve tevhid tebliği | Hz. İbrahim ile çağdaş olan elçinin kavmine yönelik tevhid, takva ve fıtrata dönüş davetini anlatan ayetler; örnekler: Şuarâ [26:160](https://lisan.digital/tr/ayet/26:160.md)-167, Enbiyâ [21:74](https://lisan.digital/tr/ayet/21:74.md). |
| لُوطًا / لُوطٍ | Hicret yoldaşlığı ve aile bağı | Hz. İbrahim'e ilk iman edenlerden biri olarak onunla birlikte bereketli topraklara hicretini bildiren ayetler; örnekler: Ankebût [29:26](https://lisan.digital/tr/ayet/29:26.md), Enbiyâ [21:71](https://lisan.digital/tr/ayet/21:71.md). |
| لُوط / لُوطٍ | İlahi kurtuluş ve helakten istisna kılınma | Cürme batan kavim gökten yağan taşlarla helak edilirken Hz. Lût ve ailesinin seher vakti ilahi korumayla kurtarılışı; örnekler: Hûd [11:77](https://lisan.digital/tr/ayet/11:77.md)-81, Kamer [54:33](https://lisan.digital/tr/ayet/54:33.md)-35. |
| امْرَأَتَ لُوطٍ | İman bağı ile kan bağının ayrışması | Peygamber eşi olmasına rağmen hıyanet ederek helake uğrayan inkârcı kadın örneği; örnek: Tahrîm [66:10](https://lisan.digital/tr/ayet/66:10.md). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nübüvvet ve ismet | Peygamberlerin günahlardan masumiyeti ilkesi çerçevesinde, kavminin işlediği fıtrat dışı fiilin peygamberin şahsına asla izafe edilemeyeceği; ilahi adaletin helak yasaları. | İsmet sıfatının korunması ve ilahi azabın gerekçelendirilmesi. |
| Fıkıh | Ceza hukuku (ukûbât) | Fıkıh literatüründe kavmin işlediği eşcinsel cürüm için kullanılan livâta teriminin türetimi ve bu fiile uygulanacak had veya tâzir cezasının mahiyeti. | Peygamberin adından türetilen galat-ı meşhur bir terimin hukuki sınırları. |
| Tefsir | Kıssa tahlili ve ahlak | Hz. Lût'un kavmine karşı sergilediği tebliğ, misafirperverlik, fıtratı savunma ve toplumun ahlaki çöküşüne karşı gösterdiği nebevî direnç. | Fıtratın tahribine karşı ilahi vahyin koyduğu ahlaki ve ontolojik sınırlar. |
| Hadis | Lügat ve ahlak şahitleri | Hadis rivayetlerinde hem peygamberin örnekliği hem de kökün ilk anlamı olan havuz sıvama ve kalbe yapışan evlat sevgisi ifadelerinin yer alışı. | Çekirdek anlam olan sımsıkı yapışma ve koruma vasfının korunması. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Nebevî ıslah ve tevhid | Fıtratı koruma kalkanı | İfsada karşı duruş | Toplumun ontolojik ve fıtri dengesini bozan sapkınlıklara karşı ilahi vahyin koyduğu sınırları tebliğ etmek. | Kesin |
| İlmi | Leksikoloji ve semantik | Galat-ı meşhur analizi | Kavramsal ayrıştırma | Bir peygamberin pak isminin, kavminin günahına isim kılınmasındaki dilsel türetim hatasını tahlil edip düzeltmek. | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal düzen ve asayiş | Kamusal ahlak otoritesi | Haddi aşanları engelleme | Azgınlaşan kitlelerin meşru sınırlara ve yabancıların dokunulmazlığına tecavüzünü önleme iradesi. | Güçlü |
| İktisadi | Su yapıları ve bakım zanaatı | Sızdırmazlık ve bakım | Kaynak koruma | Havuz ve su kanallarını harçla sıvayarak (levt) kıt su kaynaklarının zayi olmasını engelleme altyapısı. | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yüzey adhezyonu ve sızdırmazlık kaplaması | Fizik ve malzeme biliminde iki farklı maddenin arayüzeyde birbirine moleküler düzeyde yapışması ve geçirimsiz bir bariyer oluşturması hadisesi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Aidiyet yapışması ve gayrimeşru intisap (istilât) | Sosyoloji ve hukukta bir bireyin başka bir aileye veya toplumsal yapıya sımsıkı bağlanması ya da nesebi olmayan bir çocuğu kendine mal etmesi olgusu. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | لوط kökünü ve Hz. Lût'un adını salt kavminin cinsel sapkınlığını niteleyen bir cürüm unvanına (livâta) indirgeyerek tefekkür etmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da bu kök bir fiil veya kötülük ismi olarak değil; şirke, zulme, yol kesmeye ve fıtri sapmaya karşı dimdik duran yüce bir peygamberin ismi olarak kullanılır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Peygamberin adını kötülükle özdeşleştirme gafletine düşmek ve kavminin işlediği münker fiili Kur'an'ın nebevî ıslah bağlamından koparıp dar bir lafız kargaşasına hapsetmek. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın peygamber tasavvurunu anlamada kritik bir arınma noktasıdır; bir kavmin cürmünün o cürmü ortadan kaldırmak için mücadele eden elçinin ismiyle anılmasının dildeki ve algıdaki arızasını tashih eder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Hz. İbrahim ve Hz. Lût kıssalarının geçtiği Hûd, Hicr, Enbiyâ, Şuarâ, Neml, Ankebût ve Kamer surelerindeki risalet ve helak anlatılarında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | "Lût" isminin cinsel bir sapkınlığın kökeni olduğu yönündeki kültürel yanılgıyı düzeltir; kelimenin öz lügatte "yapışmak, sıvamak" olduğunu ve Kur'an'da sadece şerefli bir peygamberin özel adı olduğunu gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir sıvayı veya killi balçığı su sızdıran çatlaklara sürerek havuzu geçirimsiz kılmak, iki nesneyi birbirine kuvvetle yapıştırmak.
- Soyut anlam: Bir inancın, sevginin veya aidiyet bağının kalbe ayrılmaz bir biçimde sıvanıp tutunması; bir şahsın veya davanın hakikate sarsılmaz bağlılığı.
- Sistematik karşılık: Bozulan ve çatlayan toplumsal dokuyu tevhid ve fıtrat harcıyla sıvayıp sızıntıları önleyen, sapkın akımların cemiyete sızmasına set çeken nebevî bariyer.
- LaTeX modeli: $$B = \lim_{\mu \to \infty} \left( \sum_{i=1}^{n} S_i \cdot \mu \right) \implies \partial \Omega \cap \Phi = \emptyset$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $S_i$ çatlak veya ayrık yüzey elemanlarını, $\mu$ bu yüzeye tatbik edilen harcın yapışma ve yapıştırma katsayısını temsil eder. Yapışma kuvveti limit durumunda sonsuza yaklaştığında yüzeyde oluşan bütünsel sınır kaplaması ($B$), dışarıdan gelebilecek veya içeriden kaybolabilecek sızıntı akısını ($\Phi$) sistemin sınırında ($\partial \Omega$) sıfırlar; böylece kökün fizikseldeki havuz sıvama ve soyuttaki fıtratı dış sızıntılara karşı yalıtma hareketi matematiksel olarak modellenmiş olur.

## Geçtiği ayetler (27 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%88%D8%B7/occurrences?meal=IK

### [En'am 6:86](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B7/ayet/6:86.md) — وَلُوطًا

وَإِسْمَاعِيلَ وَالْيَسَعَ وَيُونُسَ وَلُوطًا وَكُلًّا فَضَّلْنَا عَلَى الْعَالَمِينَ

Meal (IK): İsmail’i, el-Yesa’ı, Yunus’u ve Lüt’u da. Her birini alimlerden üstün kıldık.

### [Araf 7:80](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B7/ayet/7:80.md) — وَلُوطًا

وَلُوطًا إِذْ قَالَ لِقَوْمِهِ أَتَأْتُونَ الْفَاحِشَةَ مَا سَبَقَكُمْ بِهَا مِنْ أَحَدٍ مِنَ الْعَالَمِينَ

Meal (IK): Lüt’u da. Hani o, kavmine demişti ki: Sizden önce dünyalarda hiç kimsenin yapmadığı hayasızlığı mı yapıyorsunuz?

### [Hud 11:70](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B7/ayet/11:70.md) — لُوطٍ

فَلَمَّا رَأَى أَيْدِيَهُمْ لَا تَصِلُ إِلَيْهِ نَكِرَهُمْ وَأَوْجَسَ مِنْهُمْ خِيفَةً قَالُوا لَا تَخَفْ إِنَّا أُرْسِلْنَا إِلَى قَوْمِ لُوطٍ

Meal (IK): Ellerinin ona uzanmadığını görünce, durumlarını beğenmedi ve içine korku düştü. Korkma, biz Lut kavmine gönderildik, dediler.

### [Hud 11:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B7/ayet/11:74.md) — لُوطٍ

فَلَمَّا ذَهَبَ عَنْ إِبْرَاهِيمَ الرَّوْعُ وَجَاءَتْهُ الْبُشْرَى يُجَادِلُنَا فِي قَوْمِ لُوطٍ

Meal (IK): İbrahim’in korkusu geçipte müjde kendisine ulaşınca; Lut kavmi hakkında bizimle tartışmaya girişti.

### [Hud 11:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B7/ayet/11:77.md) — لُوطًا

وَلَمَّا جَاءَتْ رُسُلُنَا لُوطًا سِيءَ بِهِمْ وَضَاقَ بِهِمْ ذَرْعًا وَقَالَ هَذَا يَوْمٌ عَصِيبٌ

Meal (IK): Elçilerimiz Lut’a gelince; onların gelmelerinden endişeye düştü, çok sıkıldı ve: İşte bu çok çetin bir gündür, dedi.

### [Hud 11:81](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B7/ayet/11:81.md) — يَالُوطُ

قَالُوا يَالُوطُ إِنَّا رُسُلُ رَبِّكَ لَنْ يَصِلُوا إِلَيْكَ فَأَسْرِ بِأَهْلِكَ بِقِطْعٍ مِنَ اللَّيْلِ وَلَا يَلْتَفِتْ مِنْكُمْ أَحَدٌ إِلَّا امْرَأَتَكَ إِنَّهُ مُصِيبُهَا مَا أَصَابَهُمْ إِنَّ مَوْعِدَهُمُ الصُّبْحُ أَلَيْسَ الصُّبْحُ بِقَرِيبٍ

Meal (IK): Dediler ki: Ey Lut; biz Rabbının elçileriyiz. Onlar sana ilişemeyecekler. Bir ara geceleyin ailenle birlikte yola çık. Karının dışında kimse geri kalmasın. Doğrusu onların başına gelecek olan, onun da başına gelecektir. Onların başına gelecek sabahleyindir. Daha sabah yakın değil mi?

### [Hud 11:89](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B7/ayet/11:89.md) — لُوطٍ

وَيَاقَوْمِ لَا يَجْرِمَنَّكُمْ شِقَاقِي أَنْ يُصِيبَكُمْ مِثْلُ مَا أَصَابَ قَوْمَ نُوحٍ أَوْ قَوْمَ هُودٍ أَوْ قَوْمَ صَالِحٍ وَمَا قَوْمُ لُوطٍ مِنْكُمْ بِبَعِيدٍ

Meal (IK): Ey kavmim; bana karşı gelmeniz; Nuh kavminin, Hud kavminin, Salih kavminin başına gelen felaketin benzerini, sakın başınıza getirmesin. Lut kavmi de sizden pek uzak değildir.

### [Hicr 15:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B7/ayet/15:59.md) — لُوطٍ

إِلَّا آلَ لُوطٍ إِنَّا لَمُنَجُّوهُمْ أَجْمَعِينَ

Meal (IK): Şu kadar var ki Lut ailesi bunların dışındadır. Biz, onların hepsini behemehal kurtaracağız.

### [Hicr 15:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B7/ayet/15:61.md) — لُوطٍ

فَلَمَّا جَاءَ آلَ لُوطٍ الْمُرْسَلُونَ

Meal (IK): Elçiler Lut ailesine varınca;

### [Enbiya 21:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B7/ayet/21:71.md) — وَلُوطًا

وَنَجَّيْنَاهُ وَلُوطًا إِلَى الْأَرْضِ الَّتِي بَارَكْنَا فِيهَا لِلْعَالَمِينَ

Meal (IK): Onu da, Lut’u da alemler için mübarek kıldığımız yere ulaştırıp kurtardık

### [Enbiya 21:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B7/ayet/21:74.md) — وَلُوطًا

وَلُوطًا آتَيْنَاهُ حُكْمًا وَعِلْمًا وَنَجَّيْنَاهُ مِنَ الْقَرْيَةِ الَّتِي كَانَتْ تَعْمَلُ الْخَبَائِثَ إِنَّهُمْ كَانُوا قَوْمَ سَوْءٍ فَاسِقِينَ

Meal (IK): Lut’a da. Ona hüküm ve ilim verdik, onu çirkin işler yapan o memleketten kurtardık. Doğrusu onlar, yoldan çıkmış kötü bir kavim idiler.

### [Hac 22:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B7/ayet/22:43.md) — لُوطٍ

وَقَوْمُ إِبْرَاهِيمَ وَقَوْمُ لُوطٍ

Meal (IK): İbrahim’in kavmi, Lut’un kavmi de.

### [Şuara 26:160](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B7/ayet/26:160.md) — لُوطٍ

كَذَّبَتْ قَوْمُ لُوطٍ الْمُرْسَلِينَ

Meal (IK): Lut kavmi de peygamberleri yalanladı.

### [Şuara 26:161](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B7/ayet/26:161.md) — لُوطٌ

إِذْ قَالَ لَهُمْ أَخُوهُمْ لُوطٌ أَلَا تَتَّقُونَ

Meal (IK): Hani onlara kardeşleri Lut demişti ki: Siz, sakınmaz mısınız?

### [Şuara 26:167](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B7/ayet/26:167.md) — يَالُوطُ

قَالُوا لَئِنْ لَمْ تَنْتَهِ يَالُوطُ لَتَكُونَنَّ مِنَ الْمُخْرَجِينَ

Meal (IK): Dediler ki: Ey Lut, buna son vermezsen sen, elbette çıkarılanlardan olursun.

### [Neml 27:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B7/ayet/27:54.md) — وَلُوطًا

وَلُوطًا إِذْ قَالَ لِقَوْمِهِ أَتَأْتُونَ الْفَاحِشَةَ وَأَنْتُمْ تُبْصِرُونَ

Meal (IK): Lut’u da. Hani kavmine demişti ki: Göz göre göre bir hayasızlık mı yapıyorsunuz?

### [Neml 27:56](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B7/ayet/27:56.md) — لُوطٍ

فَمَا كَانَ جَوَابَ قَوْمِهِ إِلَّا أَنْ قَالُوا أَخْرِجُوا آلَ لُوطٍ مِنْ قَرْيَتِكُمْ إِنَّهُمْ أُنَاسٌ يَتَطَهَّرُونَ

Meal (IK): Kavminin cevabı: Lut’un ailesini kasabanızdan çıkarın. Çünkü onlar, temiz kalmaya çalışan insanlardır, demekten başka bir şey olmadı.

### [Ankebut 29:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B7/ayet/29:26.md) — لُوطٌ

فَآمَنَ لَهُ لُوطٌ وَقَالَ إِنِّي مُهَاجِرٌ إِلَى رَبِّي إِنَّهُ هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ

Meal (IK): Bunun üzerine Lut ona inandı ve: Doğrusu ben, Rabbıma hicret edeceğim. Muhakkak ki O; Aziz ve Hakim olanın kendisidir, dedi.

### [Ankebut 29:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B7/ayet/29:28.md) — وَلُوطًا

وَلُوطًا إِذْ قَالَ لِقَوْمِهِ إِنَّكُمْ لَتَأْتُونَ الْفَاحِشَةَ مَا سَبَقَكُمْ بِهَا مِنْ أَحَدٍ مِنَ الْعَالَمِينَ

Meal (IK): Lut’u da. Hani o, kavmine demişti ki: Gerçekten siz; dünyalarda hiç kimsenin sizden önce yapmadığı bir hayasızlığı yapıyorsunuz.

### [Ankebut 29:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B7/ayet/29:32.md) — لُوطًا

قَالَ إِنَّ فِيهَا لُوطًا قَالُوا نَحْنُ أَعْلَمُ بِمَنْ فِيهَا لَنُنَجِّيَنَّهُ وَأَهْلَهُ إِلَّا امْرَأَتَهُ كَانَتْ مِنَ الْغَابِرِينَ

Meal (IK): Ama Lut oradadır, dedi. Elçiler de: Biz, orada olanları daha iyi biliyoruz. Onu ve geride kalanlardan karısı dışında ailesini kurtaracağız, dediler.

### [Ankebut 29:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B7/ayet/29:33.md) — لُوطًا

وَلَمَّا أَنْ جَاءَتْ رُسُلُنَا لُوطًا سِيءَ بِهِمْ وَضَاقَ بِهِمْ ذَرْعًا وَقَالُوا لَا تَخَفْ وَلَا تَحْزَنْ إِنَّا مُنَجُّوكَ وَأَهْلَكَ إِلَّا امْرَأَتَكَ كَانَتْ مِنَ الْغَابِرِينَ

Meal (IK): Elçilerimiz Lut’a geldiklerinde, bu yüzden o tasalandı ve çok sıkıldı. Ona dediler ki: Korkma ve tasalanma. Doğrusu biz, seni ve geride kalacaklardan olan karının dışındaki aileni kurtaracağız.

### [Saffat 37:133](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B7/ayet/37:133.md) — لُوطًا

وَإِنَّ لُوطًا لَمِنَ الْمُرْسَلِينَ

Meal (IK): Muhakkak ki Lut da peygamberlerdendi.

### [Sad 38:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B7/ayet/38:13.md) — لُوطٍ

وَثَمُودُ وَقَوْمُ لُوطٍ وَأَصْحَابُ الْأَيْكَةِ أُولَئِكَ الْأَحْزَابُ

Meal (IK): Semud, Lut kavmi ve Eyke halkı da. İşte onlar, ayrı topluluklardı.

### [Kaf 50:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B7/ayet/50:13.md) — لُوطٍ

وَعَادٌ وَفِرْعَوْنُ وَإِخْوَانُ لُوطٍ

Meal (IK): Ad, Firavun kavmi ve Lut’un kardeşleri de.

### [Kamer 54:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B7/ayet/54:33.md) — لُوطٍ

كَذَّبَتْ قَوْمُ لُوطٍ بِالنُّذُرِ

Meal (IK): Lut kavmi de uyarıları yalanladı.

### [Kamer 54:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B7/ayet/54:34.md) — لُوطٍ

إِنَّا أَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ حَاصِبًا إِلَّا آلَ لُوطٍ نَجَّيْنَاهُمْ بِسَحَرٍ

Meal (IK): Biz de üzerlerine taş yağdıran bir rüzgar yolladık. Ancak Lut’un ailesi müstesna. Onları seher vakti kurtardık.

### [Tahrim 66:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B7/ayet/66:10.md) — لُوطٍ

ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا لِلَّذِينَ كَفَرُوا امْرَأَةَ نُوحٍ وَامْرَأَةَ لُوطٍ كَانَتَا تَحْتَ عَبْدَيْنِ مِنْ عِبَادِنَا صَالِحَيْنِ فَخَانَتَاهُمَا فَلَمْ يُغْنِيَا عَنْهُمَا مِنَ اللَّهِ شَيْئًا وَقِيلَ ادْخُلَا النَّارَ مَعَ الدَّاخِلِينَ

Meal (IK): Allah; küfredenlere Nuh’un karısıyla Lut’un karısını misal verdi. Onlar, kullarımızdan iki salih kulun nikahında iken hainlik ettiler de, onları Allah’tan hiç bir şeyle kurtaramadılar. O iki kadına; ateşe girenlerle beraber siz de girin, denildi.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

“Liyat” sıva harcı demektir. Mastar olarak yapıştırmak, sıvamak anlamlarına gelir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B7/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الطاء واللام و و ا ي ء معهما
ط و ل، ل و ط، ط ل ي، ل ي ط، ل ط أ، أ ط ل مستعملات
طول:
طال فلانٌ فلاناً، أي: فاته في الطّول، قال:
تَخُطّ بقَرْنـيهـا بَـرِيرَ أَراكـه		وتَعْطُو بظِلْفَيْها إذا الغُصْنُ طالها
أي: طاولها فلم تَنَله.
وطال الشّيء يَطُولُ طُولاً فهو طويل والأَطْوَلُ: نَقِيضُ الأَقصر. والطُّوال: إذا كان أهوج الطُّول، امرأةٌ طُوالة، قال:
ألم تر إنّـنـي وأبـا يزيدٍ		لفي حربٍ مما طلةٍ طُوالَه
والطِّوَلُ: الحَبْل الطّويل، ويقال: لقد طال طِوَلُك يا فلان، إذا طال تماديه في أمرٍ وتراخيه عنه.وقد يُقال: طال طِيَلُهُ.
والطُّوْل: القُدْرة. إن فُلاناً لَذو طَوْلٍ، أي: ذو قدرة.
ويُقالُ: إنّه ليتطوّل على النّاس بفَضله وخَيْره. واشتقاق الطائل من الطُّول ويُقال: للخسيس الدُّون: هذا غيرُ طائل، والتَّذْكيرُ والتّأنيثُ فيه سواء، قال:
لقد كلّفوني خُطَّةً غَيْرَ طائلِ
والطِّيال: لغةٌ في الطِّوال.
والطَّوال: مدى الدَّهر، يقال: لا آتيك طَوال الدَّهْر.
والطَّوَلُ: طُولٌ في المِشْفَرِ الأَعْلَى على الأَسْفل. يقال جَمَل أَطْوَلُ وبه طَوَلٌ.
والمُطاولةُ في الأَمْر هي التَّطْويل والتَّطاوُلُ في معنىً: هو الاستطالة على النّاس إذا هو رفع رأسه ورأى أنّ له عليهم فَضْلاً في القَدْر. وهو في معنىً آخر، أَنْ يَقُومَ قائماً، ثمّ يَتَطاوَل في قيامه، ثمّ يرفَعُ رأسَهُ ويَمُدُّ قَوامَهُ للنَّظَر إلى الشَّيء.
والطِّولُ: اسم حَبْل تُشَدُّ به قوائم الدّابّة، ثم تُرْسَل في المَرْعَى، وكانتِ العَرَبُ تتكلّم به، يُقال: طَوِّلْ لِفَرَسِك الطِّوَلَ، أي: أَرْخِ له حَبْلَه في مرعاه، قال طرفة:
لَعَمْرُكَ إنّ المَوْتَ ما أَخْطأ الفَتَى		لَكالطِّوَلِ المُرْخَى وثِنْياه بالـيَدِ
لوط:
لاط فلانٌ في هذا الأمر لَوْطاً شديداً، أي: أَلَحَّ.
واللَّوْط: مدر الحَوْض، يَعْمَدون إلى الطِّين الحرّ، فيَحْفِرون له مَمْدرةً إلى جنب الحوض، فإذا أراد أن يَمْلأَ الحَوْضَ، وهو جاف، تقول: مَدَرْتُهُ ولُطْتُهُ لئلا ينشف الماء.
والتاط حوضاً، أي: لاطه لنفسه.
والالتياطُ: أن يلتاط الإنسان ولداً يَدَّعيه ليس له، تقولُ: التْاطَهُ واستلاطه، قال:
فهل كنتَ إلاّ بُهْثَةً واستلاطَها		شَقيٌّ من الأقوام وَغْدٌ مُلَحَّق
وقولُ أبي بَكْرٍ: الولدُ أَلْوَطُ، أي:أَلْصَقُ بالقلب لاط به يلوطُ لَوْطاً ويُقالُ للشَّيء إذا لم يُوافِقْك: ما يلتاطُ هذا بصَفَري، أي: لا يلصقُ بقلبي، وهو يَفْتَعِل من لاطَ لَوْطاً.
ولُوطٌ: اسم نَبيّ، كان ذا قَرابةٍ لإبراهيم عليهما السّلام، بعثه الله إلى قَوْمِه فكذَّبُوهُ وأَحْدَثُوا ما أَحْدَثوا فاشتقَّ النّاسُ منِ اسمه فِعلاً لمن فَعَلَ فِعْلَ قَوْمِهِ.
طلي:
الطَّلاَ: الوَلَدُ الصَّغيرُ من كلِّ شيءٍ، حَتَّى لقد شُبِّه رمادُ المَوْقد بين الأَثافيّ بالطّلا، والطّلايين أمّهاته، قال العجاج:
طَلاَ الرَّمادِ اسْتُرْئِمَ الطَّليُّ.
والأَطْلاءُ: جماعةُ الطلا وكذلك: الطُّليان والطِّليان جِماعُه. قال زهير:
بها العِينُ والآرام يَمْشِينَ خِلْفـهَ		وأَطْلاؤُها يَنْهضْنَ من كُلِّ مَجْثَمِ
والطُّلَى: جماعةُ الطُّلْية، وهي صَفْحة العُنُق، وبعضٌ يقول: طُلْوة وطُلَى.
والطِّلاءُ من القَطِران، ممدود: ضَرْبٌ منه، شُبِّهَ به خاثِر المُنَصَّف. والطِّلاءُ: اسمٌ من أسماء الشّراب. وكلُّ شيء طُلِي به شيءٌ فهو طِلاءٌ.
والطُّلاوةُ: الرِّيق الذي يَجِفُّ على الأسنان من الجوع. والطُّلاوة: الحُسْن، يقال: سَمِعْتُ كَلاما عليه طُلاوة.
ليط:
اللِّيطُ: قِشْر القَصَب اللاّزق به، وقشرُ كلّ شيء كانت له صلابة ومتانة كالقناة، والقطعة منه: لِيطةٌ. وكذلك القوس العربية، تُمسح وتمرنُ كي تَصْفُوَ ويَصيرَ لها لِيطٌ، تقول:عاتكةُ اللِّيط واللِّياط، أي: لازقة اللِّيط، صُلْبتُهُ.
وتَلَيَّطْت لِيطةً، أي: تَشَظَّيْتُها، أي: اشْتَقَقْتُها، وأخذت شقّة منها.
واللِّيط: اللَّوْنُ، هُذَليّة.
لطأ:
اللَّطْءُ: لُزُوقُ الشَّيْء بالشَّيء. ورأيت فلاناً لاطئاً بالأرْض. ورأيت الذِّئْبَ لاطئا للسّرقة، وهذه أكَمَةٌ لاطئة، والّلاطِئةُ: خُراجٌ يَخْرج بالإنسان فلا يكادُ يَبْرَأُ منه، ويَزْعُمون أَنّها من لسْعة الثُّطْأَة. والّلاطئةُ: ضَرْبٌ من القَلانِس.
أطل:
الإِطْلُ: لغةٌ في الأَيْطل، وهو الشّاكلة، والقُرُبُ تحت الشّاكلة. تقول إنه لَلاحقُ الأَيْطَلَيْن، وجمعه: أياطل، وألآطال: جماعة الإطْل، والأَيْطَلُ: أَحْسَنُ وأَعْرَفُ ونظيرُهُ قَوْلُهم للمجنون: به أَوْلَق وقد أُلِقَ يُؤْلَقُ أَلْقاً.

##### Türkçe

باب **الطاء** ve **اللام** ve **و** **ا** **ي** **ء** onlarla beraber

**ط و ل**، **ل و ط**، **ط ل ي**، **ل ي ط**، **ل ط أ**، **أ ط ل** kullanılagelenlerdir

**طول**:
Falanca falancayı **طال** etti; yani: onu **الطّول**da geçti, dedi ki:
تَخُطّ بقَرْنـيهـا بَـرِيرَ أَراكـه		وتَعْطُو بظِلْفَيْها إذا الغُصْنُ طالها
Yani: onunla boy yarıştı da ona erişemedi.

Ve şey **طال** eder, **يَطُولُ** **طُولاً**; o hâlde o **طويل**dir; ve **الأَطْوَلُ**: **الأَقصر**ın zıddıdır. Ve **الطُّوال**: boyu aşırı uzun (ahmakça uzun) olduğu zaman; **امرأةٌ طُوالة** (çok uzun kadın). Dedi ki:
ألم تر إنّـنـي وأبـا يزيدٍ		لفي حربٍ مما طلةٍ طُوالَه
Ve **الطِّوَلُ**: uzun iptir; ve denir: “Ey falanca, senin **طِوَلُك** uzadı”; bir işte onun sürüp gitmesi ve ondan gevşek davranması uzadığı zaman. Ve denebilir: **طال طِيَلُهُ**.

Ve **الطُّوْل**: kudrettir. “Şüphesiz falanca **لَذو طَوْلٍ**dür”; yani: kudret sahibidir.

Ve denir: “Şüphesiz o, fazileti ve hayrı ile insanlar üzerine **يتطوّل** eder.” Ve **الطائل**in türeyişi **الطُّول**dandır. Ve denir: aşağılık, değersiz kimse için: “Bu **غيرُ طائل**dir”; onda müzekkerlik ve müenneslik birdir. Dedi ki:
لقد كلّفوني خُطَّةً غَيْرَ طائلِ
Ve **الطِّيال**: **الطِّوال** hakkında bir lehçedir.

Ve **الطَّوال**: zamanın (dehrin) uzanımıdır; denir: “Sana **طَوال الدَّهْر** gelmem.”

Ve **الطَّوَلُ**: üst dudağın alt dudağa göre uzunluğudur. Denir: **جَمَل أَطْوَلُ**; ve onda **طَوَلٌ** vardır.

Ve işte **المُطاولةُ**: uzatma ve **التَّطاوُلُ** bir mânâda: o, başını kaldırıp kendisi için onlar üzerinde kıymetçe bir fazilet bulunduğunu gördüğü zaman, insanlara karşı büyüklük taslamadır. Ve başka bir mânâda: ayakta duran olarak kalkması, sonra kıyamında uzaması, sonra başını kaldırması ve bir şeye bakmak için boyunu uzatmasıdır.

Ve **الطِّولُ**: binek hayvanının ayaklarının bağlandığı, sonra otlakta salıverildiği ipin adıdır; Araplar onunla konuşurlardı. Denir: “Atın için **الطِّوَلَ** **طَوِّلْ** et”; yani: otlağında onun ipini gevşet. Tarafa dedi ki:
لَعَمْرُكَ إنّ المَوْتَ ما أَخْطأ الفَتَى		لَكالطِّوَلِ المُرْخَى وثِنْياه بالـيَدِ

**لوط**:
Falanca bu işte şiddetli **لَوْطاً** ile **لاط** etti; yani: ısrar etti.

Ve **اللَّوْط**: havuzun çamurudur; serbest çamura yönelirler de havuzun yanına onun için bir çamurluk kazarlar; havuzu doldurmak istediği zaman, o kuru iken, dersin ki: “Onu **مَدَرْتُهُ** ve **لُطْتُهُ** ettim”; su kurumasın diye.

Ve “**التاط** bir havuz”; yani: onu kendisi için **لاطه** etti.

Ve **الالتياطُ**: insanın kendisine ait olmayan bir çocuğu kendine mal edip onu iddia etmesidir; dersin: onu **التْاطَهُ** etti ve **استلاطه** etti. Dedi ki:
فهل كنتَ إلاّ بُهْثَةً واستلاطَها		شَقيٌّ من الأقوام وَغْدٌ مُلَحَّق
Ve Ebû Bekir’in sözü: “Çocuk **أَلْوَطُ**tur”; yani: kalbe daha yapışıktır; onunla **لاط** eder, **يَلوطُ** **لَوْطاً**. Ve bir şey sana uygun gelmediği zaman o şeye denir: “Bu, benim yolculuğuma **يَلتاطُ** etmiyor”; yani: kalbime yapışmıyor. Ve o, **لاطَ**ın **لَوْطاً**ından **يَفْتَعِل** veznindedir.

Ve **لُوطٌ**: bir peygamberin adıdır; İbrahim’e (ikisine de selâm) akrabalığı vardı; Allah onu kavmine gönderdi de onu yalanladılar ve yaptıklarını yaptılar; insanlar onun adından, kavminin fiilini işleyen kimse için bir fiil türettiler.

**طلي**:
**الطَّلاَ**: her şeyin küçük yavrusudur; hatta ocak külü, **الأَثافيّ** arasında **الطّلا**ya benzetilmiştir; **الطّلايين** onun analarıdır. el-A‘câc dedi ki:
طَلاَ الرَّمادِ اسْتُرْئِمَ الطَّليُّ.
Ve **الأَطْلاءُ**: **الطلا**nın cemaatidir; aynı şekilde: **الطُّليان** ve **الطِّليان** onun cem‘idir. Züheyr dedi ki:
بها العِينُ والآرام يَمْشِينَ خِلْفـهَ		وأَطْلاؤُها يَنْهضْنَ من كُلِّ مَجْثَمِ
Ve **الطُّلَى**: **الطُّلْية**nin cemaatidir; o da boynun yan yüzüdür. Ve bazısı **طُلْوة** ve **طُلَى** der.

Ve **الطِّلاءُ** katrandandır; medli olarak: ondan bir türdür; **المُنَصَّف**in pıhtılaşmışına onunla benzetme yapılmıştır. Ve **الطِّلاءُ**: içkinin adlarından bir addır. Ve bir şeyle bir şey **طُلِي** edildiği zaman, o **طِلاءٌ**dır.

Ve **الطُّلاوةُ**: açlıktan dişler üzerinde kuruyan tükürüktür. Ve **الطُّلاوة**: güzelliktir; denir: “Üzerinde **طُلاوة** bulunan bir söz işittim.”

**ليط**:
**اللِّيطُ**: kamışın ona yapışık kabuğudur; ve kamış gibi sertliği ve metaneti olan her şeyin kabuğudur; onun parçası: **لِيطةٌ**. Ve aynı şekilde Arap yayı; parlasın ve onun için **لِيطٌ** olsun diye silinir ve alıştırılır. Dersin: **عاتكةُ اللِّيط واللِّياط**; yani: **اللِّيط**i yapışık olan, onun sertliği.

Ve **تَلَيَّطْت** bir **لِيطةً**; yani: onu kıymık kıymık ettim; yani: onu yardım; ve ondan bir yarık parça aldım.

Ve **اللِّيط**: renktir; Hüzeyl lehçesidir.

**لطأ**:
**اللَّطْءُ**: bir şeyin bir şeye yapışmasıdır. Ve falancayı yere yapışık (**لاطئاً**) gördüm. Ve kurda hırsızlık için yapışık (**لاطئا**) gördüm. Ve bu, yapışık bir tümsektir (**أكَمَةٌ لاطئة**). Ve **الّلاطِئةُ**: insanda çıkan bir çıbandır; ondan neredeyse iyileşmez. Ve onun **الثُّطْأَة**nın sokmasından olduğunu iddia ederler. Ve **الّلاطئةُ**: külahların bir türüdür.

**أطل**:
**الإِطْلُ**: **الأَيْطل** hakkında bir lehçedir; o da **الشّاكلة**dir; ve **القُرُبُ** **الشّاكلة**nin altındadır. Dersin: “Şüphesiz o, **الأَيْطَلَيْن**e bitişiktir”; onun cem‘i: **أياطل**. Ve **أَلآطال**: **الإطْل**ün cemaatidir. Ve **الأَيْطَلُ**: daha güzel ve daha bilinir olandır. Ve onun benzeri, onların deliye dair sözleridir: “Onda **أَوْلَق** vardır”; ve **أُلِقَ** edilir, **يُؤْلَقُ** **أَلْقاً**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B7/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الكسائي: لاطَ الشيءُ بقلبي يَلوطُ ويَليطُ. يقال: هو أَلْوَطُ بقلبي وأَلْيَطُ، وإنِّي لأجِدُ له في قلبي لَوْطاً ولَيْطاً، يعني الحُبَّ اللازقَ بالقلب. وهذا أمرٌ لا يَلْتاطُ بصَفَري، أي لا يَلصَق بقلبي. ويقال: اسْتَلاطوهُ، أي ألزَقوه بأنفسهم. وفي الحديث: "اسْتَلَطْتُمْ دَمَ هذا الرجل" أي استوجبتم. ولُطْتُ الحوضَ بالطين لَوْطاً، أي مَلَطته به وطيَّنته. واللَوْطُ: الرِداءُ. يقال: لبس لَوْطَيْهِ. ولاطَ الرجلُ ولاوَطَ، أي عَمِلَ عَمَلَ قومِ لوطٍ.

##### Türkçe

الكسائي: **لاطَ** şey kalbime **يَلوطُ** ve **يَليطُ** (olarak) (yapıştı). Denir ki: O, kalbime daha **أَلْوَطُ** ve daha **أَلْيَطُ**tur; ve ben, onun için kalbimde **لَوْطاً** ve **لَيْطاً** bulurum; yani kalbe yapışan sevgiyi. Ve bu, benim **صَفَري**me **يَلْتاطُ** etmez; yani kalbime yapışmaz. Ve denir ki: **اسْتَلاطوهُ**; yani onu kendilerine yapıştırdılar. Ve hadiste: “**اسْتَلَطْتُمْ** bu adamın kanını” yani (onu) gerekli kıldınız. Ve ben, havuzu çamurla **لَوْطاً** olarak **لُطْتُ**; yani onu onunla sıvadım ve çamurladım. Ve **اللَوْطُ**: ridâ (üstlük). Denir ki: İki **لَوْطَيْهِ**ni giydi. Ve adam **لاطَ** ve **لاوَطَ**; yani Lût kavminin amelini işledi.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B7/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ط ل ( وايء )
طول ، طلي ، أطل ، لأط ، لطأ ، لوط ، ليط .
طول : الليث : طال فلانٌ فلاناً إذا فاقَه في الطُّول ، وأنشد :
تَخُطُّ بقَرْنَيْها بَرِيرَ أَراكةٍ
وتَعْطُو بِظِلْفَيْها إذا الغُصْنُ طالها
أي طاوَلَهَا فَلم تَنَلْه .
قال : ويقال للشيء الطويل : طال يَطُول طُولاً فهو طَوِيل ، قال : والأطوَل نقيضُ الأقصَر ، وتأنيثُ الأطوَل الطُّولى ، وجمعُها الطُّوَل . قال : ويُقَال لِلرَّجل إذا كان أهوَجَ الطُّولِ : رجلٌ طُوَالٌ وطُوَّالٌ ، وامرأةُ طَوالةٌ وطُوّالة . قال : والطِّوَل هو الحَبْلُ الطويلُ جدّاً ، وقال طَرَفة :
لَعمرُكَ إنّ الموتَ ما أخطأ الفَتَى
لكالطِّوَلِ المُرْخَى وثُنْياهْ باليَدِ
وجمعُ الطَّويل : طِوال وطِيَال ، وهما لُغتان ، ويقال : قد طالَ طِوَلُك يا فلان ، إذا طال تمادِيه في أمرٍ أو تَراخِيه عنه ، وبعضُهم يقول : قد طال طِيَلُه .
وقال أبو إسحاق الزّجاج يقال : طال طِوَلُك وطِيَلُك : أي طالتْ مُدَّتُهُ .
الحراني عن ابن السكّيت ، يقال : قد طال طِوَلُك وطِيَلُك وطُولُك وطَوالُك . قال : والطِّوَل : الحَبْل الذي يُطوِّل للدابَّة فتَرعَى فيه ، وقال طَرَفة لكالطول المرخى وثنياه باليد .
ثم قال : وقد شَدّدَ الراجز الطِوَلَ للضرورة فقال :
تعرّضتْ لَم تَأْلُ عن قَتْلٍ لِي
تَعرُّضَ المُهْرَةِ في الطِّوَلِّ
وقال القَطَاميّ :
إِنّا مُحَيُّوكَ فاسَلْم أيُّها الطَّلَلُ
وإنْ بَلِيتَ وإن طالَتْ بكَ الطِّيَلُ
وقال الزّجّاج في قوله جلّ وعزّ : ( وَمَن لَّمْ يَسْتَطِعْ مِنكُمْ طَوْلاً ) ( النساء : 25 ) الآية ، معناه من لم يَقدِر منكم على مَهْرِ الحُرّة . قال أبو إسحاق : والطول هنا القُدْرة على المَهْر ، وقد طالَ الشيءُ طُولاً ، وأَطَلْتُه إطَالةً ، وقولُ الله جلّ ثناؤه ) الْعِقَابِ ذِى الطَّوْلِ لاَ إِلَاهَ إِلاَّ ) ( غافر : 3 ) أي ذي القُدْرة ، وقيل : الطَّوْلُ الغِنَى : والطَّوْلُ الفَضل ، يقال : لفِلان على فلانٍ طَوْل ، أي فَضْل .
وقال الليث : يقال إنّه لَيتطوَّلُ على الناس بفضلِه وخيرِه . قال : واشتقاق الطائل من الطُّولِ ، ويقال للشيء الخسيس الدُّون : هذا غيرُ طائِل ، والتذكير والتأنيث فيه سواء ، وأنشد :
لقد كلّفوني خُطَّةً غيرَ طائِل
قال : والطَّوَال : مَدَى الدَّهر ، يقال : لا آتَيك طَوَالَ الدَّهْر ، قال : والطَّوَل : طُولٌ في المِشْفَر الأعلى على الأسْفَل . يقال : جَمَل أطوَل ، وبه طَوَل ، والمُطاولة في الأمر هي التطويل ، والتطاوُل في مَعْنًى : هو الاستطالةُ على النّاس إذ هو رَفَع رأسَه ورأَى أنّ له عليهم فَضْلاً في القَدْر . قال : وهو في مَعْنًى آخر : أن يقوم قائماً ، ثمّ يَتطاوَل في قِيامه ، ثم يَرفَعَ رأسَه ، ويَمُدَّ قَوامَه للنَّظر إلى الشيء .
قلت : والتَّطَوُّلُ عند العَرَب محمود ، يُوضع مَوْضعَ المحاسن . ويمتدح منه فيقال : فلان يتطول ولا يتطاول . والتّطاوُل مذموم ، وكذلك الاستطالة يُوضَعان موضع التكبُّر .
وقال الليث : الطّويلةُ : اسمُ حَبْل تُشدُّ به قائمةُ الدَّابةِ ، ثم تُرسَل في المَرعَى ، وكانت العربُ تتكلَّم به ، يقال : طَوِّل لِفرسِك يا فلان ، أي أَرْخِ له حَبْلَه في مَرْعاه .
قلت : ولم أسمع الطَّويلة بهذا المعنى ، من العرب ، ورأَيْتهم يسمونه هذا الحَبْل الطَّوِيل .
وفي الحديث : ( لا حِمًى إلاّ في ثلاث ) طِوَلِ الفَرَس ، وثَلَّةِ البِئر ، وحَلْقَةِ القوم .
ورأيتُ بالصَّمَّانِ رَوْضةً واسعةً يقال لها الطّويلة ، وكان عَرْضُها قَدْرَ مِيلٍ في طولِ ثلاثةِ أَمْيال ، وفيها مَسَاكٌ لِماءِ السماء إذا امتلأ شَربوا منه الشهرَ والشهرين . ومَطاوِلُ الخَيل أَرْسانُها ، والسبْعُ الطُّوَلُ من سُوَر القرآن سَبْعُ سُوَر ، وهي :
سورة البقرة ، وسورة آل عمران ، وسورة
النساء ، وسورة المائدة ، وسورة الأنعام ، وسورة الأعراف ، فهذه ستُّ سُوَر متواليةٌ .
واختلفوا في السابعة ، فمنهم من قال : هي الأنفال وبراءة ، وعدَّهما سورةً واحدة ، وعلى هذا قولُ الأكْثرين ، ومنهم من جَعل السابعةَ سورةَ يونس ، والطُّوَل : جمعُ الطُّولَى ، يقال : هي السورةَ الطُّوَلى ، وهُنَّ الطُّوَل ، والطوائل الأوْتارُ والذُّحُول ، واحدتُها طائلة ، يقال : فلانٌ يَطلب بَني فلانٍ بِطَائلةٍ أي بوتْرٍ ، كأَنَّ له فيهم ثَأْراً فهو يَطلبُه بِدَمِ قتيلٍ له .
أطل : أبو عُبيد : الإطْل والأيْطَل : الخاصرة ، وجمع الإطْل آطال وجمع الأيْطَل أياطل ، وأيْطلٌ فَيْعَل . والألفُ أصليّة .
طلي : قال الليث : الطَّلا : هو الولد الصغير من كلِّ شيء ، وحتى قد شُبّه رَمادُ المَوْقِد بيْن الأثافيّ بالطّلا ، والأطلاء جِمَاعُه . قال : والطُّلْيان والطِّليان جِماعهُ .
أبو عُبيد عن الفرَّاء : طَلَيْتُ الطلَى وطَلَوْتُه وهو الطَّلَى مقصور يعني رَبَطْتُه برِجْله .
سلمة عن الفرّاء : اطْلُ طَلِيَّكَ والجميع الطُّلْيانُ أي ارْبِطْه برِجلِه . حكاه عن ابن الجرَّاح قال : وغيره يقول : أَطْلِ طَلِيَّك ، وقال العجّاج :
طَلَي الرَّمَادِ اسْتُرئِمَ الطَّلِيُّ
قال أبو الهيْثم : هذا مثَلٌ جَعل الرّمادَ كالوَلَدِ لثلاثة أَيْنُق ، وهي الأثافِيّ عُطِفْنَ عليه ، يقول : كأنّما الرّمادُ وَلَدٌ صغيرٌ عُطِفْتَ عليه ثلاثة أينُق .
أبو عُبيد عن الأصمعيّ : أوَّل ما يُولَدُ الظِّبَاءُ فهو طَلاً . قال : وقال غيرُ واحد من الأعراب : وهو طَلاً ثم خِشف .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : طَلَّى إذَا شَتَمَ شَتْماً قبيحاً .
وقال شَمِر : الطَّلَوانُ : الرِّيق الخاثِر . قال : والطُّلاوَة : دُوَايةُ اللبَن .
أبو عُبيد عن الأحمر : بأسنانه طَلِيٌّ وطِلْيَان وقد طَلِيَ فُوهُ فهو يَطْلَى طَلًى مقصورٌ وهو القَلَحُ .
وقال اللّيث : الطُّلاوة الرِّيق الذي يجِفّ على الأسنان من الجوع ، وهو الطَّلَوَانُ . قال : والطُّلاةُ هي العُنق والجمع طُلًى .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : واحدة الطلى طلاة وطلية . مِثل : تقاةٍ وتقى ، وقال الليث : وبعضهم يقول : طُلْوَةً وطُلّى .
الحراني عن ابن السّكيت قال : الطُّلَي : جمعُ الطُّلْيَة ، وهي صَفْحَةُ العُنُق . قال : وقال أبو عَمرو والفرّاء : واحدتُها طُلاَةٌ ، وقال الأعشى :
مَتَى تُسْقَ من أَنْيَابِها بَعْد هَجْعَةٍ
من اللّيل شِرْباً حينَ مالَت طُلاتُها
الأصمعيّ يقول : طُلْيَة وطُلًى .
أبو عُبيد عن الأصمعيّ : الطُلاوَة : البَهجَة
والحُسْن ، يقال : حديثٌ عليه طُلاوَة ، وكذلك غيرُه .
قلتُ : وأجاز غيرُه . طَلاوَة ، يقال : ما على وَجْهِه حَلاوة ولا طَلاَوة ، والضّمُ اللّغةُ الجيّدة .
عَمرو عن أبيه قال : المُطَلِّي هو المغنِّي ، وهو المُرَبِّي وَالْمُهَنِّي والنَّاخِمُ كلُّه بمعنى المغنِّي .
أبو عُبيد عن أبي زيد : طَلَيْتُه فهو مَطْلِيٌّ وطَلِيٌّ : أي حبسته .
الحرّاني عن ابن السكّيت : طَلَيْتَ فلاناً تَطْلِيَةً إذا مَرَّضْتَه وقمتَ عليه في مَرَضه . وقد أطلَى الرجلُ إطْلاءً فهو مُطْلٍ ، وذلك إذا مالتْ عنقُه لموتٍ أو غيرِه ، وأنشد :
تَرَكْتُ أَباكِ قد أطلَي ومالَتْ
عليه القَشْعَمَانِ من النُّسُورِ
أبو سعيد ، الطِّلْوُ الذِّئب ، والطِّلْو : القانِص اللّطيف الجِسم ، شُبِّه بالذئب ؛ وقال الطِّرِمَّاح :
صادَفَت طِلْواً طَوِيلَ القَرَا
حافظَ العَيْن قَلِيلَ الشَّآم
وقال أبو عمرو : ليلٌ طالٍ أي مُظلِم ، كأنَّه طَلى الشُّخُوصَ فَغطَّاها ، وقال ابن مُقْبِل :
أَلا طَرَقَتْنَا بالمدينةِ بعدَ ما طَلَى
الليلُ أذنابَ النِّجادِ فأَظْلَما
أي غَشَّاها كما يُطْلَى البَعيرُ بالقَطِران .
ويقال : فلانٌ ما يُساوِي طُلْيَةً ، وهي الصُّوفة التي يُطْلَى بها الجَرْيَى ، وهي الرِّبْذَة أيضاً .
قاله ابن الأعرابيّ . قال : والطِّلاءُ : الشَّرَابُ ، شبه بِطِلاءِ الإبل ، وهو الهِناء . قال : والطِّلاء : الشَّتْم ، وقد طلَّيْتُه أي شَتَمْتُه . قال : والطِّلاء : الخَيط ، وقد طَلَيْتُ الطِّلاء : أي شدَدْتُه . قال : والطُّلاَّء : الدمُ ، يقال : تركته يتَشَحَّط في طُلاّئه ، أي يضطرب في دمِه مقتولاً .
وقال أبو سعيد : الطُّلاّء : شيءٌ يَخرج بعدَ شُؤْبُوب الدَّمِ الذي يُخَالف لَوْنَ الدَّمِ ، وذلك عند خُروج النَّفْس من الذَّبيحِ وهو الدَّم الذي يُطلَى .
ابن نجدة عن أبي زيد قال : أَطَلى الرجلُ إذا مالَ إلى هوًى .
وفي الحديث : ما أَطَلى نَبِيٌّ قطّ أي ما مال إلى هواه ، وقال غيرُه في قولهم : ما يساوي طِلْيَة ، إنّه الخيط الّذي يُشَد في رِجْل الجَدْي ما دام صغيراً ، وقال : الطُّلْية خِرْقَةُ العَارِك ، وقيل : هي الثَّمَلَة الّتي يُهْنأ بها الجَرَبُ .
وقال أبو سعيد : أمرٌ مَطْلِيٌّ أي مُشكِل مُظلِم ، كأنَّهُ قد طُلِي بما لَبَّسه ، وأنشد ابن السكّيت :
شَامِذاً تَتَّقِي المُبِسَّ على المُرْ
يَةِ كَرْهاً بالصِّرفِ ذي الطُّلاّء
قال : الطُّلاّء الدَّمُ في هذا البيت ، قال : وهؤلاء قومٌ يريدون تسكينَ حَرْب ، وهي تَسْتعصِي عليهم وتَزْبِنُهُم لِما هُرِيق فيها من الدِّماء . وأراد بالصِّرْف ، الدَّمَ الخالص .
أبو عبيد : المَطالِي : الأرضُ السَّهْلَةُ اللّيّنة تُنْبِت الغَضَا واحِدتها مِطْلاءٌ على مِفْعال .
عن أبي عمرو وابن الأعرابيّ : تَطَلّى فلان إذا لَزِمَ اللهوَ والطرب ، ويقال : قَضَى فلانٌ طَلاهُ مِن حاجته أي هواه .
لأط : قال أبو زيد في كتاب الهَمْزة : لأَطْتُ فلاناً لأْطاً ، إذا أمَرْته بأمرٍ فألَحّ عليه ، وتَقَضّاه فألَحّ عليه . ويقال : لأَطتُ الرجلَ لأْطاً إذا تتبعتَه بِبَصَرِك فلم تَعْرِفه عنه حتى يَتوارَى .
لطأ : قال أبو زيد : لَطِىءَ فلانٌ بالأرض يَلْطَأُ لَطْأً إذا لَزِق بها ، وأجاز غيره : لَطَأَ يَلْطَأَ ، وقال شَمِر : لَطَا يَلْطَا بغير همز إذا لَزق بالأرض ولم يَكد يَبْرح ، وهما لغَتان .
وقال ابن أحمر :
فأَلْقَى التِّهَامِي منها بِلَطَاتِه
وأَحْلَطَ هَذَا لا أَعُودُ وَرَائِيا
قال أبو عبيد في قوله بلَطَاته : أرضه وموضعه ، وقال شمِر : لم يجد أبو عبيد في لَطاته قال : ويقال : ألقَى لَطاتَه إذا أقام فلم يَبرَح ، كما تقول : ألْقَى أَرْواقَه وجَرَاميزه . قال : وقال ابن الأعرابيّ : ألقَى لَطاتَه طَرَحَ نفسَه ، وقال أبو عمرو : لَطاتُه متاعُه وما معه .
أبو العبّاس عن ابن الأعرابي : بيّضَ الله لَطَاتَك ، أي جَبهَتك . قال : واللُّطاةُ أيضاً اللُّصوص ، قومٌ لُطاةٌ ، ويقال : فلان من ثطاته لا يَعرف قَطاتَه من لَطاتِه ، أي لا يَعرِف مقدَّمَه من مُؤَخَّرِه ، وقال الليْث : اللَّطْءُ لُزوقُ الشّيء بالشيء ، يقال : رأيت فلاناً لاطِئاً بالأرض . ورأيتُ الذئبَ لاطئاً للسَّرِقة ، وهذه أَكَمة لاطئة ، قال : واللاطئة خُرَاج يَخْرج بالإنسان فلا يكاد يَبرأ منه ويَزعمون أنّها من لَسْعة الثُّطْأَةِ .
ابن السكيت عن الأحمر : لَطَأَتُ بالأرض ولَطِئتُ أي لَزِقْتُ ، وقال الشمّاخ فتَركَ الهمزة :
فَوافَقَهُنَّ أطلَسُ عامِرِيٌّ
لَطَا بصَفائحٍ مُتسانِداتِ
أراد لطأَ ، يعني الصيّاد أي لَزِقَ بالأرض فتَركَ الهمز .
( لوط ليط ) : في حديث أبي بكر أنه قال : إنّ عمَر لأحَبُّ الناس إليَّ . ثم قال : اللهمّ أَعَزُّ ، والوَلَدُ أَلْوَطُ .
قال أبو عبيد : قولُه والوَلَد ألوَط أي أَلْصَق بالقَلْب ، وكذلك كلُّ شيء لَصِق بشيء فقد لاطَ به يَلُوطُ لَوْطاً . قال : ومنه حديث ابن عبّاس في الّذي سأَلَه عن مالِ يتيم وهو وَاليهِ : أَيُصيبُ من لَبَن إبِلِه ؟ فقال : إن كنتَ تَلُوطُ حَوْضها ، وتَهْنَأْ
جَرْباها ، فَأَصِبْ من رِسْلِهَا ، قال : قوله : تَلوطُ حَوْضَها أراد باللَّوْطَ تطْيِين الحَوْض ، وإصلاحَه ، وهو من اللصوق ، ومنه قيل للشيء إذا لم يكن يُوافِق صاحبَه : ما يَلْتاطُ هذا بِصَفَرِي أي لا يَلصَق بقَلْبي ، وهو مُفْتَعِل من اللَّوْط ، قال : ومنه حديثُ عليّ بن الحَسَنْ في المُستَلاط أنه لا يَرِث ، يعني المُلصَق بالرجُل في النَّسَب الذي وُلِد لغير رِشْدَة .
وقال اللّيث : يقال : الْتاطَ فلانٌ ولَداً واستَلاطه وأنشد :
فَهَلْ كُنتَ إلاّ بُهْثَةً استلاطَها
شَقيٌّ من الأقوام وَغدٌ ومُلْحَقُ
أبو عُبيد عن الكسائي : إنّي لأجد له لَوْطاً ولِيطاً بالكسر ، وقد لاطَ حُبَّه يَلُوط ويَلِيط أي لَصِق .
وقال أبو عبيد : اللِّياط الريَا سُمِّي لِياطاً لأنّه شيءٌ لا يَحِلّ ، أُلْصِق بشيء ، ومنه حديثُ النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنه كَتبَ لثَقِيفَ حين أَسلَموا كِتاباً فيه : ( وما كان لهم مِن دَيْن إلى أجَلٍ فبلغ أجلَه فإنّه لِياط مُبرَّأٌ من الله ) ، فاللِّياط ههنا الرِّبا الّذي كانوا يُرْبُونه في الجاهليّة ، رَدَّهم اللَّهُ إلى أن يأخذوا رؤوس أموالهم ، ويَدَعُوا الفَضْلَ عليها .
أبو العباس عن ابن الأعرابيّ قال : جمعُ اللّياط وهو الرِّبا ، ليطٌ وأصله لُوطٌ .
وقال الليث : لُوطٌ كان نبيّاً بَعَثه الله إلى قومه فكذّبوه وأحدَثوا ما أَحدَثوا ، فاشتَقّ الناسُ من اسمه فِعلاً لمن فَعلَ فِعْلَ قومِه . قال : واللِّيطُ قِشْرُ القَصَب اللاّزق به ، وكذلك لِيطُ القَناة ، وكلُّ قِطعة منه لِيطةٌ . قال : ويُقال للإنسان اللَّيِّن المجَسَّة : إنّه لَلَيِّنُ اللِّيط ، وأنشدَ :
فَصبَّحتْ جابيَةً صُهارِجَا
تَحسَبُها لَيْطَ السماءِ خارِجَا
شَبَّه خُضرة الماء في الصِّهريج بجِلد السماء ، وكذلك لِيطُ القَوْس العربيّة تُمسَح وتُمرَّن حتّى تَصْفَرَّ ويصير لها لون ولِيط .
قلتُ : ولِيطُ العُودِ : القِشْر التي تحت القِشْر الأعلى ، وقال أَوْس بن حَجَر يصف قوساً :
فَمَن لك باللِّيطِ الذي تحتَ قِشْرِها
كَغِرقِىء بَيْضٍ كَنَّه القَيْضُ من عَلِ
وقال أبو عبيد : اللِّيط اللَّوْن وهو اللّياط أيضاً .
ومنه قولُ الشاعر يصف قوساً :
عاتكةُ اللِّياط
وقال الليث : تَلَيَّطْتُ لِيطةً أي تَشَظَّيتها من قشر القصب .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : اللَّوْط الرِّداء ، يقال : انتُقْ لَوْطَك في الغزالة حتى يَجِف ، ولَوْطُه رِداءُه ونتقُه بسطه . قال : ويقال : استلاطَ القومُ وأطلوا إذا أَذْنبوا ذُنوباً تَكون لِمَنْ عاقَبَهم عذراً ، وكذلك أَعذَروا .
وفي الحديث : أنّ الأقرع بنَ حابس قال لِعُيَينة بن حِصْن : بمَ استَلطْتُم دمَ هذا الرجل ؟ قال : أَقْسَمَ منّا خَمْسون أنّ صاحبنا قُتِلَ وهو مؤمن ، فقال الأقرع : فَسألكم رسُولُ الله أن تَقْبَلُوا الدّيَهْ وتَعْفُوا فلم تَقْبَلُوا ، وليُقْسِمَنَّ مائةٌ من بني تميم أنّه قُتِل وهو كافر ، قوله : بمَ استلَطتم ؟ أي استوجَبْتم واستَحقَقْتُم ، وذلك أنّهم لمّا استحقّوا الذَّمَ وصار لهم ألصَقُوه بأنفسهم .
ثعلب عن ابن الأعرابي ، يقال : استلاط القَوْمُ واستَحَقوا وأَوْجَبُوا وأَعْذَروا ودَنُّوا إذا أَذْنبوا ذُنوباً تكونُ لمن يُعاقِبُهم عذْراً في ذلك لاستحقاقهم .
أبو زيد ، يقال : فلان ما يَليطُ به النَّعيم ولا يَليق به ، معناه واحد .

##### Türkçe

ط ل ( وايء )
**طول** , **طلي** , **أطل** , **لأط** , **لطأ** , **لوط** , **ليط** .

**طول** : **الليث** : Falan, falanı boyda geçtiği zaman “falan falanı **طال**” denir; ve şu şiiri okudu:
قَرْنَيْها ile bir **أراكة**’nin **بَرِير**’ini çizer
ve dal ona uzayınca **ظِلْفَيْها** ile sıçrar
Yani onu uzattı da ona erişemedi.
Dedi: Uzun olan şeye: “**طال** **يَطُول** **طُولاً**; o hâlde o **طَوِيل**’dir” denir. Dedi: **الأطوَل** , **الأقصَر**’ın zıddıdır; **الأطوَل**’ın müennesi **الطُّولى**’dır; onun çoğulu **الطُّوَل**’dür. Dedi: Adam, boyca ahmakça (aşırı) olunca ona: **رجلٌ طُوَالٌ** ve **طُوَّالٌ**; kadına da **امرأةُ طَوالةٌ** ve **طُوّالة** denir. Dedi: **الطِّوَل** çok uzun iptir; ve **طَرَفة** dedi:
لَعمرُكَ إنّ الموتَ ما أخطأ الفَتَى
لكالطِّوَلِ المُرْخَى وثُنْياهْ باليَدِ
**الطَّويل**’in çoğulu: **طِوال** ve **طِيَال**’dır; ikisi iki lehçedir. Denir ki: “Ey falan, senin **طِوَلُك** uzadı”; bir işte onun sürüp gitmesi yahut ondan gevşemesi uzayınca. Bazıları da: “Onun **طِيَلُه** uzadı” der.
**أبو إسحاق الزّجاج** dedi: Denir ki: **طال طِوَلُك** ve **طِيَلُك**; yani onun müddeti uzadı.
**الحراني**’nin **ابن السكّيت**’ten rivayeti: Denir ki: “Senin **طِوَلُك** ve **طِيَلُك** ve **طُولُك** ve **طَوالُك** uzadı.” Dedi: **الطِّوَل** , binek hayvanı için uzatılan, onun içinde otladığı iptir. Ve **طَرَفة** “**لكالطول المرخى وثنياه باليد**” dedi.
Sonra dedi: Recez söyleyen, zaruret için **الطِوَل**’i şeddeli yaptı da şöyle dedi:
تعرّضتْ لَم تَأْلُ عن قَتْلٍ لِي
تَعرُّضَ المُهْرَةِ في الطِّوَلِّ
Ve **القَطَاميّ** dedi:
إِنّا مُحَيُّوكَ فاسَلْم أيُّها الطَّلَلُ
وإنْ بَلِيتَ وإن طالَتْ بكَ الطِّيَلُ
Ve **الزّجّاج** , Aziz ve Celil olanın sözü hakkında: ( **وَمَن لَّمْ يَسْتَطِعْ مِنكُمْ طَوْلاً** ) ( **النساء : 25** ) âyet; manası: sizden her kim hür kadının mehrine güç yetiremezse. **أبو إسحاق** dedi: Buradaki **الطول** , mehre kudrettir. Şey **طال** **طُولاً**; ben onu **أَطَلْتُه** **إطَالةً**. Ve Allah’ın, yüce senaı: ) **الْعِقَابِ ذِى الطَّوْلِ لاَ إِلَاهَ إِلاَّ** ) ( **غافر : 3** ) sözü: yani kudret sahibi. Ve denildi ki: **الطَّوْل** zenginliktir; **الطَّوْل** fazilettir. Denir ki: falanın falan üzerinde **طَوْل**’ü vardır; yani fazileti vardır.
**الليث** dedi: Denir ki: O, fazileti ve hayrı ile insanlar üzerine **لَيتطوَّلُ** eder. Dedi: **الطائل**’in iştikakı **الطُّول**’dendir. Ve aşağı, değersiz şeye: “Bu **غيرُ طائِل**’dir” denir; onda müzekkerlik ve müenneslik birdir. Ve şu şiiri okudu:
لقد كلّفوني خُطَّةً غيرَ طائِل
Dedi: **الطَّوَال** , zamanın müddetidir; denir ki: “Sana **طَوَالَ الدَّهْر** gelmeyeceğim.” Dedi: **الطَّوَل** , üst dudağın alt dudağa göre uzunluğudur. Denir ki: **جَمَل أطوَل**; onda **طَوَل** vardır. İşte **المُطاولة** , uzatmadır. Ve **التطاوُل** bir manada: insanlara karşı büyüklük taslamadır; çünkü o başını kaldırmış ve kendisinin onlar üzerinde kıymetçe bir fazileti olduğunu görmüştür. Dedi: Başka bir manada da: ayakta durup, sonra kıyamında uzayıp, sonra başını kaldırıp, bir şeye bakmak için boyunu uzatmasıdır.
Ben dedim: Araplar katında **التَّطَوُّل** övülmüştür; güzellikler yerine konur. Ondan övgüyle söz edilir de: “Falan **يتطول** eder, **ولا يتطاول** etmez” denir. **التّطاوُل** yerilmiştir; aynı şekilde **الاستطالة** de kibir yerine konurlar.
**الليث** dedi: **الطّويلةُ** , hayvanın ayağının bağlandığı, sonra meraya salındığı ipin adıdır. Araplar bununla konuşurlardı. Denir ki: “Ey falan, atın için **طَوِّل**”; yani merasında onun ipini gevşet.
Ben dedim: Araplardan bu manada **الطَّويلة**’yi işitmedim; onları bu ipi **الطَّوِيل** diye adlandırırken gördüm.
Hadiste: ( **لا حِمًى إلاّ في ثلاث** ) : **طِوَلِ الفَرَس** , **ثَلَّةِ البِئر** ve **حَلْقَةِ القوم**.
Ve **الصَّمَّان**’da geniş bir çayırlık gördüm; ona **الطّويلة** denirdi. Genişliği bir mil kadar, uzunluğu üç mil kadardı. İçinde gök suyuna ait birikintiler vardı; dolunca ondan bir ay ve iki ay içerlerdi. **مَطاوِلُ الخَيل** onların dizginleridir. Kur’an sûrelerinden **السبْعُ الطُّوَل** yedi sûredir; onlar:
**سورة البقرة** , **سورة آل عمران** , **سورة النساء** , **سورة المائدة** , **سورة الأنعام** , **سورة الأعراف**; işte bunlar ardışık altı sûredir.
Yedinci hakkında ihtilaf ettiler: Onlardan kimi dedi ki: o **الأنفال** ve **براءة**’dır; ikisini bir sûre saydı; çoğunluğun sözü bunun üzerinedir. Onlardan kimi de yedinciyi **سورة يونس** yaptı. **الطُّوَل** , **الطُّولَى**’nın çoğuludur. Denir ki: o **السورةَ الطُّوَلى**’dır; onlar da **الطُّوَل**’dür. **الطوائل** , intikam alacakları kanlar ve kan davalarıdır; tekili **طائلة**’dir. Denir ki: “Falan, falanoğullarını **بِطَائلةٍ** ile talep ediyor”; yani bir kan davası ile; sanki onun onlarda bir öcü vardır da onu, kendisine ait bir ölünün kanı ile talep eder.

**أطل** : **أبو عُبيد** : **الإطْل** ve **الأيْطَل** : böğürdür; **الإطْل**’in çoğulu **آطال**; **الأيْطَل**’in çoğulu **أياطل**’dır. **أيْطلٌ** **فَيْعَل** veznindedir. Elif aslîdir.

**طلي** : **الليث** dedi: **الطَّلا** , her şeyin küçük yavrusudur. Hatta ocak külü, üç taş arasındaki kül, **الطّلا**’ya benzetilmiştir. **الأطلاء** onun cem’idir. Dedi: **الطُّلْيان** ve **الطِّليان** onun cem’idir.
**أبو عُبيد**’in **الفرَّاء**’dan rivayeti: **طَلَيْتُ الطلَى** ve **طَلَوْتُه**; o da kısaltılmış **الطَّلَى**’dır; yani onu ayağından bağladım.
**سلمة**’nin **الفرّاء**’dan rivayeti: “**اطْلُ طَلِيَّكَ**; hepsi **الطُّلْيانُ**’dır”; yani onu ayağından bağla. Bunu **ابن الجرَّاح**’tan nakletti. Dedi: Başkası: “**أَطْلِ طَلِيَّك**” der. Ve **العجّاج** dedi:
طَلَي الرَّمَادِ اسْتُرئِمَ الطَّلِيُّ
**أبو الهيْثم** dedi: Bu bir misaldir; külü, üç dişi deve yavrusu gibi kıldı; onlar **الأثافِيّ**’dir; ona meylettirildiler. Diyor ki: Sanki kül, küçük bir yavrudur; ona üç dişi deve meylettirilmiştir.
**أبو عُبيد**’in **الأصمعيّ**’den rivayeti: Ceylanların doğurduğu ilk şey **طَلاً**’dır. Dedi: Bedevilerden birden fazlası dedi ki: O **طَلاً**’dır, sonra **خِشف**.
**ثعلب**’ın **ابن الأعرابيّ**’den rivayeti: **طَلَّى**; çirkin bir sövme ile sövdüğü zaman.
**شَمِر** dedi: **الطَّلَوانُ** , koyu tükürüktür. Dedi: **الطُّلاوَة** , sütün kaymağıdır.
**أبو عُبيد**’in **الأحمر**’den rivayeti: Dişlerinde **طَلِيٌّ** ve **طِلْيَان** vardır; ağzı **طَلِيَ** olmuştur; o hâlde o **يَطْلَى**; kısaltılmış **طَلًى**; o da **القَلَحُ**’tır.
**اللّيث** dedi: **الطُّلاوة** , açlıktan dişler üzerinde kuruyan tükürüktür; o da **الطَّلَوَانُ**’dır. Dedi: **الطُّلاةُ** boyundur; çoğulu **طُلًى**.
**ثعلب**’ın **ابن الأعرابيّ**’den rivayeti: **الطلى**’nın bir tanesi **طلاة** ve **طلية**’dir; **تقاةٍ** ve **تقى** gibi. **الليث** dedi: Bazıları **طُلْوَةً** ve **طُلّى** der.
**الحراني**’nin **ابن السّكيت**’ten rivayeti: **الطُّلَي** , **الطُّلْيَة**’nin çoğuludur; o da boynun yan yüzüdür. Dedi: **أبو عَمرو** ve **الفرّاء** dedi ki: onun bir tanesi **طُلاَةٌ**’dır. Ve **الأعشى** dedi:
مَتَى تُسْقَ من أَنْيَابِها بَعْد هَجْعَةٍ
من اللّيل شِرْباً حينَ مالَت طُلاتُها
**الأصمعيّ** der ki: **طُلْيَة** ve **طُلًى**.
**أبو عُبيد**’in **الأصمعيّ**’den rivayeti: **الطُلاوَة** , sevinç ve güzelliktir. Denir ki: Üzerinde **طُلاوَة** olan bir hadis; bunun gibi başkası da.
Ben dedim: Başkası da **طَلاوَة**’yi caiz gördü. Denir ki: Onun yüzünde ne **حَلاوة** var ne **طَلاَوة**; damme (ötre) iyi lehçedir.
**عَمرو** babasından rivayet etti: **المُطَلِّي** şarkıcıdır; o **المُرَبِّي** ve **الْمُهَنِّي** ve **النَّاخِمُ**’dur; hepsi şarkıcı manasındadır.
**أبو عُبيد**’in **أبي زيد**’den rivayeti: **طَلَيْتُه**; o hâlde o **مَطْلِيٌّ** ve **طَلِيٌّ**’dir; yani onu hapsettim.
**الحرّاني**’nin **ابن السكّيت**’ten rivayeti: **طَلَيْتَ** falanı **تَطْلِيَةً**; onu hasta ettiğin ve hastalığında başında durduğun zaman. Adam **أطلَى** **إطْلاءً** eder; o hâlde o **مُطْلٍ**’dir; bu, ölmekten yahut başkasından boynu eğildiği zamandır. Ve şu şiiri okudu:
تَرَكْتُ أَباكِ قد أطلَي ومالَتْ
عليه القَشْعَمَانِ من النُّسُورِ
**أبو سعيد**: **الطِّلْوُ** kurttur; **الطِّلْو** : ince yapılı avcıdır; kurtla benzetildi. Ve **الطِّرِمَّاح** dedi:
صادَفَت طِلْواً طَوِيلَ القَرَا
حافظَ العَيْن قَلِيلَ الشَّآم
**أبو عمرو** dedi: **ليلٌ طالٍ**; yani karanlık; sanki şahısları **طَلى** etmiş de onları örtmüştür. Ve **ابن مُقْبِل** dedi:
أَلا طَرَقَتْنَا بالمدينةِ بعدَ ما طَلَى
الليلُ أذنابَ النِّجادِ فأَظْلَما
Yani onları örttü; deveye katranla **يُطْلَى** edildiği gibi.
Ve denir ki: Falan **طُلْيَةً** etmez; o, uyuzluya sürülen yün parçasıdır; o aynı zamanda **الرِّبْذَة**’dir.
Bunu **ابن الأعرابيّ** söyledi. Dedi: **الطِّلاءُ** içkidir; develerin **طِلاء**’ına benzetildi; o da **الهِناء**’dır. Dedi: **الطِّلاء** sövmedir; **طلَّيْتُه**; yani ona sövdüm. Dedi: **الطِّلاء** iptir; **طَلَيْتُ الطِّلاء**; yani onu sımsıkı bağladım. Dedi: **الطُّلاَّء** kandır; denir ki: Onu, öldürülmüş olarak kanı içinde çırpınırken bıraktım; yani kanında çırpınır.
**أبو سعيد** dedi: **الطُّلاّء** , kanın fışkırmasından sonra çıkan, kanın rengine muhalif bir şeydir; bu, boğazlananın canı çıkarken olur; o, sürülen kandır.
**ابن نجدة**’nin **أبي زيد**’den rivayeti: Adam **أَطَلى** eder; bir hevaya meylettiği zaman.
Hadiste: “Hiçbir peygamber **أَطَلى** etmedi”; yani hevaya meyletmedi. Başkası dedi ki: “**ما يساوي طِلْيَة**” sözlerinde, o, oğlağın küçük olduğu müddetçe ayağına bağlanan iptir. Dedi: **الطُّلْية** , **العَارِك**’in bez parçasıdır. Ve denildi ki: O, uyuzu tedavi etmekle **يُهْنأ** edilen paçavradır.
**أبو سعيد** dedi: **أمرٌ مَطْلِيٌّ**; yani müşkil, karanlık; sanki onu, ona giydirdiği şeyle **طُلِي** etmiştir. Ve **ابن السكّيت** şu şiiri okudu:
شَامِذاً تَتَّقِي المُبِسَّ على المُرْ
يَةِ كَرْهاً بالصِّرفِ ذي الطُّلاّء
Dedi: Bu beyitte **الطُّلاّء** kandır. Dedi: Bunlar, bir savaşı dindirmek isteyen bir kavimdir; o, onlara karşı inat eder ve onları iter; onda dökülen kanlardan dolayı. **الصِّرْف** ile, saf kanı kastetti.
**أبو عبيد** : **المَطالِي** , **الغَضَا** bitiren düz, yumuşak arazidir; bir tanesi **مِطْلاءٌ**’dır; **مِفْعال** üzerinedir.
**أبي عمرو** ve **ابن الأعرابيّ**’den: Falan **تَطَلّى** eder; eğlence ve musikiye yapıştığı zaman. Ve denir ki: Falan, ihtiyacından **طَلاهُ**’unu; yani hevasını giderdi.

**لأط** : **أبو زيد** , **الهَمْزة** kitabında dedi: **لأَطْتُ** falanı **لأْطاً**; bir iş ile ona emrettiğin de ona ısrar ettiğin zaman; ve onu talep edip ona ısrar ettiğin zaman. Ve denir ki: **لأَطتُ** adamı **لأْطاً**; gözünle onu takip ettiğin de, kayboluncaya kadar gözünü ondan ayırmadığın zaman.

**لطأ** : **أبو زيد** dedi: Falan, yere yapıştığı zaman: **لَطِىءَ** falan yer ile **يَلْطَأُ** **لَطْأً**. Başkası da caiz gördü: **لَطَأَ** **يَلْطَأَ**. **شَمِر** dedi: Hemzesiz **لَطَا** **يَلْطَا**; yere yapıştığı ve neredeyse ayrılmadığı zaman; ikisi iki lehçedir.
**ابن أحمر** dedi:
فأَلْقَى التِّهَامِي منها بِلَطَاتِه
وأَحْلَطَ هَذَا لا أَعُودُ وَرَائِيا
**أبو عبيد** , “**بلَطَاته**” sözünde: onun yeri ve mekânı, dedi. **شمِر** dedi: **أبو عبيد** , **لَطاته** hakkında bulamadı. Dedi: “**ألقَى لَطاتَه**” denir; ikamet edip ayrılmadığı zaman; senin “**ألْقَى أَرْواقَه** ve **جَرَاميزه**” demen gibi. Dedi: **ابن الأعرابيّ** dedi: “**ألقَى لَطاتَه**” nefsini attı. **أبو عمرو** dedi: **لَطاتُه** onun eşyası ve yanındaki şeydir.
**أبو العبّاس**’ın **ابن الأعرابي**’den rivayeti: “Allah **لَطَاتَك**’ı beyaz etsin”; yani alnını. Dedi: **اللُّطاةُ** da hırsızlardır; **قومٌ لُطاةٌ**. Ve denir ki: Falan, **ثطاته**’nden; **قَطاتَه**’ını **لَطاتِه**’inden bilmez; yani önünü arkasından bilmez. **الليْث** dedi: **اللَّطْءُ** , bir şeyin bir şeye yapışmasıdır. Denir ki: Falancayı yerde **لاطِئاً** gördüm. Kurdu da hırsızlık için **لاطئاً** gördüm. Bu, yapışık bir tepedir: **أَكَمة لاطئة**. Dedi: **اللاطئة** , insanda çıkan bir çıbandır; ondan neredeyse iyileşmez; onun **الثُّطْأَةِ**’nin sokmasından olduğunu iddia ederler.
**ابن السكيت**’in **الأحمر**’den rivayeti: **لَطَأَتُ** yerde ve **لَطِئتُ**; yani yapıştım. **الشمّاخ** hemzeyi terk ederek dedi:
فَوافَقَهُنَّ أطلَسُ عامِرِيٌّ
لَطَا بصَفائحٍ مُتسانِداتِ
**لطأَ**’yı kastetti; yani avcı; yani yere yapıştı da hemzeyi terk etti.

( **لوط ليط** ) : **أبي بكر** hadîsinde: dedi ki: Şüphesiz **عمَر** bana insanların en sevgilisidir. Sonra dedi: Allah’ım, daha aziz; ve çocuk daha **أَلْوَطُ**’tur.
**أبو عبيد** dedi: “Çocuk daha **ألوَط**” sözü: yani kalbe daha yapışıktır. Ve her ne bir şeye yapışırsa, onunla **لاطَ** eder; **يَلُوطُ** **لَوْطاً**. Dedi: Ondandır, **ابن عبّاس** hadîsi: Yetimin malı hakkında, onun velisi olan kimse ona sordu: Onun develerinin sütünden alır mı? Dedi ki: Eğer sen onun havuzunu **تَلُوطُ** eder ve uyuzunu **تَهْنَأْ** edersen, onun sağımından al. Dedi: “**تَلوطُ حَوْضَها**” sözüyle **اللَّوْط**’tan muradı, havuzu çamurla sıvamak ve onu ıslah etmektir; o, yapışmadan (lüzûktan)dır. Ondan dolayı, bir şey sahibine uygun olmazsa: “Bu, benim kalbime **يَلْتاطُ** etmez” denir; **مُفْتَعِل**’dir, **اللَّوْط**’tan. Dedi: Ondandır, **عليّ بن الحَسَنْ** hadîsi: **المُستَلاط** miras almaz; yani nesepte adama yapıştırılan; başka bir meşru yoldan doğmuş olan.
**اللّيث** dedi: Denir ki: Falan, bir çocuğu **الْتاطَ** etti ve onu **استَلاطه** etti. Ve şu şiiri okudu:
فَهَلْ كُنتَ إلاّ بُهْثَةً استلاطَها
شَقيٌّ من الأقوام وَغدٌ ومُلْحَقُ
**أبو عُبيد**’in **الكسائي**’den rivayeti: Şüphesiz ben onun için bir **لَوْطاً** ve kesre ile bir **لِيطاً** bulurum. Ve onun sevgisi **لاطَ** eder; **يَلُوط** ve **يَلِيط**; yani yapıştı.
**أبو عبيد** dedi: **اللِّياط** ribadır; ona **لِياطاً** denildi; çünkü o, helal olmayan bir şeydir; bir şeye yapıştırılmıştır. Ondandır, Peygamber’in ( **صلى الله عليه وسلم** ) hadîsi: **ثَقِيفَ** İslâm’a girdiklerinde onlara bir yazı yazdı; içinde: (Onların vadeli bir borcu olup da vadesi gelirse, o **لِياط**tır; Allah’tan beri kılınmıştır) vardı. Buradaki **اللِّياط** , cahiliyede ribâ olarak artırdıkları ribadır. Allah onları, sermayelerini almaya ve üzerindeki fazlalığı bırakmaya döndürdü.
**أبو العباس**’ın **ابن الأعرابيّ**’den rivayeti: Ribâ olan **اللّياط**’ın cem’i: **ليطٌ**’tur; aslı **لُوطٌ**’tur.
**الليث** dedi: **لُوطٌ** bir peygamberdi; Allah onu kavmine gönderdi; onu yalanladılar ve yaptıklarını yaptılar; insanlar onun isminden, kavminin fiilini yapan için bir fiil türettiler. Dedi: **اللِّيطُ** , kamışın ona yapışık kabuğudur; aynı şekilde **لِيطُ القَناة**; ondan her parça bir **لِيطةٌ**’dır. Dedi: Yumuşak dokulu insana: Şüphesiz o, **لَلَيِّنُ اللِّيط** denir. Ve şu şiiri okudu:
فَصبَّحتْ جابيَةً صُهارِجَا
تَحسَبُها لَيْطَ السماءِ خارِجَا
Sarnıçtaki suyun yeşilliğini göğün derisine benzetti. Aynı şekilde Arap yayının **لِيطُ**’u, silinir ve alıştırılır; sararıncaya ve ona **لِيط** rengi oluncaya kadar.
Ben dedim: **لِيطُ العُودِ** : üst kabuğun altındaki kabuktur. Ve **أَوْس بن حَجَر** bir yayı vasfederek dedi:
فَمَن لك باللِّيطِ الذي تحتَ قِشْرِها
كَغِرقِىء بَيْضٍ كَنَّه القَيْضُ من عَلِ
**أبو عبيد** dedi: **اللِّيط** renktir; o **اللّياط** da denir.
Ondandır, bir şairin bir yayı vasfederek sözü:
عاتكةُ اللِّياط
**الليث** dedi: **تَلَيَّطْتُ** bir **لِيطةً**; yani kamış kabuğundan onu parça parça kopardım.
**ثعلب**’ın **ابن الأعرابيّ**’den rivayeti: **اللَّوْط** ridâdır. Denir ki: Ceylanda **لَوْطَك**’ı silk ki kurusun. Onun **لَوْطُه** ridâsıdır; onu silkmek, onu yaymaktır. Dedi: Denir ki: Kavim **استلاطَ** etti ve **أطلوا** etti; kendilerini cezalandırana mazeret olacak günahlar işledikleri zaman; aynı şekilde **أَعذَروا**.
Hadiste: **الأقرع بنَ حابس** , **عُيَينة بن حِصْن**’a dedi ki: Bu adamın kanını ne ile **استَلطْتُم**? Dedi: Bizden elli kişi yemin etti ki arkadaşımız mümin iken öldürüldü. **الأقرع** dedi: Resulullah sizden diyeti kabul etmenizi ve affetmenizi istedi de kabul etmediniz; mutlaka Benî Temîm’den yüz kişi yemin edecek ki o kâfir iken öldürüldü. “Ne ile **استلَطتم**?” sözü: yani ne ile vacip kıldınız ve hak ettiniz. Bu, onların zemmi hak ettikleri ve bu onlara yapışık olduğu zaman, onu kendilerine yapıştırmalarıdır.
**ثعلب**’ın **ابن الأعرابيّ**’den rivayeti: Denir ki: Kavim **استلاط** etti; **استَحَقوا** ettiler, **أَوْجَبُوا** ettiler, **أَعْذَروا** ettiler, **دَنُّوا** ettiler; kendilerini cezalandırana, bunu hak etmelerinden dolayı, onda mazeret olacak günahlar işledikleri zaman.
**أبو زيد** : Denir ki: Falan, nimet ona **يَليطُ** etmez ve ona **يَليق** etmez; manası birdir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B7/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب اللام والواو وما يثلثهما)
(لوي)  اللام والواو والياء أصلٌ صحيح، يدلُّ على إمالةٍ للشيء. يقال: لوَى يدَه يَلويها. ولوَى برأسِه: أمَالَه. واللَّوِيُّ: ما ذَبَل من البَقْل، وسمِّي لَوِيَّاً لأنَّه إذا ذَبَل التوَى ومال. واللِّواء معروفٌ، وسمِّي لأنَّه يُلوَى على رُمْحه. واللَّوِيَّة: ما ذُخِرَ من طعامٍ لغيرِ الحاضِرين، كأنَّه أُميل عنهم إلى غيرهم. وأَلْوَى بالشَّيء، إذا أشار به كاليد ونحوه. وألْوَى بالشَّيء: ذهبَ به، وكأنه أماله إلى نَفْسه. والألْوَى: الرّجُل المجتنِب المنفرِد، لا يزال كذلك، كأنَّه مالَ عن الجلساء إلى الوُحْدة. واللَّيَّاءُ، الأرض البعيدة من الماء، وسمِّيت بذلك لأنَّها كأنها مالت عن نَهْج الماء. ولواه دَيْنَه يَلوِيه لَيَّاً ولَيَّاناً، وهو الباب. قال:
تُطِيلِينَ لَيَّانِي وأنت مَلِيَّةٌ *** وأُحْسِنُ يا ذاتَ الوشاح التّقاضيا([1])ولِوَى الرَّمْل: مُنْقَطَعُه. وألوَى القومُ، إذا بلغَوا لِوَى الرّمل. وسمِّي بذلك لأنَّ الريح تَلويه كيف شاءت. ويقولون: *أكثرتَ من الحيِّ واللّيّ([2]). قالوا: فالحيّ: الواضح من الكلام، و[الليّ]: الذي لا يُهتَدى له.
(لوب)  اللام والواو والباء كلمتانِ متباينتان، ويمكن أن يُحمل إحداهما على الأخرى.
فالكلمة الأولى: اللَّوْب واللُّوَاب: العطش، والفعل لابَ يلوب، وهو لائب.
والكلمة الأخرى اللاَّبَة، وهي الحَرَّة، والجمع لُوبٌ([3]). والذي يجمع بين الكلمتين أن الحَرَّة عطشَى، كأنَّها مُحترِقة.
(لوت)  اللام والواو والتاء لست أحُقُّ صحَّتَه، وليس هو من كلامهم عندي، لكنَّ ناساً زعموا أنَّه يقال: لاتَ يَلُوتُ، إذا أخبَرَ بغير ما سُئِل عنه. ويقولون: اللَّوْت: الكِتمان. وفيهما نظر.
(لوث)  اللام والواو والثاء أصلٌ صحيح، يدلُّ على التواءٍ واسترخاءٍ ولَيِّ الشّيءِ على الشيء. يقال: لاثَ العِمامةَ يَلُوثها لَوثاً، ويقولون: إنَّ اللُّوثة: الاسترخاء، ويقولون: مَسٌّ من الجنون. قال:
إذاً لقَامَ بنصري مَعشرٌ خُشُنٌ	 ***عند الحفيظة إنْ ذو لُوثةٍ لانا([4])والمَلاَثُ: الشَّيء الذي يُلاَث عليه الثَّوب. ويقولون: ناقةٌ ذاتُ لَوْثَة، أي كثيرة اللَّحمِ ضخمة الجِسم. وديمةٌ لَوثاءُ، تَلُوث النَّباتَ بعضَه على بعض. وقولهم: التاثَ في عمله: أبطأ، من هذا، كأنَّه التوَى واعوجَّ. والمَلاَثُ: الرّجُل الجليل تُلاثُ به الأمور، والجمع مَلاَوِث. قال:
هلاّ بكيت مَلاوِثاً *** من آلِ عبد مناف([5])ويقال: إنَّ اللَّويثة: الجماعةُ من الناس من قبائلَ شتَّى، والمعنى([6]) أنَّهم التاثَ بعضُهم إلى بعض، أي مال.
 (لوح)  اللام والواو والحاء أصلٌ صحيح، مُعظَمه مقاربةُ بابِ اللَّمعان. يقال: لاحَ الشَّيء يلوح، إذا لمَحَ وَلَمَع. والمصدر اللَّوْح. قال:
أراقِبُ لَوحاً من سُهيلٍ كَأنَّه *** إذا ما بدا من آخِرِ الليل يَطرِفُ([7])ويقال: ألاحَ بسَيفهِ: لمَعَ به. وألاحَ البرقُ: أومَضَ. واللَّيَاح: الأبيض. قال ابنُ دريد في قول القائل([8]):
تُمسِي كألواح السِّلاح وتُضحي *** كالمهاةِ صبيحةَ القَطْرِ
إنَّ الألواح: ما لاح من السلاح، وأكثر ذلك السُّيوفُ.
ومن الباب لَوّحَهُ الحرُّ، وذلك إذا حرَّقه وسوّدَه حتَّى لاح من بُعدٍ لمن أبصَرَه. ومن الباب اللَّوح: الكَتِف. واللَّوح: الواحد من ألواح السَّفينة؛ وهو أيضاً كلُّ عظمٍ عريض. وسمِّي لَوحاً لأنَّه يلُوح. ومن الباب اللُّوح بالضم([9])، وهو الهواء بينَ السّماء والأرض.
ومن الذي شذَّ عن هذا الباب اللَّوح([10]): العطش: ودابَّةٌ مِلْواح: سريع العَطَش. ومما شذَّ عنه أيضاً قولهم: ألاَحَ من الشَّيء: حاذَرَ.
(لوذ)  اللام والواو والذال أصلٌ صحيح يدلُّ على إطاقةِ الإنسان بالشيء مستعيذاً به ومتستِّراً. يقال: لاذ به يلوذ لَوْذاً ولاذَ لِياذاً، وذلك إذا عاذَ به من خَوْفٍ أو طَمَع ولاَوَذَ لِوَاذاً قال الله تعالى: {قَدْ يَعْلَمُ اللهُ الَّذِينَ يتَسَلَّلُونَ مِنْكُمْ
لِوَاذاً} [النور 63]. وكان المنافقون إذا أراد الواحدُ منهم مفارَقَةَ مجلسِ رسول الله، صلى الله عليه وآله وسلم، لاذ بغيرِه متستِّراً ثم نهض. وإنما قال لواذاً لأنه من لاوَذَ وجعل مصدره صحيحاً، ولو كان من لاذ لقال لِياذاً، واللَّوْذ: ما يُطِيف بالجبل، والجمع ألواذ.
(لوز)  اللام والواو الزاء كلمةٌ، وهو اللَّوْز.
(لوس)  اللام والواو والسين كلمةٌ تدلُّ على شيءٍ من التطَعُّم. قالوا: اللَّوْس أن يَتتبَّع([11])الإنسانُ المآكِل. يقال: لاسَ يَلُوسُ لَوْساً. ويقولون: اللُّوَاسة: اللُّقْمَة. قال ابن دريد: لُسْتُ الشَّيءَ في فمي، إذا أدَرْتَه بلسانك([12]).
(لوص)  اللام والواو والصاد. يقولون: اللَّوْص: أن تُطالِع الشَّيءَ من خَلل سترٍ أو باب. يقال: لُصْتُه ألُوصُه لَوْصاً.
(لوط)  اللام والواو والطاء كلمةٌ تدل على اللُّصوق. يقال: لاط الشّيءُ بقلبي، إذا لَصِق. وفي بعض الحديث: "الولد أَلْوَطُ بالقَلْب([13])"، أي ألْصَق. ويقولون: هذا أمرٌ لا يَلْتَاطُ بصَفَرِي، أي لا يَلصَق بقلبي. ولُطتُ الحَوْضَ لَوطاً، إذا مَدَرْتَه بالطِّين.(لوع)* اللام والواو والعين: اللَّوعة: الحُبّ. [و] يقال: رجلٌ لاعٌ هاعٌ، إذا كان جباناً.
(لوغ)  اللام والواو والغين. ذكر ابن دريد([14]) أن اللوْغ: أن تُدِير الشيءَ في فمك. يقال: لاغَه لَوْغاً.
(لوق)  اللام والواو والقاف كلمةٌ تدلُّ على تطييب شيءٍ. يقال: لَوَّقَ الطّعامَ، إذا طيَّبَه بإِدامه. ويقولون: اللُّوقة: الزُّبْدَة([15])، ويقال للمرأة، إذا لم تَحْظَ عند زوجِها: ما لاقَتْ، أي كَأنَّه لم يَستطِبْ صُحبتَها. ومن الباب: لاَقَتِ الدّواةُ وأَلقْتُها([16]).
(لوك)  اللام والواو والكاف كلمةٌ واحدة. يقال: لُكْتُ اللُّقْمةَ ألُوكُها لَوْكاً. وفلانٌ يَلُوكُ أعراضَ النّاس، إذا كان يغتابُهم.
(لوم)  اللام والواو والميم كلمتانِ تدلُّ إحداهما على العَتْب والعَذْل، والأخرى على الإبطاء.
فالأوَّل اللَّوْم، وهو العَذْل. تقول: لُمْتُه لَوْماً، والرّجلُ مَلوم. والمُلِيم: الذي يستحقُّ اللَّوْم. واللَّوْماء([17]): الملامة، ورجل لُوَمة: يلُوم الناس. ولُومة يُلام.
والكلمة الأخرى التلوُّم، وهو التمكُّث. ويقال: إنَّ اللاَّمَةَ: الأمرُ يُلاَم([18]) عليه الإنسان.
 (لون)  اللام والواو والنون كلمةٌ واحدة، وهي سَحْنَة الشَّيء: من ذلك اللَّون: لونُ الشَّيء، كالحمرة والسواد، ويقال: تلوَّن فلانٌ: اختلفت أخلاقُه. واللَّوْن: جنسٌ من التَّمْر. واللِّينَة: النَّخلة، منه، وأصل الياء فيها واو. قال الله تعالى: ﴿ما قَطَعْتُمْ مِنْ لِينَةٍ﴾ [الحشر 5]. والله أعلم بالصَّواب.
--------------ـــ
([1]) البيت لذي الرمة في ديوانه 651 واللسان (لوى) والاشتقاق 16.
([2]) ومثله الحو واللو.
([3]) مثله قارة وقور، وساحة وسوح.
([4]) البيت لقريط بن أنيف العنبري، ومقطوعته في أول حماسة أبي تمام.
([5]) أنشده في اللسان (لوث).
([6]) في الأصل:  "ومعنى".
([7]) البيت لجران العود في ديوانه 14.
([8]) هو ابن أحمر، اللسان (لوح) والجمهرة (2: 194).
([9]) وحكى اللحياني فيه الفتح.
([10]) هذا بالفتح والضم، والضم أعلى.
([11]) في الأصل: "يبيع". وفي اللسان: "لاس يلوس وهو ألوس: تتبع الحلاوات فأكلها".
([12]) الجمهرة (3: 51).
([13]) في المجمل: "وفي الحديث: الولد ألوط، أي ألصق بالكبد". وفي اللسان: "وفي حديث أبي بكر رضي الله عنه أنه قال: إن عمر لأحب الناس إلي. ثم قال: اللهم أعز، والولد ألوط قال أبو عبيد: قوله والولد ألوط، أي ألصق بالقلب".
([14]) في الجمهرة (3: 150).
([15]) ويقال ألوفة أيضاً بفتح الهمزة. واقتصر عليها في المجمل.
([16]) في الأصل: "وألقيتها"، تحريف. وفي المجمل: "ومنه لاقت الدواة، إذا لصقت"، وهو تفسير مريب. وفي القاموس: "لاق الدواة يليقها ليقة وليقاً وألاقها: جعل لها ليقة وأصلح مدادها، فلاقت الدواة: لصق المداد بصوفها".
([17]) وكذلك اللومى، بالقصر، واللائمة.
([18]) في الأصل: "يدوم"، صوابه في المجمل واللسان.

ـ

##### Türkçe

(لام ve **الواو** ve ikisini üçleyen(ler) babı)

(**لوي**)  **اللام** ve **الواو** ve **الياء** sahih bir asıldır; bir şeye bir eğme(yi) delâlet eder. Denir: **لوَى يدَه يَلويها**. Ve **لوَى برأسِه**: onu eğdi. Ve **اللَّوِيُّ**: sebzeden solmuş olan şeydir; **لَوِيَّاً** diye adlandırıldı; çünkü solduğu zaman kıvrılır ve eğilir. Ve **اللِّواء** bilinir; ve onun mızrağı üzerine kıvrıldığı için adlandırıldı. Ve **اللَّوِيَّة**: hazır bulunanlardan başkası için yiyecekten saklanan şeydir; sanki onlardan başkalarına doğru eğilmiş gibidir. Ve **أَلْوَى بالشَّيء**; el ve benzeri gibi onunla işaret ettiğinde. Ve **ألْوَى بالشَّيء**: onu götürdü; sanki onu kendisine doğru eğmiş gibidir. Ve **الألْوَى**: çekinen, yalnız kalan adamdır; sürekli böyledir; sanki oturanlardan yalnızlığa doğru meyletmiş gibidir. Ve **اللَّيَّاءُ**: sudan uzak olan arazi; bununla adlandırıldı; çünkü sanki su yolundan meyletmiş gibidir. Ve **ولواه دَيْنَه يَلوِيه لَيَّاً ولَيَّاناً**; bu babdır. Dedi:
تُطِيلِينَ لَيَّانِي وأنت مَلِيَّةٌ *** وأُحْسِنُ يا ذاتَ الوشاح التّقاضيا([1])
Ve **لِوَى الرَّمْل**: onun kesik yeri(=kumun koptuğu yer). Ve **ألوَى القومُ**; **لِوَى الرّمل**’e vardıklarında. Ve bununla adlandırıldı; çünkü rüzgâr onu dilediği gibi kıvırır. Ve derler: *أكثرتَ من الحيِّ واللّيّ([2]). Dediler: **فالحيّ**: sözün açık olanı; ve **[الليّ]**: kendisine yol bulunmayan(=anlaşılmayan) olandır.

(**لوب**)  **اللام** ve **الواو** ve **الباء** birbirinden ayrı iki kelimedir; ve ikisinden biri ötekine hamledilebilir.
Birinci kelime: **اللَّوْب** ve **اللُّوَاب**: susuzluk; fiil **لابَ يلوب**; ve o **لائب**’dir.
Öteki kelime **اللاَّبَة**’dir; o da **الحَرَّة**’dir; çoğulu **لُوبٌ**([3]). İki kelimeyi birleştiren şey: **الحَرَّة** susuzdur; sanki yanmış gibidir.

(**لوت**)  **اللام** ve **الواو** ve **التاء**’nın sıhhatini haklı görmüyorum; ve benim yanımda onların sözünden değildir; lâkin birtakım kimseler, denildiğini iddia ettiler: **لاتَ يَلُوتُ**; kendisine sorulandan başka bir şeyle haber verdiğinde. Ve derler: **اللَّوْت**: gizleme. İkisinde de bakış(=tereddüt) vardır.

(**لوث**)  **اللام** ve **الواو** ve **الثاء** sahih bir asıldır; kıvrılmaya, gevşemeye ve bir şeyi bir şey üzerine bükmeye delâlet eder. Denir: **لاثَ العِمامةَ يَلُوثها لَوثاً**. Ve derler: **اللُّوثة** gevşekliktir; ve derler: delilikten bir dokunuş. Dedi:
إذاً لقَامَ بنصري مَعشرٌ خُشُنٌ	 ***عند الحفيظة إنْ ذو لُوثةٍ لانا([4])
Ve **المَلاَثُ**: elbisenin üzerine bağlandığı şeydir. Ve derler: **ناقةٌ ذاتُ لَوْثَة**; yani eti çok, cismi iri. Ve **ديمةٌ لَوثاءُ**; bitkiyi bir kısmını bir kısmı üzerine dolaştırır. Ve onların sözü: **التاثَ في عمله**: yavaşladı; bu(ndan)dır; sanki kıvrıldı ve eğrildi. Ve **المَلاَثُ**: işlerin kendisiyle bağlandığı ulu adam; çoğulu **مَلاَوِث**. Dedi:
هلاّ بكيت مَلاوِثاً *** من آلِ عبد مناف([5])
Ve denir: **اللَّويثة**: çeşitli kabilelerden insanlardan bir topluluktur; anlam([6]) onların birbirlerine doğru **التاثَ** etmeleridir; yani meyletti.

(**لوح**)  **اللام** ve **الواو** ve **الحاء** sahih bir asıldır; çoğu, parıltı babına yakınlıktır. Denir: **لاحَ الشَّيء يلوح**; görünüp parladığında. Masdar **اللَّوْح**’tur. Dedi:
أراقِبُ لَوحاً من سُهيلٍ كَأنَّه *** إذا ما بدا من آخِرِ الليل يَطرِفُ([7])
Ve denir: **ألاحَ بسَيفهِ**: onunla parladı. Ve **ألاحَ البرقُ**: şimşek çaktı. Ve **اللَّيَاح**: beyaz. İbn Düreyd, söyleyenin sözü hakkında([8]) dedi:
تُمسِي كألواح السِّلاح وتُضحي *** كالمهاةِ صبيحةَ القَطْرِ
**الألواح**: silahtan parlayan şeydir; bunun çoğu kılıçlardır.
Ve babdan: **لَوّحَهُ الحرُّ**; bu, onu yakıp kararttığında, ta ki onu gören için uzaktan parlayıp görünür olduğunda. Ve babdan **اللَّوح**: kürek kemiği. Ve **اللَّوح**: gemi tahtalarından bir tanesi; o ayrıca her geniş kemiktir. **لَوحاً** diye adlandırıldı; çünkü o **يلُوح**. Ve babdan **اللُّوح** (damme ile)([9]); o, gök ile yer arasındaki havadır.
Bu babdan şâz olan: **اللَّوح**([10]): susuzluk; ve **دابَّةٌ مِلْواح**: susuzluğu çabuk olan. Ondan şâz olanlardan da onların sözü: **ألاَحَ من الشَّيء**: sakındı.

(**لوذ**)  **اللام** ve **الواو** ve **الذال** sahih bir asıldır; insanın bir şeye sığınarak ve onunla örtünerek onunla kuşanmasına delâlet eder. Denir: **لاذ به يلوذ لَوْذاً** ve **لاذَ لِياذاً**; bu, korku veya tama‘dan ona sığındığında. Ve **لاَوَذَ لِوَاذاً**. Allah Teâlâ dedi: ﴿قَدْ يَعْلَمُ اللهُ الَّذِينَ يتَسَلَّلُونَ مِنْكُمْ لِوَاذاً﴾ [النور 63]. Münafıklar, onlardan biri Resûlullah’ın meclisinden ayrılmak istediğinde—Allah’ın salâtı ve âli üzerine olsun—başkasıyla örtünerek ona sığınır, sonra kalkardı. Ancak **لواذاً** dedi; çünkü o **لاوَذَ**’dandır ve masdarını sahih kıldı; eğer **لاذ**’dan olsaydı **لِياذاً** derdi. Ve **اللَّوْذ**: dağın etrafını kuşatan şey; çoğulu **ألواذ**.

(**لوز**)  **اللام** ve **الواو** **الزاي** bir kelimedir; o da **اللَّوْز**’dur.

(**لوس**)  **اللام** ve **الواو** ve **السين** tadımlanmadan bir şeye delâlet eden bir kelimedir. Dediler: **اللَّوْس** insanın yiyecekleri takip etmesidir. Denir: **لاسَ يَلُوسُ لَوْساً**. Ve derler: **اللُّوَاسة**: lokma. İbn Düreyd dedi: **لُسْتُ الشَّيءَ في فمي**; onu dilinle çevirdiğinde([12]).

(**لوص**)  **اللام** ve **الواو** ve **الصاد**. Derler: **اللَّوْص** bir şeyi bir örtünün veya kapının aralığından gözetlemendir. Denir: **لُصْتُه ألُوصُه لَوْصاً**.

(**لوط**)  **اللام** ve **الواو** ve **الطاء** yapışmaya delâlet eden bir kelimedir. Denir: **لاط الشّيءُ بقلبي**; yapıştığında. Ve bazı hadiste: "الولد **أَلْوَطُ بالقَلْب**([13])"; yani daha yapışık. Ve derler: **هذا أمرٌ لا يَلْتَاطُ بصَفَرِي**; yani kalbime yapışmaz. Ve **لُطتُ الحَوْضَ لَوطاً**; onu çamurla sıvadığında.

(**لوع**)* **اللام** ve **الواو** ve **العين**: **اللَّوعة**: sevgi. Ve denir: **رجلٌ لاعٌ هاعٌ**; korkak olduğunda.

(**لوغ**)  **اللام** ve **الواو** ve **الغين**. İbn Düreyd([14]) zikretti ki **اللوْغ**: bir şeyi ağzında çevirmendir. Denir: **لاغَه لَوْغاً**.

(**لوق**)  **اللام** ve **الواو** ve **القاف** bir kelimedir; bir şeyi hoş kılmaya delâlet eder. Denir: **لَوَّقَ الطّعامَ**; onu katığıyla hoş kıldığında. Ve derler: **اللُّوقة**: **الزُّبْدَة**([15]). Ve kadına denir; kocası yanında rağbet görmediğinde: **ما لاقَتْ**; yani sanki onun arkadaşlığını hoş bulmamış gibidir. Ve babdan: **لاَقَتِ الدّواةُ وأَلقْتُها**([16]).

(**لوك**)  **اللام** ve **الواو** ve **الكاف** tek bir kelimedir. Denir: **لُكْتُ اللُّقْمةَ ألُوكُها لَوْكاً**. Ve falan, insanların ırzlarını **يَلُوكُ** eder; onları gıybet ettiğinde.

(**لوم**)  **اللام** ve **الواو** ve **الميم** iki kelimedir; birisi sitem ve azarlamaya, öteki ağır davranmaya delâlet eder.
Birincisi **اللَّوْم**’dur; o azarlamadır. Dersin: **لُمْتُه لَوْماً**; adam **مَلوم**’dur. Ve **المُلِيم**: **اللَّوْم**’u hak eden. Ve **اللَّوْماء**([17]): kınama; ve **رجل لُوَمة**: insanları kınar. Ve **لُومة**: kınanır.
Öteki kelime **التلوُّم**’dur; o, oyalanmadır. Ve denir: **اللاَّمَة**: insanın kendisi sebebiyle kınandığı iş(=şey)([18]).

(**لون**)  **اللام** ve **الواو** ve **النون** tek bir kelimedir; o, şeyin görünüşüdür: bundan **اللَّون**: şeyin rengi; kızıllık ve siyahlık gibi. Ve denir: **تلوَّن فلانٌ**: ahlâkı değişti. Ve **اللَّوْن**: hurmadan bir cinstir. Ve **اللِّينَة**: hurma ağacı; ondandır; ve içindeki **الياء**’ın aslı **واو**’dur. Allah Teâlâ dedi: ﴿ما قَطَعْتُمْ مِنْ لِينَةٍ﴾ [الحشر 5]. Ve Allah doğruyu daha iyi bilir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B7/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- لوط: اسم علم، واشتقاقه من لاط الشيء بقلبي يلوط لوطا وليطا، وفي الحديث: (الولد ألوط - أي: ألصق - بالكبد) (وهذا من حديث أبي بكر رضي الله عنه، فقد قال: (إن عمر لأحب الناس إلي، ثم قال: كيف قلت؟ قالت عائشة: قلت: والله، إن عمر أحب الناس إلي، فقال: للهم أعز، والولد ألوط). انظر: الفائق 3/334؛ والنهاية 4/277) وهذا أمر لا يلتاط بصفري (انظر: المجمل 3/456؛ والمنتخب من غريب كلام العرب 1/52، ومجمع الأمثال 2/226). أي: لا يلصق بقلبي، ولطت الحوض بالطين لوطا: ملطته به، وقولهم: لوط فلان: إذا تعاطى فعل قوم لوط، فمن طريق الاشتقاق؛ فإنه اشتق من لفظ لوط الناهي عن ذلك لا من لفظ المتعاطين له.

##### Türkçe

- **لوط**: özel isimdir; onun اشتقاقı, “şeyi kalbime yapıştırdım” anlamındaki **لاط** الشيء بقلبي **يلوُط** **لوطًا** ve **ليطًا**’dan(dır). Hadiste: “(**الولد ألوط** - yani: daha yapışık - karaciğere)” (Bu, Ebû Bekir رضي الله عنه hadîsindendir; zira dedi ki: “Şüphesiz **عمر** bana insanların en sevgilisidir”; sonra dedi ki: “Nasıl dedin?” **عائشة** dedi: “Dedim ki: Vallahi, **عمر** bana insanların en sevgilisidir.” Bunun üzerine dedi ki: “**للهم أعز**; ve çocuk **ألوط**’tur.” Bkz.: **الفائق** 3/334; **النهاية** 4/277). “Bu, saframla yapışıp tutunmaz” (**وهذا أمر لا يلتاط بصفري**) (Bkz.: **المجمل** 3/456; **المنتخب من غريب كلام العرب** 1/52, **مجمع الأمثال** 2/226). Yani: kalbime yapışmaz. “Havuzu çamurla sıvadım” anlamında: **لطت الحوض بالطين لوطًا**: onu onunla sıvadım. Onların sözü: “Falanca **لوط** etti”: **قوم لوط**’un fiilini işlediği zaman; bu, اشتقاق yolundandır; çünkü o, bunu yasaklayan **لوط** lafzından, onu işleyenlerin lafzından değil, ondan اشتقاق edilmiştir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B7/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ل و ط
لاط الحوض‏:‏ مدره لئلا ينشف الماء‏.‏
وفي الحديث‏:‏ ‏"‏ الولد ألوط ‏"‏‏:‏ ألصق بالقلب‏.‏
وقال عبيد بن أيوب العنبري‏:‏ وطال احتضاني السيف حتى كأنما يلاط بكشحي غمده وجمائله يريد كأنه مخلوق مني‏.‏
وفلان مستلاط‏:‏ دعي‏.‏
واستلاط ولداً ليس منه‏:‏ ادعاه‏.‏
قال‏:‏ وهل كنت إلا بهثةً فاستلاطها شقيٌّ من الأقوام وغدٌ ملحّق البهثة‏:‏ ولد البغي‏:‏ ومن المجاز‏:‏ ‏"‏ لا يلتاط بصفرى ‏"‏ أي لا أحبه‏.‏

##### Türkçe

ل و ط
**لاط الحوض**: Suyu kurumaması için onu çamurla sıvadı.
Ve hadiste: " **الولد ألوط** ": kalbe daha yapışık (daha bağlı)dır.
Ubeyd b. Eyyûb el-Anberî dedi:
Ve kılıcı kucaklamam uzadı; öyle ki sanki kını ve askıları böğrüme **يلاط** ediliyor; (bununla) sanki benden yaratılmış gibi (demek) ister.
Ve falan **مستلاط**: (kendisine) nisbet edilen (iddia olunan)dır.
Ve **استلاط** kendinden olmayan bir çocuğu: onu (kendine) nisbet etti.
Dedi:
Ben ancak bir **بهثة** idim; kavimlerden bir bedbaht ve bir alçak onu **فاستلاطها**; **ملحّق البهثة**: fahişenin çocuğu.
Ve mecazdan: " **لا يلتاط بصفرى** " yani onu sevmem.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B7/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

لاط الحوْضَ بالطين لَوْطاً: طَيَّنه، والتاطَه: لاطَه لنفسه خاصّة. وقال اللحياني: لاط فلان بالحوْض أَي طَلاه بالطِّين وملَّسه به، فعدّى لاط بالباء؛ قال ابن سيده: وهذا نادِر لا أَعرفه لغيره إِلا أَن يكون من باب مَدَّه ومَدَّ به؛ ومنه حديث ابن عباس في الذي سأَله عن مال يَتِيم وهو والِيه أَيُصِيب من لبن إِبله؟ فقال: إِن كنت تَلُوط حَوْضَها وتَهْنَأُ جَرْباها فأَصِبْ من رِسْلها؛ قوله تلُوط حوضَها أَراد باللَّوْطِ تطيين الحوض وإِصْلاحَه وهو من اللُّصُوق؛ ومنه حيث أَشْراطِ الساعةِ: ولتَقُومَن وهو يَلُوط حوضَه، وفي رواية: يَلِيطُ حوضَه. وفي حديث قتادة: كانت بنو إِسرائيل يشربون في التِّيه ما لاطُوا أَي لم يصيبوا ماء سَيْحاً إِنما كانوا يشربون مما يجمعونه في الحِياض من الآبار. وفي خُطبة علي، رضي اللّه عنه: ولاطَها بالبِلَّةِ حتى لزَبَتْ. واسْتَلاطُوه أَي أَلزَقُوه بأَنفسهم. وفي حديث عائشةَ في نكاح الجاهِليةِ: فالتاطَ به ودُعِيَ ابنَه أَي التَصَق به. وفي الحديث: مَنْ أَحَبّ الدنيا التاطَ منها بثلاثٍ: شُغُلٍ لا يَنْقَضي، وأَملٍ لا يُدْرَك، وحِرصٍ لا ينْقَطِع. وفي حديث العباس: أَنه لاطَ لفلان بأَربعةِ آلافٍ فبعثه إِلى بَدْرٍ مكان نفسه أَي أَلصَق به أَربعة آلاف.
ومنه حديث علي بن الحسين، رضي اللّه عنهما، في المُسْتَلاط: أَنه لا يَرِثُ، يعني المُلْصَقَ بالرجل في النَّسب الذي وُلد لغير رِشْدةٍ. ويقال: اسْتَلاطَ القومُ والطوه
(* قوله «والطوه» كذا بالأصل ولعله محرف عن
والتاطوا أَي التصق بهم الذنب.) إِذا أَذنبوا ذنوباً تكون لمن عاقبهم عذراً، وكذلك أَعْذَروا. وفي الحديث: أَن الأَقْرعَ ابن حابِسٍ قال لعُيَيْنةَ بن حِصْنٍ: بِمَ اسْتَلَطْتُم دَمَ هذا الرجل؟ قال: أَقْسَمَ منا خمسون أَنَّ صاحبنا قتل وهو مُؤمن، فقال الأَقرع: فسأَلكم رسولُ اللّه، صلّى اللّ عليه وسلّم، أَن تقبلوا الدِّيةَ وتَعْفُوا فلم تَقْبلوا وليُقْسِمنَّ مائةٌ من تميم أَنه قتل وهو كافر؛ قوله بِمَ اسْتَلَطْتُم أَي استوجبتم واسْتَحْققم، وذلك أَنهم لما استحقوا الدَّمَ وصار لهم كأَنهم أَلصقوه بأَنفسهم. ابن الأَعرابي: يقال اسْتَلاطَ القوْمُ واستحَقُّوا وأَوْجَبُوا وأَعذَروا ودنوا
(* قوله «ودنوا» كذا بالأصل على هذه الصورة ولعله ذبوا أي دفعوا عمن يعاقبهم اللوم.) إِذا أَذْنَبُوا ذنموباً يكون لمن يعاقبهم عُذر في ذلك لاستحقاقهم.
ولَوَّطَه بالطِّيب: لطَّخه؛ وأَنشد ابن الأَعرابي:
مُفَرَّكة أَزْرَى بها عندَ زوجِها،
ولوْ لَوَّطَتْه، هَيِّبانٌ مُخالِفُ
يعني بالهَيِّبانِ المُخالِف ولَده منها، ويروى عند أَهلها، فإِن كان ذلك فهو من صفة الزوج كأَنه يقول أَزْرَى بها عند أَهلها منها هَيِّبانٌ. ولاط الشيءَ لوطاً: أَخفاه وأَلصَقه. وشيء لَوْط: لازق وصف بالمصدر؛ أَنشد ثعلب:
رَمَتْنِيَ مَيٌّ بالهَوَى رَمْيَ مُمْضَع
من الوَحْشِ لَوْطٍ، لم تَعُقْه الأَوالِس
(* قوله «الاوالس» سيأتي في
مضع الاوانس بالنون، وهي التي في شرح القاموس.)
الكسائي: لاطَ الشيءُ بقلبي يَلوطُ ويَلِيطُ. ويقال: هو أَلوطُ بقلبي وأَليَطُ، وإِني لأَجد له في قلبي لَوْطاً ولَيْطاً، يعني الحُبَّ اللازِقَ بالقلب. ولاط حُبُّه بقلبي يَلوط لَوْطاً: لَزِقَ. وفي حديث أَبي بكر، رضي اللّه عنه، أَنه قال: إِنَّ عمر لأَحَبُّ الناس إِليَّ، ثم قال: اللهم أَعَزُّ والولَدُ أَلْوَطُ؛ قال أَبو عبيد: قوله والولد أَلوطُ أَي أَلصَقُ بالقلب، وكذلك كل شيء لَصِق بشيء، فقد لاطَ به يَلوط لَوْطاً، ويَليطُ لَيْطاً ولِياطاً إِذا لَصِق به أَي الولد أَلصق بالقلب، والكلمة واوية ويائية. وإِني لأَجِدُ له لَوْطاً ولَوْطةً ولُوطةً؛ الضمّ عن كراع واللحياني، ولِيطاً، بالكسر، وقد لاطَ حُبُّه بقلبي يَلوطُ ويَلِيطُ أَي لصِق. وفي حديث أَبي البَخْتَريّ: ما أَزْعُمُ أَنَّ عليّاً أَفضلُ من أَبي بكر وعمر ولكن أَجد له من اللَّوْطِ ما لا أَجد لأَحد بعد النبي، صلّى اللّه عليه وسلّم. ويقال للشيء إِذا لم يُوافِق صاحبَه: ما يَلْتاطُ؛ ولا يَلْتاطُ هذا الأَمرُ بصَفَري أَي لا يَلْزَقُ بقلبي، وهو يَفْتَعِلُ من اللَّوْطِ. ولاطَه بسهم وعين: أَصابه بهما، والهمز لغة. والْتاطَ ولداً واسْتَلاطَه: اسْتَلْحَقَه؛ قال:
فهل كُنْتَ إِلاَّ بُهْثَةً إِسْتَلاطَها
شَقِيٌّ، من الأَقوامِ، وَغْدٌ مُلَحَّقُ؟
قطع أَلف الوصل للضرورة، وروي فاسْتَلاطَها. ولاط بحقه: ذهب به. واللَّوْطُ: الرِّداء. يقال: انْتُقْ لَوْطَك في الغَزالةِ حتى يَجِفّ. ولَوْطُه رِداؤه، ونَتْقُه بَسْطُه. ويقال: لَبِسَ لَوْطَيْه. واللَّوِيطةُ من الطعام: ما اختلط بعضه ببعض.
ولُوط: اسم النبي، صلّى اللّه على سيدنا محمد نبينا وعليه وسلّم. ولاطَ الرجلُ لِواطاً ولاوطَ أَي عَمِل عَمَل قومِ لُوطٍ. قال الليث: لُوط كان نبيّاً بعثه اللّه إِلى قومه فكذبوه وأَحدثوا ما أَحدثوا فاشتق الناس من اسمه فعلاً لمن فَعَل فِعْلَ قومِه، ولوط اسم ينصرف مع العُجْمة والتعريف، وكذلك نُوح: قال الجوهري: وإِنما أَلزموهما الصرف لأَن الاسم على ثلاثة أَحرف أَوسطه ساكن وهو على غاية الخِفة فقاومت خِفَّتُه أَحد السببين، وكذلك القياس في هِنْد ودَعْد إِلاَّ أَنهم لم يلزموا الصرف في المؤنث وخيَّروك فيه بين الصرف وتركه.
واللِّياطُ: الرِّبا، وجمعه لِيطٌ، وهو مذكور في ليط، وذكرناه ههنا لأَنهم قالوا إِنَّ أَصله لوط.

##### Türkçe

**لاط الحوْضَ بالطين لَوْطاً**: onu çamurla sıvadı; ve **التاطَه**: onu kendisi için, özellikle, **لاطَه**.

Lihyânî dedi: **لاط فلان بالحوْض** yani onu çamurla kapladı ve onunla düzeltti; böylece **لاط**’ı **الباء** ile geçişli kıldı; İbn Sîde dedi: Bu nâdirdir; onu ondan başkası için bilmem; ancak **مَدَّه ومَدَّ به** bâbından olması müstesna. Ve ondan, İbn Abbâs hadisi: Yetimin malı hakkında ona soran kimse, o da onun velîsi iken: “Develerinin sütünden alır mı?” dedi. O da dedi ki: “Eğer sen onun havuzunu **تَلُوط** ediyor ve uyuzlularını katranlıyor isen, onun sütünden al.” Onun sözü **تلُوط حوضَها**: **اللَّوْط** ile havuzu çamurlamak ve onu ıslah etmeyi kastetti; o, yapışmadan (**اللُّصُوق**)dır. Ve ondan, kıyamet alâmetleri hadisi: “Ve mutlaka kopacaktır, o ise havuzunu **يَلُوط** ederken.” Bir rivayette: havuzunu **يَلِيط**. Katâde hadisi: Benî İsrâîl, Tîh’te, **ما لاطُوا** (yani akıcı suya erişmediler) içiyorlardı; ancak kuyulardan havuzlarda topladıkları şeyden içiyorlardı. Ali’nin hutbesinde, Allah ondan razı olsun: “Ve onu ıslaklıkla (**بِلَّة**) **لاطَها** etti, ta ki yapıştı (**لزَبَتْ**).” Ve **اسْتَلاطُوه**: yani onu kendilerine yapıştırdılar. Âişe hadisi, câhiliye nikâhı hakkında: “Böylece ona **التاطَ** etti ve onun oğlu diye çağrıldı”; yani ona yapıştı (**التَصَق**). Hadiste: “Kim dünyayı severse, ondan üç şeyle **التاطَ** eder: bitmeyen bir meşguliyet, erişilmeyen bir ümit, kesilmeyen bir hırs.” Abbâs hadisi: “Şüphesiz o, falan kimse için dört bin **لاطَ** etti; böylece onu Bedir’e kendi yerine gönderdi”; yani ona dört bini yapıştırdı (**أَلصَق**).

Ve ondan, Ali b. Hüseyin hadisi, Allah ikisinden de razı olsun, **المُسْتَلاط** hakkında: “O mirasçı olmaz”; yani nesepte erkeğe yapıştırılan (**المُلْصَقَ**) kimse; ki o, meşru olmayan bir yoldan (**لغير رِشْدةٍ**) doğmuştur. Ve denir: **اسْتَلاطَ القومُ والطوه**
(* Onun sözü “**والطوه**” asılda böyledir; belki **والتاطوا**’dan tahrif edilmiştir; yani günah onlara yapıştı.)
Günahlar işlediklerinde; o günahlar, onları cezalandıran kimse için bir mazeret olur; aynı şekilde **أَعْذَروا**. Hadiste: “Şüphesiz el-Akra‘ b. Hâbis, Uyeyne b. Hısn’a dedi ki: ‘Bu adamın kanını hangi şeyle **اسْتَلَطْتُم**?’ Dedi ki: ‘Bizden elli kişi yemin etti: bizim arkadaşımız onu öldürdü ve o mümindir.’ El-Akra‘ dedi ki: ‘Böylece Allah’ın Resûlü, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, sizden diyeti kabul etmenizi ve affetmenizi istedi; kabul etmediniz; ve mutlaka Temîm’den yüz kişi yemin edecek: onu öldürdü ve o kâfirdir.’” Onun sözü **بِمَ اسْتَلَطْتُم**: yani (kanı) gerektirdiniz (**استوجبتم**) ve hak ettiniz (**واسْتَحْققم**); bu, şundandır: çünkü onlar kanı hak edince ve kendilerinin oldu; sanki onu kendilerine yapıştırmışlardı (**أَلصقوه بأَنفسهم**). İbnü’l-A‘râbî: Denir: **اسْتَلاطَ القوْمُ**; ve hak ettiler (**استحَقُّوا**) ve vacip kıldılar (**أَوْجَبُوا**) ve mazeretli oldular (**أَعذَروا**) ve yaklaştılar (**ودنوا**)
(* Onun sözü “**ودنوا**” asılda bu suret üzeredir; belki **ذبوا** yani onları cezalandıracak kimseden kınamayı defettiler demektir.)
Günahlar işlediklerinde; o günahlar, onları cezalandıran kimse için, onların (cezayı) hak etmeleri sebebiyle, bunda bir mazeret olur.

**ولَوَّطَه بالطِّيب**: onu (güzel koku ile) bulaştırdı; İbnü’l-A‘râbî şu beyti okudu:
مُفَرَّكة أَزْرَى بها عندَ زوجِها،
ولوْ لَوَّطَتْه، هَيِّبانٌ مُخالِفُ
**الهَيِّبانِ المُخالِف** ile ondan olan çocuğunu kasteder; ve “**عند أَهلها**” diye de rivayet edilir; eğer öyle ise, bu, kocanın sıfatındandır; sanki şöyle der: “Onu, ailesinin yanında, ondan (olan) **هَيِّبانٌ** sebebiyle ayıpladı.”

**ولاط الشيءَ لوطاً**: onu gizledi ve yapıştırdı. Ve **شيء لَوْط**: yapışık; mastarla vasfedilmiştir. Sa‘leb şu beyti okudu:
رَمَتْنِيَ مَيٌّ بالهَوَى رَمْيَ مُمْضَع
من الوَحْشِ لَوْطٍ، لم تَعُقْه الأَوالِس
(* Onun sözü “**الاوالس**”: **الاوانس** maddesinde **النون** ile gelecektir; o, Kâmûs şerhinde olanıdır.)

Kisâî: **لاطَ الشيءُ بقلبي يَلوطُ ويَلِيطُ**. Ve denir: “O, kalbime daha **أَلوطُ** ve daha **أَليَطُ**tur”; ve “Ben onun için kalbimde **لَوْطاً** ve **لَيْطاً** buluyorum”; yani kalbe yapışan sevgiyi (**الحُبَّ اللازِقَ بالقلب**). Ve **لاط حُبُّه بقلبي يَلوط لَوْطاً**: yapıştı (**لَزِقَ**). Ebû Bekir hadisi, Allah ondan razı olsun: “Şüphesiz Ömer, bana insanların en sevgilisidir”; sonra dedi ki: “Allah’ım, daha aziz kıl; ve çocuk daha **أَلْوَطُ**tur.” Ebû Ubeyd dedi: Onun sözü **والولد أَلوطُ**: yani kalbe daha yapışık (**أَلصَقُ بالقلب**); ve aynı şekilde her şey bir şeye yapışırsa, ona **لاطَ به يَلوط لَوْطاً** denmiştir; ve **يَليطُ لَيْطاً ولِياطاً**: ona yapıştığında; yani çocuk kalbe daha yapışıktır; kelime hem vâvlı hem yâlıdır. Ve “Ben onun için **لَوْطاً** ve **لَوْطةً** ve **لُوطةً** buluyorum”; damme ile, Kurâ‘ ve Lihyânî’den; ve **لِيطاً** kesre ile. Ve onun sevgisi kalbime **لاطَ** etti: **يَلوطُ ويَلِيطُ**; yani yapıştı. Ebû’l-Bahturî hadisi: “Ben Ali’nin Ebû Bekir ve Ömer’den daha faziletli olduğunu sanmıyorum; fakat onda, Peygamber’den sonra, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, hiç kimsede bulmadığım kadar **اللَّوْطِ** buluyorum.” Ve bir şey sahibine uygun düşmezse ona denir: “**ما يَلْتاطُ**”; ve “Bu iş benim göğsüme (**بصَفَري**) **يَلْتاطُ** etmez”; yani kalbime yapışmaz; o, **اللَّوْطِ**tan **يَفْتَعِلُ** veznindedir. **ولاطَه بسهم وعين**: onu ikisiyle vurdu; hemze bir lehçedir. Ve **الْتاطَ ولداً** ve **اسْتَلاطَه**: onu kendine nisbet etti (**اسْتَلْحَقَه**); (şu beyitte) dedi:
فهل كُنْتَ إِلاَّ بُهْثَةً إِسْتَلاطَها
شَقِيٌّ، من الأَقوامِ، وَغْدٌ مُلَحَّقُ؟
Zaruret için vasl hemzesinin elifini kesti; ve “**فاسْتَلاطَها**” diye de rivayet edilmiştir. **ولاط بحقه**: onunla gitti.

**واللَّوْطُ**: ridâ (üst örtü). Denir: “Ceylanda, kuruyuncaya kadar **لَوْطَك**’ı silk.” Onun **لَوْطُه**: ridâsıdır; ve onu silkmek (**نَتْقُه**) onu yaymaktır (**بَسْطُه**). Ve denir: “İki **لَوْط**unu giydi.”
**واللَّوِيطةُ** yiyecekten: bir kısmı bir kısmına karışmış olan şey.

**ولُوط**: peygamberin adı; efendimiz Muhammed, peygamberimiz üzerine ve onun üzerine salât ve selâm olsun. Ve **لاطَ الرجلُ لِواطاً ولاوطَ**: yani Lût kavminin amelini işledi. Leys dedi: **لُوط** bir peygamberdi; Allah onu kavmine gönderdi; onu yalanladılar ve yaptıklarını yaptılar; böylece insanlar onun isminden, onun kavminin fiilini yapan kimse için bir fiil türettiler. Ve **لوط** ismi, yabancılık (**العُجْمة**) ve marifelik (**التعريف**) ile birlikte munsariftir; aynı şekilde **نُوح**. Cevherî dedi: Onlara sarfı ancak şu sebeple gerekli kıldılar: çünkü isim üç harf üzeredir; ortası sâkindir; ve o, hafifliğin nihayetindedir; böylece onun hafifliği iki sebepten birine karşı koydu; aynı şekilde kıyas **هِنْد** ve **دَعْد**’da da böyledir; ancak onlar müenneste sarfı gerekli kılmadılar ve onda seni, sarf ile terk arasında muhayyer bıraktılar.

**واللِّياطُ**: ribâdır; onun çoğulu **لِيطٌ**dur; o, **ليط** maddesinde zikredilmiştir; ve onu burada zikrettik; çünkü onlar dediler ki: “Onun aslı **لوط**tur.”

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B7/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ل و ط * * اسْتَلاَطَهُ * ألزقه بنفسه وفي الحديث ﴿استلطتم دم هذا الرجل﴾ أي استوجبتم و * لُوطٌ * اسم ينصرف مع العُجمة والتعريف وكذا نُوح ويلزم صرفهما لمُقاومة خفتهما أحد السببين بخلاف هِند ودَعد فإنك مُخير فيه بين الصرف وعدمه

##### Türkçe

* **ل و ط** * * **اسْتَلاَطَهُ** * onu kendine yapıştırdı. Ve hadiste: ﴿**استلطتم** دم هذا الرجل﴾ yani: hak ettiniz. Ve * **لُوطٌ** * yabancılık ve belirli olma ile birlikte munsarif olan bir isimdir; aynı şekilde **نُوح** da. Ve ikisini sarf etmek, hafifliklerinin iki sebepten birine karşı koyması sebebiyle gerekli olur; **هِند** ve **دَعد** bunun aksinedir; çünkü sen onda sarf ile sarf etmemek arasında muhayyersin.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B7/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

لوط، بالضم: من الأنبياء عليهم الصلاة والسلام وهو لوط بن هاران ابن تارح بن ناحور بن ساروغ بن أرغو بن فالغ بن عابر، وهو رسول الله صلى الله عليه وسلم إلى سدوم وسائر القرى المؤتفكة. وقيل: آمن لوط بإبراهيم عليهما السلام، وشخص معه مهاجرا إلى الشام. فنزل إبراهيم فلسطين، ونزل لوط الأردن، فأرسل إلى أهل سدوم، وهو اسم منصرف مع العجمة والتعريف، وكذلك نوح، قال الجوهري: وإنما ألزموهما الصرف لأن الاسم على ثلاثة أحرف أوسطه ساكن، وهو على غاية الخفة، فقاومت خفته أحد السببين لسكون وسطه، وكذلك القياس في هند ودعد، إلا أنهم لم يلزموا الصرف وتركه.
 ولاط الرجل يلوط لواطا: عمل عمل قومه، كلاوط، نقله الجوهري، وكذلك تلوط، قال الليث: لوط كان نبيا بعثه الله إلى قومه، فكذبوه، وأحدثوا ما أحدثوا، فاشتق الناس من اسمه فعلا لمن فعل فعل قومه.
 ولاط الحوض: أصلحه بالطين. وقال اللحياني: لاط فلان به: طينه وطلاه بالطين وملسه به، فعدى لاط بالباء. قال ابن سيده: وهذا نادر لا أعرفه لغيره إلا أن يكون من باب مده ومد به. والكلمة واوية ويائية، ومن ذلك حديث أشراط الساعة: ولتقومن وهو يلوط حوضه وفي رواية يليط. وفي حديث ابن عباس في مال اليتيم: إن كنت تلوط حوضها وتهنأ جرباها فأصب من رسلها. وفي حديث قتادة: كانت بنو إسرائيل يشربون في التيه ما لاطوا أي مما يجمعونه في الحياض من الآبار. ولاط الشيء بقلبي، يلوط ويليط، لوطا وليطا ولياطا، ككتاب: حبب إليه وألصق، يقال: هو ألوط بقلبي، وأليط. وإني لأجد له في قلبي لوطا وليطا، يعني الحب اللازق بالقلب، نقله الجوهري عن الكسائي. وفي حديث أبي بكر رضي الله عنه أنه قال: إن عمر لأحب الناس إلي، ثم قال: اللهم أعز، والولد ألوط قال أبو عبيد: أي ألصق بالقلب، وكذلك كل شيء بشيء فقد لاط به. والكلمة واوية ويائية. ولاط فلانا بسهم، أو بعين: أصابه به، والهمز لغة. قلت: وكذلك العين، كما تقدمت الإشارة إليهما.
 ولاط القاضي فلانا بفلان: ألحقه به، يائية، لحديث عمر أنه كان يليط أولاد الجاهلية بآبائهم أي يلحقهم، وهو مجاز. ولاط الشيء لوطا: أخفاه وألصقه. واوية. ولاط في الأمر لاطا: ألح، قاله الليث، وهي واوية، لأن أصل اللاط اللوط، وهو قريب من اللصوق؛ لأن الملح يلزق عادة. وقد مر في أول الفصل لأطه بهذا لمعنى، وسيأتي أيضا في لأظه، بالظاء. قال الصاغاني: فإن صح ما قاله الليث فاللاط كالقال، بمعنى القول في المصدر. وقال الليث: لاط الله تعالى فلانا ليطا: لعنه، يائية، ومنه قول عدي بن زيد، يصف الحية ودخول إبليس جوفها:
  فلاطها الله إذ أغوت خليفـتـه                      طول الليالي ولم يجعل لها أجلا أراد أن الحية لا تموت بأجلها حتى تقتل.
 ومنه شيطان ليطان، سريانية، أو هو إتباع له، كما قاله الجوهري.
 وقال ابن بري: قال القالي: ليطان، من لاط بقلبه، أي لصق.

  واللوط: الرداء، يقال: انتق لوطك في الغزالة حتى يجف ولوطه: رداؤه. ونتقه: بسطه. ويقال: لبس لوطيه. واللوط: الرجل الخفيف المتصرف. واللوط الربا، كاللياط واوية، لأن أصلها لواط، وجمع اللياط: ليط، وأصله لوط، عن ابن الأعرابي، سمي به لأنه شيء ليط برأس المال، أي لصق به، ومنه الحديث:  وما كان لهم من دين إلى أجله فبلغ أجله فإنه لياط مبرأ من الله  .
 والشيء الللازق: لوط، هو مصدر يوصف به، أنشد ثعلب:
  رمتني مي بالهوى رمي ممـضـع                      من الوحش، لوط، لم تعقه الأوالس ويقال: التاطه، أي ادعاه ولدا وليس له، ولو قال: استلحقه، كفاه من هذا التطويل، كاستلاطه، قال الشاعر:
  فهل كنت إلا بهثة إستلاطها                      شقي من الأقوام وغد ملحق قطع ألف الوصل للضرورة.
 ويروى فاستلاطها وفي حديث عائشة - في نكاح الجاهلية -:  فالتاط به ودعي ابنه  . وفي حديث علي بن الحسين رضي الله عنهما في المستلاط: إنه لا يرث يعني: الملصق بالرجل في النسب الذي ولد لغير رشدة. واستلاطوه، أي ألزقوه بأنفسهم. والتاط حوضا: لاطه لنفسه خاصة. والتاط بقلبي: لصق، كلاط، وفي الحديث: من أحب الدنيا التاط منها بثلاث: شغل لا ينقضي، وأمل لا يدرك، وحرص لا ينقطع. ويقال: هذا الأمر لا يليط بصفري، ولا يلتاط، أي لا يعلق ولا يلزق. واللويطة، كسفينة: طعام اختلط بعضه ببعض، واوية.
 والليطة، بالكسر، قشر القصبة اللازق بها.
 وكذلك ليط القوس: أعلاها وظاهرها الذي يدهن ويمرن، وليط القناة وكل شيء له متانة، وفي حديث أبي إدريس، قال: دخلت على النبي صلى الله عليه وسلم فأتي بعصافير، فذبحت بليطة قيل: أراد القطعة المحددة من القصب، وقال الأزهري: ليط العود: القشر الذي تحت القشر الأعلى، ج: ليط، كريشة وريش وجمع ليط: لياط، بكسرهما، وألياط، وأنشد الفارسي قول أوس بن حجر يصف قوسا وقواسا:
  فملك بالليط الذي تحت قشرهاكغرقئ بيض كنه القيض من عل قال: ملك: شدد، أي ترك شيئا من القشر على قلب القوس ليتمالك به. وينبغي أن يكون موضع الذي نصبا بملك، ولا يكون جرا؛ لأن القشر الذي تحت القوس ليس تحتها، ويدل على ذلك تمثيله إياه بالقيض والغرقئ. ويقال: قوس عاتكة الليط واللياط، أي لازقتها.
 والليط، بالفتح: اللون، ويكسر وكذلك اللياط، وليط الشمس: لونها، إذ ليس لها قشر، قال أبو ذؤيب:
  بأري التي تهوى إلى كل مغربإذا اصفر ليط الشمس حان انقلابها روي: ليط الشمس بالوجهين، أراد لونها. وحان انقلابها، أي النحل إلى موضعها، وهو مجاز.
 يقال: هو أنور من ليط الشمس. ويقال: أتيته وليط الشمس لم يقشر، أي قبل أن تذهب حمرتها في أول النهار. والجمع ألياط. أنشد ثعلب:
  يصبح بعد الدلج القطقاط                      وهو مدل حسن الألياط والليط بالكسر: الجلد، وهو مجاز. والجمع ألياط. وفي كتابه لوائل ابن حجر: في التيعة شاة لا مقورة الألياط وقال جساس بن قطيب:
  وقلص مقورة الألياط

  والمراد بها الجلود هنا، وفي الحديث، وهي في الأصل: القشر اللازق بالشجر، أراد في الحديث غير مسترخية الجلود لهزالها، فاستعار الليط للجلد، لأنه للحم بمنزلته للشجر والقصب. وإنما جاء به مجموعا لأنه أراد ليط كل عضو. والليط: السجية، وهو مجاز، يقال: فلان لين الليط، إذا كان لين المجسة. والجمع: ألياط.
 والليط: قشر كل شيء، هذا هو الأصل في الباب، ثم أستعير منها. واللياط، ككتاب: الكلس والجص، لأنه يلاط بهما الحوض وغيره. واللياط: السلح، على التمثيل.
 والتلييط: الإلصاق، كالتلبيس، يائية. ويقال: ما يليط به النعيم، أي ما يليق به، عن أبي زيد.
 ومما يستدرك عليه: استلاط دمه، أي استوجبه واستحقه. وقال ابن الأعرابي: يقال: استلاط القوم، واستحقوا، وأوجبوا، وأعذروا، إذا أذنبوا ذنوبا يكون لمن يعاقبهم عذر في ذلك،لاستحقاقهم. ولوطه بالطيب: لطخه، وأنشد ابن الأعرابي:
  مفركة أزرى بها عند زوجها                      ولو لوطته هيبان مخالـف واللياط، بالكسر: اللوط. وإني لأجد له لوطة ولوطة، الضم عن كراع، وعن اللحياني، مثل لوطا وليطا. ولا يلتاط بصفري، أي لا أحبه، وهو مجاز. والملتاط: المستلاط.
 ولاطه بحقه: ذهب به. واللوطية، بالضم: اسم، من لاط يلوط، إذا عمل عمل قوم لوط، ومنه حديث ابن عباس: تلك اللوطية الصغرى. والليط بالكسر: قشر الجعل. وتليط ليطة: تشظاها.
 ولياط الشمس: لونها. وليط السماء: أديمها، قال:
  فصبحت جابية صهارجا
  تحسبها ليط السماء خارجا وهو مجاز. ورجل لين الليط، إذا لانت بشرته. وهو مجاز. واللائطة: الأسطوانة، للزوقها بالأرض. وألاطه يليطه: ألصقه.

##### Türkçe

**لوط**، ötre ile: peygamberlerden, عليهم الصلاة والسلام; o, **لوط** b. **هاران** b. **تارح** b. **ناحور** b. **ساروغ** b. **أرغو** b. **فالغ** b. **عابر**’dir; ve o, Allah’ın Resulü صلى الله عليه وسلم’dir; **سدوم**’a ve diğer **المؤتفكة** köylere. Ve denildi: **لوط**, **إبراهيم**’e عليهما السلام iman etti ve onunla birlikte Şam’a hicret ederek yola çıktı. Böylece **إبراهيم** Filistin’e indi, **لوط** Ürdün’e indi; sonra **سدوم** halkına gönderildi; ve o, yabancılık ve belirleme ile birlikte munsarif bir isimdir; **نوح** da böyledir. **الجوهري** dedi: İkisini sarfa ilzam etmelerinin sebebi ancak şudur: isim üç harf üzeredir, ortası sâkindir; ve o, hafifliğin nihayetindedir; böylece onun hafifliği, ortasının sâkin oluşundan doğan iki sebepten birine karşı koydu; ve kıyas da **هند** ve **دعد** hakkında böyledir; ancak onlar sarfı ilzam etmediler ve onu terk ettiler.

Ve **لاط** adam, **يلوُط** **لواطا**: kavminin işini yaptı; **كلاوط**; bunu **الجوهري** nakletti; **تلوط** da böyledir. **الليث** dedi: **لوط** bir peygamberdi; Allah onu kavmine gönderdi; onlar onu yalanladılar ve yaptıklarını yaptılar; böylece insanlar onun isminden, kavminin fiilini yapan kimse için bir fiil türettiler.

Ve **لاط** havuz: onu çamurla ıslah etti. **اللحياني** dedi: Falanca ona **لاط** etti: onu çamurladı, çamurla sıvadı ve onunla düzeltti; böylece **لاط**’ı **الباء** ile geçişli kıldı. **ابن سيده** dedi: Bu nadirdir; onu başkası için bilmem; ancak **مده** ve **مد به** babından olması müstesna. Kelime **واوية** ve **يائية**’dir. Bundan da kıyamet alâmetleri hadisi: “Ve o, havuzunu **يلوُط** ederken kıyamet kopacaktır”; bir rivayette: **يليط**. Ve İbn Abbas’ın yetim malı hakkında hadisi: “Eğer sen onun havuzunu **تلوط** ediyor ve uyuzlu develerini yağlıyorsan, onun süt sağanlarından al.” Ve Katâde hadisi: İsrailoğulları Tîh’te, **ما لاطوا**’dan, yani kuyulardan havuzlarda topladıkları şeyden içerlerdi. Ve **لاط** şey kalbime: **يلوُط** ve **يليط**, **لوطا** ve **ليطا** ve **لياطا**, **ككتاب**: onu sevdirdi ve yapıştırdı; denir: “O, kalbime daha **ألوط**tur” ve “**أليط**.” Ve ben, onun için kalbimde **لوطا** ve **ليطا** bulurum; yani kalbe yapışan sevgi; bunu **الجوهري**, **الكسائي**’den nakletti. Ve Ebû Bekir رضي الله عنه hadisi: dedi ki: “Şüphesiz Ömer, bana insanların en sevgilisidir”; sonra dedi: “Allah’ım aziz kıl”; “ve çocuk daha **ألوط**tur.” **أبو عبيد** dedi: yani kalbe daha yapışıktır; ve her şeyin bir şeye olması da böyledir; muhakkak ona **لاط** etmiştir. Kelime **واوية** ve **يائية**’dir. Ve **لاط** falancayı bir okla, yahut bir gözle: onunla onu vurdu; hemze bir lehçedir. Dedim: göz de böyledir; ikisine daha önce işaret geçtiği gibi.

Ve kadı falancayı falancaya **لاط** etti: onu ona ilhak etti; **يائية**’dir; Ömer hadisi sebebiyle: o, cahiliye çocuklarını babalarına **يليط** ederdi; yani onları ilhak ederdi; bu mecazdır. Ve **لاط** şeyi **لوطا**: onu gizledi ve yapıştırdı. **واوية**’dir. Ve işte **لاط** etti, **لاطا**: ısrar etti; bunu **الليث** söyledi; ve o **واوية**’dir; çünkü **اللاط**’ın aslı **اللوط**tur; ve o, yapışmaya yakındır; çünkü ısrar eden âdeten yapışır. Bölümün başında “**لأطه**” bununla bir mânâ için geçti; ve “**لأظه**”de de, **الظاء** ile, yine gelecektir. **الصاغاني** dedi: Eğer **الليث**’in dediği sahihse, **اللاط** kaynakta “söz” mânâsında **القال** gibidir. **الليث** dedi: Allah تعالى falancayı **ليطا** ile **لاط** etti: ona lânet etti; **يائية**’dir. Bundan da Adî b. Zeyd’in sözü; yılanı ve İblîs’in onun içine girişini vasfederken:

فلاطها الله إذ أغوت خليفـتـه
طول الليالي ولم يجعل لها أجلا

Yani: yılan, öldürülünceye kadar eceliyle ölmez.

Bundan da **شيطان ليطان**; Süryanicedir; yahut ona tâbî kılmadır; **الجوهري**’nin dediği gibi.

**ابن بري** dedi: **القالي** dedi: **ليطان**, “kalbine **لاط** etti”den; yani yapıştı.

Ve **اللوط**: ridâdır; denir: “Ceylanda **لوط**unu silk ki kurusun.” Ve **لوطه**: onun ridâsıdır. Ve **نتقه**: onu yaydı. Ve denir: “**لوطيه**’ni giydi.” Ve **اللوط**: hafif, hareketli adamdır. Ve **اللوط** ribâdır; **كاللياط**; **واوية**’dir; çünkü aslı **لواط**tır. **اللياط**’ın çoğulu: **ليط**; aslı **لوط**tur; İbnü’l-A‘râbî’den. Bununla adlandırıldı; çünkü o, sermayeye **ليط** edilmiş bir şeydir; yani ona yapışmıştır. Bundan da hadis: “Ve onların, vadesine kadar bir borçları olup da vadesi gelince, o, Allah’tan beri **لياط**tır.”

Ve yapışık şey: **لوط**; o, kendisiyle vasıflandırılan bir masdardır. Sa‘leb inşad etti:

رمتني مي بالهوى رمي ممـضـع
من الوحش، لوط، لم تعقه الأوالس

Ve denir: “Onu **التاطه** etti”; yani onu evlât diye iddia etti, hâlbuki onun değildir; eğer “onu **استلحقه** etti” deseydi, bu uzatmadan ona yeterdi; **كاستلاطه**. Şair dedi:

فهل كنت إلا بهثة إستلاطها
شقي من الأقوام وغد ملحق

Zaruret için vasl hemzesinin elifini kesti. Ve “**فاستلاطها**” diye de rivayet edilir. Ve Âişe hadisi — cahiliye nikâhı hakkında —: “Sonra ona **التاط** etti ve oğlu diye çağrıldı.” Ve Ali b. Hüseyin رضي الله عنهما hadisi, **المستلاط** hakkında: “O mirasçı olmaz”; yani nesepte adama yapıştırılan, meşru olmayan bir doğumla başkasından doğan. Ve onu **استلاطوه** ettiler: yani onu kendilerine yapıştırdılar. Ve bir havuzu **التاط** etti: onu yalnız kendisi için **لاط** etti. Ve kalbime **التاط** etti: yapıştı; **كلاط**. Ve hadiste: “Kim dünyayı severse, ondan üç şeyle **التاط** eder: bitmeyen bir meşguliyet, erişilmeyen bir ümit, kesilmeyen bir hırs.” Ve denir: “Bu iş, saframa **لا يليط** etmez, ve **لا يلتاط** etmez”; yani asılmaz ve yapışmaz. Ve **اللويطة**, **كسفينة**: bir kısmı bir kısmına karışmış yiyecek; **واوية**’dir.

Ve **الليطة**, esre ile: kamışın ona yapışık kabuğu.

Ve aynı şekilde **ليط القوس**: onun üstü ve dışı; yağlanan ve yumuşatılan yer. Ve **ليط القناة** ve sağlamlığı olan her şey. Ebû İdrîs hadisi: dedi ki: Peygamber صلى الله عليه وسلم’e girdim; sonra serçeler getirildi; **بليطة** ile boğazlandı. Denildi ki: kamıştan belirlenmiş parça kastedildi. **الأزهري** dedi: **ليط العود**: en üst kabuğun altındaki kabuk; çoğulu: **ليط**, **كريشة وريش**; ve **ليط**’ın çoğulu: **لياط**, ikisi de esre ile; ve **ألياط**. **الفارسي**, Evs b. Hacer’in bir yayı ve yaycıyı vasfeden sözünü inşad etti:

فملك بالليط الذي تحت قشرها
كغرقئ بيض كنه القيض من عل

Dedi ki: **ملك**: sıktı; yani yayın göbeği üzerinde kabuktan bir şey bıraktı ki onunla tutunsun. Ve **الذي**’nin, **ملك** ile nasb mahallinde olması gerekir; cer olmamalıdır; çünkü yayın altındaki kabuk onun altında değildir; buna, onu **القيض** ve **الغرقئ** ile benzetmesi delâlet eder. Ve denir: “**قوس عاتكة الليط واللياط**”; yani kabuğu ona yapışık.

Ve **الليط**, fetha ile: renktir; ve esre ile de olur; **اللياط** da böyledir. Ve **ليط الشمس**: onun rengi; çünkü onun kabuğu yoktur. Ebû Züeyb dedi:

بأري التي تهوى إلى كل مغرب
إذا اصفر ليط الشمس حان انقلابها

Rivayet edildi: **ليط الشمس** iki vecihle; onun rengini kastetti. Ve “**حان انقلابها**”: yani arıların yerlerine dönmesi; bu mecazdır.

Denir: “O, güneşin **ليط**’inden daha nurludur.” Ve denir: “Ona geldim, güneşin **ليط**’i kabuklanmamışken”; yani günün başında kızıllığı gitmeden önce. Çoğulu **ألياط**tır. Sa‘leb inşad etti:

يصبح بعد الدلج القطقاط
وهو مدل حسن الألياط

Ve **الليط** esre ile: deridir; bu mecazdır. Çoğulu **ألياط**tır. Vâil b. Hacer’e yazısında: “**في التيعة شاة لا مقورة الألياط**.” Ve Cessâs b. Kutayb dedi:

وقلص مقورة الألياط

Burada onunla kastedilen derilerdir; ve hadiste de böyledir. Aslında o: ağaca yapışık kabuktur. Hadiste, zayıflıklarından dolayı derileri sarkık olmayanı kastetti; böylece **الليط**’i deriye ödünç aldı; çünkü o, et için, ağaç ve kamış için olduğu menzilededir. Onu çoğul getirdi; çünkü her uzvun **ليط**’ini kastetti. Ve **الليط**: seciyedir; bu mecazdır; denir: “Falanca **لين الليط**tir”; yani tabiatı yumuşaksa. Çoğulu: **ألياط**.

Ve **الليط**: her şeyin kabuğu; bu, babın aslının kendisidir; sonra ondan ödünç alındı. Ve **اللياط**, **ككتاب**: kireç ve alçıdır; çünkü havuz ve başkası onunla **يلاط** edilir. Ve **اللياط**: dışkıdır; temsile göre.

Ve **التلييط**: yapıştırmadır; **كالتلبيس**; **يائية**’dir. Ve denir: “Nimet onunla **ما يليط** eder”; yani ona yaraşan şey; Ebû Zeyd’den.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: “Onun kanını **استلاط** etti”; yani onu gerekli gördü ve hak etti. İbnü’l-A‘râbî dedi: denir: “Kavim **استلاط** etti, ve **استحقوا**, ve **أوجبوا**, ve **أعذروا**”; günahlar işlediklerinde; onları cezalandıracak kimse için bunda bir mazeret olur; onların hak edişinden dolayı. Ve onu güzel koku ile **لوطه** etti: onu sürdü. İbnü’l-A‘râbî inşad etti:

مفركة أزرى بها عند زوجها
ولو لوطته هيبان مخالـف

Ve **اللياط**, esre ile: **اللوط**tur. Ve ben, onun için bir **لوطة** ve bir **لوطة** bulurum; ötre, Kurâ‘dan; ve **اللحياني**’den; **لوطا** ve **ليطا** gibi. Ve “Saframa **لا يلتاط** etmez”; yani onu sevmem; bu mecazdır. Ve **الملتاط**: **المستلاط**tır.

Ve hakkıyla onu **لاطه** etti: onu götürdü. Ve **اللوطية**, ötre ile: bir isimdir; **لاط يلوط**’tan; kavmi **لوط**’un işini yaptığı zaman; bundan da İbn Abbas hadisi: “İşte o, küçük **اللوطية**dir.” Ve **الليط** esre ile: bokböceğinin kabuğu. Ve “Bir **ليطة**yı **تليط** etti”: onu parçaladı.

Ve **لياط الشمس**: onun rengidir. Ve **ليط السماء**: onun derisidir. Dedi ki:

فصبحت جابية صهارجا
تحسبها ليط السماء خارجا

Bu mecazdır. Ve “Adam **لين الليط**tir”; derisi yumuşadığında. Bu mecazdır. Ve **اللائطة**: silindirdir; yere yapışıklığından dolayı. Ve onu **ألاطه** eder, **يليطه**: onu yapıştırdı.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B7/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

لَاطَ بِهِ
1 لَاطَ بِهِ ذ , aor. يَلُوطُ, inf. n. لَوْطٌ; (Msb, TA;) and aor. يَلِيطُ, inf. n. لَيْطٌ; (TA;) It (a thing, Msb, or anything, TA) clave, stuck, or adhered, to it. (Msb, TA.) You say, لَاطَ الشَّىْءُ بِقَلْبِى, aor. يَلُوطُ and يَلِيطُ, (Ks, S, K,) inf. n. لَوْطٌ and لَيْطٌ, (K,) and لِيَاطٌ, (TA,) (assumed tropical:) The thing was rendered an object of love, and made to cleave, to my heart: (Ks, * S, * K, TA:) it clave to my heart; (TA;) as also بقلبى ↓ التاط. (K, TA.) And هٰذَا الأَمْرُ لَا يَلِيطُ بِصَفَرِى, (TA,) and ↓ لَا يَلْتَاطُ بِصَفَرِى, (S, TA,) (assumed tropical:) This thing, or affair, does not cleave to my heart. (S, TA.) And ↓ لَا يَلْتَاطُ بِصَفَرِى (tropical:) I do not love him, or it. (TA.) And it is said in a trad., بِثَلَاثٍ ↓ مَنْ أَحَبَّ الذُّنْيَا الْتَاطَ شُغْلٍ لَا يَنْقَضِى وَأَمَلٍ لَا يُدْرَكُ وَحِرْصٍ لَا يَنْقَطِعُ (assumed tropical:) [He who loves the present world cleaves to three things; occupation that will not end, and hope that will not be attained, and inordinate desire that will not cease]. (TA.) ― -b2- لَاطَ فِى الأَمْرِ, inf. n. لَاطٌ, (Sgh, K,) accord. to Lth., and if correct, like قَالٌ in the sense of قَوْلٌ, (Sgh,) (assumed tropical:) He was importunate in, or with respect to, the affair: (Lth, Sgh, K:) because he who is so usually cleaves, or adheres. (TA.) ― -b3- لَاطَ بِحَقِّهِ (assumed tropical:) He went away with, or took away, his right, or due. (TA.) ― -b4- لَاطَهُ, inf. n. لَوْطٌ, He stuck it; made it to cleave, stick, or adhere; as also ↓ الاطهُ, inf. n. اِلَاطَةٌ; and ليّطهُ. (TA.) ― -b5- [See also لَاطَ in art. ليط.] ― -b6- لَاطَ الحَوْضَ, (K,) or لَاطَ الحَوْضَ بِالطِّينِ, (S,) and لَاطَ بِالحَوْضِ, (K,) accord. to Lh, but not known to ISd on any other authority, and deemed by him extr., (TA,) inf. n. لَوْطٌ, (S,) He plastered the watering-trough, (S, K, TA,) and repaired it, and made it smooth, (TA,) with mud, or clay. (S, K, TA.) ― -b7- It is said in a trad., كَانَتْ بَنُو اِسْرَائِيلَ يَشْرَبُونَ فِى التِّيهِ مَا لَاطُوا, meaning [The children of Israel used to drink, in the desert,] what they collected, in the watering-troughs, from the wells. (TA.) -A2- لَاطَ, (S, Msb, K,) aor. يَلُوطُ, (Msb, TA,) inf. n. لَوَاطٌ, (TA,) or لَوَاطَةٌ with ة; (Msb;) and ↓ لاوط, (S, K,) [inf. n., app., لِوَاطٌ and لِيَاطٌ, for it is said in the TA that لِيَاطٌ is syn. with لِوَاطٌ;] and ↓ تلوّط; (K;) He committed the act of the people of لُوط [or Lot]; he did that which is excessively foul, like as the people of لوط did. (Msb.)

لوّطهُ بِالطِّيبِ
2 لوّطهُ بِالطِّيبِ ذ He smeared him, or it, much with perfume. (TA.)

3 لَاْوَطَ see 1, last sentence.

4 أَلْوَطَ see 1.

5 تَلَوَّطَ see 1, last sentence.

التاط
8 التاط ذ : see 1, in four places. -A2- التاطهُ: see 10. ― -b2- الناط حَوْصَهُ He plastered with mud, or clay, for himself, his watering-trough. (K.)

استلاطوهُ
10 استلاطوهُ ذ They made him to cleave, stick, or adhere, to themselves; they attached him to, or connected him with, themselves. (S.) ― -b2- استلاطهُ He claimed him as a son, he not being his; as also ↓ التاطهُ. (K.) ― -b3- استلاط دَمَهُ He had a right, or just title or claim, to his blood; syn. استوجبهُ, (S, * TA,) and استحقّهُ. (TA.) ― -b4- استلاطوا They committed sins for which he who should punish them would be excusable, because they deserved punishment; as also اِسْتَحَقُّوا, and أَوْجَبُوا, and أَعْذَرُوا. (IAar.)

لَوْطٌ
لَوْطٌ ذ A thing cleaving, sticking, or adhering: an inf. n. used as an epithet. (K.) ― -b2- [Hence the saying,] اِنِّى لَأَجِدُ لَهُ فِى قَلْبِى لَوْطًا (assumed tropical:) Verily I feel for him, in my heart, a love cleaving thereto; as also لَيْطًا; (S, TA;) and ↓ لَوْطَةً; and ↓ لُوطَةً. (Lh, Kr.)

لَوطَةٌ
لَوطَةٌ ذ and لُوطَةٌ: see لَوْطٌ.

لُوطِىٌّ
[ لُوطِىٌّ ذ One who is addicted to the crime of the people of Lot; as also ↓ لَوَّاطٌ: both used in this sense in the present day; but perhaps postclassical.]

لُوطِيَّةٌ
لُوطِيَّةٌ ذ [The crime of the people of Lot]: a subst. from لَاطَ in the last of the sense explained above: occurring in a trad. (TA.)

لِيَاطٌ
لِيَاطٌ ذ [originally لِوَاطٌ] Quick lime, or the like; syn. كِلْسٌ: and gypsum: (K:) because water-ing-troughs, &c. are plastered therewith. (TA.) ― -b2- And, (as being likened thereto, TA,) (tropical:) Human ordure; or thin human ordure; syn. سَلْحٌ. (K.)

لَوَّاطٌ
[ لَوَّاطٌ ذ : see لُوطِىٌّ.]

هُوَ أَلْوَطُ بِقَلْبِى
هُوَ أَلْوَطُ بِقَلْبِى ذ , (S,) and أَلْوَطُ alone, (A'Obeyd,) (assumed tropical:) He is more, or most, closely cleaving to my heart; (A'Obeyd, S; *) as also أَلْيَطُ. (S.)

##### Türkçe

لَاطَ بِهِ
1 **لَاطَ بِهِ** ذ, muzâri‘i **يَلُوطُ**, mastar ismi **لَوْطٌ**; (Msb, TA;) ve muzâri‘i **يَلِيطُ**, mastar ismi **لَيْطٌ**; (TA;) O (bir şey, Msb, yahut herhangi bir şey, TA) ona yapıştı, tutundu veya ona bitişti. (Msb, TA.) Şöyle dersin: **لَاطَ الشَّىْءُ بِقَلْبِى**, muzâri‘i **يَلُوطُ** ve **يَلِيطُ**, (Ks, S, K,) mastar ismi **لَوْطٌ** ve **لَيْطٌ**, (K,) ve **لِيَاطٌ**, (TA,) (mecaz kabul edilerek:) Şey, sevgi nesnesi kılındı ve kalbime yapışır kılındı: (Ks, * S, * K, TA:) kalbime yapıştı; (TA;) bunun gibi **التاط** ↓ **بقلبى**. (K, TA.) Ve **هٰذَا الأَمْرُ لَا يَلِيطُ بِصَفَرِى**, (TA,) ve ↓ **لَا يَلْتَاطُ بِصَفَرِى**, (S, TA,) (mecaz kabul edilerek:) Bu şey yahut iş, kalbime yapışmaz. (S, TA.) Ve ↓ **لَا يَلْتَاطُ بِصَفَرِى** (mecaz:) Ben onu yahut onu sevmem. (TA.) Ve bir rivayette şöyle denilmiştir: **بِثَلَاثٍ** ↓ **مَنْ أَحَبَّ الذُّنْيَا الْتَاطَ شُغْلٍ لَا يَنْقَضِى وَأَمَلٍ لَا يُدْرَكُ وَحِرْصٍ لَا يَنْقَطِعُ** (mecaz kabul edilerek:) [Dünya(ya) sevgisi olan kimse üç şeye yapışır: bitmeyen bir meşguliyet, erişilmeyen bir ümit ve kesilmeyen bir hırs]. (TA.) ― -b2- **لَاطَ فِى الأَمْرِ**, mastar ismi **لَاطٌ**, (Sgh, K,) Lth.’ye göre; ve eğer doğru ise, **قَالٌ** gibi **قَوْلٌ** manasında, (Sgh,) (mecaz kabul edilerek:) O, işte ısrarcı oldu: (Lth, Sgh, K:) çünkü böyle olan kimse çoğunlukla yapışır yahut tutunur. (TA.) ― -b3- **لَاطَ بِحَقِّهِ** (mecaz kabul edilerek:) O, onun hakkıyla gitti; yahut onun hakkını aldı götürdü. (TA.) ― -b4- **لَاطَهُ**, mastar ismi **لَوْطٌ**, Onu yapıştırdı; onu yapışır, tutunur yahut bitişir kıldı; bunun gibi ↓ **الاطهُ**, mastar ismi **اِلَاطَةٌ**; ve **ليّطهُ**. (TA.) ― -b5- [Ayrıca **لَاطَ**’a **ليط** maddesinde de bak.] ― -b6- **لَاطَ الحَوْضَ**, (K,) yahut **لَاطَ الحَوْضَ بِالطِّينِ**, (S,) ve **لَاطَ بِالحَوْضِ**, (K,) Lh’ye göre; fakat ISd’ye başka bir otoriteyle bilinmez; ve onun tarafından garip sayılmıştır, (TA,) mastar ismi **لَوْطٌ**, (S,) O, suluk/yalak sıvadı, (S, K, TA,) ve onu onardı, ve onu düz kıldı, (TA,) çamur yahut kil ile. (S, K, TA.) ― -b7- Bir rivayette şöyle denilmiştir: **كَانَتْ بَنُو اِسْرَائِيلَ يَشْرَبُونَ فِى التِّيهِ مَا لَاطُوا**, manası: [İsrâiloğulları çölde içiyorlardı] kuyulardan suluklarda topladıkları şeyi. (TA.) -A2- **لَاطَ**, (S, Msb, K,) muzâri‘i **يَلُوطُ**, (Msb, TA,) mastar ismi **لَوَاطٌ**, (TA,) yahut **لَوَاطَةٌ** ة ile; (Msb;) ve ↓ **لاوط**, (S, K,) [mastar ismi, görünüşe göre, **لِوَاطٌ** ve **لِيَاطٌ**; zira TA’da **لِيَاطٌ**’ın **لِوَاطٌ** ile eşanlamlı olduğu söylenmiştir;] ve ↓ **تلوّط**; (K;) O, **لُوط** kavminin fiilini işledi; **لوط** kavminin yaptığı gibi aşırı derecede çirkin olan şeyi yaptı. (Msb.)

لوّطهُ بِالطِّيبِ
2 **لوّطهُ بِالطِّيبِ** ذ O, onu güzel koku ile çokça sürdü. (TA.)

3 **لَاْوَطَ**: bk. 1, son cümle.

4 **أَلْوَطَ**: bk. 1.

5 **تَلَوَّطَ**: bk. 1, son cümle.

التاط
8 **التاط** ذ: bk. 1, dört yerde. -A2- **التاطهُ**: bk. 10. ― -b2- **الناط حَوْصَهُ** O, kendisi için, suluğunu/yalakını çamur yahut kil ile sıvadı. (K.)

استلاطوهُ
10 **استلاطوهُ** ذ Onu kendilerine yapışır, tutunur yahut bitişir kıldılar; onu kendilerine iliştirdiler yahut kendileriyle bağlantılı kıldılar. (S.) ― -b2- **استلاطهُ** O, onu—kendi oğlu olmadığı hâlde—oğul diye sahiplendi; bunun gibi ↓ **التاطهُ**. (K.) ― -b3- **استلاط دَمَهُ** O, onun kanı üzerinde bir hakka, yahut haklı bir unvana/iddia hakkına sahip oldu; eşanlamlısı **استوجبهُ**, (S, * TA,) ve **استحقّهُ**. (TA.) ― -b4- **استلاطوا** Onlar, kendilerini cezalandıracak kimsenin mazur görüleceği günahlar işlediler; çünkü cezayı hak ettiler; bunun gibi **اِسْتَحَقُّوا**, ve **أَوْجَبُوا**, ve **أَعْذَرُوا**. (IAar.)

لَوْطٌ
**لَوْطٌ** ذ Yapışan, tutunan yahut bitişen bir şey: sıfat olarak kullanılan bir mastar ismidir. (K.) ― -b2- [Bundan dolayı şu söz (vardır):] **اِنِّى لَأَجِدُ لَهُ فِى قَلْبِى لَوْطًا** (mecaz kabul edilerek:) Şüphesiz ben, kalbimde onun için, ona yapışan bir sevgi buluyorum; bunun gibi **لَيْطًا**; (S, TA;) ve ↓ **لَوْطَةً**; ve ↓ **لُوطَةً**. (Lh, Kr.)

لَوطَةٌ
**لَوطَةٌ** ذ ve **لُوطَةٌ**: bk. **لَوْطٌ**.

لُوطِىٌّ
[ **لُوطِىٌّ** ذ **لُوط** kavminin suçuna müptela olan kimse; bunun gibi ↓ **لَوَّاطٌ**: her ikisi de günümüzde bu manada kullanılır; fakat belki klasik sonrası.]

لُوطِيَّةٌ
**لُوطِيَّةٌ** ذ [**لُوط** kavminin suçu]: yukarıda açıklanan manaların sonuncusunda **لَاطَ**’tan bir isim: bir rivayette vârid olmuştur. (TA.)

لِيَاطٌ
**لِيَاطٌ** ذ [aslında **لِوَاطٌ**] Sönmemiş kireç yahut benzeri; eşanlamlısı **كِلْسٌ**: ve alçı: (K:) çünkü suluklar vb. onunla sıvanır. (TA.) ― -b2- Ve, (ona benzetilerek, TA,) (mecaz:) İnsan dışkısı; yahut ince insan dışkısı; eşanlamlısı **سَلْحٌ**. (K.)

لَوَّاطٌ
[ **لَوَّاطٌ** ذ: bk. **لُوطِىٌّ**.]

هُوَ أَلْوَطُ بِقَلْبِى
**هُوَ أَلْوَطُ بِقَلْبِى** ذ, (S,) ve yalnız **أَلْوَطُ**, (A'Obeyd,) (mecaz kabul edilerek:) O, kalbime daha çok, yahut en çok, sıkıca yapışıktır; (A'Obeyd, S; *) bunun gibi **أَلْيَطُ**. (S.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B7/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

لَاطَ
لَاطَ ( w )  U ( n. ac. لَوْط 1 )
a.  [ Bi ], Stuck, clung to.

b.  [ acc. &  Bi ], Repaired; plastered, coated with.

c.  Collected.

d.  [ Bi ], Deprived of.

e.  [ acc. &  Bi ], Joined, united to.

f.  ( n. ac.

لَاط
لَاط [ 1A ] )
a.  [ Fī ], Insisted upon.

g.  [ n. ac. لَوَاْط 22 ], Was a sodomite.

لَوَّطَ
لَوَّطَ II
a.  [ acc. & Bi ], Smeared with.

لَاْوَطَ
لَاْوَطَ III ,  أَلْوَطَ IV ,
a.  see I (b) , ( g ).

تَلَوَّطَ
تَلَوَّطَ V ,
a.  see I (g) .

اِلْتَوَطَ
اِلْتَوَطَ VIII ,
a.  see I (a) .

b.  Plastered.

c.  see X (b) .

اِسْتَلْوَطَ
اِسْتَلْوَطَ X ,
a.  Attached to, connected with himself.

b.  Claimed as a son.

c.  Had a right to.

لَوْط
لَوْط 1 ,
a.  Attachment, sympathy; affection.

لَوْطَة
لَوْطَة 1t ,
a.  see 1 .

لُوْط
لُوْط 3 ,
a.  Lot ( man's name ).

لُوْطَة
لُوْطَة 3t ,
a.  see 1 .

لُوْطِيّ
لُوْطِيّ 3yi ,
a.  Sodomite.

لُوْطِيَّة
لُوْطِيَّة 3yit ,
a.  Sodomy.

أَلْوَطُ
أَلْوَطُ 14 ,
a.  More sympathetic.

لَوَّاط
لَوَّاط [ 28 ],
a.  see 3yi .

##### Türkçe

لَاطَ
لَاطَ ( w )  U ( n. ac. **لَوْط** 1 )
a.  [ Bi ], Yapıştı, tutundu.

b.  [ acc. &  Bi ], Onardı; sıvadı, ile kapladı.

c.  Topladı.

d.  [ Bi ], -den mahrum etti.

e.  [ acc. &  Bi ], Birleştirdi, -e birleştirdi.

f.  ( n. ac.

**لَاط**
**لَاط** [ 1A ] )
a.  [ Fī ], Üzerinde ısrar etti.

g.  [ n. ac. **لَوَاْط** 22 ], Livata yaptı.

لَوَّطَ
لَوَّطَ II
a.  [ acc. & Bi ], İle sıvadı.

لَاْوَطَ
لَاْوَطَ III ,  **أَلْوَطَ** IV ,
a.  I (b) , ( g )’ye bak.

تَلَوَّطَ
تَلَوَّطَ V ,
a.  I (g)’ye bak.

اِلْتَوَطَ
اِلْتَوَطَ VIII ,
a.  I (a)’ya bak.

b.  Sıvadı.

c.  X (b)’ye bak.

اِسْتَلْوَطَ
اِسْتَلْوَطَ X ,
a.  Kendisine bağlandı, kendisiyle bağlantı kurdu.

b.  Oğul olarak iddia etti.

c.  Hakkı vardı.

لَوْط
**لَوْط** 1 ,
a.  Bağlanma, sempati; sevgi.

لَوْطَة
**لَوْطَة** 1t ,
a.  1’e bak.

لُوْط
**لُوْط** 3 ,
a.  Lut (adam adı).

لُوْطَة
**لُوْطَة** 3t ,
a.  1’e bak.

لُوْطِيّ
**لُوْطِيّ** 3yi ,
a.  Luti.

لُوْطِيَّة
**لُوْطِيَّة** 3yit ,
a.  Livata.

أَلْوَطُ
**أَلْوَطُ** 14 ,
a.  Daha sempatik.

لَوَّاط
**لَوَّاط** [ 28 ],
a.  3yi’ye bak.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B7/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

لوط
لَاطَ - يَلُوْطُ - لُوْط
لَاطَ - يَلُوْطُ + كائن شيئاً + بشيء: يطينه: يلصق ويلزق به وحوله الطين والجص والكلس: يغطيه بطبقة من النراب والطين والجص وما شابه لستره أو دفنه  مع تغطية عيوبه
لُوْط: اسم فعل من " لَاطَ - يَلُوْطُ ": التطيين والتلزيق بطين أو كلس: وهو اسم النبي المعروف، والذي كان قومه يأتون الذكران
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التغطية بالتراب والطين والدفن والقبر "، وهي:
قَبَرَ- يَقْبِرُ (قَبَرَ - يَقْبُرُ)، جَدَثَ - يَجْدِثُ، رَسَّ - يَرُسُّ، وَأدَ - يَئِدُ، لَاطَ - يَلُوْطُ، دَسَّ - يَدُسُّ

لُوْط
 	﴿وقوم إبراهيم وقوم لوط(43)﴾ الحج ﴿وثمود وقوم لوط وأصحاب الأيكة أولئك الأحزاب(13)﴾ ص ﴿وياقوم لا يجرمنكم شقاقي أن يصيبكم مثل ما أصاب قوم نوح أو قوم هود أو قوم صالح وما قوم لوط منكم ببعيد (89)﴾ هود
 	﴿وعاد وفرعون وإخوان لوط(13)﴾ ق ﴿إذ قال لهم أخوهم لوط ألا تتقون(161)﴾ الشعراء

 ﴿وإسماعيل واليسع ويونس ولوطا وكلا فضلنا على العالمين(86)﴾ الأنعام ﴿وإن لوطا لمن المرسلين (133)﴾ الصافات
 	﴿ولوطا إذ قال لقومه أتأتون الفاحشة ما سبقكم بها من أحد من العالمين(80)﴾ الأعراف ﴿ولوطا إذ قال لقومه إنكم لتأتون الفاحشة ما سبقكم بها من أحد من العالمين(28)﴾ العنكبوت ﴿ولوطا إذ قال لقومه أتأتون الفاحشة وأنتم تبصرون(54)﴾ النمل
 	﴿كذبت قوم لوط المرسلين (160)﴾ الشعراء ﴿كذبت قوم لوط بالنذر(33)﴾ القمر
 	﴿إلا آل لوط إنا لمنجوهم أجمعين(59)﴾ الحجر ﴿إنا أرسلنا عليهم حاصبا إلا آل لوط نجيناهم بسحر(34)﴾ القمر
 	﴿ولما جاءت رسلنا لوطا سيء بهم وضاق بهم ذرعا وقال هذا يوم عصيب(77)﴾ هود ﴿ولما أن جاءت رسلنا لوطا سيء بهم وضاق بهم ذرعا وقالوا لا تخف ولا تحزن إنا منجوك وأهلك إلا امرأتك كانت من الغابرين(33)﴾ العنكبوت
 	﴿فلما جاء آل لوط المرسلون(61)﴾ الحجر
 	﴿فلما رأى أيديهم لا تصل إليه نكرهم وأوجس منهم خيفة قالوا لا تخف إنا أرسلنا إلى قوم لوط(70)﴾ هود ﴿قالوا يالوط إنا رسل ربك لن يصلوا إليك فأسر بأهلك بقطع من الليل ولا يلتفت منكم أحد إلا امرأتك إنه مصيبها ما أصابهم إن موعدهم الصبح أليس الصبح بقريب(81)﴾ هود
 	﴿فلما ذهب عن إبراهيم الروع وجاءته البشرى يجادلنا في قوم لوط(74)﴾ هود ﴿قال إن فيها لوطا قالوا نحن أعلم بمن فيها لننجينه وأهله إلا امرأته كانت من الغابرين (32)﴾ العنكبوت
 	﴿ونجيناه ولوطا إلى الأرض التي باركنا فيها للعالمين (71)﴾ الأنبياء ﴿ولوطا آتيناه حكما وعلما ونجيناه من القرية التي كانت تعمل الخبائث إنهم كانوا قوم سوء فاسقين(74)﴾ الأنبياء
 	﴿قالوا لئن لم تنته يالوط لتكونن من المخرجين (167)﴾ الشعراء ﴿فما كان جواب قومه إلا أن قالوا أخرجوا آل لوط من قريتكم إنهم أناس يتطهرون (56)﴾ النمل
 	﴿فآمن له لوط وقال إني مهاجر إلى ربي إنه هو العزيز الحكيم(26)﴾ العنكبوت

 ﴿ضرب الله مثلا للذين كفروا امرأة نوح وامرأة لوط كانتا تحت عبدين من عبادنا صالحين فخانتاهما فلم يغنيا عنهما من الله شيئا وقيل ادخلا النار مع الداخلين(10)﴾ التحريم
مختار الصحاح
● [لوط] ل و ط: اسْتَلاَطَهُ ألزقه بنفسه وفي الحديث ﴿استلطتم دم هذا الرجل﴾ أي استوجبتم و لُوطٌ اسم ينصرف مع العُجمة والتعريف وكذا نُوح ويلزم صرفهما لمُقاومة خفتهما أحد السببين بخلاف هِند ودَعد فإنك مُخير فيه بين الصرف وعدمه
الراغب
لوط
- لوط: اسم علم، واشتقاقه من لاط الشيء بقلبي يلوط لوطا وليطا، وفي الحديث: (الولد ألوط - أي: ألصق - بالكبد) (وهذا من حديث أبي بكر رضي الله عنه، فقد قال: (إن عمر لأحب الناس إلي، ثم قال: كيف قلت؟ قالت عائشة: قلت: والله، إن عمر أحب الناس إلي، فقال: للهم أعز، والولد ألوط). انظر: الفائق 3/334؛ والنهاية 4/277) وهذا أمر لا يلتاط بصفري (انظر: المجمل 3/456؛ والمنتخب من غريب كلام العرب 1/52، ومجمع الأمثال 2/226). أي: لا يلصق بقلبي، ولطت الحوض بالطين لوطا: ملطته به، وقولهم: لوط فلان: إذا تعاطى فعل قوم لوط، فمن طريق الاشتقاق؛ فإنه اشتق من لفظ لوط الناهي عن ذلك لا من لفظ المتعاطين له.
ملخص اللسان:
1.     لاط الحوْضَ بالطين لَوْطاً: طَيَّنه، والتاطَه: لاطَه لنفسه  خاصّة - لاط فلان بالحوْض أَي طَلاه بالطِّين وملَّسه
2.     أَنه لاطَ لفلان بأَربعةِ آلافٍ فبعثه إِلى بَدْرٍ مكان نفسه أَي  أَلصَق به أَربعة آلاف.  ومنه حديث علي بن الحسين، رضي اللّه عنهما،
3.       واسْتَلاطُوه أَي أَلزَقُوه  بأَنفسهم. وفي حديث عائشةَ في نكاح الجاهِليةِ: فالتاطَ به ودُعِيَ  ابنَه أَي التَصَق به.
4.      في المُسْتَلاط: أَنه لا  يَرِثُ، يعني المُلْصَقَ بالرجل في النَّسب الذي وُلد لغير رِشْدةٍ.
5.      ولاطَه بسهم وعين: أَصابه بهما، والهمز لغة. والْتاطَ ولداً  واسْتَلاطَه: اسْتَلْحَقَه؛
6.      ولُوط: اسم النبي، صلّى اللّه على سيدنا محمد نبينا وعليه وسلّم.
7.      ولاطَ  الرجلُ لِواطاً ولاوطَ أَي عَمِل عَمَل قومِ لُوطٍ. قال الليث: لُوط كان  نبيّاً بعثه اللّه إِلى قومه فكذبوه وأَحدثوا ما أَحدثوا فاشتق الناس من  اسمه فعلاً لمن فَعَل فِعْلَ قومِه،
لسان العرب
● - لوط: لاط الحوْضَ بالطين لَوْطاً: طَيَّنه، والتاطَه: لاطَه لنفسه  خاصّة. وقال اللحياني: لاط فلان بالحوْض أَي طَلاه بالطِّين وملَّسه به، فعدّى  لاط بالباء؛ قال ابن سيده: وهذا نادِر لا أَعرفه لغيره إِلا أَن يكون من  باب مَدَّه ومَدَّ به؛ ومنه حديث ابن عباس في الذي سأَله عن مال يَتِيم  وهو والِيه أَيُصِيب من لبن إِبله؟ فقال: إِن كنت تَلُوط حَوْضَها  وتَهْنَأُ جَرْباها فأَصِبْ من رِسْلها؛ قوله تلُوط حوضَها أَراد باللَّوْطِ  تطيين الحوض وإِصْلاحَه وهو من اللُّصُوق؛ ومنه حيث أَشْراطِ الساعةِ:  ولتَقُومَن وهو يَلُوط حوضَه، وفي رواية: يَلِيطُ حوضَه. وفي حديث قتادة:  كانت بنو إِسرائيل يشربون في التِّيه ما لاطُوا أَي لم يصيبوا ماء سَيْحاً  إِنما كانوا يشربون مما يجمعونه في الحِياض من الآبار. وفي خُطبة علي، رضي  اللّه عنه: ولاطَها بالبِلَّةِ حتى لزَبَتْ. واسْتَلاطُوه أَي أَلزَقُوه  بأَنفسهم. وفي حديث عائشةَ في نكاح الجاهِليةِ: فالتاطَ به ودُعِيَ  ابنَه أَي التَصَق به. وفي الحديث: مَنْ أَحَبّ الدنيا التاطَ منها بثلاثٍ:  شُغُلٍ لا يَنْقَضي، وأَملٍ لا يُدْرَك، وحِرصٍ لا ينْقَطِع. وفي حديث  العباس: أَنه لاطَ لفلان بأَربعةِ آلافٍ فبعثه إِلى بَدْرٍ مكان نفسه أَي  أَلصَق به أَربعة آلاف.  ومنه حديث علي بن الحسين، رضي اللّه عنهما، في المُسْتَلاط: أَنه لا  يَرِثُ، يعني المُلْصَقَ بالرجل في النَّسب الذي وُلد لغير رِشْدةٍ. ويقال:  اسْتَلاطَ القومُ والطوه  (* قوله «والطوه» كذا بالأصل ولعله محرف عن  والتاطوا أَي التصق بهم الذنب.) إِذا أَذنبوا ذنوباً تكون لمن عاقبهم عذراً،  وكذلك أَعْذَروا. وفي الحديث: أَن الأَقْرعَ ابن حابِسٍ قال لعُيَيْنةَ  بن حِصْنٍ: بِمَ اسْتَلَطْتُم دَمَ هذا الرجل؟ قال: أَقْسَمَ منا خمسون  أَنَّ صاحبنا قتل وهو مُؤمن، فقال الأَقرع: فسأَلكم رسولُ اللّه، صلّى اللّ  عليه وسلّم، أَن تقبلوا الدِّيةَ وتَعْفُوا فلم تَقْبلوا وليُقْسِمنَّ  مائةٌ من تميم أَنه قتل وهو كافر؛ قوله بِمَ اسْتَلَطْتُم أَي استوجبتم  واسْتَحْققم، وذلك أَنهم لما استحقوا الدَّمَ وصار لهم كأَنهم أَلصقوه  بأَنفسهم. ابن الأَعرابي: يقال اسْتَلاطَ القوْمُ واستحَقُّوا وأَوْجَبُوا  وأَعذَروا ودنوا  (* قوله «ودنوا» كذا بالأصل على هذه الصورة ولعله ذبوا أي  دفعوا عمن يعاقبهم اللوم.) إِذا أَذْنَبُوا ذنموباً يكون لمن يعاقبهم  عُذر في ذلك لاستحقاقهم.  ولَوَّطَه بالطِّيب: لطَّخه؛ وأَنشد ابن الأَعرابي:  مُفَرَّكة أَزْرَى بها عندَ زوجِها،  ولوْ لَوَّطَتْه، هَيِّبانٌ مُخالِفُ  يعني بالهَيِّبانِ المُخالِف ولَده منها، ويروى عند أَهلها، فإِن كان  ذلك فهو من صفة الزوج كأَنه يقول أَزْرَى بها عند أَهلها منها هَيِّبانٌ.  ولاط الشيءَ لوطاً: أَخفاه وأَلصَقه. وشيء لَوْط: لازق وصف بالمصدر؛ أَنشد  ثعلب:  رَمَتْنِيَ مَيٌّ بالهَوَى رَمْيَ مُمْضَع  من الوَحْشِ لَوْطٍ، لم تَعُقْه الأَوالِس  (* قوله «الاوالس» سيأتي في  مضع الاوانس بالنون، وهي التي في شرح القاموس.)  الكسائي: لاطَ الشيءُ بقلبي يَلوطُ ويَلِيطُ. ويقال: هو أَلوطُ بقلبي  وأَليَطُ، وإِني لأَجد له في قلبي لَوْطاً ولَيْطاً، يعني الحُبَّ اللازِقَ  بالقلب. ولاط حُبُّه بقلبي يَلوط لَوْطاً: لَزِقَ. وفي حديث أَبي بكر،  رضي اللّه عنه، أَنه قال: إِنَّ عمر لأَحَبُّ الناس إِليَّ، ثم قال: اللهم  أَعَزُّ والولَدُ أَلْوَطُ؛ قال أَبو عبيد: قوله والولد أَلوطُ أَي  أَلصَقُ بالقلب، وكذلك كل شيء لَصِق بشيء، فقد لاطَ به يَلوط لَوْطاً،  ويَليطُ لَيْطاً ولِياطاً إِذا لَصِق به أَي الولد أَلصق بالقلب، والكلمة واوية  ويائية. وإِني لأَجِدُ له لَوْطاً ولَوْطةً ولُوطةً؛ الضمّ عن كراع  واللحياني، ولِيطاً، بالكسر، وقد لاطَ حُبُّه بقلبي يَلوطُ ويَلِيطُ أَي  لصِق. وفي حديث أَبي البَخْتَريّ: ما أَزْعُمُ أَنَّ عليّاً أَفضلُ من أَبي  بكر وعمر ولكن أَجد له من اللَّوْطِ ما لا أَجد لأَحد بعد النبي، صلّى  اللّه عليه وسلّم. ويقال للشيء إِذا لم يُوافِق صاحبَه: ما يَلْتاطُ؛ ولا  يَلْتاطُ هذا الأَمرُ بصَفَري أَي لا يَلْزَقُ بقلبي، وهو يَفْتَعِلُ من  اللَّوْطِ. ولاطَه بسهم وعين: أَصابه بهما، والهمز لغة. والْتاطَ ولداً  واسْتَلاطَه: اسْتَلْحَقَه؛ قال:  فهل كُنْتَ إِلاَّ بُهْثَةً إِسْتَلاطَها  شَقِيٌّ، من الأَقوامِ، وَغْدٌ مُلَحَّقُ؟  قطع أَلف الوصل للضرورة، وروي فاسْتَلاطَها. ولاط بحقه: ذهب به.  واللَّوْطُ: الرِّداء. يقال: انْتُقْ لَوْطَك في الغَزالةِ حتى يَجِفّ.  ولَوْطُه رِداؤه، ونَتْقُه بَسْطُه. ويقال: لَبِسَ لَوْطَيْه.  واللَّوِيطةُ من الطعام: ما اختلط بعضه ببعض.  ولُوط: اسم النبي، صلّى اللّه على سيدنا محمد نبينا وعليه وسلّم. ولاطَ  الرجلُ لِواطاً ولاوطَ أَي عَمِل عَمَل قومِ لُوطٍ. قال الليث: لُوط كان  نبيّاً بعثه اللّه إِلى قومه فكذبوه وأَحدثوا ما أَحدثوا فاشتق الناس من  اسمه فعلاً لمن فَعَل فِعْلَ قومِه، ولوط اسم ينصرف مع العُجْمة  والتعريف، وكذلك نُوح: قال الجوهري: وإِنما أَلزموهما الصرف لأَن الاسم على ثلاثة  أَحرف أَوسطه ساكن وهو على غاية الخِفة فقاومت خِفَّتُه أَحد السببين،  وكذلك القياس في هِنْد ودَعْد إِلاَّ أَنهم لم يلزموا الصرف في المؤنث  وخيَّروك فيه بين الصرف وتركه.  واللِّياطُ: الرِّبا، وجمعه لِيطٌ، وهو مذكور في ليط، وذكرناه ههنا  لأَنهم قالوا إِنَّ أَصله لوط.
مقاييس اللغة:
(لوط) اللام والواو والطاء كلمةٌ تدل على اللُّصوق. يقال: لاط الشّيءُ بقلبي، إذا لَصِق. وفي بعض الحديث: "الولد أَلْوَطُ بالقَلْب([13])"، أي ألْصَق. ويقولون: هذا أمرٌ لا يَلْتَاطُ بصَفَرِي، أي لا يَلصَق بقلبي. ولُطتُ الحَوْضَ لَوطاً، إذا مَدَرْتَه بالطِّين.
القاموس المحيط:
لُوطٌ، بالضم من الأنبياءِ، عليهمُ الصلاة والسلامُ، مُنْصَرِفٌ مع السَّبَبَيْنِ لسُكونِ وسَطِه.
ولاطَ: عَمِلَ عَمَلَ قَوْمِه، كلاوَطَ وتَلَوَّطَ، الحَوْضَ، به: طَيَّنَه، الشيءُ بقَلْبِي يَلُوطُ ويَلِيطُ لَوْطاً ولَيْطاً: حُبِّبَ إليه، وألْصِقَ، فلاناً بِسَهْمٍ أو بِعَيْنٍ: أصابَه به، فلاناً بفلانٍ: ألْحَقَهُ به، الشيءَ: أخْفاهُ، في الأمرِ لاطاً: ألَحَّ، الله تعالى فلاناً لَيْطاً: لَعَنَه، ومنه: شَيطانٌ لَيْطانٌ، أو هو إِتْباعٌ. واللَّوْطُ: الرِّداءُ، والرَّجُلُ الخفيفُ المُتَصَرِّفُ، والرِّبا، كاللِّياطِ، والشيءُ اللازِقُ، مَصْدَرٌ يُوصفُ به. والتاطَهُ: ادَّعاهُ وَلَداً وليس له، كاسْتَلاطَهُ، حَوْضاً: لاطَه لِنَفْسِه، بِقَلْبِي: لَصِقَ.
واللَّوِيطَةُ: طعامٌ اخْتَلَطَ بعضُه ببعضٍ. واللِّيطَةُ، بالكسر: قِشْرُ القَصَبَةِ والقَوْسِ والقَناةِ ج: لِيطٌ ولِياطٌ، بكسرهما، وألْياطٌ. واللَّيْطُ: اللَّوْنُ، ويُكْسَرُ، وبالكسر: الجِلْدُ، والسَّجِيَّةُ، وقِشْرُ كلِّ شيءٍ. وككِتابٍ: الكِلْسُ، والجِصُّ، والسَّلْحُ. والتَّلْيِيطُ: الإِلْصاقُ. وما يَلِيطُ به النَّعِيمُ: ما يَليِقُ.
تاج العروس:
ل و ط
لُوطٌ بالضَّمِّ : من الأَنْبِيَاءِ عليهِم الصَّلاةُ والسَّلام وهو لُوطُ بنُ هارانَ ابنِ تارَحَ بنِ ناحُورَ بنِ سارُوغَ بن أَرْغُو بن فالَغ بنِ عابَرَ وهو رسولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عليه وسَلَّم إِلى سَدُومَ وسائرِ القُرَى المُؤْتَفِكَةِ . وقيل : آمَنَ لُوطٌ بإِبَراهِيمَ عليهما السّلامُ وشَخَصَ معه مُهَاجِراً إِلى الشّامِ . فَنَزَلَ إِبْرَاهِيمُ فِلَسْطِينَ ونَزَلَ لُوطٌ الأُرْدُنَّ فأُرْسِل إِلى أَهْلِ سَدُومَ وهو اسم مُنْصَرِفٌ مع العُجْمَةِ والتَّعْرِيفِ وكذلِكَ نُوحٌ قالَ الجَوْهَرِيُّ : وإِنَّمَا أَلْزَمُوهُمَا الصَّرْفَ لأَنَّ الاسْمَ على ثَلاثَةِ أَحْرُفٍ أَوْسَطُه ساكنٌ وهو على غايَةِ الخِفَّة فقاوَمَتْ خِفَّتُه أَحَدَ السَّبَبَيْنِ لسُكُونِ وَسَطِه وكذلِكَ القِيَاس فِي هِنْد ودَعْد إِلاّ أَنَّهُمْ لم يُلزِمُوا الصَّرْفِ وتَرْكهِ
ولاَطَ الرَّجُلُ يَلُوط لِوَاطاً : عَمِلَ عَمَلَ قَوْمِهِ كلاَوَطَ نَقَلَه الجَوْهَرِيُّ وكذلِكَ تَلَوَّطَ قالَ اللَّيْثُ : لُوطٌ كانَ نَبِيّاً بَعَثَه الله إِلى قَوْمِه فكَذَّبُوه وأَحْدَثُوا ما أَحدَثوا فاشْتَقَّ النّاسُ من اسْمِه فِعْلاً لمَنْ فَعَلَ فِعْلَ قَوْمِهِ
ولاَطَ الحَوْضَ : أَصْلَحَه بالطِّينِ . وقال اللِّحْيَانِيُّ : لاطَ فُلانٌ بِهِ : طَيَّنَهُ وطَلاَهُ بالطِّينِ ومَلَّسَه به فعَدَّى لاطَ بالباءِ . قالَ ابنُ سِيدَه : وهذا نادِرٌ لا أَعْرِفُه لغَيْرِه إلاَّ أَن يَكُونَ من بَابِ مَدَّه ومَدَّ به . والكَلِمَةُ وَاوِيَّةٌ ويائِيَّةٌ ومن ذلِكَ حَدِيثُ أَشْرَاطِ السّاعَةِ : ولَتَقُومَنَّ وهو يَلُوطُ حَوْضه وفي رِوَايَةٍ يَلِيطُ . وفي حَدِيثِ ابْنِ عَبّاسٍ في مالِ اليَتِيم : إِنْ كُنْتَ تَلُوطُ حَوْضَها وتَهْنَأُ جَرْبَاهَا فأَصِبْ مِنْ رِسْلِها . وفي حَدِيثِ قَتَادَةَ : كانَتْ بَنُو إِسْرائِيلَ يَشْرَبُون في التِّيهِ ما لاَطُوا أَي مما يَجْمَعُونَهُ في الحِيَاضِ من الآبارِ . ولاطَ الشَيْءُ بقَلْبِي يَلُوطُ ويَلِيطُ لَوْطاً ولَيْطاً ولِيَاطاً ككِتَابٍ : حُبِّبَ إِليه وأُلْصِقَ يُقَالُ : هو أَلْوَطُ بقَلْبِي وأَلْيَطُ . وإِنِّي لأَجِدُ له في قَلْبِي لَوْطاً ولَيْطاً يَعْنِي الحُبَّ الَّلازِقَ بالقَلْبِ نَقَلَه الجَوْهَرِيُّ عن الكِسَائيِّ . وفي حَدِيثِ أَبِي بَكْرٍ رضِيَ الله عنه أَنَّه قال : إِنَّ عُمَرَ لأَحَبُّ النَّاسِ إِلَيَّ ثم قال : الَّلهُم أَعَزُّ والوَلَدَ أَلْوَطُ قال أَبو عُبَيْدٍ : أَيْ أَلْصَقُ بالقَلْبِ وكذلِكَ كُلُّ شَيْءٍ بشَيْءٍ فقد لاطَ به . والكَلِمَةُ وَاويَّةٌ ويَائِيَّةٌ . ولاَطَ فُلاناً بسَهْمٍ أَو بِعَيْنٍ : أَصابَهُ بهِ والهَمْزُ لُغَةٌ . قلْتُ : وكذلِكَ العَيْنُ كما تَقَدَّمتِ الإِشَارَةُ إِليهما
ولاَطَ القَاضِي فُلاناً بفُلانٍ : أَلْحَقَهُ بهِ يائِيَّة لحَدِيثِ عُمَرَ أَنَّه كان يَلِيطُ أَوْلادَ الجاهليَّةِ بِآبائِهِم أَي يُلْحِقُهم وهو مَجازٌ . ولاَطَ الشَّيْءَ لَوْطاً : أَخْفَاه وأَلْصَقَه . واوِيَّةٌ . ولاطَ في الأَمْرِ لاَطاً : أَلَحَّ قالَهُ اللَّيْثُ وهي وَاوِيَّةٌ لأَنَّ أَصْلَ الَّلاطِ اللَّوْطُ وهو قَرِيبٌ من اللُّصُوقِ ؛ لأَنَّ المُلِحَّ يَلْزَقُ عَادَةً . وقد مَرَّ في أَوَّلِ الفَصْلِ لأَطَهُ بهذا لمَعْنَى وسَيَأْتِي أَيضاً في لأَظَه بالظاءِ . قالَ الصّاغَانِيُّ : فإِنْ صَحَّ ما قَالَهُ اللَّيْثُ فالّلاطُ كالقالِ بمَعْنَى القَوْلِ في المَصْدَرِ . وقال اللَّيْثُ : لاطَ اللهُ تَعالى فُلاناً لَيْطاً : لَعَنه يائِيَّةٌ ومنه قولُ عَدِيِّ بنِ زَيْدٍ يصِفُ الحَيَّةَ ودُخُولَ إِبْلِيسَ جَوْفَها :
فلاَطَهَا اللهُ إِذْ أَغْوَتْ خَليفَتَه ... طُولَ اللَّيَالِي ولم يَجْعَل لها أَجَلاً أَراَدَ أَنْ الحَيَّةَ لا تَمُوتُ بأَجَلِها حتّى تُقْتَل
ومِنْهُ شَيْطَانٌ لَيْطانٌ سُرْيَانِيَّة أَو هُوَ إِتْبَاعٌ له كما قالَهُ الجَوْهَرِيُّ
وقال ابنُ بَرِّيّ : قال القالِي : لَيْطَانٌ من لاَطَ بقَلْبِه أَي لَصِقَ
واللَّوْطُ : الرِّداءُ يُقَال : انْتُقْ لَوْطَكَ في الغَزَالَة حتّى يَجِفَّ ولَوْطُه : رِدَاؤُه . ونَتْقُه : بَسْطُه . ويُقَالُ : لَبِسَ لَوْطَيْه . واللَّوْطُ : الرَّجُلُ الخَفِيفُ المُتَصَرِّفُ . واللَّوْطُ الرِّبا كالِّليَاطِ وَاوِيَّةٌ لأَنّ أَصْلَهَا لِوَاطٌ وجمعُ اللِّيَاطِ : لِيطٌ وأَصله لَوْطٌ عن ابْن الأَعْرَابِيِّ سُمِّيَ به لأَنَّهُ شيءٌ لِيطَ برأْسِ المالِ أَي لَصِقَ به ومنه الحَدِيثُ : " وما كانَ لَهُمْ من دَيْنِ إِلى أَجَلِه فبَلَغَ أَجَلَهُ فإِنَّهُ لِيَاطٌ مُبَرَّأٌ من الله "
والشَّيْءُ اللَّلازِقُ : لَوْطٌ هو مَصْدَرٌ يُوصَفُ به أَنْشَدَ ثَعْلَبٌ :
رَمَتْنِيَ مَيٌّ بالهَوَى رَمْيَ مُمْضَعٍ ... من الوَحْشِ لَوْطٍ لم تَعُقْهُ الأَوالِسُ ويُقَال : التَاطَهُ أَي ادَّعاهُ وَلَداً ولَيْسَ لَهُ ولو قالَ : اسْتَلْحَقه كَفاه من هذا التَّطْوِيلِ كاسْتَلاطَهُ قال الشّاعِرُ :
فهَلْ كُنْتَ إِلاَّ بُهْثَةً إِسْتلاطَها ... شَقِيٌّ من الأَقْوَامِ وَغْدٌ مُلَحَّقُ قَطَعَ أَلِفَ الوَصْلِ للضَّرُورَةِ
ويُرْوَى فاسْتَلاَطَها وفي حَدِيث عائِشَة - في نِكاحِ الجَاهِلِيَّةِ - : " فالْتَاطَ به ودُعِيَ ابْنَهُ " . وفِي حَدِيثِ عَليِّ بنِ الحُسَيْنِ رَضِي اللهُ عنهما في المُسْتَلاطِ : إِنَّه لا يَرِثُ يَعْنِي : المُلْصَقَ بالرَّجُلِ في النَّسَبِ الَّذِي وُلِدَ لِغَيْر رِشْدَةٍ . واسْتَلاطُوه أَي أَلْزَقُوه بأَنْفُسِهم . والْتَاطَ حَوْضاً : لاطَهُ لِنَفْسِه خاصَّةً . والْتاطَ بِقَلْبِيَ : لَصِقَ كلاَط وفي الحَدِيثِ : مَنْ أَحَبَّ الدُّنْيَا الْتَاطَ مِنْهَا بثَلاثٍ : شُغْلٍ لا يَنْقَضِي وأَمَلٍ لا يُدْرَك وحِرْصٍ لا يَنْقَطِع . ويُقَال : هذا الأَمرُ لا يَلِيطُ بصَفَرِي ولا يَلْتاطُ أَي لا يَعْلَقُ ولا يَلْزَقُ . والَّلوِيطَةُ كسَفِينَةٍ : طعَامٌ اخْتَلَطَ بَعْضُه ببَعْضٍ وَاوِيَّةٌ
واللِّيطَة بالكسرِ قِشْرٌ القَصَبَةِ الّلازِقِ بها
وكذلِكَ لِيطُ القَوْسِ : أَعْلاها وظَاهِرُهَا الذِي يُدْهَنُ ويُمَرَّن ولِيطُ القَنَاةِ وكُلِّ شَيْءٍ له مَتانَةٌ وفي حَدِيثِ أَبِي إِدْرِيسَ قال : دَخَلْتُ على النَّبِيِّ صَلَّى الله َعليه وسَلَّم فأُتِيَ بعَصَافِيرَ فذُبِحَتْ بلِيطَةٍ قِيلَ : أَرادَ القِطْعَةَ المُحَدَّدَةَ من القَصَبِ وقال الأَزْهَرِيُّ : لِيطُ العُودِ : القِشْرُ الَّذِي تَحْتَ القِشْرِ الأَعْلَى ج : لِيطٌ كرِيشَةٍ ورِيشٍ وجَمْعُ لِيطٍ : لِيَاطٌ بكَسْرِهما وأَلْيَاطٌ وأَنْشَدَ الفَارِسِيُّ قولَ أَوْسِ بنِ حَجَرٍ يَصِفُ قَوْساً وقَوّاساً :
" فمَلَّكَ بالِّليطِ الَّذِي تَحْتَ قِشْرِهَاكغِرْقَئِ بَيْضٍ كَنَّهُ القَيْضُ مِنْ عَلُ قال : مَلَّك : شَدَّدَ أَي تَرَك شَيْئاً من القِشْرِ على قَلْبِ القَوْسِ لِيَتَمَالَك به . ويَنْبَغِي أَنْ يَكونَ مَوْضِعُ الَّذِي نَصْباً بمَلَّكَ ولا يَكُونُ جَرّاً ؛ لأَنَّ القِشْرَ الَّذِي تَحتَ القَوْسِ ليس تَحْتَهَا ويَدُلُّ على ذلِكَ تمثيلُه إِيّاه بالقَيْضِ والغِرْقِئِ . ويُقَال : قَوْسٌ عاتِكَةُ اللِّيطِ واللِّيَاطِ أَي لازِقَتُهَا
والَّلِيْطُ بالفَتْحِ : اللَّوْنُ ويُكْسَر وكذلِكَ الِّليَاطُ ولَيْطُ الشَّمْسِ : لَوْنُهَا إِذْ لَيْسَ لَهَا قِشْرٌ قال أَبُو ذُؤَيْبٍ :
" بأَرْيِ الَّتِي تَهْوِى إِلى كُلِّ مَغْرِبٍإذا اصْفَرَّ لَيْطُ الشَّمْسِ حَانَ انْقِلابُهَا رُوِي : لِيَطُ الشَّمْسِ بالوَجْهَيْن أَرادَ لَوْنَها . وحانَ انْقِلاَبُهَا أَي النَّحْل إِلى مَوْضِعِها وهو مَجَازٌ
يقال : هو أَنْوَرُ من لِيْطِ الشَّمْسِ . ويُقَال : أَتَيْتُه ولِيْطُ الشَّمْسِ لم يُقْشَر أَي قَبْلَ أَنْ تَذْهَبَ حُمْرتها في أَوّل النَهارِ . والجَمْعُ أَلْيَاطٌ . أَنشد ثَعْلب :
يُصْبِحُ بعد الدَلَجِ القَطْقاطِ ... وهو مُدِلٌّ حَسَنُ الأَلْياطِ واللِّيطُ بالكَسْرِ : الْجِلْدُ وهو مَجازٌ . والجمعُ أَلْياطٌ . وفي كتابه لَوائلِ ابن حُجْرٍ : في التِّيعَة شاةٌ لا مُقْوَرَّة الأَلْياطِ وقال جَسّاسُ بن قُطَيْب :
" وقُلُصٍ مُقْوَرَّةِ الأَلْيَاطِ
والمُرَادُ بِهَا الجُلُودُ هنا وفي الحَدِيثِ وهي في الأَصْلِ : القِشْرُ الَّلازِقُ بالشَّجَر أَرادَ في الحَدِيثِ غيرَ مُسْتَرخِيَةِ الجُلُودِ لهُزالِها فاسْتَعَارَ اللِّيطَ للجِلْدِ لأَنَّهُ للَّحْمِ بمَنْزِلَتِه للشَّجَرِ والقَصَبِ . وإِنَّمَا جاءَ بهِ مَجْمُوعاً لأَنَّه أرادَ لِيطَ كُلِّ عُضْوٍ . واللِّيطُ : السَّجِيَّةُ وهو مَجازٌ يُقَال : فلانٌ لَيِّنُ اللِّيطِ إِذا كان لَيِّنَ المَجَسَّةِ . والجَمْع : أَلْيَاطٌ
واللِّيطُ : قِشْرُ كُلِّ شَيْءٍ هذا هُوَ الأَصْلُ في البابِ ثم أسْتُعِيرَ مِنْهَا . واللِّيَاطُ ككِتَابٍ : الكِلْسُ والجِصُّ لأَنَّهُ يُلاَطُ بهما الحَوْضُ وغيرُه . والِّليَاطُ : السَّلْحُ على التَّمْثِيلِ
والتَّلْيِيطُ : الإِلْصاقُ كالتَّلْبِيسِ يائِيَّة . ويُقَال : مَا يَلِيطُ به النَّعِيمُ أَي ما يَلِيقُ به عن أَبي زَيْد
ومِمّا يُسْتَدْرَكُ عَليه : اسْتلاطَ دَمَه أَي اسْتَوْجَبَه واسْتَحَقَّه . وقال ابْن الأَعْرَابِيّ : يُقال : استْلاطَ القَوْمُ واسْتَحَقُّوا وأَوْجَبُوا وأَعْذَرُوا إِذا أَذْنَبُوا ذُنُوباً يكونُ لمن يُعَاقِبُهم عُذْرٌ في ذلِكَ لاستِحْقاقهم . ولَوَّطَه بالطِّيبِ : لَطَّخَه وأَنْشَدَ ابنُ الأَعْرَابِيِّ :
مُفَرَّكَةً أَزْرَى بها عِنْدَ زَوْجِهَا ... ولو لَوَّطَتْه هَيّبانٌ مُخَالِفُ والِّلياطُ بالكَسْرِ : اللَّوْطُ . وإِنِّي لأَجِدُ له لَوْطَةً ولُوَطَةً الضَّمُّ عن كُرَاع وعن اللّحْياني مثل لوْطاً ولِيطاً . ولا يَلْتَاطُ بصَفَرِي أَي لا أُحِبُّه وهو مَجازٌ . والمُلْتاطُ : المُسْتَلاطُ
ولاطَهُ بحَقِّهِ : ذَهَبَ به . واللُّوطِيَّةُ بالضَّمِّ : اسمٌ من لاط يَلُوطُ إِذا عَمِلَ عَمَلَ قَوْمِ لُوطِ ومنه حَدِيثُ ابنِ عَبّاسٍ : تلك اللُّوطِيَّةُ الصُّغْرَى . واللِّيطُ بالكَسْرِ : قِشْرُ الجُعَلِ . وتَلَيَّطَ لِيطَةً : تَشَظَّاها
ولِيَاطُ الشَّمْسِ : لَوْنُهَا . ولِيطُ السَّمَاءِ : أَدِيمُهَا قال :
" فَصَبَّحَتْ جابِيَةً صُهَارِجَا
" تحْسَبُهَا لَيْطَ السَّمَاءِ خارِجَا وهو مَجَازٌ . ورَجُلٌ لَيِّنُ الِّليطِ إِذا لاَنَتْ بَشَرَتُه . وهو مَجاز . والّلائطَةُ : الأُسْطُوانَةُ لِلزُوقها بالأَرْضِ . وأَلاَطَهُ يُلِيطُه : أَلْصَقَه

_Türkçe çeviri henüz yok_
