# لوك — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D9%83/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%88%D9%83/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لوك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D9%83.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: لوك

اللَّوْكُ: أَهْوَن المَضْغِ، وقيل: هو مضغ الشيء الصُّلْبِ المَمْضَغة تديره في فيك؛ قال الشاعر:
ولَوْكُهُمُ جَدْلَ الحَصَى بشفاهِهم،
كأَنَّ على أَكْتافِهم فِلَقاً صَخْرا
وقد لاكه يَلُوكه لَوْكاً. وما ذاقَ لَواكاً أي ما يُلاك. ويقال: ما لُكْتُ عنده لوَاكاً أي مَضاغاً. ولُكْتُ الشيءَ في فمي أَلُوكُه إذا عَلَكْتَه، وقد لاكَ الفرسُ اللجام. وفلان يلوك أَعراض الناس أي يقع فيهم. وفي الحديث: فإذا هي في فيه يَلُوكُها أي يَمْضَغُها. واللَّوْكُ: إدارة الشيء في الفم. الجوهري في هذه الترجمة: وقول الشعراء أَلِكْني إلى فلان يُريدون كُنْ رسولي وتَحَمَّلْ رسالتي إليه، وقد أكثروا في هذا اللفظ؛ قال عبد بني الحَسْحاسِ:
أَلِكْني إليها، عَمْرَكَ الله يا فَتَى
بآيةِ ما جاءتْ إلينا تَهادِيا
وقال أَبو ذؤيب الهذلي:
أَلِكْني إليها، وخَيْرُ الرَّسُو
لِ أَعْلَمُهم بنواحي الخَبَرْ
قال: وقياسه أن يقال أَلاكه يُلِيكه إلاكةً، قال: وقد حكي هذا عن أبي زيد وهو إن كان من الأَلُوكِ في المعنى وهو الرسالة فليس منه في اللفظ، لأن الأَلُوك فَعُول والهمزة فاء الفعل، إلا أن يكون مقلوباً أو على التوهم. قال ابن بري: وأَلكني من آلَكَ إذا أَرسل، وأَصله أَأْلِكْني ثم أُخرت الهمزة بعد اللام فصار أَلْئِكْني، ثم خففت الهمزة بأَن نقلت حركتها على اللام وحذفت كما فعل بمَلَكٍ وأَصله مأْلَكٌ ثم مَلأَكٌ ثم مَلَك، قال: وحق هذا أَن يكون في فصل ألك لا فصل لوك، وقد ذكرنا نحن هناك أَكثر هذا الباب.

### Türkçe

**اللَّوْكُ**: çiğnemenin daha hafifi; ve denildi ki: o, sert şeyi çiğnemektir;
**المَمْضَغة** onu ağzında çevirirsin; şair dedi ki:
Ve onların **لَوْكُهُمُ** (çiğnemeleri), dudaklarıyla çakılın bükülmesidir,
sanki omuzlarının üzerinde kaya parçaları varmış gibi.

Ve onu çiğnedi: **لاكَه يَلُوكه لَوْكاً**. Ve “**وما ذاقَ لَواكاً**” yani çiğnenen şeyi tatmadı: yani **ما يُلاك**. Ve denilir: “**ما لُكْتُ عنده لوَاكاً**” yani onun yanında bir çiğneme (bir şey) çiğnemedim. Ve “**لُكْتُ الشيءَ في فمي أَلُوكُه**” (onu) ağzımda çiğnedim, **عَلَكْتَه** (onu çiğnediğin) zaman; ve at gemi çiğnedi: **لاكَ الفرسُ اللجام**. Ve falan, insanların ırzlarını çiğner: **يلوك أَعراض الناس** yani onların aleyhine düşer. Ve hadiste: “O hâlde o, onun ağzındadır, onu çiğner: **يَلُوكُها**” yani onu çiğner: **يَمْضَغُها**. Ve **اللَّوْكُ**: şeyi ağızda döndürmektir.

Cevherî bu tercemede: Şairlerin “**أَلِكْني إلى فلان**” sözü: “Benim elçim ol ve ona mesajımı yüklen (götür)” istemeleridir; ve bu lafızda çokça kullanmışlardır; Abd Benî el-Hasḥâs dedi ki:
“**أَلِكْني إليها**”, ömrün hakkı için, ey delikanlı,
bize hediyeleşerek gelen şeyin bir âyetiyle.

Ve Ebû Züeyb el-Hüzelî dedi ki:
“**أَلِكْني إليها**”, ve elçilerin hayırlısı,
haber taraflarını en iyi bilenleridir.

Dedi ki: ve onun kıyası, “**أَلاكه يُلِيكه إلاكةً**” denilmesidir; dedi ki: ve bu, Ebû Zeyd’den rivayet edilmiştir; ve her ne kadar mânâda **الأَلُوكِ**’tan (o da risâledir) ise de, lafızda ondan değildir; çünkü **الأَلُوك** **فَعُول**’dür ve hemze fiilin **فاء**’sıdır; ancak maklûb olmuşsa yahut vehim üzere (ise).

İbn Berrî dedi ki: ve “**أَلكني**”, “gönderdi” mânâsında **آلَكَ**’dandır; ve aslı “**أَأْلِكْني**” idi; sonra hemze lâm’dan sonraya tehir edildi de “**أَلْئِكْني**” oldu; sonra hemze, harekesinin lâm üzerine nakledilmesi ve (hemzenin) hazfedilmesiyle hafifletildi; **مَلَكٍ**’te yapıldığı gibi; onun aslı **مأْلَكٌ** idi, sonra **مَلأَكٌ**, sonra **مَلَك**; dedi ki: bunun hakkı, **فصل ألك**’te olmasıdır, **فصل لوك**’ta değil; ve biz orada bu babın çoğunu zikrettik.
