# لوك — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D9%83/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%88%D9%83/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لوك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D9%83.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: لوك

اللوك: أهون المضغ، أو هو مضغ شيء صلب الممضغة تديره في فيك، قال الشاعر:
  ولوكهم جدل الحصى بشفاههم                      كأن على أكتافهم فلقا صخرا. أو هو علك الشيء، كما في الصحاح، وقد لاك الفرس اللجام يلوكه لوكا: علكه.
 ومن المجاز: هو يلوك أعراضهم، أي: يقع فيهم بالتنقيص.
 ويقال: ما ذاق لواكا، كسحالب أي: مضاغا وهو: ما يلاك ويمضغ، وكذلك: مالكت عنده لواكا.

  قال الجوهري: وقول الشعراء: ألكني إلى فلان، يريدون به كن رسولي، وتحمل رسالتي إليه، وقد أكثروا من هذا اللفظ، ثم أنشد قول عبد بني الحسحاس، وقول أبي ذؤيب، ثم قال: وقياسه أن يقال: ألاكه يليكه إلاكة، وقد حكي هذا عن أبي زيد، وهو وإن كان من الألوك في المعنى، وهو الرسالة، فليس منه في اللفظ؛ لأن الألوك فعول، والهمزة فاء الفعل، إلا أن يكون مقلوبا أو على التوهم، وهذا نص الصحاح، ومثله نص العباب حرفا بحرف.
 قال ابن بري: وألكني من آلك: إذا أرسل، وأصله أألكني، ثم أخرت الهمزة بعد اللام، فصار ألئكني، ثم خففت الهمزة بأن نقلت حركتها على اللام، وحذفت، كما فعل بملك، وأصله مألك، ثم ملأك ثم ملك، قال: وحق هذا أن يكون في فصل لأك هكذا في نسخ الكتاب والصواب في أ ل ك كما هو نص ابن بري، لا فصل لوك زاد المصنف وذكره هنا وهم للجوهري. قلت: وكذا الصاغاني، ثم لم يكتف المصنف بالتوهيم حتى زاد فقال: وكل ما ذكره من القياس تخبيط وهذا فيه تشنيع شديد، والمسألة خلافية، وناهيك بأبي زيد ومن تبعه، مثل ابن عصفور وأبي حيان، فإنهما قد ذكرا ما يؤيد قياس الجوهري، وكذا الصاغاني فإنه ذكر هذا القياس وسلمه فالأولى ترك هذا التخبيط الذي لا يليق بالبحر المحيط، وقد شدد شيخنا عليه النكير في ذلك، والله تعالى يسامح الجميع، ويتغمدهم برحمته الواسعة، آمين.

### Türkçe

**اللوك**: çiğnemenin daha hafifi; yahut o, sert bir şeyi **الممضغة** ile çiğneyip onu ağzında döndürmendir. Şair dedi:
  Ve onların çiğnemesi, dudaklarıyla çakılın sürtüşmesidir                      sanki omuzlarında bir kaya parçası varmış gibi. Yahut o, şeyin sakız gibi çiğnenmesidir; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve at gemiği çiğnedi: **لاك الفرس اللجام يلوكه لوكا**: onu sakız gibi çiğnedi.
 Ve mecazdan: o, onların ırzlarını çiğner; yani: eksiltme ile onların içine düşer.
 Ve denir: o, bir **لواكا** tatmadı; **كسحالب** gibi; yani: çiğnenen. Ve o: çiğnenen ve çiğnenip ağızda döndürülen şeydir. Ve yine: onun yanında bir **لواكا** çiğnedim.

  **الجوهري** dedi: Şairlerin sözü: **ألكني إلى فلان**; bununla şunu isterler: benim elçim ol ve mesajımı ona taşı; ve bu lafızdan çokça kullanmışlardır. Sonra **عبد بني الحسحاس**’ın sözünü ve **أبي ذؤيب**’in sözünü okuttu; sonra dedi: ve kıyası, şöyle denilmesidir: **ألاكه يليكه إلاكة**; ve bu, **أبي زيد**’den rivayet edilmiştir. Ve o, her ne kadar **الألوك**’tan mânâca ise—ki o, mesajdır—lafızca ondan değildir; çünkü **الألوك** **فعول**’dür ve hemze fiilin **فاء**’sıdır; ancak maklûb olması yahut vehim üzere olması müstesna. Ve bu, **الصحاح**’ın nassıdır; ve bunun benzeri, **العباب**’ın nassı, harf harf.
 **ابن بري** dedi: Ve **ألكني** **آلك**’tandır: gönderdiği zaman. Ve aslı **أألكني**’dir; sonra hemze **اللام**’dan sonra tehir edildi; böylece **ألئكني** oldu; sonra hemze, harekesinin **اللام** üzerine nakledilmesi ve hazfedilmesiyle hafifletildi; **ملك**’te yapıldığı gibi. Ve aslı **مألك** idi; sonra **ملأك** sonra **ملك**. Dedi: ve bunun hakkı, **لأك** faslında böyle olmasıdır; kitabın nüshalarında böyledir. Doğrusu ise, **أ ل ك**’dadır; **ابن بري**’nin nassı olduğu üzere; **لوك** faslı değil. Müellif artırdı ve onu burada zikretti; **الجوهري** için bir vehimdir. Dedim: ve aynı şekilde **الصاغاني**. Sonra müellif, vehim isnadıyla yetinmedi; hatta artırdı da dedi: onun kıyastan zikrettiği her şey, bir karmakarışıklıktır. Ve bunda şiddetli bir ayıplama vardır. Mesele ihtilaflıdır. Ve sana **أبي زيد** ve ona tâbi olanlar yeter; **ابن عصفور** ve **أبي حيان** gibi; zira ikisi de, **الجوهري**’nin kıyasını destekleyen şeyi zikretmişlerdir. Ve aynı şekilde **الصاغاني**; çünkü o, bu kıyası zikretti ve onu kabul etti. O hâlde, **البحر المحيط**’e yakışmayan bu karmakarışıklığı terk etmek daha evlâdır. Şeyhimiz, bunda ona karşı inkârı şiddetlendirmiştir. Ve Allah Teâlâ, hepsini bağışlasın ve onları geniş rahmetiyle kuşatsın. Âmin.
