# لون (ل-و-ن) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D9%86
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%88%D9%86

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Her çeşit renk demektir

- Harfler: ل - و - ن
- Kur'an'da: 9 geçiş · 7 ayet · 4 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (4)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [أَلْوَانُهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D9%86/siga/%D8%A3%D9%8E%D9%84%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%8F%D9%87%D9%8F.md) | أَفْعَالُهُ | Onun renkleri | 4 | 4 | [16:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D9%86/ayet/16:13.md) |
| [أَلْوَانُهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D9%86/siga/%D8%A3%D9%8E%D9%84%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%8F%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | أَفْعَالُهَا | Onun renkleri | 2 | 1 | [35:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D9%86/ayet/35:27.md) |
| [لَوْنُهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D9%86/siga/%D9%84%D9%8E%D9%88%D9%92%D9%86%D9%8F%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | فَعْلُهَا | Onun rengi | 2 | 1 | [2:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D9%86/ayet/2:69.md) |
| [وَأَلْوَانِكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D9%86/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D9%84%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%90%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | وَأَفْعَالِكُمْ | Ve sizin renkleriniz | 1 | 1 | [30:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D9%86/ayet/30:22.md) |

## Mücavir kökler — 52 mücavir (64 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [خلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%81.md) — 6 ortak ayet · G² 42 · Half : Ense demektir
2. [صفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 21 · Sufar, safra kesesinden çıkan sarı sudur
3. [سلك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%83.md) — 2 ortak ayet · G² 17 · Sülük demektir
4. [ثمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 14 · Meyve demektir
5. [فقع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%82%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · Koyu
6. [خرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — 3 ortak ayet · G² 13 · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
7. [نبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Büyük su kaynağıdır
8. [هيج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%8A%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · “Heyac” sonbaharda sararmış bitki demektir
9. [موه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%87.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Su
10. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 3 ortak ayet · G² 9 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
11. [حطم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B7%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Hutame : Kuru ot demektir
12. [حمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Yaban eşeği demektir
13. [ذرأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B1%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Zere’ (zal, hemze) : “Zerre”(zal) toz demektir
14. [شفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Çukur, kuyu gibi yerlerin kenar kısmıdır
15. [بقر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%82%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Sığır
16. [سود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Kararan
17. [جدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Cedid geniş yol demektir
18. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
19. [بيض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Biid yumurta demektir
20. [زرع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Ekin demektir
21. [لبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Loblar
22. [غرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ğarb, Güneşin batığı yerdir
23. [دبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Böcek demektir
24. [فكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Feker “Vekr” kuş yuvasının giriş kapısıdır
25. [ذلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Zeyl etek denektir
26. [لسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B3%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Dil demektir
27. [بطن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Batın karın demektir
28. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Evye kuş yuvası demektir
29. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · “Nezle” konaklama yeri demektir
30. [شرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · İçecek
31. [ذكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır
32. [جبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Dağ anlamındadır
33. [خشي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Haşy : Ayaktaki kuru ottur
34. [سرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Serer üstüne oturulan kanepe türü divandır
35. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
36. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
37. [أكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%83%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ekel pas demektir
38. [نظر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Korkuluk demektir
39. [عزز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D8%B2.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Yağmur suyu ile doymuş topraktır
40. [نعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
41. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Hayvanların ön ayaklarına denir
42. [أول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Alet kaldıraç demektir
43. [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Biribirini kesen yoldur
44. [دعو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
45. [غفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
46. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Dağın sivri noktası demektir
47. [خلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir
48. [عبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ana kapının önündeki bekçidir
49. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Ribve, tümsek demektir
50. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
51. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
52. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Beyn topraktaki yarık demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | لون |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi illetli: و) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [صبغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%BA.md), [شكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%84.md), [صنف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D9%81.md) |
| Zıt Kök | [بهم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D9%85.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir cismin veya yüzeyin dış görünüşünü, ayırt edici mahiyetini ve gözle algılanan niteliğini belirleyen somut renk ve görünüm |
| Çekirdek Özet 2 | Varlık alemindeki çeşitliliğin, türlerin, zıtlıkların ve bireysel kimliklerin ilahi bir ayet olarak tezahür etmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Tekdüzelikten arınmış dinamik çeşitliliğin varlığı tanıma, sınıflandırma ve tekillikten çoğulluğa uzanan düzeni idrak etme vasıtası olması |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca yüzeysel görsel boya veya estetik bir süs olarak görülüp ontolojik tür, mahiyet ve fıtri çeşitlilik boyutunun göz ardı edilmesi |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| لو | Işıma, parıldama, bükülme ve bir yüzeyde beliren değişken hareket. Bu çekirdek [لوح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%AD.md) kökünde parıldama ve levhada görünme, [لوذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B0.md) kökünde yönelip sığınma, [لوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D9%85.md) kökünde dönüp kınama, [لوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D9%8A.md) kökünde bükülme ve kıvrılma anlamlarında belirir. | ن | ن harfinin sağladığı belirginleşme, somutlaşma ve tecelli niteliğiyle, yüzeyde beliren değişken ışık ve yansıma hareketini nesneye ait sabit, ayrıştırıcı ve somut bir renge veya türe dönüştürür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Bakışı ve dikkati nesnenin yüzeyine çeken, algıyı yönlendiren ve varlığı belirli bir çerçeveye bağlayan ilk yönelişi kurar. |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Dışarıdan yansıyan ışık ile cismin kendi öz niteliğini birbirine bağlar; görünümün nesneye tutunmasını sağlar. |
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Görünürdeki parıltının somut bir ayrışma, türleşme ve süreklilik arz eden canlı bir mahiyete bürünmesini sağlar. |
| لون | Bakışın nesneye yönelerek onda beliren ayırt edici niteliğe bağlanması ve bu niteliğin türleşip somutlaşması | Işığın ve yüzeyin birleşimiyle oluşan görünüşün, varlığı diğer varlıklardan ayıran somut bir renge, türe ve alamete dönüşme hareketidir. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir nesnenin yüzeyinde gözle görülen ve onu diğerlerinden ayıran dış görünüş, ten rengi (سحنة), cismin kızıllık veya siyahlık gibi görsel ayrımı; ayrıca hurmanın türü ve olgunlaşma aşamasında renk değiştirmesi (تلوين). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruü’l-Kays bir beytinde bir kadının boyun ve gerdan güzelliğini hurma fidanlarının boyuna ve parlak cinsine benzetirken kökün türevi olan kelimeyi kullanır: وسالفة كسحوق الليان / İnce, uzun ve taze hurma ağaçlarının salınışı gibi bir gerdan tasvir edilir. |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem idari ve fıkhi uygulamalarda zekat toplanırken hurma çeşitlerini ayırmak için kullanılmıştır; Halife Ömer bin Abdülaziz hurmanın en seçkini olan برني türünden kendi cinsine göre, diğer sıradan hurma çeşitlerinden ise kendi türüne göre zekat alınmasını emrederken bu kökü tür ve çeşit anlamında kullanmıştır. |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha ve Kitābü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Arapça لون kökü, merkezi Sami dillerinde özellikle renklilik, dış görünüş, sima ve sınıflandırma fonksiyonuyla öne çıkan leksikal bir birimdir. İbranice ve Aramice gibi Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan aynı üçlü kökten türeyen isim formları daha sınırlı olmakla birlikte, renk ve boyama eylemleri çoğunlukla başka köklerle karşılanmış; Arapçada ise bu kök hem fiziksel renk spektrumunu hem de varlığın dışa yansıyan simasını ve çeşidini ifade eden temel bir terim haline gelmiştir. Kökün içerdiği parıltı ve yüzeyde beliren değişim algısı, Sami kök matrisindeki ışık, görünüm ve biçim ilişkileriyle örtüşür. Erken dönem Arap leksikografisinde kökün aynı zamanda hurma çeşitlerini ve hurma ağacının türlerini (لينة / لونة) ifade etmesi, kökün salt soyut bir optik terim olmayıp doğrudan doğadaki türleşme, ayrışma ve meyvenin olgunlaşırken geçirdiği renk değişimleriyle somutlaştığını gösterir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir nesneyi diğerinden ayıran dış heyet, sima ve hurma türleri | Bir şeyin rengi, o şey ile başkası arasındaki sınırı çizen ve gözle tefrik edilmesini sağlayan görsel ayrışmadır; nitekim ahlakı sık değişen kimseye de değişkenliğinden ötürü bu kökten türeyen sıfat verilir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Merkezi Sami dillerinde görünüm ve çeşit anlamı | Batı Sami dillerinde renk kavramı daha çok nesnel boya veya parıltı kökleriyle ifade edilirken Arapçada görsel ayrışma ve cinsiyet/tür manasını kuşatacak şekilde merkezileşmiştir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer uzak kollarında bu kökle doğrudan eşleşen düzenli fonetik soydaş tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, HALOT.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| لون | Anlamlı | Renk, tür, dış görünüş | Nesnenin gözle ayrılan niteliği, hurma çeşidi, insanın ahlaki değişkenliği. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| لنو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir. |
| [ولن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%86.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir. |
| ونل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir. |
| نلو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir. |
| [نول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D9%84.md) | Anlamlı | Vermek, bağışlamak, dokuma tezgahı | Birine ihsanda bulunmak, el uzatmak, dokumacının mekiği ve tezgahı. | Arapçada müsta‘meldir; ortak çekirdekten uzanma ve üretme bağı taşır; Kur'an'da geçmez. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| لون | Merkez | Renk, tür, görünüşsel çeşitlilik | Nesnenin hem optik rengini hem de ontolojik türünü ve fıtri alametini bildirir. | Varlığın dışa yansıyan ayrıştırıcı temel görsel niteliği. |
| [صبغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%BA.md) | Komşu | Boyama, daldırma, yapay renk verme | Dışarıdan uygulanan bir maddeyle cismin rengini değiştirme veya bütünüyle içine alma. | لون fıtri ve zatidir; [صبغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%BA.md) ise sonradan boyanma veya etkisine girme vurgusu taşır. |
| [شكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%84.md) | Komşu | Biçim, benzerlik, tarz | Nesnenin geometrik veya davranışsal olarak birbirine benzemesi ve kalıbı. | لون görsel yüzey ve tür ayrımını; [شكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%84.md) yapısal form ve benzerlik tarzını bildirir. |
| [صنف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D9%81.md) | Komşu | Sınıf, kategori, taksonomik ayrım | Nesnelerin niteliklerine göre öbeklere ayrılması ve tasnif edilmesi. | لون doğrudan algılanan renk ve sima üzerinden türleşmeyi; [صنف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D9%81.md) mantıksal ve işlevsel kategoriyi belirtir. |
| [بهم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D9%85.md) | Zıt | Belirsizlik, tekdüzelik, kapalılık | Rengin ve ayrımın kaybolması, kapalı ve tefrik edilemez olma durumu. | لون ayrıştırıcı ve açık seçik kılarken [بهم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D9%85.md) farkları silerek belirsizleştirir. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | لون | Renk, dış görünüş, çeşit, tür | Hem görsel tayftaki renkleri hem de varlığın dışa vuran mizaç ve tür çeşitliliğini kapsar. | Kesin |
| Latince | Color, Species | Renk, dış görünüm, tür | Color kelimesi fiziksel rengi ve parlaklığı karşılarken, species kelimesi kökün tür ve görünüm boyutunu tam olarak dengeler. | Güçlü |
| İngilizce | Color, Hue, Variety, Kind | Renk, ton, çeşit, tür | Color ve hue kelimeleri görsel niteliği karşılarken, variety ve kind kelimeleri kökün Kur'an'daki tür ve çeşitlilik boyutunu karşılar. | Kesin |
| Almanca | Farbe, Art, Spielart | Renk, tarz, tür, çeşit | Farbe optik algıyı verirken Art ve Spielart kökün mizaç, tür ve tabiat çeşitliliği nüansını ifade eder. | Güçlü |
| Fransızca | Couleur, Teinte, Espèce | Renk, ton, tür, cins | Couleur görsel boyutu aktarır; espèce ise kökün Lisān al-ʿArab ve Kur'an bağlamındaki taksonomik tür anlamını taşır. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| لَوْنُهَا | Belirli bir nesnenin tekil görsel rengi | İsrailoğullarına kesilmesi emredilen sığırın renginin sarı ve göz alıcı parlaklıkta olduğunu tarif eden bağlam (Bakara [2:69](https://lisan.digital/tr/ayet/2:69.md)). |
| أَلْوَانُهُ / أَلْوَانُهَا | Bitkilerin, meyvelerin, suların ve dağların tür ve görünüm çeşitliliği | Yeryüzünden çıkarılan ürünlerin, meyvelerin, dağlardaki beyaz, kırmızı ve siyah çizgilerin ve balın farklı türlerini anlatan ayetler (Nahl [16:13](https://lisan.digital/tr/ayet/16:13.md), Nahl [16:69](https://lisan.digital/tr/ayet/16:69.md), Fâtır [35:27](https://lisan.digital/tr/ayet/35:27.md), Zümer [39:21](https://lisan.digital/tr/ayet/39:21.md)). |
| وَأَلْوَانِكُمْ | İnsanların ırk, ten rengi, sima ve bireysel mizaç farklılığı | Göklerin ve yerin yaratılışı ile birlikte dillerin ve insanların dış görünüşlerinin, ten renklerinin ve simalarının farklı kılınmasının ilahi bir ayet sayıldığı bağlam (Rûm [30:22](https://lisan.digital/tr/ayet/30:22.md)). |
| أَلْوَانُهُ | İnsanların, hayvanların ve davarların biyolojik ve morfolojik tür çeşitliliği | Yeryüzündeki canlı popülasyonunun ve hayvan cinslerinin birbirine benzemeyen türlerini ilahi kudret delili olarak sunan bağlam (Fâtır [35:28](https://lisan.digital/tr/ayet/35:28.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Araz ve cisim teorisi, tevhid delilleri | Rengin cismin zatına ait ayrılmaz bir parça mı yoksa sonradan yaratılan bir araz mı olduğu tartışması; renklerin ve dillerin farklılığının Yaratıcı'nın ihtiyar ve kudretine delil sayılması. | Renk, tek bir cevherin farklı haller alabilmesini sağlayan ilahi kudretin belirgin arazı olarak tanımlanır. |
| Fıkıh | Zekat taksimi ve eşyanın niteliği | Hurma ve tarım ürünlerinin zekatında kaliteli cins (berni) ile sıradan veya karma çeşitlerin (levn) ayrımı; necasetin temizlenmesinde rengin giderilip giderilmemesi şartı. | Kelime zekat bahsinde sıradan veya karışık türleri; taharet bahsinde ise kalıntı rengi ifade eden hukuki ölçüye dönüşür. |
| Tefsir | Kevni ayetlerin yorumu ve vahdaniyet | Dağların, dillerin ve balın renk farklılıklarının kör bir tesadüfle değil, tek bir kaynaktan zengin bir çokluk var eden ilahi hikmetle açıklanması. | Renk, sadece optik algı değil, her varlığın kendine has kimliği ve kainattaki zengin çeşitlilik olarak yorumlanır. |
| Hadis | Canlıların tasviri, insan tabiatı | Toprağın farklı renklerine göre insanın yaratılış hamurunun ve ahlakının farklı olması rivayetleri; insanların ten renklerine göre üstünlük iddiasının reddi. | İnsanların mizaç ve ahlak farklılığının fıtri bir zeminle açıklandığı ve takvanın tek ölçü kılındığı ahlaki alan. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve yaratılış nizamı | İlahi sanat ve hikmet tecellisi | Varlığın tekdüze olmadığını, tek bir kudretin sonsuz çeşitlilik ürettiğini hatırlatma | Aynı su ile sulanan topraktan farklı tat, koku ve renklerde ürünlerin çıkması, yaratıcının iradesini kanıtlar. | Kesin |
| İlmi | Taksonomi ve biyolojik çeşitlilik | Sınıflandırma, morfolojik tefrik | Türleri, cinsleri ve fiziksel kimyasal özellikleri birbirinden ayırma kriteri | Doğa bilimlerinde varlıklar renk ve tür ayrımları üzerinden teşhis edilir ve kataloglanır. | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal çoğulculuk ve adalet | Bireysel ve kavmi kimliklerin tanınması | Eşitlik içinde fıtri farklılıkların meşruiyetini sağlama | Dillerin ve renklerin farklılığı ayrımcılık vesilesi değil, bir arada yaşamanın ontolojik temelidir. | Güçlü |
| İktisadi | Ürün piyasası ve tüketim çeşitliliği | Malın cinsi, kalitesi ve piyasa farklılaşması | Fiyatlandırma, standart belirleme ve tüketici tercihini yönlendirme | Hurmada ve diğer mallarda kalite ve tür ayrımı yapılarak iktisadi mübadelede adalet temin edilir. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Elektromanyetik dalga boyu spektrumu ve biyolojik taksonomi | Işığın farklı dalga boylarına ayrılarak prizmadan kırılması ve tek bir enerji bandının sonsuz renk dizilimine dönüşmesi gibi, tekil girdinin çoklu çıktılara ayrışması süreci. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Sosyolojik çoğulculuk ve kültürel çeşitlilik teorisi | Bir toplumun yeknesak, totaliter ve tek renkli bir yapı yerine farklı kültür, mizaç ve kimliklerin ahenkli birliği olarak varlığını sürdürmesi modeli. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca fiziksel boya maddesi, dekoratif süsleme veya sadece optik bir ışık kırılması hadisesi olarak algılanması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök sadece optik bir parıltıyı değil; insanın mizacını, ırki ve sima ayrımını, meyvelerin lezzet ve tür farklılığını, tabiatın jeolojik katmanlarını ve varlığın taksonomik çeşitliliğini bildirir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kur'an'daki renk ayetleri salt estetik bir tasvir zannedilir; oysa bu ayetlerin ontolojik birer delil, tabiat bilimlerinin taksonomik temeli ve ırkçılığı yok eden fıtri çeşitlilik beyanı olduğu gözden kaçar. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an, vahdaniyeti (birliği) tekdüzelik (monotonluk) üzerinden değil, sonsuz çeşitlilik (kesret) içindeki ahenk üzerinden kurar. Bu kök, ilahi iradenin maddede beliren sonsuz ayrışmasını anlamanın anahtarıdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yaratılış delillerinin (kevni ayetlerin) sergilendiği, gökten inen suyun toprakta farklılaştığı, dağların jeolojik yapısının ve insanlığın diller ve ırklar halinde yaratılışının anlatıldığı ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Varlıkların rastgele evrildiği fikrini ve insanların ten renkleri veya dilleri sebebiyle üstünlük taslayabilecekleri şeklindeki ırkçı ve kabileci yanılgıları doğrudan kökünden temizler. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir cismin gözle görülen dış yüzey tonu, ışığı yansıtma biçimi, ten rengi ve hurma gibi meyvelerin olgunlaşırken aldığı tür ve biçimsel ayrım.
- Soyut anlam: Tek bir cevherin ve kaynaktan gelen enerjinin, varlık tabakasında sonsuz tür, mizaç, kategori ve kimlik haline gelerek birbirini tefrik edilir kılması.
- Sistematik karşılık: Yeknesaklığı ve belirsizliği ortadan kaldıran; varlıkları tanınabilir, sınıflandırılabilir ve tanımlanabilir kılan kozmik ve toplumsal taksonomi ilkesi.
- LaTeX modeli: $$F: U \to \bigcup_{i=1}^{n} C_i \quad \text{öyle ki} \quad C_j \cap C_k = \emptyset \quad (j \neq k)$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $U$ evrensel ve tekil varlık zeminini (su, toprak, insan hamuru); $F$ ilahi yaratılış ve ayrıştırma fonksiyonunu; $C_i$ ise bu tek kaynaktan türeyen, birbirine karışmayan, her biri kendine has kimliğe ve niteliğe sahip ayrık renk, tür ve mizaç kümelerini temsil eder. İndislerin kesişiminin boş küme olması, her rengin ve türün kendine mahsus fıtri bir tefrik sınırına sahip olduğunu ifade eder.

## Geçtiği ayetler (7 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%88%D9%86/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D9%86/ayet/2:69.md) — لَوْنُهَا

قَالُوا ادْعُ لَنَا رَبَّكَ يُبَيِّنْ لَنَا مَا لَوْنُهَا قَالَ إِنَّهُ يَقُولُ إِنَّهَا بَقَرَةٌ صَفْرَاءُ فَاقِعٌ لَوْنُهَا تَسُرُّ النَّاظِرِينَ

Meal (IK): Dediler ki: Bizim için Rabbına dua et de onun ne renk olduğunu bize iyice açıklasın. O da: Rabbım diyor ki: O bakanları rahatlatacak sapsarı renkli bir inektir, demişti.

### [Nahl 16:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D9%86/ayet/16:13.md) — أَلْوَانُهُ

وَمَا ذَرَأَ لَكُمْ فِي الْأَرْضِ مُخْتَلِفًا أَلْوَانُهُ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لِقَوْمٍ يَذَّكَّرُونَ

Meal (IK): Yeryüzünde rengarenk şeyleri de sizin için O, yaratmıştır. Muhakkak ki öğüt alan bir kavim için bunda ayetler vardır.

### [Nahl 16:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D9%86/ayet/16:69.md) — أَلْوَانُهُ

ثُمَّ كُلِي مِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ فَاسْلُكِي سُبُلَ رَبِّكِ ذُلُلًا يَخْرُجُ مِنْ بُطُونِهَا شَرَابٌ مُخْتَلِفٌ أَلْوَانُهُ فِيهِ شِفَاءٌ لِلنَّاسِ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ

Meal (IK): Sonra her tür üründen ye. Sonra da Rabbının işlemen için gösterdiği yoldan yürü. Karınlarından insanlara şifa olan, renkleri çeşit çeşit bir içecek çıkar. Bunda düşünen bir kavim için şüphesiz bir ayet vardır.

### [Rum 30:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D9%86/ayet/30:22.md) — وَأَلْوَانِكُمْ

وَمِنْ آيَاتِهِ خَلْقُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاخْتِلَافُ أَلْسِنَتِكُمْ وَأَلْوَانِكُمْ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِلْعَالِمِينَ

Meal (IK): Gökleri ve yeri yaratması, dillerinizin ve renklerinizin birbirine uymaması da O’nun ayetlerindendir. Şüphesiz ki bunda, bilenler için ayetler vardır.

### [Fatır 35:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D9%86/ayet/35:27.md) — أَلْوَانُهَا

أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ أَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَجْنَا بِهِ ثَمَرَاتٍ مُخْتَلِفًا أَلْوَانُهَا وَمِنَ الْجِبَالِ جُدَدٌ بِيضٌ وَحُمْرٌ مُخْتَلِفٌ أَلْوَانُهَا وَغَرَابِيبُ سُودٌ

Meal (IK): Görmez misin ki; Allah, gökten su indirmiştir. Onunla Biz, türlü türlü renkte meyveler çıkarmışızdır. Dağlardan da beyaz, kırmızı, siyah ve türlü renkte yollar yaptık.

### [Fatır 35:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D9%86/ayet/35:28.md) — أَلْوَانُهُ

وَمِنَ النَّاسِ وَالدَّوَابِّ وَالْأَنْعَامِ مُخْتَلِفٌ أَلْوَانُهُ كَذَلِكَ إِنَّمَا يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبَادِهِ الْعُلَمَاءُ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ غَفُورٌ

Meal (IK): İnsanlardan da, yerde yürüyen canlılardan ve davarlardan da böyle renkleri değişik değişik olanlar vardır. Allah’tan ancak bilgin kulları korkar. Muhakkak ki Allah; Aziz’dir, Gafur’dur.

### [Zümer 39:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D9%86/ayet/39:21.md) — أَلْوَانُهُ

أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ أَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَسَلَكَهُ يَنَابِيعَ فِي الْأَرْضِ ثُمَّ يُخْرِجُ بِهِ زَرْعًا مُخْتَلِفًا أَلْوَانُهُ ثُمَّ يَهِيجُ فَتَرَاهُ مُصْفَرًّا ثُمَّ يَجْعَلُهُ حُطَامًا إِنَّ فِي ذَلِكَ لَذِكْرَى لِأُولِي الْأَلْبَابِ

Meal (IK): Görmez misin ki; gerçekten Allah, gökten bir su indirip onu yerdeki kaynaklara yerleştirmiş, sonra da onunla türlü türlü ekinler çıkarmaktadır. Sonra onları kurutur ve sen, onları sararmış görürsün. Sonra da onu çörçöp haline çevirir. Muhakkak ki bunlarda, akıl sahipleri için ibret vardır.

## Sözlükler (12)

### ★ Akevler Sözlüğü

Her çeşit renk demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D9%86/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب اللام والنون و و أ ي ء معهما
ل و ن، ن و ل، ن ي ل، ل ي ن، أ و ن، ن أ ل مستعملات
لون:
اللَّوْنُ: معروفٌ، وجَمعُه: ألوانٌ، والفِعل: التّلوين والتَّلَوُّن. واللِّينةُ: كلّ لَوْنٍ من النَّخلِ والتَّمرِ هو لينةٌ.
نول:
نيل:
النَّوْل: اسمٌ للقُبْلة، ومنه قول امرىء القيس:
إذا قلتُ هاتي نوِّليني تمـايلـت		عَليَّ هضيمَ الكَشحِ رَيّا المُخَلخَلِ
والنَّوالُ: العطاء. ونوّله: أعطاه، قال طرفة:
إن تُنَوِّلْهُ فقد تَـمْـنَـعُـه		وتُرِيهِ النَّجْمَ يَجْري بالظُّهُرْ
والنَّوْل: خَشَبَةٌ من أداة الحائك... والمِنوال: الحائكُ الذي يَنسُجُ الوسائد ونحوها وأَداتُهُ المنصوبة تُسَمَّى أيضاً مِنوالا، قال الكُمَيت: كُمَيْتاً كأنّها هراوةُ مِنوال ويُقال: ما نَوْلك أن تَفْعلَ ذاك معناه ليس من حقِّك أن تفعلَ ذلك، وقد أنال لك أن تَفْعَل.
والنِّيلُ: نهرٌ بمصر، ونهرٌ بالكوفة.
والنَّيْلُ ما نِلتَ من معروف إنسان، وأناله معروفه، أي: أعطاه.. والنّال: المَنالة.. والمَنالُ: مَصْدر نِلْت، والفِعْلُ نال يَنالُ.. ويقال: ما نِلتُ له بشيء، أي: ما جُدْتُ.. ونِلْتُه شيئاً: أَعطيته.
لين:
يُقالُ في فعل الشَّيء اللَّيِّن: لانَ يَلينُ لِيناً ولَياناً.. وشيء لَيِّنٌ، ولَينٌ، مخفّف، مثل: هَينٍ.
نال:
ويُقالُ: نأل يَنْأَلُ نألاً إذا نهض بحملِهِ، ويُقال: إذا تحرّك.
والنَّأَلانُ: ضَرْبٌ من المَشْي كأنّه ينهضُ برأسِهِ إلى فوق.

##### Türkçe

باب **اللام** و**النون** و **و** **أ** **ي** **ء** معهما
**ل و ن**، **ن و ل**، **ن ي ل**، **ل ي ن**، **أ و ن**، **ن أ ل** kullanımdadırlar.

**لون**:
**اللَّوْنُ**: bilinen (şey)dir; çoğulu: **ألوانٌ**; fiil: **التّلوين** ve **التَّلَوُّن**. **اللِّينةُ**: hurma ağacından ve hurmadan her bir renk, o **لينةٌ**dir.

**نول**:
**نيل**:
**النَّوْل**: öpücük için bir isimdir; ondan İmru’ul-Kays’ın sözü:
إذا قلتُ هاتي نوِّليني تمـايلـت		عَليَّ هضيمَ الكَشحِ رَيّا المُخَلخَلِ
Ve **النَّوالُ**: bağıştır. Ve **نوّله**: ona verdi; Tarafa dedi:
إن تُنَوِّلْهُ فقد تَـمْـنَـعُـه		وتُرِيهِ النَّجْمَ يَجْري بالظُّهُرْ
Ve **النَّوْل**: dokumacının aletinden bir tahta... ve **المِنوال**: yastıkları ve benzerlerini dokuyan dokumacı; ve onun dikilmiş aleti de ayrıca **مِنوالا** diye adlandırılır; el-Kumeyt dedi: كُمَيْتاً كأنّها هراوةُ مِنوال Ve denilir: ما نَوْلك أن تَفْعلَ ذاك; manası: bunu yapman senin hakkından değildir; ve قد أنال لك أن تَفْعَل.

Ve **النِّيلُ**: Mısır’da bir nehir, ve Kûfe’de bir nehir.
Ve **النَّيْلُ**: bir insanın iyiliğinden elde ettiğin şeydir; ve **أناله** iyiliği, yani: ona verdi.. ve **النّال**: **المَنالة**.. ve **المَنالُ**: **نِلْت**’in mastarıdır; fiil **نال** **يَنالُ**.. ve denilir: ما نِلتُ له بشيء, yani: cömertlik etmedim.. ve **نِلْتُه** شيئاً: ona verdim.

**لين**:
Yumuşak şeyin fiilinde denilir: **لانَ** **يَلينُ** **لِيناً** ve **لَياناً**.. ve bir şey **لَيِّنٌ**, ve **لَينٌ**, hafifletilmiş; mesela: **هَينٍ** gibi.

**نال**:
Ve denilir: **نأل** **يَنْأَلُ** **نألاً**; yüküyle doğrulduğu zaman; ve denilir: hareket ettiği zaman.
Ve **النَّأَلانُ**: yürüyüşten bir türdür; sanki başıyla yukarıya doğru doğruluyordur.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D9%86/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

اللَوْنُ: هيئةٌ كالسَواد والحمرة. ولَوَّنْتُهُ فتَلَوَّنَ. واللَوْنُ: النوع. وفلان مُتَلَوِّنٌ، إذا كان لا يثبُت على خُلُق واحد. ولَوَّنَ البسرُ تَلْويناً، إذا بدا فيه أثر النُضْج. واللَوْنُ: الدَقَلُ، وهو ضربٌ من النخل. وقال الأخفش: هو جماعةٌ، واحدتها لِينَةٌ، ولكن لما انكسر ما قبلها انقلبت الواو ياء. ومنه قوله تعالى: "ما قَطَعْتُمْ من لينَةٍ" وتمرها سمين يسمى العجوة، والجمع لينٌ، وجمع اللينِ لِيانٌ. قال امرؤ القيس:
وسالفةٍ كَسـحـوقِ الـلِـيا		نِ أضْرَمَ فيها الغَوِيُّ السُعُرْ

##### Türkçe

**اللَوْنُ**: siyahlık ve kızıllık gibi bir heyet. Ve onu **لَوَّنْتُهُ** de (yani) o da **فَتَلَوَّنَ**. Ve **اللَوْنُ**: tür. Ve falan kimse **مُتَلَوِّنٌ**dur; eğer tek bir huy üzerinde sebat etmiyorsa. Ve **لَوَّنَ** **البسرُ** **تَلْويناً**; eğer onda olgunlaşmanın izi belirdiyse. Ve **اللَوْنُ**: **الدَقَلُ**dür; o, hurma ağacından bir türdür. Ve **الأخفش** dedi: o bir topluluktur; onun teki **لِينَةٌ**dir; fakat ondan önceki kırılınca **الواو** **ياء**a döndü. Ve ondan, Yüce Allah’ın sözü: "**ما قَطَعْتُمْ من لينَةٍ**". Ve onun hurması semizdir; **العجوة** diye adlandırılır; çoğulu **لينٌ**dür; ve **اللينِ**in çoğulu **لِيانٌ**dur. **امرؤ القيس** dedi:
وسالفةٍ كَسـحـوقِ الـلِـيا		نِ أضْرَمَ فيها الغَوِيُّ السُعُرْ

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D9%86/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب اللام والواو وما يثلثهما)
(لوي)  اللام والواو والياء أصلٌ صحيح، يدلُّ على إمالةٍ للشيء. يقال: لوَى يدَه يَلويها. ولوَى برأسِه: أمَالَه. واللَّوِيُّ: ما ذَبَل من البَقْل، وسمِّي لَوِيَّاً لأنَّه إذا ذَبَل التوَى ومال. واللِّواء معروفٌ، وسمِّي لأنَّه يُلوَى على رُمْحه. واللَّوِيَّة: ما ذُخِرَ من طعامٍ لغيرِ الحاضِرين، كأنَّه أُميل عنهم إلى غيرهم. وأَلْوَى بالشَّيء، إذا أشار به كاليد ونحوه. وألْوَى بالشَّيء: ذهبَ به، وكأنه أماله إلى نَفْسه. والألْوَى: الرّجُل المجتنِب المنفرِد، لا يزال كذلك، كأنَّه مالَ عن الجلساء إلى الوُحْدة. واللَّيَّاءُ، الأرض البعيدة من الماء، وسمِّيت بذلك لأنَّها كأنها مالت عن نَهْج الماء. ولواه دَيْنَه يَلوِيه لَيَّاً ولَيَّاناً، وهو الباب. قال:
تُطِيلِينَ لَيَّانِي وأنت مَلِيَّةٌ *** وأُحْسِنُ يا ذاتَ الوشاح التّقاضيا([1])ولِوَى الرَّمْل: مُنْقَطَعُه. وألوَى القومُ، إذا بلغَوا لِوَى الرّمل. وسمِّي بذلك لأنَّ الريح تَلويه كيف شاءت. ويقولون: *أكثرتَ من الحيِّ واللّيّ([2]). قالوا: فالحيّ: الواضح من الكلام، و[الليّ]: الذي لا يُهتَدى له.
(لوب)  اللام والواو والباء كلمتانِ متباينتان، ويمكن أن يُحمل إحداهما على الأخرى.
فالكلمة الأولى: اللَّوْب واللُّوَاب: العطش، والفعل لابَ يلوب، وهو لائب.
والكلمة الأخرى اللاَّبَة، وهي الحَرَّة، والجمع لُوبٌ([3]). والذي يجمع بين الكلمتين أن الحَرَّة عطشَى، كأنَّها مُحترِقة.
(لوت)  اللام والواو والتاء لست أحُقُّ صحَّتَه، وليس هو من كلامهم عندي، لكنَّ ناساً زعموا أنَّه يقال: لاتَ يَلُوتُ، إذا أخبَرَ بغير ما سُئِل عنه. ويقولون: اللَّوْت: الكِتمان. وفيهما نظر.
(لوث)  اللام والواو والثاء أصلٌ صحيح، يدلُّ على التواءٍ واسترخاءٍ ولَيِّ الشّيءِ على الشيء. يقال: لاثَ العِمامةَ يَلُوثها لَوثاً، ويقولون: إنَّ اللُّوثة: الاسترخاء، ويقولون: مَسٌّ من الجنون. قال:
إذاً لقَامَ بنصري مَعشرٌ خُشُنٌ	 ***عند الحفيظة إنْ ذو لُوثةٍ لانا([4])والمَلاَثُ: الشَّيء الذي يُلاَث عليه الثَّوب. ويقولون: ناقةٌ ذاتُ لَوْثَة، أي كثيرة اللَّحمِ ضخمة الجِسم. وديمةٌ لَوثاءُ، تَلُوث النَّباتَ بعضَه على بعض. وقولهم: التاثَ في عمله: أبطأ، من هذا، كأنَّه التوَى واعوجَّ. والمَلاَثُ: الرّجُل الجليل تُلاثُ به الأمور، والجمع مَلاَوِث. قال:
هلاّ بكيت مَلاوِثاً *** من آلِ عبد مناف([5])ويقال: إنَّ اللَّويثة: الجماعةُ من الناس من قبائلَ شتَّى، والمعنى([6]) أنَّهم التاثَ بعضُهم إلى بعض، أي مال.
 (لوح)  اللام والواو والحاء أصلٌ صحيح، مُعظَمه مقاربةُ بابِ اللَّمعان. يقال: لاحَ الشَّيء يلوح، إذا لمَحَ وَلَمَع. والمصدر اللَّوْح. قال:
أراقِبُ لَوحاً من سُهيلٍ كَأنَّه *** إذا ما بدا من آخِرِ الليل يَطرِفُ([7])ويقال: ألاحَ بسَيفهِ: لمَعَ به. وألاحَ البرقُ: أومَضَ. واللَّيَاح: الأبيض. قال ابنُ دريد في قول القائل([8]):
تُمسِي كألواح السِّلاح وتُضحي *** كالمهاةِ صبيحةَ القَطْرِ
إنَّ الألواح: ما لاح من السلاح، وأكثر ذلك السُّيوفُ.
ومن الباب لَوّحَهُ الحرُّ، وذلك إذا حرَّقه وسوّدَه حتَّى لاح من بُعدٍ لمن أبصَرَه. ومن الباب اللَّوح: الكَتِف. واللَّوح: الواحد من ألواح السَّفينة؛ وهو أيضاً كلُّ عظمٍ عريض. وسمِّي لَوحاً لأنَّه يلُوح. ومن الباب اللُّوح بالضم([9])، وهو الهواء بينَ السّماء والأرض.
ومن الذي شذَّ عن هذا الباب اللَّوح([10]): العطش: ودابَّةٌ مِلْواح: سريع العَطَش. ومما شذَّ عنه أيضاً قولهم: ألاَحَ من الشَّيء: حاذَرَ.
(لوذ)  اللام والواو والذال أصلٌ صحيح يدلُّ على إطاقةِ الإنسان بالشيء مستعيذاً به ومتستِّراً. يقال: لاذ به يلوذ لَوْذاً ولاذَ لِياذاً، وذلك إذا عاذَ به من خَوْفٍ أو طَمَع ولاَوَذَ لِوَاذاً قال الله تعالى: {قَدْ يَعْلَمُ اللهُ الَّذِينَ يتَسَلَّلُونَ مِنْكُمْ
لِوَاذاً} [النور 63]. وكان المنافقون إذا أراد الواحدُ منهم مفارَقَةَ مجلسِ رسول الله، صلى الله عليه وآله وسلم، لاذ بغيرِه متستِّراً ثم نهض. وإنما قال لواذاً لأنه من لاوَذَ وجعل مصدره صحيحاً، ولو كان من لاذ لقال لِياذاً، واللَّوْذ: ما يُطِيف بالجبل، والجمع ألواذ.
(لوز)  اللام والواو الزاء كلمةٌ، وهو اللَّوْز.
(لوس)  اللام والواو والسين كلمةٌ تدلُّ على شيءٍ من التطَعُّم. قالوا: اللَّوْس أن يَتتبَّع([11])الإنسانُ المآكِل. يقال: لاسَ يَلُوسُ لَوْساً. ويقولون: اللُّوَاسة: اللُّقْمَة. قال ابن دريد: لُسْتُ الشَّيءَ في فمي، إذا أدَرْتَه بلسانك([12]).
(لوص)  اللام والواو والصاد. يقولون: اللَّوْص: أن تُطالِع الشَّيءَ من خَلل سترٍ أو باب. يقال: لُصْتُه ألُوصُه لَوْصاً.
(لوط)  اللام والواو والطاء كلمةٌ تدل على اللُّصوق. يقال: لاط الشّيءُ بقلبي، إذا لَصِق. وفي بعض الحديث: "الولد أَلْوَطُ بالقَلْب([13])"، أي ألْصَق. ويقولون: هذا أمرٌ لا يَلْتَاطُ بصَفَرِي، أي لا يَلصَق بقلبي. ولُطتُ الحَوْضَ لَوطاً، إذا مَدَرْتَه بالطِّين.(لوع)* اللام والواو والعين: اللَّوعة: الحُبّ. [و] يقال: رجلٌ لاعٌ هاعٌ، إذا كان جباناً.
(لوغ)  اللام والواو والغين. ذكر ابن دريد([14]) أن اللوْغ: أن تُدِير الشيءَ في فمك. يقال: لاغَه لَوْغاً.
(لوق)  اللام والواو والقاف كلمةٌ تدلُّ على تطييب شيءٍ. يقال: لَوَّقَ الطّعامَ، إذا طيَّبَه بإِدامه. ويقولون: اللُّوقة: الزُّبْدَة([15])، ويقال للمرأة، إذا لم تَحْظَ عند زوجِها: ما لاقَتْ، أي كَأنَّه لم يَستطِبْ صُحبتَها. ومن الباب: لاَقَتِ الدّواةُ وأَلقْتُها([16]).
(لوك)  اللام والواو والكاف كلمةٌ واحدة. يقال: لُكْتُ اللُّقْمةَ ألُوكُها لَوْكاً. وفلانٌ يَلُوكُ أعراضَ النّاس، إذا كان يغتابُهم.
(لوم)  اللام والواو والميم كلمتانِ تدلُّ إحداهما على العَتْب والعَذْل، والأخرى على الإبطاء.
فالأوَّل اللَّوْم، وهو العَذْل. تقول: لُمْتُه لَوْماً، والرّجلُ مَلوم. والمُلِيم: الذي يستحقُّ اللَّوْم. واللَّوْماء([17]): الملامة، ورجل لُوَمة: يلُوم الناس. ولُومة يُلام.
والكلمة الأخرى التلوُّم، وهو التمكُّث. ويقال: إنَّ اللاَّمَةَ: الأمرُ يُلاَم([18]) عليه الإنسان.
 (لون)  اللام والواو والنون كلمةٌ واحدة، وهي سَحْنَة الشَّيء: من ذلك اللَّون: لونُ الشَّيء، كالحمرة والسواد، ويقال: تلوَّن فلانٌ: اختلفت أخلاقُه. واللَّوْن: جنسٌ من التَّمْر. واللِّينَة: النَّخلة، منه، وأصل الياء فيها واو. قال الله تعالى: ﴿ما قَطَعْتُمْ مِنْ لِينَةٍ﴾ [الحشر 5]. والله أعلم بالصَّواب.
--------------ـــ
([1]) البيت لذي الرمة في ديوانه 651 واللسان (لوى) والاشتقاق 16.
([2]) ومثله الحو واللو.
([3]) مثله قارة وقور، وساحة وسوح.
([4]) البيت لقريط بن أنيف العنبري، ومقطوعته في أول حماسة أبي تمام.
([5]) أنشده في اللسان (لوث).
([6]) في الأصل:  "ومعنى".
([7]) البيت لجران العود في ديوانه 14.
([8]) هو ابن أحمر، اللسان (لوح) والجمهرة (2: 194).
([9]) وحكى اللحياني فيه الفتح.
([10]) هذا بالفتح والضم، والضم أعلى.
([11]) في الأصل: "يبيع". وفي اللسان: "لاس يلوس وهو ألوس: تتبع الحلاوات فأكلها".
([12]) الجمهرة (3: 51).
([13]) في المجمل: "وفي الحديث: الولد ألوط، أي ألصق بالكبد". وفي اللسان: "وفي حديث أبي بكر رضي الله عنه أنه قال: إن عمر لأحب الناس إلي. ثم قال: اللهم أعز، والولد ألوط قال أبو عبيد: قوله والولد ألوط، أي ألصق بالقلب".
([14]) في الجمهرة (3: 150).
([15]) ويقال ألوفة أيضاً بفتح الهمزة. واقتصر عليها في المجمل.
([16]) في الأصل: "وألقيتها"، تحريف. وفي المجمل: "ومنه لاقت الدواة، إذا لصقت"، وهو تفسير مريب. وفي القاموس: "لاق الدواة يليقها ليقة وليقاً وألاقها: جعل لها ليقة وأصلح مدادها، فلاقت الدواة: لصق المداد بصوفها".
([17]) وكذلك اللومى، بالقصر، واللائمة.
([18]) في الأصل: "يدوم"، صوابه في المجمل واللسان.

ـ

##### Türkçe

(لام, واو ve bunların üçüncüsü olanlar babı)

(**لوي**)  **اللام** ve **الواو** ve **الياء** sahih bir asıldır; bir şeye meyletmeye delâlet eder. Denir: **لوَى** elini **يَلويها**. Ve **لوَى** başıyla: onu eğdi. Ve **اللَّوِيُّ**: sebzeden solmuş olan şeydir; **لَوِيَّاً** diye adlandırıldı, çünkü solunca bükülür ve meyleder. Ve **اللِّواء** bilinen (şey)dir; **رُمْحه** üzerine büküldüğü için böyle adlandırıldı. Ve **اللَّوِيَّة**: hazır bulunanlar dışındakiler için yiyecekten saklanan şeydir; sanki onlardan başkalarına doğru eğdirilmiştir. Ve **أَلْوَى** şey ile, el ve benzeriyle işaret ettiğinde. Ve **ألْوَى** şey ile: onu götürdü; sanki onu kendi nefsine doğru eğdirmiştir. Ve **الألْوَى**: çekinen, yalnız kalan adamdır; hep öyledir; sanki oturanlardan yalnızlığa doğru meyletmiştir. Ve **اللَّيَّاءُ**: sudan uzak olan yer; bununla adlandırıldı, çünkü sanki su yolundan meyletmiştir. Ve onun borcunu **لواه**; onu **يَلوِيه**; **لَيَّاً** ve **لَيَّاناً** (ile); ve o babdır. Dedi:
تُطِيلِينَ لَيَّانِي وأنت مَلِيَّةٌ *** وأُحْسِنُ يا ذاتَ الوشاح التّقاضيا([1])
Ve **لِوَى الرَّمْل**: onun kesildiği yerdir. Ve kavim **ألوَى** etti, **لِوَى الرّمل**’e vardıklarında. Ve bununla adlandırıldı, çünkü rüzgâr onu dilediği gibi **تَلويه** eder. Ve derler: *Sen **الحيِّ** ve **اللّيّ**’den çoğalttın([2]). Dediler: **فالحيّ**: sözün açık olanıdır; ve **[الليّ]**: kendisine yol bulunmayan şeydir.

(**لوب**)  **اللام** ve **الواو** ve **الباء** iki kelimedir, birbirinden ayrı; ve ikisinden biri ötekine hamledilebilir.
Birinci kelime: **اللَّوْب** ve **اللُّوَاب**: susuzluk; fiil **لابَ يلوب**; ve o **لائب**’dir.
Öteki kelime **اللاَّبَة**’dir; o **الحَرَّة**’dir; çoğulu **لُوبٌ**([3]). İki kelimeyi birleştiren şey: **الحَرَّة** susuzdur; sanki yanmış gibidir.

(**لوت**)  **اللام** ve **الواو** ve **التاء**: onun sıhhatini haklı görmüyorum; ve benim yanımda onların sözünden değildir; lâkin birtakım insanlar iddia ettiler ki denir: **لاتَ يَلُوتُ**; kendisine sorulandan başka bir şey haber verdiğinde. Ve derler: **اللَّوْت**: gizleme. İkisinde de bakış (şüphe) vardır.

(**لوث**)  **اللام** ve **الواو** ve **الثاء** sahih bir asıldır; bükülmeye, gevşemeye ve bir şeyi bir şey üzerine bükmeye delâlet eder. Denir: **لاثَ العِمامةَ يَلُوثها لَوثاً**. Ve derler: **اللُّوثة** gevşemedir. Ve derler: delilikten bir dokunuş. Dedi:
إذاً لقَامَ بنصري مَعشرٌ خُشُنٌ	 ***عند الحفيظة إنْ ذو لُوثةٍ لانا([4])
Ve **المَلاَثُ**: elbisenin üzerine **يُلاَث** olunan şeydir. Ve derler: **ناقةٌ ذاتُ لَوْثَة**; yani eti çok, cismi iri. Ve **ديمةٌ لَوثاءُ**: bitkiyi bir kısmını bir kısmı üzerine **تَلُوث** eder. Ve onların sözü: **التاثَ** işinde: yavaşladı; bu(ndan)dır; sanki büküldü ve eğrildi. Ve **المَلاَثُ**: işlerin kendisiyle **تُلاثُ** olduğu ulu adamdır; çoğulu **مَلاَوِث**. Dedi:
هلاّ بكيت مَلاوِثاً *** من آلِ عبد مناف([5])
Ve denir: **اللَّويثة**: çeşitli kabilelerden insanlardan bir topluluktur; anlam([6]) şudur: birbirlerine **التاثَ** ettiler; yani meylettiler.

(**لوح**)  **اللام** ve **الواو** ve **الحاء** sahih bir asıldır; çoğu, parıltı babına yakınlıktır. Denir: **لاحَ** şey **يلوح**; gördüğünde ve parladığında. Masdar **اللَّوْح**’tur. Dedi:
أراقِبُ لَوحاً من سُهيلٍ كَأنَّه *** إذا ما بدا من آخِرِ الليل يَطرِفُ([7])
Ve denir: **ألاحَ** kılıcıyla: onunla parladı. Ve **ألاحَ** şimşek: ışıldadı. Ve **اللَّيَاح**: beyazdır. İbn Düreyd, söyleyenin sözü hakkında([8]) dedi:
تُمسِي كألواح السِّلاح وتُضحي *** كالمهاةِ صبيحةَ القَطْرِ
**الألواح**: silahtan parlayan şeydir; bunun çoğu kılıçlardır.
Ve bu babdandır: sıcağın onu **لَوّحَهُ** etmesi; bu, onu yakıp kararttığında, ta ki onu gören için uzaktan parlayıp görünür olduğunda. Ve bu babdandır **اللَّوح**: kürek kemiği. Ve **اللَّوح**: geminin tahtalarından bir tanesi; o ayrıca her geniş kemiktir. **لَوحاً** diye adlandırıldı, çünkü **يلُوح** eder. Ve bu babdandır: zamme ile **اللُّوح**([9]); o, gök ile yer arasındaki havadır.
Ve bu babdan şâz olan: **اللَّوح**([10]): susuzluk; ve **دابَّةٌ مِلْواح**: susuzluğu çabuk olan. Ve ondan şâz olanlardan da onların sözü: **ألاَحَ** şeyden: sakındı.

(**لوذ**)  **اللام** ve **الواو** ve **الذال** sahih bir asıldır; insanın bir şeye sığınarak ve onunla örtünerek onu kuşatmasına delâlet eder. Denir: **لاذ** onunla **يلوذ**; **لَوْذاً**; ve **لاذَ** **لِياذاً**; bu, korkudan veya tamahtan onunla sığındığında. Ve **لاَوَذَ** **لِوَاذاً**. Allah Teâlâ dedi: ﴿قَدْ يَعْلَمُ اللهُ الَّذِينَ يتَسَلَّلُونَ مِنْكُمْ لِوَاذاً﴾ [النور 63]. Münafıklar, onlardan biri Resûlullah’ın meclisinden ayrılmak istediğinde—Allah’ın salâtı ve âli üzerine selâmı olsun—başkasıyla **لاذ** ederdi; örtünerek; sonra kalkardı. Ancak **لواذاً** dedi; çünkü o **لاوَذَ**’dandır ve masdarını sahih kıldı; eğer **لاذ**’dan olsaydı **لِياذاً** derdi. Ve **اللَّوْذ**: dağın çevresini kuşatan şeydir; çoğulu **ألواذ**.

(**لوز**)  **اللام** ve **الواو** **الزاي** bir kelimedir; o **اللَّوْز**’dur.

(**لوس**)  **اللام** ve **الواو** ve **السين** bir kelimedir; tadımlanmadan bir şeye delâlet eder. Dediler: **اللَّوْس**: insanın yiyecekleri takip etmesidir. Denir: **لاسَ يَلُوسُ لَوْساً**. Ve derler: **اللُّوَاسة**: lokmadır. İbn Düreyd dedi: **لُسْتُ** şeyi ağzımda; dilinle onu çevirdiğinde([12]).

(**لوص**)  **اللام** ve **الواو** ve **الصاد**. Derler: **اللَّوْص**: bir örtünün veya kapının aralığından şeye bakmandır. Denir: **لُصْتُه** **ألُوصُه** **لَوْصاً**.

(**لوط**)  **اللام** ve **الواو** ve **الطاء** yapışmaya delâlet eden bir kelimedir. Denir: **لاط** şey kalbime; yapıştığında. Ve bazı hadiste: "Çocuk kalbe **أَلْوَطُ**’tur([13])"; yani daha yapışık. Ve derler: bu, benim içime **يَلْتَاطُ** etmeyen bir iştir; yani kalbime yapışmaz. Ve havuzu **لُطتُ** **لَوطاً**; onu çamurla sıvadığında.

(**لوع**)*  **اللام** ve **الواو** ve **العين**: **اللَّوعة**: sevgidir. Ve denir: **رجلٌ لاعٌ هاعٌ**; korkak olduğunda.

(**لوغ**)  **اللام** ve **الواو** ve **الغين**. İbn Düreyd([14]) zikretti ki **اللوْغ**: şeyi ağzında çevirmendir. Denir: onu **لاغَه** **لَوْغاً**.

(**لوق**)  **اللام** ve **الواو** ve **القاف** bir kelimedir; bir şeyi hoş kokulu/hoş kılmaya delâlet eder. Denir: **لَوَّقَ** yemeği; katığıyla onu lezzetlendirdiğinde. Ve derler: **اللُّوقة**: kaymaktır([15]). Ve kadına denir; kocası yanında nasip bulmadığında: **ما لاقَتْ**; yani sanki onunla arkadaşlığı hoş bulmamıştır. Ve bu babdandır: **لاَقَتِ الدّواةُ** ve onu **أَلقْتُها**([16]).

(**لوك**)  **اللام** ve **الواو** ve **الكاف** tek bir kelimedir. Denir: lokmayı **لُكْتُ**; onu **ألُوكُها**; **لَوْكاً**. Ve falan, insanların ırzlarını **يَلُوكُ** eder; onları gıybet ettiğinde.

(**لوم**)  **اللام** ve **الواو** ve **الميم** iki kelimedir; birisi siteme ve kınamaya, öteki yavaşlamaya delâlet eder.
Birincisi **اللَّوْم**’dur; o kınamadır. Dersin: onu **لُمْتُه** **لَوْماً**; adam **مَلوم**’dur. Ve **المُلِيم**: kınamayı hak eden kimsedir. Ve **اللَّوْماء**([17]): kınama; ve **رجل لُوَمة**: insanları kınar. Ve **لُومة**: kınanır.
Öteki kelime **التلوُّم**’dur; o, bekleyip durmadır. Ve denir: **اللاَّمَةَ**: insanın kendisi üzerine **يُلاَم** olunan iştir([18]).

(**لون**)  **اللام** ve **الواو** ve **النون** tek bir kelimedir; o, şeyin görünüşüdür: bundan **اللَّون**: şeyin rengi; kızıllık ve siyahlık gibi. Ve denir: falan **تلوَّن** etti: ahlâkı değişti. Ve **اللَّوْن**: hurmadan bir cinstir. Ve **اللِّينَة**: hurma ağacıdır; ondandır; ve içindeki **الياء**’ın aslı **واو**’dur. Allah Teâlâ dedi: ﴿ما قَطَعْتُمْ مِنْ لِينَةٍ﴾ [الحشر 5]. Ve Allah doğruyu daha iyi bilir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D9%86/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- اللون معروف، وينطوي على الأبيض والأسود وما يركب منهما، ويقال: تلون: إذا اكتسى لونا غير اللون الذي كان له. قال تعالى: ﴿ومن الجبال جدد بيض وحمر مختلف ألوانها﴾ [فاطر/27]، وقوله: ﴿واختلاف ألسنتكم وألوانكم﴾ [الروم/22] فإشارة إلى أنواع الألوان واختلاف الصور التي يختص كل واحد بهيئة غير هيئة صاحبه، وسحناء غير سحنائه مع كثرة عددهم، وذلك تنبيه على سعة قدرته. ويعبر بالألوان عن الأجناس والأنواع. يقال: فلان أتى بالألوان من الأحاديث، وتناول كذا ألوانا من الطعام. * لين
- اللين: ضد الخشونة، ويستعمل ذلك في الأجسام، ثم يستعار للخلق وغيره من المعاني، فيقال: فلان لين، وفلان خشن، وكل واحد منهما يمدح به طورا، ويذم به طورا بحسب اختلاف المواقع. قال تعالى: ﴿فبما رحمة من الله لنت لهم﴾ [آل عمران/159]، وقوله: ﴿ثم تلين جلودهم وقلوبهم إلى ذكر الله﴾ [الزمر/23] فإشارة إلى إذعانهم للحق وقبولهم له بعد تأبيهم منه، وإنكارهم إياه، وقوله: ﴿ما قطعتم من لينة﴾ [الحشر/5] أي: من نخلة ناعمة، ومخرجه مخرج فعلة نحو: حنطة، ولا يختص بنوع منه دون نوع.

##### Türkçe

- **اللون** bilinen (şey)dir; **الأبيض** ve **الأسود**’u ve ikisinden terkib olunanı içine alır. Ve denilir: **تلون**: eğer kendisinde olan renkten başka bir renge büründüyse. Yüce Allah dedi: ﴿ومن الجبال جدد بيض وحمر مختلف ألوانها﴾ [فاطر/27], ve O’nun sözü: ﴿واختلاف ألسنتكم وألوانكم﴾ [الروم/22]; öyleyse bu, renklerin türlerine ve her birinin, sahibinin heyetinden başka bir heyetle, ve onun sımâsından başka bir sımâ ile (kendisine) mahsus olduğu sûretlerin farklılığına, sayıların çokluğuyla beraber, bir işarettir; ve bu, kudretinin genişliğine bir tenbihtir. Ve **الألوان** ile cinsler ve türler ifade olunur. Denilir: Falan, hadislerden **الألوان** ile geldi; ve falan, yemekten **ألوانا** olarak şunu yedi. * **لين**
- **اللين**: **الخشونة**’nin zıddıdır; ve bu, cisimlerde kullanılır; sonra ahlâka ve mânâlardan başkasına ödünç alınır; böylece denilir: falan **لين**’dir, ve falan **خشن**’dir; ve her biriyle bazen övülür, bazen yerilir; mevkiilerin farklılığına göre. Yüce Allah dedi: ﴿فبما رحمة من الله لنت لهم﴾ [آل عمران/159], ve O’nun sözü: ﴿ثم تلين جلودهم وقلوبهم إلى ذكر الله﴾ [الزمر/23]; öyleyse bu, onların haktan yana boyun eğişlerine ve ondan kaçınmalarından, onu inkâr etmelerinden sonra onu kabullenişlerine bir işarettir. Ve O’nun sözü: ﴿ما قطعتم من لينة﴾ [الحشر/5], yani: yumuşak bir hurma ağacından; ve onun çıkışı, **فعلة** çıkışı üzeredir; **حنطة** gibi; ve bir türüne, diğer türü dışında, mahsus olmaz.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D9%86/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ل و ن
لوّنت الشيء فتلوّن‏.‏
ويقال‏:‏ كيف نخلكم فيقولون‏:‏ حين لوّن أي أخذ شيأ من اللون وتغير عما كان‏.‏
وجئت حين صارت الألوان كالتلوين وذلك بعد المغرب أي تغيرت عن هيآتها لسواد الليل فلم يبق الأبيض في مرأى العين أبيض ولا الأحمر أحمر‏.‏
ولوّن الشيب فيه ووشّع إذا بدا في شعره وضح الشيب‏.‏
ومن المجاز‏:‏ عنده لون من الثياب‏:‏ صنف منه‏.‏
واشتريت من اللون وهو كلّ نوع من التمر سوى البرنيّ‏.‏
وفي حديث عمر بن عبد العزيز في صدقة التمر‏:‏ يؤخذ في البرنيّ من البرنيّ وفي اللون من اللون‏.‏
وكثت الألوان في أرض بني فلان‏.‏
وغرس اللين‏:‏ نخل اللون ‏"‏ ما قطعتم من لينةٍ ‏"‏ ورجل متلوّن‏:‏ مختلف الأخلاق‏.‏

##### Türkçe

ل و ن
**لوّنت** şeyi, böylece o **تلوّن** etti.
Ve denilir: “Hurma kurunuz nasıldır?” derler ki: “**حين لوّن**”; yani renkten bir şey aldı ve olduğu hâlden değişti.
Ve ben, renkler **كالتلوين** olduğu vakit geldim; bu, akşamdan sonradır; yani gecenin karalığı için heyetinden değişti; böylece gözün görüşünde beyaz beyaz kalmadı ve kırmızı kırmızı (kalmadı).
Ve onda ak saç **لوّن** oldu ve **ووشّع**; ak saçın açıklığı onun saçında göründüğü zaman.
Mecazdandır: Onun yanında elbiselerden bir **لون** vardır: ondan bir صنف.
Ve ben **اللون**dan satın aldım; o, **البرنيّ** dışında hurmanın her türüdür.
Ve Ömer b. Abdülaziz’in hurma sadakası hakkında hadisinde: **البرنيّ**de **البرنيّ**den alınır ve **اللون**da **اللون**dan.
Ve بني فلان’ın toprağında **الألوان** çok oldu.
Ve **اللّين** dikti: **نخل اللون**. “**ما قطعتم من لينةٍ**” Ve **رجل متلوّن**: ahlâkça farklı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D9%86/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

اللَّوْنُ: هيئةٌ
كالسَّوَاد والحُمْرة، ولَوَّنْتُه فتَلَوَّنَ. ولَوْنُ كلِّ شيء: ما فَصَلَ بينه وبين غيره، والجمع أَلْوَان، وقد تَلَوَّنَ ولَوَّنَ ولَوَّنه. والأَلْوانُ: الضُّروبُ. واللَّوْنُ: النوع. وفلان مُتَلَوِّنٌ إذا كان لا يَثْبُتُ على خُلُقٍ واحد. واللَّوْنُ: الدَّقْلُ، وهو ضَرْب من النخل؛ قال الأَخفش: هو جماعة واحدتها لِينَة، ولكن لما انكسر ما قبلها انقلبت الواو ياء؛ ومنه قوله تعالى: ما قطَعْتُمْ من لِينَةٍ، قال: وتمرُها سَمِينُ العَجْوة. ابن سيده: الأَلْوانُ الدِّقَلُ، واحدها لَوْنٌ، واللِّينَةُ واللُّونَة: كل ضربٍ من النخل ما لم يكن عجوة أو بَرْنيّاً. قال الفراء: كل شيء من النخل سوى العجوة فهو من الليِّنِ، واحدته لِينَةٌ، وقيل: هي الأَلْوانُ، الواحدة لُونَة فقيل لِينَةٌ، بالياء، لانكسار اللام، قال ابن سيده: والجمع لِينٌ ولُونٌ ولِيَانٌ؛ قال: تَسْأَلُني الليِّنَ وهَمِّي في الليِّنْ،
واللِّينُ لا يَنْبُتُ إلاَّ في الطينْ
وقال امرؤ القيس:
وسالفةٍ، كسَحوقِ اللِّيَا
نِ، أَضْرَمَ فيها الغَوِيُّ السُّعُرْ
قال ابن بري: صوابه وسالفةٌ، بالرفع؛ وقبله:
لها ذَنَبٌ مثل ذيْلِ العَرُوسِ،
تَسُدُّ به فَرْجَها من دُبُرْ
ورواه قوم من أَهل الكوفة: كسَحُوق اللُّبَان، قال: وهو غلط لأَن شجر اللُّبان الكُنْدُرِ لا يطول فيصير سَحُوقاً، والسَّحُوق: النخلة الطويلة.والليَّانُ، بالفتح: مصدر لَيِّنٌ
بيِّنُ اللِّينَةِ واللَّيانِ؛ وقال الأَصمعي في قول حُميدٍ الأَرْقط: حتى إذا أَغْسَتْ دُجَى الدُّجُونِ،
وشُبِّه الأَلْوانُ بالتَّلْوينِ
يقال: كيف تركتم النخل؟ فيقال: حين لَوَّنَ، وذلك من حين أَخذ شيئاً من لَوْنِه الذي يصير إليه، فشبه أَلْوانَ الظلام بعد المغرب يكون أَولاً أَصفر ثم يحمرُّ ثم يسودُّ بتلوين البُسْرِ يصفرُّ ويحمرّ ثم يسودّ. ولَوَّنَ البُسْرُ تَلْويناً إذا بدا فيه أَثَرُ النُّضج. وفي حديث جابر وغُرَمائه: اجْعَلِ اللَّوْنَ على حِدَته؛ قال ابن الأَثير: اللَّوْنُ نوع من النخل قيل هو الدَّقَلُ، وقيل: النخل كله ما خلا البَرْنِيَّ والعجوةَ، تسميه أَهل المدينة الأَلوانَ، واحدته لِينَة وأَصله لِوْنَة، فقُلبت الواو ياء لكسرة اللام. وفي حديث ابن عبد العزيز: أَنه كتب في صدقة التمر أَن يؤْخذ في البَرْنِيِّ من البَرْنِيِّ، وفي اللَّوْنِ من اللَّوْنِ، وقد تكرر في الحديث.
ولُوَيْنٌ اسم.

##### Türkçe

**اللَّوْنُ**: bir hey’et (biçim, görünüş);
**السَّوَاد** ve **الحُمْرة** gibi. Ve “onu renklendirdim” (**لَوَّنْتُه**) de, o da renklendi (**فَتَلَوَّنَ**). Ve her şeyin **لَوْنُ**’u: onunla başkası arasını ayıran şeydir; çoğulu **أَلْوَان**’dır. Ve “renklendi” (**تَلَوَّنَ**) ve “renklendirdi” (**لَوَّنَ**) ve “onu renklendirdi” (**لَوَّنه**).
Ve **الأَلْوانُ**: türlerdir. Ve **اللَّوْنُ**: nev’ (tür)dür. Ve falan kimse **مُتَلَوِّنٌ**’dir; eğer tek bir huy üzerinde sebat etmiyorsa.
Ve **اللَّوْنُ**: **الدَّقْلُ**’dür; o, hurma ağacından bir türdür. **الأَخفش** dedi ki: o, topluluktur; onun bir tanesi **لِينَة**’dir; fakat ondan önceki (harf) kırılınca vav yâ’ya döndü. Ve ondan Yüce Allah’ın sözü: **ما قطَعْتُمْ من لِينَةٍ**; dedi ki: onun hurması **سَمِينُ العَجْوة**’dir.
İbn Sîdeh: **الأَلْوانُ** **الدِّقَلُ**’dır; onun bir tanesi **لَوْنٌ**’dur. Ve **اللِّينَةُ** ve **اللُّونَة**: acve veya bernî olmadığı sürece hurma ağacının her türüdür.
**الفراء** dedi ki: acve dışında hurma ağacından olan her şey **الليِّن**’dendir; onun bir tanesi **لِينَةٌ**’dir. Ve denildi ki: o, **الأَلْوانُ**’dır; bir tanesi **لُونَة**’dir; sonra **لِينَةٌ** denildi, yâ ile; lâmın kesresi sebebiyle. İbn Sîdeh dedi ki: çoğul **لِينٌ** ve **لُونٌ** ve **لِيَانٌ**’dır; dedi ki:
تَسْأَلُني الليِّنَ وهَمِّي في الليِّنْ،
واللِّينُ لا يَنْبُتُ إلاَّ في الطينْ

Ve İmru’ul-Kays dedi ki:
وسالفةٍ، كسَحوقِ اللِّيَا
نِ، أَضْرَمَ فيها الغَوِيُّ السُّعُرْ

İbn Berrî dedi ki: doğrusu “**وسالفةٌ**”, ref’ ile; ve ondan önce:
لها ذَنَبٌ مثل ذيْلِ العَرُوسِ،
تَسُدُّ به فَرْجَها من دُبُرْ

Ve Kûfe ehlinin bir kısmı rivayet etti: **كسَحُوق اللُّبَان**; dedi ki: bu yanlıştır; çünkü **اللُّبان** **الكُنْدُرِ** ağacı uzamaz da **سَحُوقاً** olur; ve **السَّحُوق**: uzun hurma ağacıdır.
Ve **الليَّانُ**, fetha ile: **لَيِّنٌ**’in mastarıdır; **اللِّينَةِ** ve **اللَّيانِ**’ı açık (belli) olan. Ve **الأَصمعي**, Humeyd el-Arqat’ın sözü hakkında dedi ki:
حتى إذا أَغْسَتْ دُجَى الدُّجُونِ،
وشُبِّه الأَلْوانُ بالتَّلْوينِ

Denilir: “Hurma ağaçlarını nasıl bıraktınız?”; sonra denilir: “**حين لَوَّنَ**”; ve bu, onun varacağı **لَوْنِه**’den bir şey aldığı zamandandır. Böylece, akşamdan sonra karanlığın **أَلْوان**’ını—önce sarı, sonra kızarır, sonra kararır oluşunu—**البُسْرِ**’ün renklendirilmesine benzetti: sararır ve kızarır sonra kararır.
Ve **البُسْرُ** “renklendi” (**لَوَّنَ**) **تَلْويناً**; onda olgunlaşmanın izi göründüğü zaman.
Ve Câbir ve alacaklıları hadîsinde: **اجْعَلِ اللَّوْنَ على حِدَته**; İbnü’l-Esîr dedi ki: **اللَّوْنُ** hurma ağacından bir türdür; denildi ki o **الدَّقَلُ**’dür; ve denildi ki: bernî ve acve hariç hurma ağacının tamamıdır; Medine ehli ona **الأَلوانَ** der; onun bir tanesi **لِينَة**’dir; aslı **لِوْنَة**’dir; lâmın kesresi sebebiyle vav yâ’ya çevrildi.
Ve İbn Abdülazîz hadîsinde: o, hurma sadakasında yazdı ki: bernîde bernîden alınsın; ve **اللَّوْنِ**’da **اللَّوْنِ**’dan (alınsın); ve hadîste tekrar etmiştir.
Ve **لُوَيْنٌ** bir isimdir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D9%86/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ل و ن * * اللَّوْنُ * هيئة كالسواد والحُمرة وفلان * مُتَلَوِّنٌ * أي لا يثبت على خُلُق واحد و * لَوَّنَ * البُسْرُ * تَلْوِيناً * إذا بدا فيه أثر النضج و * اللَّوْنُ * الدَّقل وهو ضرب من النخل قال الأخفش هو جمع واحدته * لِينةٌ * ولكن لَمَّا انكسر ما قبلها انقلبت الواو ياء ومنه قوله تعالى ﴿ما قطعتم من لينة﴾ وتمرها سمين يُسمى العجوة وجمعها لِينٌ

##### Türkçe

* ل و ن * * **اللَّوْنُ** * siyahlık ve kızıllık gibi bir heyettir; ve falan * **مُتَلَوِّنٌ** * yani tek bir huy üzerinde sebat etmez. Ve * **لَوَّنَ** * * **البُسْرُ** * * **تَلْوِيناً** * onda olgunlaşmanın izi belirdiği zaman. Ve * **اللَّوْنُ** * **الدَّقل**’dir; o, hurma ağacından bir türdür. el-Ahfeş dedi ki: o, tekili * **لِينةٌ** * olan bir çoğuldur; fakat ondan önceki kırılınca vav yâ’ya döndü. Ve ondan Yüce Allah’ın sözü: ﴿ما قطعتم من لينة﴾; ve hurması semizdir, **العجوة** diye adlandırılır; ve onun çoğulu **لِينٌ**’dir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D9%86/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( *!اللَّوْنُ ) من كلِّ شيءٍ : ( ما فَصَلَ بينَ الشَّيءَ وغيرِه .
( و ) مِن المجازِ : اللَّوْنُ ( النَّوْعُ ) والصِّنْفُ والضَّرْبُ ، والجَمْعُ أَلْوانٌ .
وقالَ الرَّاغبُ : *!الأَلْوانُ يُعَبَّرُ بها عن الأَجْناسِ والأنواعِ ؛ يقالُ : أَتَى *!بأَلْوانٍ مِن الحدِيثِ والطَّعامِ ، وتَناوَلَ كذا *!لَوْناً مِن الطَّعامِ .
( و ) اللَّوْنُ : ( هَيْئَةٌ كالسَّوادِ ) والحُمْرَةِ .
وقال الحراليُّ : اللَّوْنُ تَكْيفُ ظاهِرِ الأشْياءِ في العَيْنِ .
وقالَ غيرُهُ : هو الكَيْفيَّةُ المُدْركةُ بالبَصَرِ من حُمْرةٍ وصُفْرةٍ وغيرِهِما ، والجَمْعُ *!أَلْوانٌ .
( و ) اللَّوْنُ : ( الدَّقْلُ من النَّخْلِ ) ، والجَمْعُ أَلْوانٌ . يقالُ : كَثُرت الأَلْوانُ في أَرْضِ بَني فُلانٍ ، وهو مجازٌ .
( أَو هو جماعَةٌ ) ، عن الأَخْفَشِ ، ( واحِدَتُها *!لُونةٌ ، بالضَّمِّ ) ، وهو كلُّ ضَرْبٍ من النَّخْلِ ما لم يَكُنْ عَجْوة أَو بَرْنيًّا .
( و ) قالَ الأَخْفَشُ : واحِدَتُها ( *!لِينَةٌ ، بالكسْرِ ) ، ولكنْ لمَّا انْكَسَرَ ما قَبْلَها انْقَلَبَتِ الواوُ ياءً ؛ ومنه قوْلُه تعالى : ﴿ما قطَعْتُمْ من لِينَةٍ﴾ .
وقالَ الفرَّاءُ : كلُّ شيءٍ من النَّخْلِ سِوَى العَجْوةِ فهو مِن اللَّينِ ، واحِدَتُه *!لِينَةٌ ، وقيلَ : هو الأَلْوانُ ، واحِدَتُها *!لُونَةٌ ، فقيلَ : لِينَةٌ لانْكِسارِ اللامِ ، ( وتُجْمَعُ لِينَةٌ على *!لِينٍ ) ؛ ) قالَ :
تَسْأَلُني *!اللِّينَ وهَمِّي في *!اللِّين ْ*!واللِّينُ لا تَنْبُتُ إلاَّ في الطينْ ( و ) يُجْمَعُ ( لِينٌ على *!لِيانً ) ، ككِتابٍ : قالَ امْرؤُ القَيْسِ :
وسالفةٍ كسَحوقِ *!اللِّيَانِ أَضْرَمَ فيها الغَوِيُّ السُّعُرْ قالَ ابنُ بَرِّي : ورَوَاهُ قَوْمٌ مِن أَهْلِ

الكُوفَةِ : كسَحُوقِ اللُّبَانِ ، وهو غَلَطٌ ، وقد تقدَّمَ البَحْثُ فيه في لبن .
( والمُتلَوِّنُ : من لا يَثْبُتُ على خُلُقٍ واحِدٍ ) ، وهو مجازٌ .
( *!واللاَّنُ : بِلادٌ ) واسِعَةٌ ، ( وأُمَّةٌ في طَرَفِ إِرْمِينِيَةَ ) ، وهي مَمْلكةُ صاحِبِ السَّريرِ ، وهي ثَمانِيَةُ عَشَرَ أَلْف قَرْيةٍ .
قالَ ياقوتُ : بِلادُهم مُتاخِمَةٌ للدَّرَبند في جِبالِ القَبَقِ ومنهم المُسْلمونَ ، والغالِبُ عليهم النّصرانِيَّة ، وفيهم غِلَظٌ وقَساوَةٌ ومَلِكُهم يقالُ له كنداج ، وبينَ مَمْلَكةِ *!اللاَّنِ وَجَبَلِ القَبقِ قلْعَةٌ وقَنْطرَةٌ على وادٍ عَظيمٍ ؛ يقالُ لهذه القلْعَةِ قَلْعَةُ بابِ اللاَّن ، وهي على صخْرَةٍ صمَّاء لا سَبيلَ إلى الوُصُولِ إليها إلاَّ بإذْنِ مَنْ بها ، ولها ماءُ عَيْنٍ عَذْبَةٍ وكانَ مَسْلمةُ بنُ عبدِ المَلِكِ وَصَلَ إليها وفتَحَها ورَتَّبَ فيها رِجالاً مِنَ العَرَبِ يَحْرسُونَها ، بَيْنها وبينَ تقليس مَسِيرَةُ أَيَّامٍ .
( وعَلاَّنٌ ) ، بالعَيْنِ ، ( من لَحْنِ العامَّةِ ) قَلَبُوا الألِفَ عَيْناً .
( وأَبو عبدِ اللَّهِ اللاَّنِيُّ : مُعَلِّمُ الأُمَراءِ ) ، رَوَى عن أَبي القاسِمِ البَغَويِّ ، وآخَرُون نُسِبُوا إلى اللاَّنِ هذه المَمْلَكةِ .
( والْوَنَّ ، كاسْوَدَّ : *!تَلَوَّنَ ) ، وكِلاهُما مُطاوِعُ *!لَوَّنَه *!تَلْوِيناً .
( *!ولُوَيْنٌ ، كزُبَيْرٍ ، ولَوْنٌ : لَقَبا ) أَبي جَعْفرٍ ( محمدِ بنِ سُلَيْمانَ ) بنِ حَبيبٍ الأسدِيّ المصيصي ( الحافِظِ ) عن مالِكٍ وطَبَقتِه ، وعنه أبو دَاوُد والنّسائيُّ وابنُ صاعِدٍ ؛ وإنَّما لُقِّبَ به لأنَّه رُوِي أنَّه كانَ دُلاَّلاً في سوقِ الخَيْلِ فكانَ يقولُ : هذا الفَرَسُ له *!لُوَيْن ، وهذا الفَرَسُ له قُدَيْد ؛ وكان يقولُ : قد لَقَّبُوني *!لُوَيْناً وقد رَضِيتُ به .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!التَّلْوِينُ : تَقْديمُ الأَلْوانِ مِن الطّعامِ

للتَّفَكُّهِ والتَّلَذُّذِ ؛ ويُطْلَقُ على تَغْييرِ أُسْلوب الكَلامِ إلى أسْلوبٍ آخَر ، وهو أَعَمُّ مِن الالْتِفاتِ .
*!ولَوَّنَ البُسْرُ تَلْوِيناً : بدا فيه أَثَرُ النُّضْجِ .
ويقالُ : كيفَ تَرَكْتُمُ النَّخِيل ؟ فيُقالُ : حينَ *!لَوَّنَ أَي أَخَذَ شيئاً مِنَ *!اللَّوْنِ الذي يَصيرُ إليه وتَغَيَّرَ عمَّا كانَ .
وجِئْتُ حينَ صارَتِ الألْوانُ *!كالتَّلْوينِ وذلِكَ بعْدَ الغُرُوبِ أي تغيَّرَتْ عن هَيْآتِها لسَوادِ اللَّيْلِ ؛ وبه فَسَّرَ الأصْمعيُّ قَوْلَ حُمَيْد الأَرْقَط :
حتى إذا أَغْسَتْ دُحَى الدُّجُونِوشُبِّه الألْوانُ *!بالتَّلْوين ِ*!ولَوَّنَ الشيْبُ فيه ووشَّع : بدا في شَعَرِه وَضَحُ الشَّيْبِ .
*!والتَّلْوِينُ عنْدَ الصُّوفيةِ : تَنَقُّل العَبْد في أَحْوالِه ؛ قالَ ابنُ العَرَبيّ وهو عنْدَ الأَكْثَر مَقامُ نَقْصٍ ، وعنْدَنا أَعْلى المَقامَاتِ ، وحالُ العَبْدِ فيه حالُ كلِّ يَوْمٍ هو في شانٍ .
*!ولَوانٌ ، كسَحابٍ ، في قوْلِ أَبي دُوَاد ، عن ياقوت . ببطن *!لَوَان أو قرن الذهاب

##### Türkçe

: Her şeyden **اللَّوْنُ**: (şey ile başkası arasını ayıran şey)dir.
( Ve ) mecazdandır: **اللَّوْنُ** (tür) ve sınıf ve çeşit; çoğulu **أَلْوانٌ**’dır.
Râgıb dedi ki: **الأَلْوانُ** ile cinsler ve türler ifade edilir; denir ki: hadisten ve yemekten **بأَلْوانٍ** getirdi; ve yemekten şöyle şöyle bir **لَوْناً** aldı.
( Ve ) **اللَّوْنُ**: (siyahlık gibi bir heyet) ve kırmızılıktır.
Harâlî dedi ki: **اللَّوْنُ** gözde eşyânın zâhirinin keyfiyetlendirilmesidir.
Başkası dedi ki: o, kırmızılık ve sarılık ve ikisi dışındakilerden görme ile idrak olunan keyfiyettir; çoğulu **أَلْوانٌ**’dır.
( Ve ) **اللَّوْنُ**: (hurmadan **الدَّقْلُ**)dür; çoğulu **أَلْوانٌ**’dır. Denir ki: Benî falanın toprağında **الأَلْوانُ** çoğaldı; bu mecazdır.
( Yahut o bir cemaat )tir; Ahfeş’ten. (Tekili **لُونةٌ**’dir, zamme ile); ve o, acve yahut bernî olmadıkça hurmadan her bir çeşittir.
( Ve ) Ahfeş dedi ki: tekili (**لِينَةٌ**’dir, kesre ile); fakat ondan önceki kırılınca vav yâ’ya döndü; ondan da Yüce sözü: ﴿ما قطَعْتُمْ من لِينَةٍ﴾ .
Ferrâ dedi ki: acve dışında hurmadan her şey **اللَّينِ**dendir; tekili **لِينَةٌ**’dir; ve denildi ki: o **الأَلْوانُ**dır; tekili **لُونَةٌ**’dir; sonra lâmın kırılması sebebiyle **لِينَةٌ** denildi; (ve **لِينَةٌ** **لِينٍ** üzerine cem‘ olunur); ) dedi ki:
تَسْأَلُني **اللِّينَ** وهَمِّي في **اللِّين** ْ**واللِّينُ** لا تَنْبُتُ إلاَّ في الطينْ
( Ve ) (**لِينٌ** **لِيانً** üzerine cem‘ olunur), kitap gibi. İmru’ul-Kays dedi ki:
وسالفةٍ كسَحوقِ **اللِّيَانِ** أَضْرَمَ فيها الغَوِيُّ السُّعُرْ
İbn Berrî dedi ki: Kûfe ehlinin bir kavmi onu “كسَحُوقِ اللُّبَانِ” diye rivayet etti; bu yanlıştır; onun hakkında araştırma “لبن”de geçmişti.
( Ve **المُتلَوِّنُ**: (tek bir huy üzerinde sebat etmeyen kimse)dir ); bu mecazdır.
( **واللاَّنُ**: (ülkeler)dir ), geniş; (ve Ermeniye’nin ucunda bir ümmet)tir; o, serîr sahibinin memleketidir; o, on sekiz bin köydür.
Yâkût dedi ki: Ülkeleri, Kafkaf dağlarında Derbend’e bitişiktir; onlardan Müslümanlar vardır; onlara galip olan Hristiyanlıktır; onlarda kabalık ve katılık vardır; krallarına “كنداج” denir; **اللاَّنِ** memleketi ile Kafkaf dağı arasında büyük bir vadi üzerinde bir kale ve bir köprü vardır; bu kaleye “قلْعَةُ بابِ اللاَّن” denir; o, pürüzsüz bir kaya üzerindedir; içindekinin izni olmaksızın ona ulaşmaya yol yoktur; onun tatlı bir kaynak suyu vardır; ve Mesleme b. Abdülmelik ona ulaştı ve onu fethetti ve orada onu koruyan Araplardan adamlar yerleştirdi; onunla “تقليس” arasında günler yürüyüşü vardır.
( Ve **عَلاَّنٌ** ), **العَيْنِ** ile, (avamın lahnindendir); elifi **عَيْن**a çevirdiler.
( Ve **أَبو عبدِ اللَّهِ اللاَّنِيُّ**: (emirlerin muallimi)dir ); Ebü’l-Kâsım el-Begavî’den rivayet etti; ve başkaları bu memlekete, bu **اللاَّنِ**a nisbet olundular.
( Ve **الْوَنَّ** , “اسْوَدَّ” gibi: **تَلَوَّنَ**’dir ), ve ikisi de **لَوَّنَه**’nin **تَلْوِيناً** mutâvi‘idir.
( Ve **ولُوَيْنٌ** , “زُبَيْرٍ” gibi, ve **لَوْنٌ**: lakabdır ) Ebû Ca‘fer’in (Muhammed b. Süleyman) b. Habîb el-Esedî el-Masîsî’nin (hâfızın); Mâlik’ten ve onun tabakasından; ondan Ebû Dâvûd ve Nesâî ve İbn Sâ‘id (rivayet etti); ancak onunla lakaplandı, çünkü rivayet olundu ki o, at pazarında dellâl idi; şöyle derdi: bu atın **لُوَيْن**i var, bu atın “قُدَيْد”i var; ve derdi: beni **لُوَيْناً** lakapladılar ve ben ona razı oldum.
Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
**التَّلْوِينُ**: tefekküh ve telezzüz için yemekten renkleri takdim etmektir; ve kelâm üslûbunu başka bir üslûba değiştirmek üzerine de ıtlak olunur; o, iltifattan daha geneldir.
**ولَوَّنَ البُسْرُ تَلْوِيناً**: onda olgunlaşmanın eseri göründü.
Ve denir ki: hurmaları nasıl bıraktınız? denilir ki: **لَوَّنَ** olduğu vakit; yani, varacağı **اللَّوْنِ**dan bir şey aldı ve olduğu şeyden değişti.
Ve geldim; renkler **كالتَّلْوينِ** olduğu vakit; ve bu, gurûbdan sonra; yani gecenin siyahlığı sebebiyle heyetlerinden değiştiler; ve bununla Asma‘î, Humeyd el-Arkat’ın sözünü tefsir etti:
حتى إذا أَغْسَتْ دُحَى الدُّجُونِوشُبِّه الألْوانُ **بالتَّلْوين**
**ولَوَّنَ الشيْبُ فيه ووشَّع**: saçında aklığın açıklığı göründü.
**والتَّلْوِينُ** sûfîler yanında: kulun hâllerinde dolaşmasıdır; İbnü’l-Arabî dedi ki: o, çoğunluk yanında noksan makamıdır; ve bizim yanımızda makamların en yücesidir; kulun onda hâli, her gün onun bir şe’n içinde olması hâlidir.
**ولَوانٌ** , “سَحابٍ” gibi, Ebû Duvâd’ın sözünde, Yâkût’tan. **لَوَان** karnında yahut “قرن الذهاب”.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D9%86/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

لَوَّنَ
2 لَوَّنَ ذ i. q. ↓ تَلَوَّنَ It became coloured. (M.) ― -b2- It (a palm-tree) had dates which had become coloured. (T.) ― -b3- لَوَّنَ فِى الكَلَامِ [He varied in speech]. (Sgh, K, voce تَمَطَّطَ.)

تَلَوَّنَ
5 تَلَوَّنَ ذ It became coloured. (MA, KL.) See 1. ― -b2- It became variegated, or diversified in colour. ― -b3- And hence, (see تغّول,) It varied in state, or condition; it was, or became, variable therein. He assumed various forms, or appearances. ― -b4- تَلَوَّنَ فُلَانٌ Such a one varied in disposition. (Msb.)

لَوْنٌ
لَوْنٌ ذ Colour: (S, Msb, K:) distinctive quality or property: (M, K:) sort, or species: (S, K:) mood, disposition, or character.

أَلْوَانُ الأَطْعِمَةِ
أَلْوَانُ الأَطْعِمَةِ ذ [Sorts, or species, of viands]. (S in art. بأج.)

مُتَلَوِّنٌ
مُتَلَوِّنٌ ذ Varying, or variable, in dispositions. ― -b2- Unsteady in disposition. (K.)

##### Türkçe

لَوَّنَ
2 **لَوَّنَ** ذ i. q. ↓ **تَلَوَّنَ** Renklendi. (M.) ― -b2- O (bir hurma ağacı) renklənmiş olan hurmaları vardı. (T.) ― -b3- **لَوَّنَ فِى الكَلَامِ** [Sözde çeşitlilik yaptı]. (Sgh, K, madde **تَمَطَّطَ**.)

تَلَوَّنَ
5 **تَلَوَّنَ** ذ Renklendi. (MA, KL.) 1’e bak. ― -b2- Alacalandı yahut renkte çeşitlendi. ― -b3- Ve bundan dolayı, (**تغّول**’e bak,) hâlde yahut durumda değişiklik gösterdi; onda değişken idi yahut değişken oldu. Çeşitli sûretler yahut görünüşler edindi. ― -b4- **تَلَوَّنَ فُلَانٌ** Böyle biri huyda değişiklik gösterdi. (Msb.)

لَوْنٌ
**لَوْنٌ** ذ Renk: (S, Msb, K:) ayırt edici nitelik yahut özellik: (M, K:) tür yahut cins: (S, K:) mizaç, huy yahut karakter.

أَلْوَانُ الأَطْعِمَةِ
**أَلْوَانُ الأَطْعِمَةِ** ذ [Yiyeceklerin türleri yahut cinsleri]. (S, madde **بأج**’de.)

مُتَلَوِّنٌ
**مُتَلَوِّنٌ** ذ Huylarda değişen yahut değişken. ― -b2- Huyda kararsız. (K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D9%86/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

لَانَ
لَانَ ( w )
a.  II, Coloured; painted; illuminated.

b.  Matured ( date ).

تَلَوَّنَ
تَلَوَّنَ V ,
a.  Pass. of II ( a ).

b.  Was variegated.

c.  Changed, varied.

اِلْوَنَّ
اِلْوَنَّ IX ,
a.  Was coloured.

لَوْن
لَوْن 1 , ( pl. أَلْوَاْن 38 ),
a.  Colour; tinge, hue.

b.  Colour, paint, pigment.

c.  Kind, sort, species.

d.  Aspect; form, shape.

لُوْنَة
لُوْنَة 3t , ( pl. لُوْن 3 ),
a.  Inferior kind of date.

لَوَّنَ
N. Ac. لَوَّنَ II ,
a.  Colouring; painting.

تَلَوَّنَ
N. Ag. تَلَوَّنَ V ,
a.  Changeable, variable; shifty.

تَلَوَّنَ
N. Ac. تَلَوَّنَ V ,
a.  Change, alteration, variation; variableness.

لَوَنْدَا
لَوَنْدَا
a.  [ coll. ], Lavender.

##### Türkçe

**لَانَ**
**لَانَ** ( w )
a. II, renkli oldu; boyandı; tezhiplendi.

b. olgunlaştı (hurma).

**تَلَوَّنَ**
**تَلَوَّنَ** V ,
a. II’nin (a)’sının edilgeni.

b. alacalı oldu.

c. değişti, çeşitlendi.

**اِلْوَنَّ**
**اِلْوَنَّ** IX ,
a. renkli oldu.

**لَوْن**
**لَوْن** 1 , ( çoğ. **أَلْوَاْن** 38 ),
a. renk; renk tonu, renk.

b. renk, boya, pigment.

c. tür, çeşit, cins.

d. görünüş; biçim, şekil.

**لُوْنَة**
**لُوْنَة** 3t , ( çoğ. **لُوْن** 3 ),
a. düşük nitelikli hurma türü.

**لَوَّنَ**
N. Ac. **لَوَّنَ** II ,
a. renklendirme; boyama.

**تَلَوَّنَ**
N. Ag. **تَلَوَّنَ** V ,
a. değişken, değişir; kaypak.

**تَلَوَّنَ**
N. Ac. **تَلَوَّنَ** V ,
a. değişme, değişiklik, çeşitlenme; değişkenlik.

**لَوَنْدَا**
**لَوَنْدَا**
a. [ topluluk adı ], lavanta.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D9%86/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

لون
لَانَ - يَليْنُ - لَيِّن - لِيْنَة - أَلانَ - يُلِيْنُ
لانَ - يَلِيْنُ + الشيءُ أو الكائن: يصير طرياً ناعماً سهلاً مطاوعاً غير خشن ولا صلب
لَيِّن: على وزن " فَيَعـِل ": اسم فاعل مبالغة من " لانَ - يَلِيْنُ "
لِيْنة: على وزن " فِعلة " اسم فعل للمرة بمعنى مفعول من " لانَ - يَلِيْنُ ": الجزء الذي لان وطري: وهو اصطلاحاً الجزء الغض الطري من شجرة وخاصة النخل
أَلانَ - يُلِيْنُ: عل وزن "أفعَلَ " من " لانَ - يَلِيْنُ ": جعله " يَلِيْنُ ": أثر به بشيء فجعله طرياً ناعماً سهلاً
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الليونة والطراوة والرخاوة" وهي:
رَعُنَ - يَرْعُنُ، رَخِيَ - يَرْخَى (رَخُوَ - يَرْخُو)، لانَ - يَليْنُ، عَهَن - يَعْهِنُ، ضَأَنَ - يَضْأَنُ، طَرِيَ - يَطْرَى (طَرُوَ - يَطْرُو)
لان - يلين - تلين - لنت
 	﴿الله نزل أحسن الحديث كتابا متشابها مثاني تقشعر منه جلود الذين يخشون ربهم ثم تلين جلودهم وقلوبهم إلى ذكر الله ذلك هدى الله يهدي به من يشاء ومن يضلل الله فما له من هاد(23)﴾ الزمر ﴿فبما رحمة من الله لنت لهم ولو كنت فظا غليظ القلب لانفضوا من حولك فاعف عنهم واستغفر لهم وشاورهم في الأمر فإذا عزمت فتوكل على الله إن الله يحب المتوكلين(159)﴾ آل عمران
لَيِّن - لَيِّنا
 	﴿فقولا له قولا لينا لعله يتذكر أو يخشى(44)﴾ طه
لينة
 	﴿ما قطعتم من لينة أو تركتموها قائمة على أصولها فبإذن الله وليخزي الفاسقين(5)﴾ الحشر
ألان - وألنا
 	﴿ولقد آتينا داوود منا فضلا ياجبال أوبي معه والطير وألنا له الحديد (10)﴾ سبأ
مختار الصحاح
● [لين] ل ي ن: اللِّينُ ضد الخُشونة وقد لاَنَ الشيء يَلِينُ لِيناً وشيء لَيِّنٌ و لَيْنٌ مُخفف منه و لَيَّنَ الشيء تَلْييناً و ألْيًنًهُ صيَّره لينا ويُقال ألاَنَهُ أيضا على النُقصان والتمام مثل أطاله وأطوله و لايَنَهُ مُلايَنَةً و لِيَاناً و اسْتَلانَهُ عدَّه لَيِّنا و تَلَيَّنَ له تملق
مفردات الراغب:
- اللين: ضد الخشونة، ويستعمل ذلك في الأجسام، ثم يستعار للخلق وغيره من المعاني، فيقال: فلان لين، وفلان خشن، وكل واحد منهما يمدح به طورا، ويذم به طورا بحسب اختلاف المواقع. قال تعالى: }فبما رحمة من الله لنت لهم﴿[آل عمران/159]، وقوله:﴾ثم تلين جلودهم وقلوبهم إلى ذكر الله﴿[الزمر/23] فإشارة إلى إذعانهم للحق وقبولهم له بعد تأبيهم منه، وإنكارهم إياه، وقوله:﴾ما قطعتم من لينة{ [الحشر/5] أي: من نخلة ناعمة، ومخرجه مخرج فعلة نحو: حنطة، ولا يختص بنوع منه دون نوع.
ملخص اللسان:
1.     اللِّينُ: ضِدُّ الخُشونة. يقال في فِعْل الشيء اللَّيِّن: لانَ الشيءُ يَلِينُ لِيْناً ولَيَاناً وتَلَيَّن وشيءٌ لَيِّنٌ   ولَيْنٌ، مخفف منه، والجمع أَلْيِناءُ.  وأَلانه هو ولَيَّنه وأَلْيَنه: صَيَّرَه لَيِّناً. واستلانه:عَدَّه ليِّناً،
2.      وتلَيَّنَ له: تملَّقَ.
3.      واللَّيانُ:   نَعْمَةُ العيْشِ؛ واللَّيانُ،بالفتح: المصدر من اللِّين، وهو في لَيانٍ من العيش أَي رَخاء ونعيم وخفْضٍ.
4.      وإنه لذو مَلْينَةٍ أَي ليِّنُ الجانب. ورجل هَيْنٌ لَيْنٌ وهَيِّنٌ   ليِّنٌ،
5.      واللَّيْنَةُ: كالمِسْوَرةِ يُتَوَسَّدُ بها
6.      ما قطَعْتُم من لِينَةٍ؛ قال: كلُّ شيء من النخل سوى العجوة فهو من اللِّينِ، واحدته لِينةٌ. - هي الأَلوان، الواحدة لُونَةٌ، فقيل لِينة، بالياء،لانكسار اللام.
7.      وحروف اللِّينِ: الأَلفُ والياء والواو،
لسان العرب
● -    لين: اللِّينُ: ضِدُّ الخُشونة. يقال في فِعْل الشيء اللَّيِّن: لانَ   الشيءُ يَلِينُ لِيْناً ولَيَاناً وتَلَيَّن وشيءٌ لَيِّنٌ   ولَيْنٌ، مخفف منه، والجمع أَلْيِناءُ. وفي الحديث: يَتْلُونَ كتابَ   الله لَيِّناً أَي سَهْلا على أَلسنتهم، ويروى لَيْناً، بالتخفيف، لغة فيه.   وأَلانه هو ولَيَّنه وأَلْيَنه: صَيَّرَه لَيِّناً. ويقال: أَلَنْتُه   وأَلْيَنتُه على النقْصان والتمام مثل أَطَلْته وأَطْوَلْتُه. واستلانه:   عَدَّه ليِّناً، وفي المحكم: رآه ليِّناً، وقيل: وجده ليِّناً على ما يغلب   عليه في هذا النحو. وفي حديث عليّ، عليه السلام، في ذكر العلماء   الأَتقياء: فباشَرُوا رُوحَ اليقين، واسْتلانُوا ما اسْتَخْشنَ المُترَفُون،   واستَوْحَشُوا مما أَنِسَ به الجاهلون. وتلَيَّنَ له: تملَّقَ. واللَّيانُ:   نَعْمَةُ العيْشِ؛ وأَنشد الأَزهري:   بيضاءُ باكرَها النَّعِيمُ، فصاغَها   بلَيَانِه، فأَدَقَّها وأَجَلَّها   يقول: أَدَقَّ خَصْرَها وأَجَلَّ كفَلَها أَي وَفَّرَه. واللَّيانُ،   بالفتح: المصدر من اللِّين، وهو في لَيانٍ من العيش أَي رَخاء ونعيم وخفْضٍ.   وإنه لذو مَلْينَةٍ أَي ليِّنُ الجانب. ورجل هَيْنٌ لَيْنٌ وهَيِّنٌ   ليِّنٌ، العرب تقوله؛ وحديث عثمان بن زائدةَ قال: قالت جدّة سفيان   لسفيان:   بُنَيَّ، إنَّ البِرَّ شيءٌ هَيِّنُ،   المَفْرَشُ اللَّيِّنُ والطُّعَيِّمُ،   ومَنْطِقٌ، إذا نطَقْتَ، ليِّنُ   قال: يأْتون بالميم مع النون في القافية؛ وأَنشده أَبو زيد:   بُنَيَّ، إنَّ البِرَّ شيءٌ هَيْنُ،   المَفْرَشُ اللَّيِّنُ والطُّعَيْمُ،   ومَنْطِقٌ، إذا نطَقْتَ، لَْيْنُ   وقال الكميت:   هَيْنُونَ لَيْنُونَ في بُيوتِهم،   سِنْخُ التُّقَى والفَضائلُ الرُّتَبُ   وقوم لَيْنُون وأَلْيِناءُ: إنما هو جمع لَيِّن مشدداً وهو فَيْعِل لأَن   فَعْلاً لا يُجْمع على أَفْعلاء. وحكى اللحياني: إنهم قوم أَلْيِناءُ،   قال: وهو شاذ. واللِّيانُ، بالكسر: المُلايَنة. ولايَنَ الرجلَ مُلايَنة   ولِياناً: لانَ له. وقول ابن عمر في حديثه: خيارُكم أَلايِنُكم مَناكِبَ   في الصلاةِ؛ هي جمع أَلْيَنَ وهو بمعنى السُّكُون والوَقار والخُشوع.   واللَّيْنَةُ: كالمِسْوَرةِ   يُتَوَسَّدُ بها؛ قال ابن سيده: أَرى ذلك للِينِها ووَثارَتها. وفي   الحديث: أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، كان إذا عَرَّس بليل توَسَّدَ   لَيْنةً، وإذا عَرَّسَ عند الصُّبح نصَبَ ساعدَه؛ قال: اللَّيْنة كالمِسْوَرة   أَو الرِّفادة، سميت لَيْنةً للينها؛ وقول الشاعر:   قطَعْتَ عَليَّ الدَّهرَ سوفَ وعَلَّهُ،   ولانَ وزُرْنا وانْتَظرْنا وأَبْشِرِ   غَدٌ عِلَّةٌ لليوم، واليومُ عِلَّةٌ   لأَمْسِ فلا يُقْضَى، وليس بمُنْظَرِ   أَراد أَلانَ، فترك الهمز. وقوله في التنزيل العزيز: ما قطَعْتُم من   لِينَةٍ؛ قال: كلُّ شيء من النخل سوى العجوة فهو من اللِّينِ، واحدته   لِينةٌ. وقال أَبو إسحق: هي الأَلوان، الواحدة لُونَةٌ، فقيل لِينة، بالياء،   لانكسار اللام. وحروف اللِّينِ: الأَلفُ والياء والواو، كانت حركة ما قبلها   منها أَو لم تكن، فالذي حركة ما قبله منه كنار ودار وفيل وقيلٍ وحُول   وغُول، والذي ليس حركة ما قبله منه إنما هو في الياء والواو كبَيْتٍ   وثَوْبٍ، فأَما الأَلف فلا يكون ما قبلها إلا منها.   ولِينة: ماء لبني أَسد احْتَفره سليمان بن داود، عليهما السلام، وذلك   أَنه كان في بعض أَسفاره فشكا جُنْدُه العَطش فنَظر إلى سِبَطْرٍ فوجده   يضحك فقال: ما أَضحك؟ فقال: أَضحكني أَن العطش قد أَضَرَّ بكم والماء تحت   أَقدامكم، فاحتَفَر لِينةَ؛ حكاه ثعلب عن ابن الأَعرابي، وقد يقال لها   اللِّينة. قال أَبو منصور: ولِينَة موضع بالبادية عن يسار المُصْعِدِ في طريق   مكة بحذاء الهَبِير؛ ذكره زهير فقال:   من ماءِ لِينَةَ لا طَرْقاً ولا رَنَقا   قال: وبها رَكايا عَذْبة حُفِرَت في حَجَرٍ رخْوٍ، والله أََعلم.
مقاييس اللغة:
(لين) اللام والياء والنون كلمةٌ واحدة، وهي اللِّين: ضدُّ الخُشُونَة. ويقال: هو في لَيَانٍ من عَيش، أي نَعْمةٍ، وفلانٌ مَلْيَنَة، أي ليِّن الجانب.
القاموس المحيط:
لانَ يَلينُ لِيناً ولَياناً، بالفتح، وتَلَيَّنَ، فهو لَيِّنٌ ولَيْنٌ، كَمَيِّتٍ ومَيْتٍ، أو المُخَفَّفَةُ في المَدْحِ خاصَّةً
ج: لَيْنُونَ وألْيِناءُ، ولَيَّنْتُه وألَنْتُه. واللَّيانُ، كسحابٍ: رَخاءُ العَيْشِ. واسْتَلانَهُ: رآهُ أو وَجَدَهُ لَيِّناً.
وإنه لذُو مَلْيَنَةٍ: لَيِّنُ الجانِبِ، وهَيِّنٌ لَيِّنٌ، ويُخَفَّفانِ ج: ألْيِناءُ. ولايَنَه مُلايَنَةً ولِياناً: لانَ له.
واللَّيْنَةُ، بالفتح: كالمِسْوَرَةِ يُتَوَسَّدُ بها، وبالكسر: ماءٌ بطريقِ مكةَ، حَفَرَهُ سُليمانُ عليه السلامُ.
وأبو لِينَةَ، بالكسر: النَّضْرُ بنُ مُطَرِّفٍ، كُوفِيٌّ ضعيفُ الحديثِ. واللِّينُ، بالكسر: ة بِمَرْوَ، منها محمدُ بنُ نَصْرٍ، وأُخْرَى بين المَوْصِلِ ونَصيبين، و ع ببلاد الغربِ. ومِلْيانَةُ، بالكسر: د بالمَغْرِبِ. وتَلَيَّنَ له: تَمَلَّقَ. وبابُ لَيُونٍ: ة بمصرَ، أو مَحَلَّةٌ بها.
تاج العروس:
( لان ) الشئ ( يلين لينا ) بالكسر ( وليانا بالفتح ) ضد صعب وخشن ( وتلين ) مثله ( فهو لين ولين كميت وميت ) وبهما روى الحديث يتلون كتاب الله لينا ولينا أي سهلا على السنتهم وانشد أبو زيد بنى ان البر شئ * المفرش اللين والطعيم * ومنطق إذ انطقث لين ( أو المخففة في المدح خاصة ج لينون ) قال الكميت هينون لينون في بيوتهم * سنخ التقى والفضائل الرتب ( و ) قوم ( اليناء ) هو جمع لين مشددا وهو فيعل لان فعلا لا يجمع على افعلاء وحكى اللحيانى انهم قوم اليناء وهو شاذ ( والنته ) على النقصان والينته على التمام كاطلته واطولته ( ولينته ) صيرته لينا ( والليان كسحاب رخاء العيش ) ونعمته وهو مجاز وانشد الازهرى بيضاء باكرها النعيم فصاغها * بليانه فادقها واجلها يقول ادق خصرها واجل كفلها ( واستلانه رآه ) لينا كما في المحكم أو عده لينا ( أو وجده لينا ) على ما يغلب عليه في هذا النحو ومنه حديث على رضى الله تعالى عنه وكرم الله وجهه في ذكر العلماء الاتقياء فباشر واروح اليقين والستلانوا ما استخشن المترفون واستوحشوا مما انس به الجاهلون ( وانه لذو ملينة ) كمرحلة أي ( لين الجانب ) وهو مجاز ( وهين لين ) كسيد ( يخففان ج اليناء ) تقدم البحث فيه قريبا وفيه تكرار ( ولاينه ملاينة وليانا ) بالكسر أي ( لان له ) والمفاعلة ليست على بابها ( واللينة بالفتح كالمسرورة يتوسد بها ) قال ابن سيده ارى ذلك للينها ووثارتها ومنه الحديث كان إذا عرس بليل توسد لينة وإذا عرس عند الصبح نصب ساعده ( و ) لينة ( بالكسر ماء ) لبنى اسد ( بطريق مكة حفره ) كذا في النسخ والصواب حفرها ( سليمان عليه السلام ) وذلك انه كان في بعض اسفاره فشكا جنده العطش فنظر الى سبطر فوجده يضحك فقال ما اضحك فقال اضحكنى ان العطش قد اضر بكم والماء تحت اقدامكم فاحتفر لينة حكاه ثعلب عن ابن الاعرابي وقال الازهرى رحمه الله تعالى لينة موضع بالبادية عن يسار المصعد بطريق مكة بحذاء الهبير ذكره زهير فقال * من ماء لينة لا طرقا ولا رنقا * قال وبها ركايا عذبة حفرت في حجر رخو * قلت وقالت مراة من يهد لى من ماء بقعاء جرعة * فان له من ماء لينة اربعا لقد زادني وجدا ببقعاء اننى * وجدت مطايانا بلينة طلعا وتقدمت قصتها في وجد عن ابى العلاء صاعد في الفصوص ( وابو لينة بالكسر النضر بن ) ابى مريم ( مطرف ) كذا في النسخ والصواب مطرق بالقاف كمنبر كذا ضبطه الحافظ شيخ وكيع ( كوفى ضعيف الحديث ) وروى عنه ايضا مرو ان بن معاوية الفزارى
وقال الذهبي في الديوان ضعفه يحيى والدار قطني وقد سمع ابا حازم ( واللين بالكسرة بمرو ) فيما زعم ابن ما كولا وتعقبه السمعاني رحمة الله تعالى فقال لا اعرف هذه في قرى مرو ولعلها كامير ( منها محمد بن نصر ) بن الحسين بن عمان المزني في الصالحين عن وكيع وابن المبارك ذكره ابن معدان تاريخ المراوزة قال الحافظ رحمة الله تعالى هكذا قراته بخط ابى العلاء الفرضى محمد ابن نصر فقول الذهبي رحمة الله تعالى مكى بن منصور أو ابن نصر وهم ( و ) اللين قرية ( اخرى بين الموصل ونصيبين و ) ايضا ( ع ببلاد الغرب ) كذا في النسخ والصواب ببلاد العرب قال نصر جاء في شعر ( ومليانة بالكسر د بالمغرب ) في آخر افريقية بينه وببن تنس اربعة ايام جدده زير بن مناد واسكنه بلكين وقال الحافظ مدينة من عمل تلمسان منها الرضى سليمان بن يوسف المليانى سمع المشارق من الصغانى في سنة 637 ( و ) من المجاز ( تلين له ) إذا ( تملق وباب ليون ) كصبور ويقال اليون بالالف ( ة بمصر أو محلة بها ) نسب إليها لها ذكر في الفتوح ويقال ايضا بابليون وقد ذكرناها في ببلن وفى الن * ومما يستدرك عليه الينه صيره لينا والملاينة المداهنة والالين اللين والجمع الاين ومنه الحديث خياركم الا ينكم مناكب في صلاة وهو بمعنى السكون والخشوع واللينة بالكسر النخل منهم من ذكره هنا وحروف اللين الالف والواو والياء ونزلوا بين الارض وليانها والان جناحه وهو مجاز

لون
لَوَنَ - يَلُوُنُ - لَوْن - أَلْوان
لَوَنَ - يَلوُنُ + الشيء أو الكائن: يكون ذا لون: يكون له القدرة على عكس الضياء عنه بأشكال وأنواع مختلفة، تشكل الصبغ الذي عليه الأشياء وتفرق بينها
لَوْن: اسم فعل " لَوَنَ - يَلُونُ ": وهو أيضاً ما يكون بفعل " لَوَنَ - يَلُونُ ": انعكاس الضياء عن الأشياء بأشكال وأنواع مختلفة، تشكل الصبغ الذي عليه الأشياء وتفرق بينها
أَلْوان: جمع " لَوْن "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة " التلوين والتبقيع والصبغ وخلط الألوان"، وهي:
صَبَغَ - يَصْبِغُ (صَبَغَ - يَصْبَغُ) (صَبَغَ - يَصْبُغُ)، وَشى - يَشِي، لَوَنَ - يَلوُنُ، بَقِعَ - يَبْقَعُ (بَقَعَ - يَبْقَعُ)، بَرِصَ - يَبْرَصُ، شَابَ - يَشْيْبُ
لَوْن - ألْوان
 	﴿ألم ترى أن الله أنزل من السماء ماء فأخرجنا به ثمرات مختلفا ألوانها ومن الجبال جدد بيض وحمر مختلف ألوانهاوغرابيب سود(27)﴾ فاطر ﴿ألم ترى أن الله أنزل من السماء ماء فسلكه ينابيع في الأرض ثم يخرج به زرعا مختلفا ألوانه ثم يهيج فتراه مصفرا ثم يجعله حطاما إن في ذلك لذكرى لأولي الألباب (21)﴾ الزمر
 	﴿ومن آياته خلق السماوات والأرض واختلاف ألسنتكم وألوانكم إن في ذلك لآيات للعالمين(22)﴾ الروم ﴿ومن الناس والدواب والأنعام مختلف ألوانه كذلك إنما يخشى الله من عباده العلماء إن الله عزيز غفور(28)﴾ فاطر
 	﴿ومن الناس والدواب والأنعام مختلف ألوانه كذلك إنما يخشى الله من عباده العلماء إن الله عزيز غفور(28)﴾ فاطر ﴿قالوا ادع لنا ربك يبين لنا ما لونها قال إنه يقول إنها بقرة صفراء فاقع لونها تسر الناظرين(69)﴾ البقرة
 	﴿ثم كلي من كل الثمرات فاسلكي سبل ربك ذللا يخرج من بطونها شراب مختلف ألوانه فيه شفاء للناس إن في ذلك لآية لقوم يتفكرون(69)﴾ النحل ﴿وما ذرأ لكم في الأرض مختلفا ألوانه إن في ذلك لآية لقوم يذكرون(13)﴾ النحل
مختار الصحاح
● [لون] ل و ن: اللَّوْنُ هيئة كالسواد والحُمرة وفلان مُتَلَوِّنٌ أي لا يثبت على خُلُق واحد و لَوَّنَ البُسْرُ تَلْوِيناً إذا بدا فيه أثر النضج و اللَّوْنُ الدَّقل وهو ضرب من النخل قال الأخفش هو جمع واحدته لِينةٌ ولكن لَمَّا انكسر ما قبلها انقلبت الواو ياء ومنه قوله تعالى ﴿ما قطعتم من لينة﴾ وتمرها سمين يُسمى العجوة وجمعها لِينٌ
الراغب
لون
- اللون معروف، وينطوي على الأبيض والأسود وما يركب منهما، ويقال: تلون: إذا اكتسى لونا غير اللون الذي كان له. قال تعالى: }ومن الجبال جدد بيض وحمر مختلف ألوانها﴿[فاطر/27]، وقوله:﴾واختلاف ألسنتكم وألوانكم{ [الروم/22] فإشارة إلى أنواع الألوان واختلاف الصور التي يختص كل واحد بهيئة غير هيئة صاحبه، وسحناء غير سحنائه مع كثرة عددهم، وذلك تنبيه على سعة قدرته. ويعبر بالألوان عن الأجناس والأنواع. يقال: فلان أتى بالألوان من الأحاديث، وتناول كذا ألوانا من الطعام. * لين
ملخص اللسان
1.     اللَّوْنُ: هيئةٌ كالسَّوَاد والحُمْرة، ولَوَّنْتُه فتَلَوَّنَ. ولَوْنُ كلِّ شيء: ما فَصَلَ بينه وبين غيره، والجمع أَلْوَان، وقد تَلَوَّنَ ولَوَّنَ ولَوَّنه.
2.     والأَلْوانُ: الضُّروبُ.
3.     واللَّوْنُ: النوع
4.     وفلان مُتَلَوِّنٌ   إذا كان لا يَثْبُتُ على خُلُقٍ واحد
لسان العرب
● -    لون: اللَّوْنُ: هيئةٌ   كالسَّوَاد والحُمْرة، ولَوَّنْتُه فتَلَوَّنَ. ولَوْنُ كلِّ شيء: ما   فَصَلَ بينه وبين غيره، والجمع أَلْوَان، وقد تَلَوَّنَ ولَوَّنَ ولَوَّنه.   والأَلْوانُ: الضُّروبُ. واللَّوْنُ: النوع. وفلان مُتَلَوِّنٌ   إذا كان لا يَثْبُتُ على خُلُقٍ واحد. واللَّوْنُ: الدَّقْلُ، وهو ضَرْب   من النخل؛ قال الأَخفش: هو جماعة واحدتها لِينَة، ولكن لما انكسر ما   قبلها انقلبت الواو ياء؛ ومنه قوله تعالى: ما قطَعْتُمْ من لِينَةٍ، قال:   وتمرُها سَمِينُ العَجْوة. ابن سيده: الأَلْوانُ الدِّقَلُ، واحدها لَوْنٌ،   واللِّينَةُ واللُّونَة: كل ضربٍ من النخل ما لم يكن عجوة أو بَرْنيّاً.   قال الفراء: كل شيء من النخل سوى العجوة فهو من الليِّنِ، واحدته   لِينَةٌ، وقيل: هي الأَلْوانُ، الواحدة لُونَة فقيل لِينَةٌ، بالياء، لانكسار   اللام، قال ابن سيده: والجمع لِينٌ ولُونٌ ولِيَانٌ؛ قال:   تَسْأَلُني الليِّنَ وهَمِّي في الليِّنْ،   واللِّينُ لا يَنْبُتُ إلاَّ في الطينْ   وقال امرؤ القيس:   وسالفةٍ، كسَحوقِ اللِّيَا   نِ، أَضْرَمَ فيها الغَوِيُّ السُّعُرْ   قال ابن بري: صوابه وسالفةٌ، بالرفع؛ وقبله:   لها ذَنَبٌ مثل ذيْلِ العَرُوسِ،   تَسُدُّ به فَرْجَها من دُبُرْ   ورواه قوم من أَهل الكوفة: كسَحُوق اللُّبَان، قال: وهو غلط لأَن شجر   اللُّبان الكُنْدُرِ لا يطول فيصير سَحُوقاً، والسَّحُوق: النخلة   الطويلة.والليَّانُ، بالفتح: مصدر لَيِّنٌ   بيِّنُ اللِّينَةِ واللَّيانِ؛ وقال الأَصمعي في قول حُميدٍ الأَرْقط:   حتى إذا أَغْسَتْ دُجَى الدُّجُونِ،   وشُبِّه الأَلْوانُ بالتَّلْوينِ   يقال: كيف تركتم النخل؟ فيقال: حين لَوَّنَ، وذلك من حين أَخذ شيئاً من   لَوْنِه الذي يصير إليه، فشبه أَلْوانَ الظلام بعد المغرب يكون أَولاً   أَصفر ثم يحمرُّ ثم يسودُّ بتلوين البُسْرِ يصفرُّ ويحمرّ ثم يسودّ.   ولَوَّنَ البُسْرُ تَلْويناً إذا بدا فيه أَثَرُ النُّضج. وفي حديث جابر   وغُرَمائه: اجْعَلِ اللَّوْنَ على حِدَته؛ قال ابن الأَثير: اللَّوْنُ نوع من   النخل قيل هو الدَّقَلُ، وقيل: النخل كله ما خلا البَرْنِيَّ والعجوةَ،   تسميه أَهل المدينة الأَلوانَ، واحدته لِينَة وأَصله لِوْنَة، فقُلبت الواو   ياء لكسرة اللام. وفي حديث ابن عبد العزيز: أَنه كتب في صدقة التمر أَن   يؤْخذ في البَرْنِيِّ من البَرْنِيِّ، وفي اللَّوْنِ من اللَّوْنِ، وقد   تكرر في الحديث.   ولُوَيْنٌ اسم.
مقاييس اللغة:
(لون) اللام والواو والنون كلمةٌ واحدة، وهي سَحْنَة الشَّيء: من ذلك اللَّون: لونُ الشَّيء، كالحمرة والسواد، ويقال: تلوَّن فلانٌ: اختلفت أخلاقُه. واللَّوْن: جنسٌ من التَّمْر. واللِّينَة: النَّخلة، منه، وأصل الياء فيها واو. قال الله تعالى: ﴿ما قَطَعْتُمْ مِنْ لِينَةٍ﴾ [الحشر 5]. والله أعلم بالصَّواب.
القاموس المحيط:
اللَّوْنُ ما فَصَلَ بينَ الشيءِ وبين غيرِه، والنَّوْعُ، وهَيْئَةٌ كالسَّوادِ، والدَّقَلُ من النَّخْلِ، أَو هو جماعةٌ، واحِدَتُها لُونةٌ، بالضم، ولِينَةٌ، بالكسر، وتُجْمَعُ لِينَةٌ على لِينٍ، ولِينٌ على لِيانٍ.
والمُتَلَوِّنُ: مَنْ لا يَثْبُتُ على خُلُقٍ واحدٍ. واللاَّنُ: بلادٌ، وأُمَّةٌ في طَرَفِ إرْمِينِيةَ، وعَلاَّنٌ لَحْنُ العامَّةِ. وأبو عبدِ الله اللاَّنِيُّ: مُعَلِّمُ الْأُمَراءِ. والْوَنَّ، كاسْوَدَّ: تَلَوَّنَ. ولُوَيْنٌ، كزُبيرٍ، ولَوْنٌ: لَقَبا محمدِ بنِ سليمانَ الحافِظِ.
تاج العروس:
( اللون ) من كل شى ( ما فصل بين الشى وغيره و ) من المجاز اللون ( النوع ) والصنف والضرب والجمع الوان وقال الراغب الالوان يعبر بها عن الاجناس والانواع يقال اتى بالوان من الحديث والطعام وتناول كذا لو نامن الطعام ( و ) اللون ( هيئة كالسواد ) والحمرة وقال الحر الى الللون تكيف ظاهر الاشياء في العين وقال غيره هو الكيفية المدركة بالبصر من حمرة وصفرة وغيرهما والجمع الوان ( و ) اللون ( الدقل من النخل ) والجمع الوان يقال كثرت الالوان في ارض بنى فلان وهو مجاز ( أو هو جماعة ) عن الاخفش ( واحدتها لونة بالضم ) وهو كل ضرب من النخل ما لم يكن عجوة اوبرنيا ( و ) قال الاخفش واحدتها ( لينة بالكسر ) ولكن لما انكسر ما قبلها انقلبت الواو ياء ومنه قوله تعاللى ما قطعتم من لينتة وقال الفراء كل شى من النخل سوى العجوة د فهو من اللين واحدته لينة وقيل هو الالوان واحدتها لونة لانكسار اللام ( وتجمع لينة على لين ) قال تسألني اللين وهمى في اللين * واللين لا ننبت الا في الطين ( و ) يجمع ( لين على ليان ) ككتاب قال امرو القيس وسالفة كسحوق الليا * ن اضرم فيها الغوى السعر قال ابن برى ورواه قوم من اهل الكوفة كسحوق اللبان وهو غلط وقد تقدم البحث فيه في ل ب ن ( والمتلون من لا يثبت على خلق واحد ) وهو مجاز ( واللان بلاد ) واسعة ( وامة في طرف ارمينية ) وهى مملكة صاحب السرير وهى ثمانية عشر الف قرية قال ياقوت بلادهم متاخمة للدر بند في جبال القبق ومنهم المسلمون والغالب عليهم النصرانية وفيهم غلظ وقساوة وملكهم يقال له كنداج وبين مملكة اللان وجبل القبق قلعة وقنطرة على وادعظيم يقال لهذه القلعة قلعة باب اللان وهى على صخرة صماء لا سبيل الى الوصول إليها الا باذن من بها ولها ماء عين عذبة وكان مسلمة بن عبد الملك وصل إليها وفتحا ورتب فيها رجالا من العرب يحرسونها بينها وبين تقليس مسيرة ايام ( وعلان ) بالعين ( من لحن العامة ) قلبوا الالف عينا ( وابو عبد الله اللانى معلم الامراء ) روى عن ابى القاسم البغوي وآخرون نسبوا الى اللان هذه المملكة ( والون كاسود تلون ) وكلا هما مطاوع لونه تلوينا ( ولوين كزبير ولون لقبا ) ابى جعفر ( محمد بن سليمان ) بن حبيب الاسدي المصيصى ( الحافظ ) عن مالك وطبقته وعنه أبو داود والنسائي وابن صاعد وانما لقب به لانه روى انه كان دلالا في سوق الخليل فكان يقول هذا الفرس له لوين هذا الفرس له قديد وكان يقول قد لقبوني لوينا وقد رضيت به * ومما يستدرك عليه التلوين تقديم الالوان من الطعام للتفكه والتلذ ذو يطلق على ر
تغيير اسلوب الكلام الى اسلوب آخر وهو اعم من الالتفات ولون البسر تلوينا بدا فيه اثر النضج ويقال كيف تركتم النخيل فيقال حين لون أي اخذ شيا من اللون الذى يصير إليه وتغير عما كان وجئت حين صارت الالوان كالتلوين وذلك بعد الغروب أي تغيرت عن هيآتها لسواد الليل وبه فسر الاصمعي قول حميد الارقط حتى إذا اغست دجى الدجون * وشبه الالوان بالتلوين ولون الشيب فيه ووشع بدا في شعره وضح الشيب والتلوين عند الصوفية تنقل العبد في احواله قال ابن العربي وهو عند الاكثر مقام نقص وعندنا اعلى المقامات وحال العبد فيه حال كل يوم هو في شان ولوان كسحاب في قول ابى دواد عن ياقوت

##### Türkçe

لون
**لَانَ - يَليْنُ - لَيِّن - لِيْنَة - أَلانَ - يُلِيْنُ**
**لانَ - يَلِيْنُ** + şey veya varlık: yumuşak, nazik, kolay, uysal; pürüzlü ve sert olmayan hâle gelir.
**لَيِّن**: “فَيَعـِل” vezninde: **لانَ - يَلِيْنُ**’den ism-i fâil mübalağa.
**لِيْنة**: “فِعلة” vezninde, bir defalık için ism-i fiil; **لانَ - يَلِيْنُ**’den mef‘ûl mânasında: yumuşayan ve yumuşak olan parça; ıstılah olarak ağaçtan, özellikle hurmadan, taze yumuşak parça.
**أَلانَ - يُلِيْنُ**: **لانَ - يَلِيْنُ**’den “أفعَلَ” vezninde: onu “**يَلِيْنُ**” kıldı; bir şeyle ona tesir etti de onu yumuşak, nazik, kolay kıldı.

Ve lafız “الليونة والطراوة والرخاوة” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
رَعُنَ - يَرْعُنُ، رَخِيَ - يَرْخَى (رَخُوَ - يَرْخُو)، **لانَ - يَليْنُ**، عَهَن - يَعْهِنُ، ضَأَنَ - يَضْأَنُ، طَرِيَ - يَطْرَى (طَرُوَ - يَطْرُو)

**لان - يلين - تلين - لنت**
	﴿الله نزل أحسن الحديث كتابا متشابها مثاني تقشعر منه جلود الذين يخشون ربهم ثم تلين جلودهم وقلوبهم إلى ذكر الله ذلك هدى الله يهدي به من يشاء ومن يضلل الله فما له من هاد(23)﴾ الزمر ﴿فبما رحمة من الله لنت لهم ولو كنت فظا غليظ القلب لانفضوا من حولك فاعف عنهم واستغفر لهم وشاورهم في الأمر فإذا عزمت فتوكل على الله إن الله يحب المتوكلين(159)﴾ آل عمران

**لَيِّن - لَيِّنا**
	﴿فقولا له قولا لينا لعله يتذكر أو يخشى(44)﴾ طه

**لينة**
	﴿ما قطعتم من لينة أو تركتموها قائمة على أصولها فبإذن الله وليخزي الفاسقين(5)﴾ الحشر

**ألان - وألنا**
	﴿ولقد آتينا داوود منا فضلا ياجبال أوبي معه والطير وألنا له الحديد (10)﴾ سبأ

مختار الصحاح
● [لين] ل ي ن: **اللِّينُ** pürüzlülüğün zıddıdır; ve muhakkak ki şey **لاَنَ** eder, **يَلِينُ** eder, **لِيناً**; ve (bir) şey **لَيِّنٌ**dur; ve **لَيْنٌ** onun hafifletilmişidir; ve **لَيَّنَ** şeyi **تَلْييناً** (yumuşatma) ile; ve **ألْيًنًهُ**: onu yumuşak kıldı; ve ayrıca **ألاَنَهُ** denir, eksiltme ve tamamlama üzere; **أطاله** ve **أطوله** gibi; ve **لايَنَهُ** onu **مُلايَنَةً** ve **لِيَاناً** ile; ve **اسْتَلانَهُ**: onu **لَيِّناً** saydı; ve **تَلَيَّنَ** ona: dalkavukluk etti.

مفردات الراغب:
- **اللين**: pürüzlülüğün zıddıdır; ve bu cisimlerde kullanılır; sonra ahlâka ve mânâlardan başkasına mecaz yapılır; denir ki: falan **لين**dir, falan **خشن**dir; ve her biri, mevzilerin farklılığına göre, bazen onunla övülür, bazen onunla yerilir. Yüce Allah dedi: }فبما رحمة من الله لنت لهم﴿[آل عمران/159] ve sözü:﴾ثم تلين جلودهم وقلوبهم إلى ذكر الله﴿[الزمر/23]; bu, onlardan sonra hakka boyun eğişlerine ve onu kabullenişlerine işarettir; ondan önce ondan kaçınmaları ve onu inkâr etmelerinden sonra. Ve sözü:﴾ما قطعتم من لينة{ [الحشر/5] yani: yumuşak bir hurma ağacından; ve çıkışı “فعلة” çıkışı üzeredir; **حنطة** gibi; ve bir türüne diğer türü dışında tahsis edilmez.

ملخص اللسان:
1. **اللِّينُ**: pürüzlülüğün zıddı. Şeyin yumuşak fiilinde denir: şey **لانَ** etti, **يَلِينُ** eder, **لِيْناً** ve **لَيَاناً**; ve **تَلَيَّن**; ve bir şey **لَيِّنٌ** ve **لَيْنٌ**dür; ondan hafifletilmiş; ve cem‘i **أَلْيِناءُ**dur. Ve **أَلانه** o (yaptı) ve **لَيَّنه** ve **أَلْيَنه**: onu **لَيِّناً** kıldı. Ve **استلانه**: onu **ليِّناً** saydı.
2. Ve **تلَيَّنَ له**: dalkavukluk etti.
3. Ve **اللَّيانُ**: yaşayış nimeti; ve **اللَّيانُ**, fetha ile: **اللِّين**’den masdar; ve o, yaşayıştan **لَيانٍ** içindedir; yani bolluk, nimet ve rahatlık.
4. Ve muhakkak ki o, **مَلْينَةٍ** sahibidir; yani yumuşak taraflıdır. Ve (bir) adam **هَيْنٌ لَيْنٌ** ve **هَيِّنٌ ليِّنٌ**dür.
5. Ve **اللَّيْنَةُ**: yastık edinilen bilezik gibi.
6. **ما قطَعْتُم من لِينَةٍ**; dedi ki: hurmadan **العجوة** dışında her şey **اللِّين**dendir; onun bir tanesi **لِينةٌ**dir. - O, renklerdir; bir tanesi **لُونَةٌ**dur; sonra **لِينة** denildi, **الياء** ile; **اللام**’ın kırılmasından dolayı.
7. **حروف اللِّينِ**: **الأَلفُ** ve **الياء** ve **الواو**.

لسان العرب
● - **لين**: **اللِّينُ**: pürüzlülüğün zıddı. Şeyin yumuşak fiilinde denir: şey **لانَ** etti, **يَلِينُ** eder, **لِيْناً** ve **لَيَاناً**; ve **تَلَيَّن**; ve bir şey **لَيِّنٌ** ve **لَيْنٌ**dür; ondan hafifletilmiş; ve cem‘i **أَلْيِناءُ**dur. Hadiste: “**يَتْلُونَ** Allah’ın kitabını **لَيِّناً**” yani dillerinde kolay; ve **لَيْناً** diye rivayet olunur, hafifletme ile; onda bir lugat. Ve **أَلانه** o (yaptı) ve **لَيَّنه** ve **أَلْيَنه**: onu **لَيِّناً** kıldı. Ve denir: **أَلَنْتُه** ve **أَلْيَنتُه** eksiltme ve tamamlama üzere; **أَطَلْته** ve **أَطْوَلْتُه** gibi. Ve **استلانه**: onu **ليِّناً** saydı; ve **المحكم**’de: onu **ليِّناً** gördü; ve denildi: onu **ليِّناً** buldu; bu nev‘de galip olana göre. Ve Ali hadîsinde, عليه السلام, takvâ sahibi âlimleri zikretmede: “yakînin ruhuna temas ettiler; ve mütreflerin pürüzlü saydığını yumuşak saydılar; ve câhillerin ünsiyet ettiği şeyden ürktüler.” Ve **تلَيَّنَ له**: dalkavukluk etti. Ve **اللَّيانُ**: yaşayış nimeti; ve Ezherî inşâd etti:

  بيضاءُ باكرَها النَّعِيمُ، فصاغَها
  بلَيَانِه، فأَدَقَّها وأَجَلَّها

der ki: belini inceltti ve kalçasını büyüttü; yani onu çoğalttı. Ve **اللَّيانُ**, fetha ile: **اللِّين**’den masdar; ve o, yaşayıştan **لَيانٍ** içindedir; yani bolluk, nimet ve rahatlık. Ve muhakkak ki o, **مَلْينَةٍ** sahibidir; yani yumuşak taraflıdır. Ve (bir) adam **هَيْنٌ لَيْنٌ** ve **هَيِّنٌ ليِّنٌ**dür; Araplar onu söyler. Ve Osman b. Zâide hadîsi dedi: Süfyân’ın ninesi Süfyân’a dedi:

  بُنَيَّ، إنَّ البِرَّ شيءٌ هَيِّنُ،
  المَفْرَشُ اللَّيِّنُ والطُّعَيِّمُ،
  ومَنْطِقٌ، إذا نطَقْتَ، ليِّنُ

dedi: kafiyede **الميم**’i **النون** ile getirirler. Ve Ebû Zeyd onu inşâd etti:

  بُنَيَّ، إنَّ البِرَّ شيءٌ هَيْنُ،
  المَفْرَشُ اللَّيِّنُ والطُّعَيْمُ،
  ومَنْطِقٌ، إذا نطَقْتَ، لَْيْنُ

Ve Kümeyt dedi:

  هَيْنُونَ لَيْنُونَ في بُيوتِهم،
  سِنْخُ التُّقَى والفَضائلُ الرُّتَبُ

Ve kavim **لَيْنُون** ve **أَلْيِناءُ**: ancak o, şeddeli **لَيِّن**’in cem‘idir; ve o **فَيْعِل**’dir; çünkü **فَعْلاً** **أَفْعلاء** üzerine cem‘ olunmaz. Ve Lihyânî hikâye etti: “onlar kavim **أَلْيِناءُ**dur”; dedi: ve o şâzdır. Ve **اللِّيانُ**, kesra ile: **المُلايَنة**. Ve adamı **لايَنَ** etti, **مُلايَنة** ve **لِياناً** ile: ona yumuşak davrandı. Ve İbn Ömer’in hadîsinde sözü: “sizin hayırlılarınız, namazda omuzları en yumuşak olanlarınızdır”; o, **أَلْيَنَ**’ın cem‘idir; ve o, sükûn, vakar ve huşû‘ mânasındadır. Ve **اللَّيْنَةُ**: yastık edinilen bilezik gibi; İbn Sîde dedi: bunu, onun yumuşaklığı ve dolgunluğu için görüyorum. Ve hadiste: Peygamber, صلى الله عليه وسلم, geceleyin konakladığında **لَيْنةً** yastık edinirdi; ve sabah vaktinde konakladığında kolunu dikerdi. Dedi: **اللَّيْنة** bilezik gibi yahut minder gibidir; yumuşaklığından dolayı **لَيْنةً** diye adlandırıldı. Ve şairin sözü:

  قطَعْتَ عَليَّ الدَّهرَ سوفَ وعَلَّهُ،
  ولانَ وزُرْنا وانْتَظرْنا وأَبْشِرِ
  غَدٌ عِلَّةٌ لليوم، واليومُ عِلَّةٌ
  لأَمْسِ فلا يُقْضَى، وليس بمُنْظَرِ

**أَلانَ**’ı kastetti; sonra hemzeyi terk etti. Ve tenzîlde sözü: **ما قطَعْتُم من لِينَةٍ**; dedi: hurmadan **العجوة** dışında her şey **اللِّين**dendir; onun bir tanesi **لِينةٌ**dir. Ve Ebû İshâk dedi: o, renklerdir; bir tanesi **لُونَةٌ**dur; sonra **لِينة** denildi, **الياء** ile; **اللام**’ın kırılmasından dolayı. Ve **حروف اللِّينِ**: **الأَلفُ** ve **الياء** ve **الواو**; onlardan öncekinin harekesi onlardan olsa da olmasa da; ondan öncekinin harekesi ondan olan: **نار** ve **دار** ve **فيل** ve **قيلٍ** ve **حُول** ve **غُول** gibi; ve ondan öncekinin harekesi ondan olmayan ise ancak **الياء** ve **الواو**’dadır; **بَيْتٍ** ve **ثَوْبٍ** gibi. **الأَلف**’e gelince: ondan önceki ancak ondan olur. Ve **لِينة**: Benî Esed’e ait bir su; Süleyman b. Dâvûd, عليهما السلام, onu kazdı; bu, onun bazı seferlerinde olduğu içindir: ordusu susuzluktan şikâyet etti; sonra **سِبَطْرٍ**’a baktı, onu güler buldu; dedi: seni ne güldürdü? dedi: beni güldüren, susuzluğun size zarar vermiş olması ve suyun ayaklarınızın altında olmasıdır; sonra **لِينة**’yi kazdı; Sa‘leb bunu İbnü’l-A‘râbî’den hikâye etti; ve ona **اللِّينة** de denilir. Ebû Mansûr dedi: ve **لِينَة** çölde bir yerdir; Mekke yolunda yükselenin solunda, **الهَبِير** hizasında; Züheyr onu zikretti de dedi:

  من ماءِ لِينَةَ لا طَرْقاً ولا رَنَقا

dedi: ve orada, yumuşak taşta kazılmış tatlı kuyular vardır; ve Allah daha iyi bilir.

مقاييس اللغة:
(**لين**) **اللام** ve **الياء** ve **النون** bir tek kelimedir; ve o **اللِّين**dir: pürüzlülüğün zıddı. Ve denir: o, yaşayıştan **لَيَانٍ** içindedir; yani nimet içinde. Ve falan **مَلْيَنَة**dir; yani yumuşak taraflıdır.

القاموس المحيط:
**لانَ** **يَلينُ** **لِيناً** ve **لَياناً**, fetha ile; ve **تَلَيَّنَ**; o hâlde o **لَيِّنٌ** ve **لَيْنٌ**dür; **كَمَيِّتٍ ومَيْتٍ** gibi; yahut hafifletilmiş olan, özellikle övgüdedir.
Cem‘i: **لَيْنُونَ** ve **ألْيِناءُ**. Ve **لَيَّنْتُه** ve **ألَنْتُه**. Ve **اللَّيانُ**, **كسحابٍ**: yaşayışın bolluğu. Ve **اسْتَلانَهُ**: onu **لَيِّناً** gördü yahut buldu.
Ve muhakkak ki o, **مَلْيَنَةٍ** sahibidir: yumuşak taraflıdır; ve **هَيِّنٌ لَيِّنٌ**; ikisi de hafifletilir; cem‘i: **ألْيِناءُ**. Ve onu **لايَنَه** **مُلايَنَةً** ve **لِياناً** ile: ona yumuşak davrandı.
Ve **اللَّيْنَةُ**, fetha ile: yastık edinilen bilezik gibi; ve kesra ile: Mekke yolunda bir su; Süleyman, عليه السلام, onu kazdı.
Ve **أبو لِينَةَ**, kesra ile: **النَّضْرُ بنُ مُطَرِّفٍ**; Kûfeli; hadiste zayıf.
Ve **اللِّينُ**, kesra ile: Merv’de bir yer; ondan **محمدُ بنُ نَصْرٍ**. Ve bir başkası Musul ile Nusaybin arasındadır. Ve **ع** batı ülkelerinde. Ve **مِلْيانَةُ**, kesra ile: Mağrib’de bir şehir. Ve **تَلَيَّنَ له**: dalkavukluk etti. Ve **بابُ لَيُونٍ**: Mısır’da bir yer; yahut orada bir mahalle.

تاج العروس:
(**لان**) şey (**يلين لينا**) kesra ile (**وليانا** fetha ile): zor ve pürüzlünün zıddı. (**وتلين**) onun gibidir. O hâlde o **لين** ve **لين**dir; **كميت** ve **ميت** gibi. Ve hadîs, onunla rivayet olundu: “Allah’ın kitabını **لينا** ve **لينا** okurlar”; yani dillerinde kolay. Ve Ebû Zeyd inşâd etti: “**بنى ان البر شئ** * **المفرش اللين والطعيم** * **ومنطق إذ انطقث لين**”. (Yahut hafifletilmiş olan, özellikle övgüdedir; cem‘i **لينون**dur.) Kümeyt dedi: “**هينون لينون في بيوتهم** * **سنخ التقى والفضائل الرتب**”. Ve kavim (**اليناء**) o, şeddeli **لين**’in cem‘idir; ve o **فيعل**’dir; çünkü **فعلا** **افعلاء** üzerine cem‘ olunmaz. Ve Lihyânî hikâye etti: “onlar kavim **اليناء**dır”; ve o şâzdır. Ve (**والنته**) eksiltme üzere; ve **الينته** tamamlama üzere; **كاطلته واطولته** gibi. Ve (**ولينته**) onu yumuşak kıldı. Ve **الليان** **كسحاب**: yaşayışın bolluğu ve nimeti; ve o mecazdır. Ve Ezherî inşâd etti: “**بيضاء باكرها النعيم فصاغها** * **بليانه فادقها واجلها**”; der ki: belini inceltti ve kalçasını büyüttü. Ve **استلانه**: onu gördü; yumuşak; **المحكم**’de olduğu gibi; yahut onu yumuşak saydı; yahut onu yumuşak buldu; bu nev‘de galip olana göre. Ve ondan Ali hadîsi, رضى الله تعالى عنه وكرم الله وجهه, takvâ sahibi âlimleri zikretmede: “yakînin ruhuna temas ettiler; ve mütreflerin pürüzlü saydığını yumuşak saydılar; ve câhillerin ünsiyet ettiği şeyden ürktüler.” Ve muhakkak ki o, **ملينة** sahibidir; **كمرحلة** gibi; yani yumuşak taraflı; ve o mecazdır. Ve **وهين لين**; **كسيد**; ikisi de hafifletilir; cem‘i **اليناء**; onun araştırması az önce geçti; ve onda tekrar vardır. Ve **ولاينه ملاينة وليانا** kesra ile; yani ona yumuşak davrandı; ve mufâ‘ale kendi bâbı üzere değildir. Ve **واللينة بالفتح كالمسرورة يتوسد بها**; İbn Sîde dedi: bunu, onun yumuşaklığı ve dolgunluğu için görüyorum. Ve hadisten: geceleyin konakladığında **لينة** yastık edinirdi; ve sabah vaktinde konakladığında kolunu dikerdi. Ve (**و**) **لينة** (**بالكسر ماء**) Benî Esed’e ait; (**بطريق مكة حفره**) nüshalarda böyle; doğrusu: **حفرها**; (**سليمان عليه السلام**) kazdı; bu, onun bazı seferlerinde olduğu içindir: ordusu susuzluktan şikâyet etti; **سبطر**’a baktı, onu güler buldu; dedi: seni ne güldürdü? dedi: beni güldüren, susuzluğun size zarar vermiş olması ve suyun ayaklarınızın altında olmasıdır; sonra **لينة**’yi kazdı; Sa‘leb bunu İbnü’l-A‘râbî’den hikâye etti. Ve Ezherî, رحمه الله تعالى, dedi: **لينة** çölde bir yerdir; Mekke yolunda yükselenin solunda, **الهبير** hizasında; Züheyr onu zikretti de dedi: “**من ماء لينة لا طرقا ولا رنقا**”; dedi: ve orada, yumuşak taşta kazılmış tatlı kuyular vardır. Dedim: ve bir kadın dedi: “**من يهد لى من ماء بقعاء جرعة** * **فان له من ماء لينة اربعا** **لقد زادني وجدا ببقعاء اننى** * **وجدت مطايانا بلينة طلعا**”; ve onun kıssası, **وجد** maddesinde, Ebû’l-Alâ Sâ‘id’den, **الفصوص**’ta geçti. Ve (**وابو لينة بالكسر النضر بن**) **ابى مريم** (**مطرف**) nüshalarda böyle; doğrusu: **مطرق**; **كمنبر** gibi; hâfız Şeyh Vekî‘in zabtı böyledir. (**كوفى ضعيف الحديث**) ve ondan ayrıca Mervân b. Muâviye el-Fezârî rivayet etti.
Ve Zehebî **الديوان**’da dedi: Yahyâ ve Dârakutnî onu zayıf saydı; ve o, Ebû Hâzim’i işitmiştir. Ve (**واللين بالكسرة بمرو**) İbn Mâkûlâ’nın zannettiğine göre; Sem‘ânî, رحمه الله تعالى, onu tenkit etti de dedi: Merv köylerinde bunu tanımıyorum; belki **كامير** gibidir. (**منها محمد بن نصر**) b. el-Hüseyn b. Ammân el-Müzenî; sâlihlerdendir; Vekî‘ ve İbnü’l-Mübârek’ten; İbn Ma‘dân onu **تاريخ المراوزة**’de zikretti. Hâfız, رحمه الله تعالى, dedi: Ebû’l-Alâ el-Faradî’nin hattıyla böyle okudum: **محمد ابن نصر**; o hâlde Zehebî’nin, رحمه الله تعالى, “Mekkî b. Mansûr yahut İbn Nasr” sözü vehimdir. Ve (**و**) **اللين** bir köydür; (**اخرى بين الموصل ونصيبين و**) ayrıca (**ع ببلاد الغرب**) nüshalarda böyle; doğrusu: **ببلاد العرب**; Nasr dedi: şiirde geldi. Ve (**ومليانة بالكسر د بالمغرب**) İfrîkıye’nin sonunda; onunla **ببن تنس** arasında dört gün; onu Zîr b. Menâd yeniledi ve içine Belkîn’i iskân etti. Ve hâfız dedi: Tlemsen amelinden bir şehir; ondan **الرضى سليمان بن يوسف المليانى**; 637 senesinde Sığânî’den meşârıkı işitti. Ve (**و**) mecazdan: (**تلين له**) eğer (**تملق**) ederse. Ve **باب ليون**; **كصبور**; ve **اليون** da denir, **بالالف** ile; (**ة بمصر أو محلة بها**) ona nisbet olunur; onun zikri **الفتوح**’tadır; ve ayrıca **بابليون** da denir; onu **ببلن**’de ve **الن**’de zikrettik. Ve “üzerine istidrâk olunanlardan”: **الينه**: onu yumuşak kıldı; ve **الملاينة**: müdâhene; ve **الالين**: yumuşak; ve cem‘i **الاين**. Ve ondan hadîs: “sizin hayırlılarınız, namazda omuzları en yumuşak olanlarınızdır”; ve o, sükûn ve huşû‘ mânasındadır. Ve **اللينة** kesra ile: hurma; onlardan kimisi onu burada zikretti. Ve **حروف اللين**: **الالف** ve **الواو** ve **الياء**. Ve “yer ile onun **وليانها**’sı arasına indiler”; ve “kanadını **الان** etti”; ve o mecazdır.

لون
**لَوَنَ - يَلُوُنُ - لَوْن - أَلْوان**
Pazar, 13 Şubat/Şubat 2011 21:42 yazar: Administrator
**لَوَنَ - يَلوُنُ** + şey veya varlık: renk sahibi olur: ışığı ondan çeşitli şekiller ve türlerle yansıtma kudretine sahip olur; eşyaların üzerinde bulunan boyayı oluşturan ve onları birbirinden ayıran.
**لَوْن**: “**لَوَنَ - يَلُونُ**” fiilinin adı: ve ayrıca “**لَوَنَ - يَلُونُ**” fiiliyle olan şey: ışığın eşyadan çeşitli şekiller ve türlerle yansıması; eşyaların üzerinde bulunan boyayı oluşturan ve onları birbirinden ayıran.
**أَلْوان**: “**لَوْن**”un çoğulu.
Ve lafız, “**التلوين والتبقيع والصبغ وخلط الألوان**” grubuna mensuptur; bunlar:
**صَبَغَ - يَصْبِغُ** (**صَبَغَ - يَصْبَغُ**) (**صَبَغَ - يَصْبُغُ**)، **وَشى - يَشِي**، **لَوَنَ - يَلوُنُ**، **بَقِعَ - يَبْقَعُ** (**بَقَعَ - يَبْقَعُ**)، **بَرِصَ - يَبْرَصُ**، **شَابَ - يَشْيْبُ**
**لَوْن - ألْوان**
 	﴿Allah’ın gökten su indirdiğini görmedin mi; onunla meyveler çıkardık, renkleri çeşitli; ve dağlardan da çizgiler: beyaz ve kırmızı, renkleri çeşitli; ve kapkara siyahlar (27)﴾ فاطر ﴿Allah’ın gökten su indirdiğini görmedin mi; onu yerde pınarlar olarak akıttı; sonra onunla ekin çıkarır, rengi çeşitli; sonra kurur da onu sararmış görürsün; sonra onu kırıntı yapar; şüphesiz bunda akıl sahipleri için bir öğüt vardır (21)﴾ الزمر
 	﴿Ve O’nun âyetlerindendir: gökleri ve yeri yaratması ve dillerinizin ve renklerinizin farklılığı; şüphesiz bunda âlemler için âyetler vardır (22)﴾ الروم ﴿Ve insanlardan ve debbelerden ve en‘âmdan da rengi çeşitli olanlar böyledir; Allah’tan ancak kulları içinden âlimler korkar; şüphesiz Allah azîz, gafûrdur (28)﴾ فاطر
 	﴿Ve insanlardan ve debbelerden ve en‘âmdan da rengi çeşitli olanlar böyledir; Allah’tan ancak kulları içinden âlimler korkar; şüphesiz Allah azîz, gafûrdur (28)﴾ فاطر ﴿Dediler: “Rabbine dua et, bize onun rengi nedir açıklasın.” Dedi: “O diyor ki: o, parlak sarı bir inektir; rengi gözleyenleri sevindirir” (69)﴾ البقرة
 	﴿Sonra her meyveden ye; Rabbinin yollarına boyun eğmiş olarak gir; karınlarından bir içecek çıkar, rengi çeşitli; onda insanlar için şifa vardır; şüphesiz bunda düşünen bir kavim için bir âyet vardır (69)﴾ النحل ﴿Ve yerde sizin için yarattığı şeyler, rengi çeşitli; şüphesiz bunda öğüt alan bir kavim için bir âyet vardır (13)﴾ النحل

مختار الصحاح
● [**لون**] ل و ن: **اللَّوْنُ** siyahlık ve kırmızılık gibi bir heyettir; ve falan **مُتَلَوِّنٌ**dur, yani tek bir huy üzerinde sabit kalmaz. Ve **لَوَّنَ** **البُسْرُ** **تَلْوِيناً**: onda olgunlaşmanın izi belirdiği zaman. Ve **اللَّوْنُ** **الدَّقل**dir; o, hurma ağacından bir türdür. **قال الأخفش**: o, tekili **لِينةٌ** olan bir topluluktur; fakat öncesi kırıldığı için **الواو** **ياء**a dönmüştür. Ondandır O’nun sözü: ﴿**ما قطعتم من لينة**﴾. Ve onun hurması, **العجوة** denilen semizdir; onun çoğulu **لِينٌ**dür.

الراغب
لون
- **اللون** bilinen (şey)dir; ve **الأبيض** ve **الأسود**u ve ikisinden terkib olunanı içine alır. Ve denir: **تلون**: eğer, kendisinde olan renkten başka bir renge büründüyse. **قال تعالى**: }**ومن الجبال جدد بيض وحمر مختلف ألوانها**﴿[فاطر/27] ve O’nun sözü:﴾**واختلاف ألسنتكم وألوانكم**{ [الروم/22]; böylece renklerin türlerine ve her birinin, sahibinin heyetinden başka bir heyet ve onun ten renginden başka bir ten rengiyle ayrıldığı suretlerin farklılığına işarettir; sayılarının çokluğuyla birlikte; ve bu, kudretinin genişliğine bir uyarıdır. Ve **الألوان** ile cinsler ve türler kastedilir. Denir: falan, hadislerden **بالألوان** getirdi; ve falan, yemekten **ألوانا** aldı. * **لين**

ملخص اللسان
1.     **اللَّوْنُ**: siyahlık ve kırmızılık gibi bir heyet; ve ben onu **لَوَّنْتُه** de o **تَلَوَّنَ** oldu. Ve her şeyin **لَوْنُ**u: onu başkasından ayıran şeydir; çoğulu **أَلْوَان**dır; ve **تَلَوَّنَ** oldu ve **لَوَّنَ** etti ve onu **لَوَّنه** etti.
2.     Ve **الأَلْوانُ**: çeşitlerdir.
3.     Ve **اللَّوْنُ**: türdür.
4.     Ve falan **مُتَلَوِّنٌ**dur: eğer tek bir huy üzerinde sabit kalmıyorsa.

لسان العرب
● -    **لون**: **اللَّوْنُ**: siyahlık ve kırmızılık gibi bir heyet; ve ben onu **لَوَّنْتُه** de o **تَلَوَّنَ** oldu. Ve her şeyin **لَوْنُ**u: onu başkasından ayıran şeydir; çoğulu **أَلْوَان**dır; ve **تَلَوَّنَ** oldu ve **لَوَّنَ** etti ve onu **لَوَّنه** etti. Ve **الأَلْوانُ**: çeşitlerdir. Ve **اللَّوْنُ**: türdür. Ve falan **مُتَلَوِّنٌ**dur: eğer tek bir huy üzerinde sabit kalmıyorsa. Ve **اللَّوْنُ**: **الدَّقْلُ**dür; o, hurma ağacından bir türdür. **قال الأَخفش**: o, tekili **لِينَة** olan bir topluluktur; fakat öncesi kırıldığı için **الواو** **ياء**a dönmüştür; ondandır O’nun sözü: **ما قطَعْتُمْ من لِينَةٍ**. Dedi: ve onun hurması, **العَجْوة**nin semizidir. **ابن سيده**: **الأَلْوانُ** **الدِّقَلُ**dür; onun teki **لَوْنٌ**dur. Ve **اللِّينَةُ** ve **اللُّونَة**: **عجوة** veya **بَرْنيّاً** olmadıkça hurma ağacından her türdür. **قال الفراء**: hurma ağacından **العجوة** dışında her şey **الليِّن**dendir; onun teki **لِينَةٌ**dir. Ve denildi: o, **الأَلْوانُ**dır; teki **لُونَة**dır; sonra **لِينَةٌ** denildi, **الياء** ile; **اللام**ın kırılması sebebiyle. **قال ابن سيده**: çoğul **لِينٌ** ve **لُونٌ** ve **لِيَانٌ**dur; dedi:
   **تَسْأَلُني الليِّنَ وهَمِّي في الليِّنْ،
   واللِّينُ لا يَنْبُتُ إلاَّ في الطينْ**
   Ve **قال امرؤ القيس**:
   **وسالفةٍ، كسَحوقِ اللِّيَا
   نِ، أَضْرَمَ فيها الغَوِيُّ السُّعُرْ**
   **قال ابن بري**: doğrusu “**وسالفةٌ**”dir, merfû olarak; ve ondan önce:
   **لها ذَنَبٌ مثل ذيْلِ العَرُوسِ،
   تَسُدُّ به فَرْجَها من دُبُرْ**
   Ve onu, Kûfe ehlinden bir topluluk şöyle rivayet etti: “**كسَحُوق اللُّبَان**”; dedi: bu yanlıştır; çünkü **شجر اللُّبان الكُنْدُرِ** uzayıp **سَحُوقاً** olmaz. Ve **السَّحُوق**: uzun hurma ağacıdır. Ve **والليَّانُ** (fetha ile): **لَيِّنٌ**ün, **اللِّينَةِ** ve **اللَّيانِ**in açık kaynağıdır. Ve **قال الأَصمعي** **حُميدٍ الأَرْقط**’ın sözü hakkında:
   **حتى إذا أَغْسَتْ دُجَى الدُّجُونِ،
   وشُبِّه الأَلْوانُ بالتَّلْوينِ**
   Denir: hurmaları nasıl bıraktınız? denir: **حين لَوَّنَ**; ve bu, varacağı **لَوْن**undan bir şey aldığı zamandandır. Böylece, akşamdan sonra karanlığın **أَلْوان**ını—önce sarı, sonra kızarır, sonra kararır—**البُسْرِ**in **تلوين**ine benzetti: sararır ve kızarır sonra kararır. Ve **لَوَّنَ البُسْرُ تَلْويناً**: onda olgunlaşmanın izi belirdiği zaman. Ve **حديث جابر وغُرَمائه**’de: **اجْعَلِ اللَّوْنَ على حِدَته**; **قال ابن الأَثير**: **اللَّوْنُ** hurmadan bir türdür; denildi: o **الدَّقَلُ**dür; ve denildi: **البَرْنِيَّ** ve **العجوة** dışında bütün hurma ağacıdır; Medine ehli ona **الأَلوان** der; onun teki **لِينَة**dir; aslı **لِوْنَة**dir; sonra **الواو** **ياء**a çevrildi, **اللام**ın kesresi sebebiyle. Ve **حديث ابن عبد العزيز**’de: hurma sadakasında yazdı ki: **البَرْنِيِّ**de **البَرْنِيِّ**den alınsın, ve **اللَّوْنِ**de **اللَّوْنِ**den; ve hadiste tekrar etmiştir. Ve **لُوَيْنٌ** bir isimdir.

مقاييس اللغة:
(**لون**) **اللام** ve **الواو** ve **النون** tek bir kelimedir; o da şeyin **سَحْنَة**sidir. Ondandır **اللَّون**: şeyin rengi, kırmızılık ve siyahlık gibi. Ve denir: falan **تلوَّن**: ahlâkı farklılaştı. Ve **اللَّوْن**: hurmadan bir cinstir. Ve **اللِّينَة**: hurma ağacıdır; ondandır; ve onda **الياء**ın aslı **واو**dur. **قال الله تعالى**: ﴿**ما قَطَعْتُمْ مِنْ لِينَةٍ**﴾ [الحشر 5]. Ve Allah, doğruyu daha iyi bilendir.

القاموس المحيط:
**اللَّوْنُ**: şey ile başkası arasını ayıran şey; ve tür; ve siyahlık gibi bir heyet; ve hurma ağacından **الدَّقَلُ**; yahut o bir topluluktur; onun teki **لُونةٌ** (damme ile) ve **لِينَةٌ** (kesre ile)dir. Ve **لِينَةٌ** **لِينٍ** üzerine toplanır; ve **لِينٌ** **لِيانٍ** üzerine toplanır.
Ve **المُتَلَوِّنُ**: tek bir huy üzerinde sabit kalmayan kimsedir. Ve **اللاَّنُ**: bir beldedir; ve **أُمَّةٌ** Ermeniye’nin ucunda (bir ümmet)tir. Ve **عَلاَّنٌ** avamın lahnındandır. Ve **أبو عبدِ الله اللاَّنِيُّ**: emirlerin muallimidir. Ve **الْوَنَّ** ( **اسْوَدَّ** gibi): **تَلَوَّنَ** oldu. Ve **لُوَيْنٌ** ( **زُبيرٍ** gibi) ve **لَوْنٌ**: **محمدِ بنِ سليمانَ الحافِظِ**’ın lakabıdır.

تاج العروس:
(**اللون**) her şeyden: (şey ile başkası arasını ayıran şey) ve mecazdan **اللون**: (tür) ve صنف ve çeşit; çoğulu **الوان**dır. **وقال الراغب**: **الالوان** ile cinsler ve türler ifade edilir; denir: hadisten ve yemekten **بالوان** getirdi; ve yemekten **لو نامن** çeşitler aldı. Ve **اللون**: (siyahlık gibi bir heyet) ve kırmızılık. Ve **قال الحر**: **الللون** gözde görünen şeylerin zahirî keyfiyetidir. Ve başkası dedi: o, kırmızılık ve sarılık ve başkaları gibi, görme ile idrak edilen keyfiyettir; çoğulu **الوان**dır. Ve **اللون**: (hurma ağacından **الدقل**)dir; çoğulu **الوان**dır; denir: falanın oğullarının toprağında **الالوان** çoğaldı; bu mecazdır. Yahut o bir topluluktur, **عن الاخفش**. (Onun teki **لونة بالضم**)dur; o, **عجوة** veya **برنيا** olmadıkça hurma ağacından her türdür. Ve (dedi **الاخفش**: onun teki **لينة بالكسر**)dir; fakat öncesi kırıldığı için **الواو** **ياء**a döndü; ondandır O’nun sözü: **ما قطعتم من لينتة**. Ve **قال الفراء**: hurma ağacından **العجوة** dışında her şey **اللين**dendir; onun teki **لينة**dir. Ve denildi: o, **الالوان**dır; onun teki **لونة**dir; **اللام**ın kırılması sebebiyle. (Ve **لينة** **لين** üzerine toplanır) dedi:
**تسألني اللين وهمى في اللين * واللين لا ننبت الا في الطين**
(Ve **لين** **ليان** üzerine toplanır) **ككتاب**. **قال امرو القيس**:
**وسالفة كسحوق الليا * ن اضرم فيها الغوى السعر**
**قال ابن برى**: Kûfe ehlinden bir topluluk onu “**كسحوق اللبان**” diye rivayet etti; o yanlıştır; ve onda araştırma **ل ب ن**’de geçti. (Ve **المتلون**: tek bir huy üzerinde sabit kalmayan kimsedir) ve bu mecazdır. (Ve **اللان**: bir beldedir) geniş. (Ve Ermeniye’nin ucunda bir ümmettir) ve o, **صاحب السرير**in memleketidir; o, on sekiz bin köydür. **قال ياقوت**: onların beldeleri, **الدر بند**e, **القبق** dağlarında bitişiktir; onlardan Müslümanlar vardır; ve onlarda galip olan Hristiyanlıktır; ve onlarda kabalık ve katılık vardır. Ve onların melikine **كنداج** denir. Ve **اللان** memleketi ile **جبل القبق** arasında bir kale ve büyük bir vadi üzerinde bir köprü vardır; bu kaleye **قلعة باب اللان** denir; o, dümdüz bir kaya üzerindedir; ona ulaşmanın yolu, içindekilerin izni olmaksızın yoktur; ve onun tatlı bir kaynak suyu vardır. Ve **مسلمة بن عبد الملك** ona ulaştı ve onu fethetti; ve orada Araplardan adamlar yerleştirdi, onu korurlar; onunla **تقليس** arasında günler yürüyüşü vardır. (Ve **علان**), **بالعين**: avamın lahnındandır; **الالف**i **عينا**ya çevirdiler. (Ve **ابو عبد الله اللانى معلم الامراء**): **ابى القاسم البغوي**’den rivayet etti ve başkaları; **اللان**a, bu memlekete nisbet edildiler. (Ve **الون كاسود تلون**) ve ikisi de, onu **لونه تلوينا**ya mutavaattır. (Ve **لوين كزبير ولون لقبا**) **ابى جعفر**’ın: (**محمد بن سليمان**) b. **حبيب الاسدي المصيصى** (**الحافظ**)ın; **مالك** ve tabakasından; ondan **أبو داود** ve **النسائي** ve **ابن صاعد** rivayet etti. Ve ancak ona bu lakap verildi; çünkü rivayet olundu ki o, **سوق الخليل**de dellâl idi; şöyle derdi: “bu atın **لوين**i var; bu atın **قديد**i var.” Ve derdi: “beni **لوينا** lakapladılar; ve ben ona razı oldum.” Ve kendisine eklenenlerden: **التلوين**: eğlenmek ve lezzet almak için yemekten renkleri/çeşitleri takdim etmektir; ve ... إطلاق على ر
Söz üslubunu başka bir üsluba değiştirmektir; ve o, **الالتفات**tan daha geneldir. Ve **لون البسر تلوينا**: onda olgunlaşmanın izi belirdi. Ve denir: hurmalıkları nasıl bıraktınız? denir: **حين لون**; yani varacağı renkten bir şey aldı ve olduğundan değişti. Ve ben geldim, **الالوان** **كالتلوين** olduğu vakit; ve bu, gün batımından sonradır; yani gecenin karalığı için heyetinden değişti; ve bununla **الاصمعي**’nin **حميد الارقط**’ın sözü hakkındaki açıklaması yapıldı: **حتى إذا اغست دجى الدجون * وشبه الالوان بالتلوين**. Ve onda **لون الشيب** ve **ووشع**: saçında aklığın açıklığı belirdi. Ve sûfîler katında **التلوين**: kulun hallerinde dolaşmasıdır. **قال ابن العربي**: ve o, çoğunluğa göre noksanlık makamıdır; ve bize göre makamların en yücesidir; ve kulun hali onda: “her gün o bir şe’ndedir”; ve **لوان**: **ابى دواد**’ın **ياقوت**’tan sözü gibi bulutlar gibidir.
