# لون — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D9%86/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D9%88%D9%86/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D9%86.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: لون

: ( *!اللَّوْنُ ) من كلِّ شيءٍ : ( ما فَصَلَ بينَ الشَّيءَ وغيرِه .
( و ) مِن المجازِ : اللَّوْنُ ( النَّوْعُ ) والصِّنْفُ والضَّرْبُ ، والجَمْعُ أَلْوانٌ .
وقالَ الرَّاغبُ : *!الأَلْوانُ يُعَبَّرُ بها عن الأَجْناسِ والأنواعِ ؛ يقالُ : أَتَى *!بأَلْوانٍ مِن الحدِيثِ والطَّعامِ ، وتَناوَلَ كذا *!لَوْناً مِن الطَّعامِ .
( و ) اللَّوْنُ : ( هَيْئَةٌ كالسَّوادِ ) والحُمْرَةِ .
وقال الحراليُّ : اللَّوْنُ تَكْيفُ ظاهِرِ الأشْياءِ في العَيْنِ .
وقالَ غيرُهُ : هو الكَيْفيَّةُ المُدْركةُ بالبَصَرِ من حُمْرةٍ وصُفْرةٍ وغيرِهِما ، والجَمْعُ *!أَلْوانٌ .
( و ) اللَّوْنُ : ( الدَّقْلُ من النَّخْلِ ) ، والجَمْعُ أَلْوانٌ . يقالُ : كَثُرت الأَلْوانُ في أَرْضِ بَني فُلانٍ ، وهو مجازٌ .
( أَو هو جماعَةٌ ) ، عن الأَخْفَشِ ، ( واحِدَتُها *!لُونةٌ ، بالضَّمِّ ) ، وهو كلُّ ضَرْبٍ من النَّخْلِ ما لم يَكُنْ عَجْوة أَو بَرْنيًّا .
( و ) قالَ الأَخْفَشُ : واحِدَتُها ( *!لِينَةٌ ، بالكسْرِ ) ، ولكنْ لمَّا انْكَسَرَ ما قَبْلَها انْقَلَبَتِ الواوُ ياءً ؛ ومنه قوْلُه تعالى : ﴿ما قطَعْتُمْ من لِينَةٍ﴾ .
وقالَ الفرَّاءُ : كلُّ شيءٍ من النَّخْلِ سِوَى العَجْوةِ فهو مِن اللَّينِ ، واحِدَتُه *!لِينَةٌ ، وقيلَ : هو الأَلْوانُ ، واحِدَتُها *!لُونَةٌ ، فقيلَ : لِينَةٌ لانْكِسارِ اللامِ ، ( وتُجْمَعُ لِينَةٌ على *!لِينٍ ) ؛ ) قالَ :
تَسْأَلُني *!اللِّينَ وهَمِّي في *!اللِّين ْ*!واللِّينُ لا تَنْبُتُ إلاَّ في الطينْ ( و ) يُجْمَعُ ( لِينٌ على *!لِيانً ) ، ككِتابٍ : قالَ امْرؤُ القَيْسِ :
وسالفةٍ كسَحوقِ *!اللِّيَانِ أَضْرَمَ فيها الغَوِيُّ السُّعُرْ قالَ ابنُ بَرِّي : ورَوَاهُ قَوْمٌ مِن أَهْلِ

الكُوفَةِ : كسَحُوقِ اللُّبَانِ ، وهو غَلَطٌ ، وقد تقدَّمَ البَحْثُ فيه في لبن .
( والمُتلَوِّنُ : من لا يَثْبُتُ على خُلُقٍ واحِدٍ ) ، وهو مجازٌ .
( *!واللاَّنُ : بِلادٌ ) واسِعَةٌ ، ( وأُمَّةٌ في طَرَفِ إِرْمِينِيَةَ ) ، وهي مَمْلكةُ صاحِبِ السَّريرِ ، وهي ثَمانِيَةُ عَشَرَ أَلْف قَرْيةٍ .
قالَ ياقوتُ : بِلادُهم مُتاخِمَةٌ للدَّرَبند في جِبالِ القَبَقِ ومنهم المُسْلمونَ ، والغالِبُ عليهم النّصرانِيَّة ، وفيهم غِلَظٌ وقَساوَةٌ ومَلِكُهم يقالُ له كنداج ، وبينَ مَمْلَكةِ *!اللاَّنِ وَجَبَلِ القَبقِ قلْعَةٌ وقَنْطرَةٌ على وادٍ عَظيمٍ ؛ يقالُ لهذه القلْعَةِ قَلْعَةُ بابِ اللاَّن ، وهي على صخْرَةٍ صمَّاء لا سَبيلَ إلى الوُصُولِ إليها إلاَّ بإذْنِ مَنْ بها ، ولها ماءُ عَيْنٍ عَذْبَةٍ وكانَ مَسْلمةُ بنُ عبدِ المَلِكِ وَصَلَ إليها وفتَحَها ورَتَّبَ فيها رِجالاً مِنَ العَرَبِ يَحْرسُونَها ، بَيْنها وبينَ تقليس مَسِيرَةُ أَيَّامٍ .
( وعَلاَّنٌ ) ، بالعَيْنِ ، ( من لَحْنِ العامَّةِ ) قَلَبُوا الألِفَ عَيْناً .
( وأَبو عبدِ اللَّهِ اللاَّنِيُّ : مُعَلِّمُ الأُمَراءِ ) ، رَوَى عن أَبي القاسِمِ البَغَويِّ ، وآخَرُون نُسِبُوا إلى اللاَّنِ هذه المَمْلَكةِ .
( والْوَنَّ ، كاسْوَدَّ : *!تَلَوَّنَ ) ، وكِلاهُما مُطاوِعُ *!لَوَّنَه *!تَلْوِيناً .
( *!ولُوَيْنٌ ، كزُبَيْرٍ ، ولَوْنٌ : لَقَبا ) أَبي جَعْفرٍ ( محمدِ بنِ سُلَيْمانَ ) بنِ حَبيبٍ الأسدِيّ المصيصي ( الحافِظِ ) عن مالِكٍ وطَبَقتِه ، وعنه أبو دَاوُد والنّسائيُّ وابنُ صاعِدٍ ؛ وإنَّما لُقِّبَ به لأنَّه رُوِي أنَّه كانَ دُلاَّلاً في سوقِ الخَيْلِ فكانَ يقولُ : هذا الفَرَسُ له *!لُوَيْن ، وهذا الفَرَسُ له قُدَيْد ؛ وكان يقولُ : قد لَقَّبُوني *!لُوَيْناً وقد رَضِيتُ به .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!التَّلْوِينُ : تَقْديمُ الأَلْوانِ مِن الطّعامِ

للتَّفَكُّهِ والتَّلَذُّذِ ؛ ويُطْلَقُ على تَغْييرِ أُسْلوب الكَلامِ إلى أسْلوبٍ آخَر ، وهو أَعَمُّ مِن الالْتِفاتِ .
*!ولَوَّنَ البُسْرُ تَلْوِيناً : بدا فيه أَثَرُ النُّضْجِ .
ويقالُ : كيفَ تَرَكْتُمُ النَّخِيل ؟ فيُقالُ : حينَ *!لَوَّنَ أَي أَخَذَ شيئاً مِنَ *!اللَّوْنِ الذي يَصيرُ إليه وتَغَيَّرَ عمَّا كانَ .
وجِئْتُ حينَ صارَتِ الألْوانُ *!كالتَّلْوينِ وذلِكَ بعْدَ الغُرُوبِ أي تغيَّرَتْ عن هَيْآتِها لسَوادِ اللَّيْلِ ؛ وبه فَسَّرَ الأصْمعيُّ قَوْلَ حُمَيْد الأَرْقَط :
حتى إذا أَغْسَتْ دُحَى الدُّجُونِوشُبِّه الألْوانُ *!بالتَّلْوين ِ*!ولَوَّنَ الشيْبُ فيه ووشَّع : بدا في شَعَرِه وَضَحُ الشَّيْبِ .
*!والتَّلْوِينُ عنْدَ الصُّوفيةِ : تَنَقُّل العَبْد في أَحْوالِه ؛ قالَ ابنُ العَرَبيّ وهو عنْدَ الأَكْثَر مَقامُ نَقْصٍ ، وعنْدَنا أَعْلى المَقامَاتِ ، وحالُ العَبْدِ فيه حالُ كلِّ يَوْمٍ هو في شانٍ .
*!ولَوانٌ ، كسَحابٍ ، في قوْلِ أَبي دُوَاد ، عن ياقوت . ببطن *!لَوَان أو قرن الذهاب

### Türkçe

: Her şeyden **اللَّوْنُ**: (şey ile başkası arasını ayıran şey)dir.
( Ve ) mecazdandır: **اللَّوْنُ** (tür) ve sınıf ve çeşit; çoğulu **أَلْوانٌ**’dır.
Râgıb dedi ki: **الأَلْوانُ** ile cinsler ve türler ifade edilir; denir ki: hadisten ve yemekten **بأَلْوانٍ** getirdi; ve yemekten şöyle şöyle bir **لَوْناً** aldı.
( Ve ) **اللَّوْنُ**: (siyahlık gibi bir heyet) ve kırmızılıktır.
Harâlî dedi ki: **اللَّوْنُ** gözde eşyânın zâhirinin keyfiyetlendirilmesidir.
Başkası dedi ki: o, kırmızılık ve sarılık ve ikisi dışındakilerden görme ile idrak olunan keyfiyettir; çoğulu **أَلْوانٌ**’dır.
( Ve ) **اللَّوْنُ**: (hurmadan **الدَّقْلُ**)dür; çoğulu **أَلْوانٌ**’dır. Denir ki: Benî falanın toprağında **الأَلْوانُ** çoğaldı; bu mecazdır.
( Yahut o bir cemaat )tir; Ahfeş’ten. (Tekili **لُونةٌ**’dir, zamme ile); ve o, acve yahut bernî olmadıkça hurmadan her bir çeşittir.
( Ve ) Ahfeş dedi ki: tekili (**لِينَةٌ**’dir, kesre ile); fakat ondan önceki kırılınca vav yâ’ya döndü; ondan da Yüce sözü: ﴿ما قطَعْتُمْ من لِينَةٍ﴾ .
Ferrâ dedi ki: acve dışında hurmadan her şey **اللَّينِ**dendir; tekili **لِينَةٌ**’dir; ve denildi ki: o **الأَلْوانُ**dır; tekili **لُونَةٌ**’dir; sonra lâmın kırılması sebebiyle **لِينَةٌ** denildi; (ve **لِينَةٌ** **لِينٍ** üzerine cem‘ olunur); ) dedi ki:
تَسْأَلُني **اللِّينَ** وهَمِّي في **اللِّين** ْ**واللِّينُ** لا تَنْبُتُ إلاَّ في الطينْ
( Ve ) (**لِينٌ** **لِيانً** üzerine cem‘ olunur), kitap gibi. İmru’ul-Kays dedi ki:
وسالفةٍ كسَحوقِ **اللِّيَانِ** أَضْرَمَ فيها الغَوِيُّ السُّعُرْ
İbn Berrî dedi ki: Kûfe ehlinin bir kavmi onu “كسَحُوقِ اللُّبَانِ” diye rivayet etti; bu yanlıştır; onun hakkında araştırma “لبن”de geçmişti.
( Ve **المُتلَوِّنُ**: (tek bir huy üzerinde sebat etmeyen kimse)dir ); bu mecazdır.
( **واللاَّنُ**: (ülkeler)dir ), geniş; (ve Ermeniye’nin ucunda bir ümmet)tir; o, serîr sahibinin memleketidir; o, on sekiz bin köydür.
Yâkût dedi ki: Ülkeleri, Kafkaf dağlarında Derbend’e bitişiktir; onlardan Müslümanlar vardır; onlara galip olan Hristiyanlıktır; onlarda kabalık ve katılık vardır; krallarına “كنداج” denir; **اللاَّنِ** memleketi ile Kafkaf dağı arasında büyük bir vadi üzerinde bir kale ve bir köprü vardır; bu kaleye “قلْعَةُ بابِ اللاَّن” denir; o, pürüzsüz bir kaya üzerindedir; içindekinin izni olmaksızın ona ulaşmaya yol yoktur; onun tatlı bir kaynak suyu vardır; ve Mesleme b. Abdülmelik ona ulaştı ve onu fethetti ve orada onu koruyan Araplardan adamlar yerleştirdi; onunla “تقليس” arasında günler yürüyüşü vardır.
( Ve **عَلاَّنٌ** ), **العَيْنِ** ile, (avamın lahnindendir); elifi **عَيْن**a çevirdiler.
( Ve **أَبو عبدِ اللَّهِ اللاَّنِيُّ**: (emirlerin muallimi)dir ); Ebü’l-Kâsım el-Begavî’den rivayet etti; ve başkaları bu memlekete, bu **اللاَّنِ**a nisbet olundular.
( Ve **الْوَنَّ** , “اسْوَدَّ” gibi: **تَلَوَّنَ**’dir ), ve ikisi de **لَوَّنَه**’nin **تَلْوِيناً** mutâvi‘idir.
( Ve **ولُوَيْنٌ** , “زُبَيْرٍ” gibi, ve **لَوْنٌ**: lakabdır ) Ebû Ca‘fer’in (Muhammed b. Süleyman) b. Habîb el-Esedî el-Masîsî’nin (hâfızın); Mâlik’ten ve onun tabakasından; ondan Ebû Dâvûd ve Nesâî ve İbn Sâ‘id (rivayet etti); ancak onunla lakaplandı, çünkü rivayet olundu ki o, at pazarında dellâl idi; şöyle derdi: bu atın **لُوَيْن**i var, bu atın “قُدَيْد”i var; ve derdi: beni **لُوَيْناً** lakapladılar ve ben ona razı oldum.
Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
**التَّلْوِينُ**: tefekküh ve telezzüz için yemekten renkleri takdim etmektir; ve kelâm üslûbunu başka bir üslûba değiştirmek üzerine de ıtlak olunur; o, iltifattan daha geneldir.
**ولَوَّنَ البُسْرُ تَلْوِيناً**: onda olgunlaşmanın eseri göründü.
Ve denir ki: hurmaları nasıl bıraktınız? denilir ki: **لَوَّنَ** olduğu vakit; yani, varacağı **اللَّوْنِ**dan bir şey aldı ve olduğu şeyden değişti.
Ve geldim; renkler **كالتَّلْوينِ** olduğu vakit; ve bu, gurûbdan sonra; yani gecenin siyahlığı sebebiyle heyetlerinden değiştiler; ve bununla Asma‘î, Humeyd el-Arkat’ın sözünü tefsir etti:
حتى إذا أَغْسَتْ دُحَى الدُّجُونِوشُبِّه الألْوانُ **بالتَّلْوين**
**ولَوَّنَ الشيْبُ فيه ووشَّع**: saçında aklığın açıklığı göründü.
**والتَّلْوِينُ** sûfîler yanında: kulun hâllerinde dolaşmasıdır; İbnü’l-Arabî dedi ki: o, çoğunluk yanında noksan makamıdır; ve bizim yanımızda makamların en yücesidir; kulun onda hâli, her gün onun bir şe’n içinde olması hâlidir.
**ولَوانٌ** , “سَحابٍ” gibi, Ebû Duvâd’ın sözünde, Yâkût’tan. **لَوَان** karnında yahut “قرن الذهاب”.
